Sidi Boushaki
Sidi Boushaki (A.L.A 1394 – 1453) hayyuu ti'ooloojii malikii ta'ee naannoo magaalaa Thenia, Aljeers irraa gara bahaatti km 54 (34 mi) fagaattee argamtutti dhalate. Inni naannoo baayyee hafuuraa kan gatii fi naamusa Islaamaa olaanaa wabii Islaamaa Aljeeriyaa keessaa qabu keessatti guddate.
Dhalootaa fi hidda dhalootaa.
Sidi Boushaki Ez-Zaouaoui bara 1394 AD ganda Soumâa naannoo Tizi Naïth Aïcha, Khachna Massif, dheerina Djurdjura keessatti dhalate.
Dhaloonni isaa babal’ate Abuu Ishaaq Ibraahim bin Faayid bin Muusaa bin Umar bin Said bin Allaal bin Said al-Zawawii dha.
Seenaa Jireenyaa.
Barnoota isaa kan jalqabe ganda Thala Oufella (Soumâa) Thénia keessatti bara 1398 Dh.K.D, dura bara 1404 Dh.K.Dtti Béjaïatti makamuu isaa dura, baay’ee xiqqaa ta’ee, barnoota isaa itti fufuuf.
Achitti hayyuu ti’ooloojii beekamtii qabu kan Kaabilii irraa dhufe Ali Menguelleti biratti akka barattuutti Qur’aanaa fi fiqh Maalikii barate.
Béjaïa yeroo sanatti jalqaba jaarraa kudha shanaffaatti wiirtuu amantii fi bakka dhiibbaa Suufiyyaa ture.
Bakka itti imalu bara 1415 gara Tuunisitti kan godhe yoo ta’u, achitti beekumsa isaa waa’ee Maaliikii Madhhab gadi fageeffate.
Achitti tafsiira Qur’aanaa abbaa murtii Abuu Abdallah Al Kalchani biratti barate, fiqicha Maalikii Yaakub Ez-Zaghbi irraa argate.
Bu'uura (Oussoul) Islaamummaa keessatti barataa Abdelwahed Al Fariani ture.
Bara 1420tti gara gaarreen Béjaïa deebi'ee achitti afaan Arabaatiin Abd El Aali Ibn Ferradj keessatti gadi fageenyaan itti fufe.
Bara 1423 gara Qosxanxinoos dhaqee waggoota dheeraaf jiraate, barsiisa amantii Musliimaa (Aqidah) fi loojikii "Abu Zeid Abderrahmane" keessatti argate, maqaa ijoollee "El Bez" jedhamuun moggaafame.
Inni asoosamaa, keeyyata, fiqh fi saayinsii ti’ooloojii yeroo sanaa harka caalu Ibnu Marzuq El Hafid (1365 - 1439) keessatti barate, hayyuu Maghreb fi Tlemcen kan Qosxanxinoos beekumsa isaa lallabuuf daawwate, abbaa isaa Ibn waliin akka hin burjaajofneef Marzuq El Khatib (1310 - 1379) jedhamuun beekama.
Hajjii fi qo’annoof Makkaatti makame, achiis gara Damaasqootti ce’ee achitti barsiisa Imaamu Ibnu Al-Jazarii saayinsii Qur’aanaa irratti hirmaate.
Bara 1453tti du'ee, gaarreen Thenia naannoo Zawiyet Sidi Boushaki jedhamutti gosa dhaloota isaa Kabyle Igawawen keessatti awwaalame.
Zawiyaa.
Waggoota dhumaa jireenya isaa keessa Kaabiliyaatti deebi’ee, Siidii Boushaakiin sana booda zawiyaa tokko hundeessee akka obbolummaa suufii Qadiriyyaa Suufiyyaa Sunnii jedhutti duuka buutota isaa (muridoota) barsiise.
Zawiyaan kun barsiisaa fi koorsii jalqabbii naannoo kana keessatti Oued Isser fi Oued Meraldene Galaana Meditiraaniyaanii fuuldura jirutti marfamee kennameen guutummaa Kaabiiliyaa gadii keessatti iddoo dhiibbaa sammuu fi hafuuraa ture.
Ajajni Suufiyyaa Qadiriyyaa zawiyaa kana keessatti jaarraa sadiif hanga tariqaa Rahmaniyyaa naannoo Aljerois fi Kaabiliyaa keessatti akka fakkeenya adeemsa ascetic tti aangoo qabatutti baayyee hin hordofamne.
Kitaabota.
Kitaabonni isaa gama saayinsii Islaamaa hedduu kan hammatan yoo ta’u, isaanis: