Ciigoo
Ciigoon ummata Oromoo biratti tooftaa dubbii haala dhoksaa ta'een yeroo dabarsuun barbaadamu itti fayyadamuudha. Ciigooon jecha ykn gale ykn hima hiika mul’ataa fi dhokotaa of keessaa qabu ta’ee kan himoota yaada Walqabataa qaban lamaan himamu dha.Ciigoon qaamota gurguddoo sadii of keessatti qabata isaanis; dubbii dacha,soorgoo fi sookoo fa’a dha
= Qaamoolee Ciigoo =
1.Dubbii dacha/sobbooqoo: dubbii dacha qaama ciigo ta’ee jecha , gaalee ykn hima ciigoo Sana keessatti hiika dhaanquu(hiika mul’ata fi dhokataa)
of keessatti qabatuu dha.
hiika kana argachuuf bo’oo jalqabaafi isa itti aanu waliin xiinxaluu gaafata.
2.soorgoon: ciigoo keessatti ergaa ifaa yoo ta’u, qabiyyyee walalichaatiin tokko
waan ta’eef argachuunsaa xiinxala sammmuu(gadi fageenyaan yaaduu)hin gaafatu.
3.Sookoo: sookoon immo hiika dhokotaa itti yaaduu gaafatu dha.
Hiika kana argachuuf bo’oo jalqabaa fi isa itti aanurratti xiyyeeffachun kan barbaachisu osoo hin taane hiika dubbiin dacha qofaasaa dhaabbatee kennuu xiiinxaluu dha. yommuu ciigoo tokkof sookoo isaa barbaannu dubbi dacha ciigoo sanaa irra deddeebinee sagaleessuu, sagalee jechootaa jijjiiruu dhaan (dheeressun, gabaabsuun, laaffisuun, jabeessuun) sagaleessuu gaafata.
Fakkeenyota ciigoo 
Buna kee lammaffaa eegaa kutadheera 
Jecha dachaa :buna kee lammafaa 
Soorgooo: buna dhugaatii dhiiseera 
Sookoo:barakaa ykn bina kee 2ffa hin dhugu .
Karaa kee gubbaatti Bishooftuu argite 
Jecha dachaa :Bushooftuu 
Sorgoo:Magaalaa Bushooftuu agarte 
Sookoo:Waan badaa ,fokkisa agartee 
Tokkuma filadhu hamma garaa hirtu 
Jecha dachaa:hamma garra hirtu 
Sorkoo :muka tokko filadhuu kori 
Sookoo :waan tokko hojjechuuf hin mamin 
Qulqulluu bishaaniii isa wayya dhugaa 
Jecha dachaa:Isa wayya dhugaa 
Soorgaa :bishaan wayya bishaan dhugaa 
Sookoo : waan dhugaa ta’e waayya ,dhugaa dubbachuu wayya 
Wayyaaas miiccadhaa bareechaa addeessaa 
Jecha dachaa:addessaa
Soorgoo :qulqulleessuun adii godhaa 
Sookoo :ji’a ykn baatii 
Bakka geessu hin beeknu inni abbaa hin qabu 
Jecha dachaa:Inni abbaa hin qabu 
Soorgoo :kan eeyyuyyuu miti /mi’ichi abbummaa hin qabu 
Sookoo : inni abbaa dhalche hin qabu 
Balleessumaaf jedhee ija qabee cabse 
Jecha dachaa: Ija qabee cabse 
Soorgoo :Ija masaaqulaa qabee cabse 
Sookoo:Agartuu( ija ) isaa qabee cabse 
Osoo bira jirruu hundumaa wallaalle 
Jecha dachaa:Hundumaa wallaalle 
Soorgoo :Waan hundumaa wallaalle /beekumsa dhabne 
Sookoo :Nama Hundumaa jedhamu wallaalle
Ni nyaatta ni dhugda siifan fida amma 
H.D :Siifan fida amma 
Soorgoo :siifan dhiheessa 
Sookoo :nama ‘’Siifan ‘’jedhamun dhiheessaa 
Harree manna baafne 
Jecha dachaa:Harree manaa baafne 
Soorgoo :harree beeyilada manaa manaa baafne 
Sookoo :xurii haxoofneee (qulqulleessine ).
Kanas ilaali.
Tarree Ciigoo Oromoo
osoo hin nyaatin torbaan bule agabuu hojjadhe akka nyaadhu anuu quba hin qabu