Pilaankitoonii
Ololokoo ykn cololi'oo(Afaan ingliziin: Plankton) jedhu micirjirtiwwan (orgaanizimoota) bishaan galaanaa akkasumas bishaan qulqulluu keessatti argaman hundaaf kan oolu yoo ta’u, isaanis kan hin sochii fi faallaa dambalii bishaanii daakuu kan hin dandeenyedha. Isaanis dambalii bishaaniitiin ni bololiyuu. Pilaankitooniin walitti qabaatti orgaanizimoota akka baakteeriyaa, saaphaphuu, kirustaashiyaanii, pirootozoowaanota, koeleentereetotaa fi moluskii fi miseensota murna biroo irraas dhufan agarsiisuuf itti fayyadama. guddinaan baay’ee garaagarummaa kan qaban yoo ta’u, 0.2  𝝁m irraa hanga 20 cm ol ta’u. Baakteeriyaa shifargaa jalaatti  argamuu irraa kaasee hanga orgaanizimoota gurguddoo kan akka Qurxummii dhonoqaa
Raabsiin isaanii ifaafi soorataa argamuun garaagarummaa qaba
Orgaanizimoonni bishaan keessa jiraatan gurguddoon pilaankitonoota irratti kan hirkatan yoo ta’u, isaan sooratu. Sirna ikoo keessatti gahee guddaa qabu. Faayitoopilaankitoon oksijiinii waliigalaa (O2) footosinteesiin ykn Jaarifaan uumamu keessaa %50 qaba.
jogummee.
Jechii "plankton" jedhuu jecha afaan girikii "πλανάω "planáō" hikkaan isaas "ololokuu" jechuudha."
Gosoota Ololokoo.
Pilaankitonoonni marsaa jireenyaa, guddinaa fi gulantaa sorataan irratti hundaa’uun ramadamu.
Gahee Ololokoo.
Pilaankitonoonni sirna ikoo keessatti gahee guddaa qabu.
Akka qopheesitootatti, hamma waliigalaa oksijiinii yeroo footosinteesii uumame keessaa walakkaa ta’u oomishuu
guurtuu qurxummii ykn kiloobnii nyaata qurxummiitiif pilaankitoonii  fayyadamuu
Faayitoopilaankitonoonni imala hawaa keessatti akka madda nyaataatti akkasumas kaarboon daayi’oksaayidii qabachuuf fayyadamu. Kilooreelaan akka dabalata pirootiiniitti fayyadama
Soorata deebi’anii fayyadamuu keessatti gahee olaanaa qabu. Orgaanikiin du’ee fi manca’aa jiru biqiltootaaf gara soorata inorganik ta’etti jijjiiramuu danda’a
Gosoonni tokko tokko naayitiroojiinii qilleensa bulbulame gara ammooniyaa fi naayitreetiitti sirreessuu danda’u, kunis guddina faayitoopilaankitooniif faayidaa qaba
Madaallii kaarboon daayi’oksaayidii fi oksijiinii eeguuf faayitoopilaankitoon fi zoopilaankitoon barbaachisu. Fudhatamni CO2 galaana tokkoo guddina faayitoopilaankitoonikiitiin dabaluu danda’a
Pilaanktoonoonni baayooluminiissantii galaana keessatti ifa bifa diimaatiin akka balaqqeessa’uuf itti gaafatamummaa qabu. Yeroo soorata baay’een jirutti, daayinooflaajilaatonni seelii tokko qaban saffisaan baay’achuu fi daraaraa akka fidan beekamaadha. Summii kan uumuu fi qurxummii fi lubbu qabeeyyii biroo qurxummii nyaataniif miidhaa geessisu. Isaanis bishaan diimaa fiduun isaanii beekamaadha.