1977లో ముంబయి మెరైన్ డ్రైవ్ మీద ఒంటె సవారీ

మిసిసిపి మాసాలా, ద నేమ్‌సేక్, ఆస్కార్ అవార్డు కోసం నామినేట్ అయిన సలాం బాంబే వంటి సినిమాల రచయితగా ఆమె ప్రఖ్యాతి గాంచారు. జాతీయ అవార్డు గెలుచుకున్న లిటిల్ జిజో సినిమాకు ఆమె దర్శకత్వం వహించారు.

తను పెరిగిన ముంబయి నగరాన్ని 1977 నుంచీ ఆమె ఫొటోలు తీశారు.

నాటి వింతలతో పాటు రోజువారీ జీవన క్రమాన్ని నిక్షిప్తం చేసిన ఈ ఫొటోలు.. ఈ మహానగర సామాజిక చరిత్రకు గణనీయ తోడ్పాటునందిస్తాయి.

ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా గల నగరాల్లో ఒకటైన ముంబయి నివాసిగా సామాజిక తరగతులు, వర్గాలకు అతీతంగా ఆ నగరంపై ఆమె ప్రేమపూరిత దృక్కోణాన్ని ఈ చిత్రాలు పట్టిచూపుతాయి.

ముంబయిలో జరుగనున్న ఎగ్జిబిషన్‌లో ప్రదర్శించనున్న ఆమె ఫొటోలు.. ఆ నగర వింతలు విశేషాలు, చిన్నారులు, వయోవృద్ధులు, నగర సంస్కృతి, రాజకీయాల చారిత్రక పత్రాల వంటివనడంలో సందేహం లేదు.

1987లో బాంబేలోని ఒక సినిమా సెట్‌లో నటులు లిల్లిపుట్ (ఎడమ) స్టెల్లాన్ స్కార్స్‌గార్డ్

1985లో ముంబయిలోని కుస్రో బాగ్‌లో బొమ్మ తుపాకులతో ఆడుకుంటున్న పిల్లలు

ముంబయిలోని ఒక యూదు ప్రార్థనా మందిరం (2012)

2005లో మెరైన్ డ్రైవ్ వద్ద వైమానిక విన్యాసాలన... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ు వీక్షిస్తున్న ప్రేక్షకులు

1982లో జుహు ఎయిర్‌పోర్టు వద్ద నులక మంచం మీద కూర్చుని ఉన్న ఒక సెక్యూరిటీ గార్డు

1987లో ముంబయిలో ద పర్‌ఫెక్ట్ మర్డర్ సినిమా షూటింగ్

1987లో సలాం బాంబే సినిమా వర్క్‌షాపులో కళ్లకు గంతలు కట్టుకునివున్న నటులు సర్ఫు, ఇర్ఫాన్ ఖాన్

భారతదేశపు విఖ్యాత చిత్రకారుల్లో ఒకరైన ఎం.ఎఫ్.హుస్సేన్ 2005లో ముంబయిలో తన ఇంట్లో ఉన్నప్పడు తీసిన ఫొటో.. ఆయన 2011 జూన్‌లో చనిపోయారు

ముంబయి బీచ్‌లో నిలుచుని సముద్రాన్ని చూస్తున్న ఓ బాలిక

2016లో గణేశ్ చతుర్థి ఉత్సవాల్లో యువకుల ఆనందం

1985లో కాంగ్రెస్ పార్టీ శతాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా మాజీ ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ పోస్టర్

1986లో మెట్రో సినిమా థియేటర్‌లో జాన్‌బాజ్ సినిమా ప్రదర్శనకు ముందుగా కచేరీ చేస్తున్న నేవీ బ్యాండ్

జాన్‌బాజ్ సినిమా తొలి ప్రదర్శనకు వస్తున్న నటుడు రాజ్ కపూర్‌ను ఆనందంగా తిలకిస్తున్న అభిమానులు

సూనీ తారాపోర్‌వాలా ఫొటో ప్రదర్శన ‘హోమ్ ఇన్ ద సిటీ’ అక్టోబర్ 13వ తేదీన ముంబయిలోని చెమోల్డ్ ప్రెస్కాట్ రోడ్‌లో ప్రారంభమవుతుంది.

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ లోనూ ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లోనూ సబ్‌స్క్రైబ్ చేసుకోండి.)


1980లో భారతీయ జనతా పార్టీ తొలి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన వాజ్‌పేయీ నుంచి ఆ తరువాతి 10 మంది అధ్యక్షుల వరకు అందరినీ నేను కలిశాను. పనితీరులో వాళ్లందరితో పోలిస్తే అమిత్ షా చాలా భిన్నం.

1998 వరకు పద్దెనిమిదేళ్ల పాటు వాజ్‌పేయీ, ఎల్‌కే అడ్వాణీ, మురళీ మనోహర్ జోషీలే విడతల వారీగా పార్టీ అధ్యక్ష బాధ్యతలు చూసుకున్నారు.

తొలిసారి ఎన్డీయే ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు ఆరెస్సెస్ మద్దతుతో కుషాభావు ఠాకరే, జన్ కృష్ణమూర్తి, బంగారు లక్ష్మణ్ లాంటి ఆరెస్సెస్ నేతలు పార్టీ అధ్యక్ష పీఠమెక్కారు. దిగ్గజాలు అధికారం చేపట్టి రాజకీయ వ్యవహరాలు చూసుకుంటే, వీళ్లు ఆరెస్సెస్‌కు పార్టీకి మధ్య వారధిలా పనిచేస్తారనే ఉద్దేశంతో ఈ నేతలకు అధ్యక్ష పదవి అప్పగించారు.

నితిన్ గడ్కరీ, రాజ్‌నాథ్ సింగ్ లాంటి నేతలు మాత్రం అటు పార్టీ అధ్యక్ష పదవితో పాటు పాలనలోనూ క్రియాశీలకంగా పాలుపంచుకున్నారు. రాజ్‌నాథ్ సింగ్ ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగానూ పనిచేశారు. వీళ్లిదరికీ కూడా ఆరెస్సెస్ మద్దతు ఉంది.

కానీ అమిత్ షా వీరికి భిన్నం. అటు ప్రధానమంత్రి నిర్ణయాలను అమలు చేస్తూనే ఇటు సొంత నిర్ణయాలనూ తీసుకుంటారు. మోదీ-అమిత్ షా ద్వయం కారణంగా ఎక్కువ లా... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

భపడింది ఆరెస్సెస్సే. అందుకే ఆరెస్సెస్ కూడా అమిత్ షా నిర్ణయాలకు చాలా విలువిస్తుంది.

భాజపాకు చెందిన ఇద్దరు ప్రముఖ నేతలు వాజ్‌పేయీ, అడ్వాణీలు కూడా తాము అధికారంలో ఉన్న రోజుల్లో ఆరెస్సెస్‌తో కొన్ని విషయాల్లో బహిరంగంగానే విభేదించారు. కానీ, ఇప్పుడు ఎవరైనా నేతలు అసంతృప్తితో ఉన్నా దాన్ని బాహాటంగా బయటపెట్టే పరిస్థితి లేదు. దాదాపు నేతలంతా అమిత్ షాకు భయపడటంతో పాటు పార్టీ మొత్తం ఆయన ఆదేశాలకు అనుగుణంగానే ప్రస్తుతం పనిచేస్తోంది.

వాజ్‌పేయీ, అడ్వాణీల హయాంలో కార్యకర్తలకు వాళ్లపట్ల అమితమైన గౌరవం కనిపించేదే కానీ ఎవరిలోనూ భయం ఉండేది కాదు.

అమిత్ షాను అత్యంత శక్తిమంతమైన భాజపా అధ్యక్షుడిగా భావించొచ్చని ఆ పార్టీకి చెందిన ప్రముఖ నేత ఒకరు వ్యాఖ్యానించారు. ప్రధాని తరువాత పార్టీలో ఆయనను నంబర్ 2 అనుకోవచ్చు. ప్రణాళికలు రచించడంతో పాటు ఎన్నికల ప్రచారంలోనూ ఆయన కీలకపాత్ర పోషిస్తారు.

అమిత్ షా నిర్వహించే భారీ ర్యాలీలను గమనిస్తే తనను తాను కేవలం ప్రణాళికలకే పరిమితం చేసుకోకుండా ప్రజా క్షేత్రంలోకీ అడుగుపెడతారని అర్థమవుతుంది. అనేక విషయాల్లో మోదీ ఆయన పైన ఆధారపడటం అమిత్ షా బలం. వీళ్లద్దరి అదృష్టం ఒకరితో ఒకరికి ముడిపడి ఉంది. ఒకరు లేకుండా మరొకరి ప్రయాణం ముందుకు సాగదని కూడా చెప్పొచ్చు.

భాజపా చరిత్రలోనే తొలిసారిగా శక్తి కేంద్రం అధ్యక్షుడి చేతిలో ఉంది. ఆయన్ను సవాలు చేసే మరో శక్తి పార్టీలో లేదు. అమిత్ షా ప్రతి క్షణం పనిచేస్తూనే కనిపిస్తారు. విపక్షాలను ఎలా ఎదుర్కోవాలో కూడా ఆయనకు బాగా తెలుసు.

మిత్రపక్షాలకు అవసరమైనప్పుడు ఆర్థిక సహాయం చేయడం అమిత్ షా నైజం. రాజకీయ విస్తరణలు, కార్యకర్తల కోసం ఖర్చు చేయడానికీ డబ్బుకు కొదవలేదు. ఇలాంటి ‘ఆర్థిక రాజకీయాలను’ భాజపాలోకి తీసుకొచ్చిన ఘనత అమిత్ షాకే ఇవ్వాలి.

అమిత్ షాతో విరోధం పెంచుకుంటే ఇన్‌కం ట్యాక్స్, ఈడీ అధికారులతో దమ్కీ ఇప్పిస్తారని విపక్షాలు ఆరోపిస్తాయి.

ఎంత శక్తిమంతమైన వ్యక్తి అయినా ఒక్కోసారి విఫలమవుతారని, అలాంటి సమయంలో డబ్బు, అధికారం ఆదుకోవని కర్ణాటక పరిస్థితి చూస్తే అర్థమవుతుంది. అక్కడ భాజపాకు ఎక్కువ సీట్లు వచ్చినప్పటికీ కాంగ్రెస్, జేడీఎస్‌లు కలిసి ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశాయి.

దేశంలో ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రస్తుతం స్థిమితంగా లేదు. మోదీ ప్రభుత్వ వాగ్దానాలు పూర్తిగా నెరవేరలేదు. ఈ నేపథ్యంలో 2019 ఎన్నికల తరువాత కూడా ‘మోదీ ప్రయోగాలు’ కొనసాగేలా చేయడం అమిత్ షా ముందున్న అతిపెద్ద  సవాలు.

చిన్న పార్టీల...


1983 ఫిబ్రవరిలో అప్పటి భారత రాష్ట్రపతి జ్ఞానీ జైల్ సింగ్.. అహ్మదాబాద్‌కు కొద్ది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న మోటేరా గ్రామం సమీపంలో గుజరాత్ క్రికెట్ అసోసియేన్ స్టేడియంకు పునాదిరాయి వేశారు.

తరువాత సరిగ్గా తొమ్మిది నెలలకు, అదే ఏడాది ఈ స్టేడియంలో తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ ఇండియా, వెస్టిండీస్‌ల మధ్య జరిగింది.

38 ఏళ్ల క్రితం భారత్‌లో తొమ్మిది నెలల్లో ఒక క్రికెట్ స్టేడియం రూపుదిద్దుకోవడం అనేది ఊహకందని విషయం.

శర వేగంతో పనులు పూర్తి చేసుకుని రికార్డ్ టైమ్‌లో మోటేరా స్టేడియం తయారైంది. ఈ స్టేడియం రికార్డుల జాబితాలో అది మొదటి రికార్డ్.

అప్పట్లో ఈ స్టేడియం ఇన్ని రికార్డులకు వేదిక అవుతుందని ఎవరూ ఊహించి ఉండరు. ఇప్పుడు 2021లో మనం కచ్చితంగా చెప్పొచ్చు.. భవిష్యత్తులో ఇక్కడ మరిన్ని రికార్డులు నమోదవుతాయని.

2020లో అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనల్డ్ ట్రంప్ భారత పర్యటన సందర్భంగా ఫిబ్రవరి 24న ఈ స్టేడియంలో ఒక పెద్ద కార్యక్రమాన్ని ఘనంగా నిర్వహించారు.

గతంలో దీనికి సర్దార్ పటేల్ గుజరాత్ స్టేడియం అని నామకరణం చేశారు. కానీ, అందరూ మోటేరా స్టేడియం అనే పిలుస్తారు. అయితే, తాజాగా ఈ మైదానం పేరును నరేంద్ర మోదీ స్టేడియంగా మార... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ుస్తున్నామని కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా ప్రకటించారు.

దీని సామర్థ్యం మరొక రికార్డ్. 1,10,000 మంది ప్రేక్షకులు కూర్చోగలిగేలా ఈ స్టేడియంను నిర్మించారు. దీంతో, ఇప్పటివరకూ ప్రపంచంలో అతి పెద్ద స్టేడియంగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్న మెల్బోర్న్ క్రికెట్ స్టేడియం రెండో స్థానానికి వెళ్లిపోయింది.

ఇప్పుడు, మోటేరా స్టేడియంలో అటగాళ్లు సృషించిన రికార్డుల హోరు చూద్దాం.

మోటేరా స్టేడియం క్రికెట్‌లో అనేక రికార్డులకు వేదికగా నిలిచింది

గావస్కర్ ఇక్కడే 10,000 పరుగులు పూర్తి చేశాడు

1983లో ఈ గ్రౌండ్‌లో తొలి మ్యాచ్ జరిగే సమయానికి, టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అత్యధిక పరుగులు చేసిన రికార్డ్ ఇంగ్లండ్ క్రికెటర్ జెఫ్ బాయ్‌కాట్ పేరు మీద ఉండేది. అప్పటికి బాయ్‌కాట్ 8,114 పరుగులు చేశాడు.

అయితే, ఆ మ్యాచ్‌లో సునీల్ గావస్కర్ 90 పరుగులు సాధించి బాయ్‌కాట్ రికార్డ్ బద్దలుగొట్టాడు.

ఈ గ్రౌండ్ గావస్కర్‌కు బాగా అచ్చొచ్చింది. 1987లో పాకిస్తాన్‌తో ఇక్కడ టెస్ట్ మ్యాచ్ ఆడినప్పుడు గావస్కర్ 10,000 పరుగులు పూర్తి చేశాడు.

ఆ విధంగా టెస్టుల్లో తొలి 10,000 పరుగులు సాధించిన ఘనతకు మోటేరా స్టేడియం సాక్షిగా నిలిచింది.

టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అత్యధిక వికెట్ల రికార్డ్

టెస్ట్ మ్యాచుల్లో అత్యధిక పరుగులే కాక అత్యధిక వికెట్లు సాధించినది కూడా ఈ గ్రౌండ్‌లోనే. ఆ ఘనత సాధించినది కపిల్ దేవ్.

1994 ఫిబ్రవరిలో శ్రీలంకతో జరిగిన మ్యాచ్‌లో హసన్ తిలకరత్నే వికెట్ తీయడంతో కపిల్ దేవ్ ఈ రికార్డ్ సొంతం చేసుకున్నాడు.

అది కపిల్ దేవ్‌కు 432వ వికెట్. దాంతో, 431 వికెట్లు తీసి అగ్రస్థానంలో ఉన్న న్యూజీలాండ్ బౌలర్ రిచర్డ్ హెడ్లీ రెండో స్థానానికొచ్చేశాడు.

అలా మోటేరా స్టేడియం కపిల్ దేవ్‌కు, మనకూ చిరస్మరణీయమైంది.

సచిన్ తొలి డబుల్ సెంచరీ చేసింది ఇక్కడే

సచిన్ టెండూల్కర్ తొలి డబుల్ సెంచరీ

సచిన్ టెండూల్కర్ 100 అంతర్జాతీయ శతకాలు సాధించాడు. బహుశా, ప్రపంచంలో సచిన్ సెంచరీ చేయని మైదానమే లేదేమో.

అయితే, ఒక అద్భుతమైన సెంచరీ మాత్రం టెండూల్కర్ మోటేరా గ్రౌండ్‌లోనే చేశాడు.

1991లో న్యూజీలాండ్‌తో జరిగిన టెస్ట్ సీరీస్‌లో భాగంగా సచిన్ తన కెరీర్లో మొట్టమొదటి డబుల్ సెంచరీ మోటేరా మైదానంలోనే సాధించాడు. ఆ మ్యాచ్‌లో సచిన్ 217 పరుగులు చేశాడు.

అజారుద్దీన్ అపురూపమైన రికార్డ్

మహమ్మద్ అజారుద్దీన్ భారత్ తరఫున 99 టెస్టులు ఆడాడు. అయితే, అజారుద్దీన్ పేర ఒక ప్రత్యేకమైన రికార్డు ఉంది.

ఇండియా, సౌత్ ఆఫ్రికాల మధ్య 1996 నవంబర్‌లో ఈ...


1984లో జరిగిన ఒలింపిక్ క్రీడల్లో నాల్గవ స్థానం సంపాదించినప్పటికీ, ఉష పేరు ఈ దేశపు క్రీడాకారిణుల పేర్ల మధ్య వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. ఉష క్రీడాకారులకు స్ఫూర్తిగా నిలవడం మాత్రమే కాకుండా ఎంతో మంది క్రీడాకారుల భవితకి కూడా బాటలు వేసిన వ్యక్తి.

ఆమె ప్రయాణం అంత సాఫీగా సాగలేదు.

"1980లలో పరిస్థితులు వేరుగా ఉండేవి. నేనెప్పుడూ ఒలింపిక్స్‌లో పాల్గొంటానని అనుకోలేదు" అని ఉష అన్నారు.

బీబీసీ జీవిత సాఫల్య పురస్కారంతో పీటీ ఉష

పయ్యోలి‌లో మొదలైన ప్రయాణం

పిలవుల్లకండి టెక్కెపరాంబిల్ ఉష బాల్యం కేరళ రాష్ట్రంలోని  కోజికోడ్, పయ్యోలి‌లో గడిచింది. అందుకే ఆమెని "పయ్యోలి ఎక్స్‌ప్రెస్" అని కూడా పిలుస్తారు.

ఉష పరుగు పెట్టడం నాల్గవ తరగతి‌లో ఉండగా మొదలుపెట్టారు. స్కూల్‌లో ఫిజికల్ ఎడ్యుకేషన్ టీచర్ ఇచ్చిన ప్రోత్సాహంతో ఆమె జిల్లా స్థాయి పరుగు పోటీల్లో పాల్గొని విజేతగా నిలిచారు.

కానీ ఆమె అసలైన ప్రయాణం 13 ఏళ్ల వయసులో కేరళ ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన  క్రీడల విభాగంలో చేరినపుడు  మొదలయింది.

"మా అంకుల్ ఒకాయన అదే స్కూల్ లో టీచర్‌గా పని చేస్తుండటంతో నేను క్రీడల్లో చేరడానికి మా తల్లితండ్రుల్ని ఒప్పించడం పెద్ద కష్టం కాలేదు.

మైదాన... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ం దగ్గర  చాలా కుక్కలు తిరగడంతో మా నాన్నగారు నాతో పాటు మైదానానికి వచ్చి అక్కడే ఒక కర్ర పట్టుకుని వాటిని బెదిరిస్తూ కూర్చునేవారు.’’

ఒక్కొక్కసారి ఆమె రైల్వే ట్రాక్ పక్కన ఉండే మురికి దారిలో కూడా రైలుతో సమానంగా పరుగు పెట్టే‌వారు.

ఆమెకి సముద్ర తీరంలో శిక్షణ తీసుకోవడం చాలా ఇష్టం.

"నేను సముద్ర తీరం‌లో పరుగు పెట్టడం అంటే చాలా ఆనందిస్తాను. అక్కడ పరుగుకి అంతే ఉండదు".

"అది 1978-79 సంవత్సరం. నేను షార్ట్స్ వేసుకుని పరుగు పెడుతుంటే అందరూ వింతగా నా వైపు చూసేవారు. చాలా మంది సముద్రపు ఒడ్డుకి వచ్చి నేను పరుగు పెడుతుంటే చూస్తూ ఉండేవారు".

నెమ్మదిగా ఆమెని ప్రోత్సహించే వాళ్ళు పెరిగారు.

"నాకు ఈత రాకపోవడం వలన నీళ్ళలోకి వెళ్లాలంటే భయంగా ఉండేది. చుట్టు పక్కల ఉండే పిల్లలు నాతో పాటు వచ్చి నేను ఈత కొడుతుంటే కాపలా కాస్తూ ఉండేవారు. "

ఆమె జీవితాన్ని తీర్చిదిద్దిన కోచ్

ఆమె రాష్ట్ర ప్రభుత్వం శిక్షణ ఇచ్చే సంస్థలో భాగమయినప్పటికీ , వాళ్లకి ఇచ్చే సౌకర్యాలు మాత్రం నామ మాత్రంగా ఉండేవి. "అక్కడ అందరూ కలిపి 40 మంది ఉండేవాళ్ళం. మాకందరికి కలిపి  రెండు బాత్రూంలు మాత్రమే ఉండేవి. కానీ మా దినచర్య కఠినంగా ఉండేది. పొద్దున్న 5 గంటలకి నిద్రలేస్తే ఆటల్లో శిక్షణతో పాటు, స్కూల్‌లో తరగతులకు కూడా హాజరు కావాల్సి వచ్చేది" అని ఉష చెప్పారు

ఆమె స్పోర్ట్స్ డివిజన్ స్కూల్‌లో శిక్షణ తీసుకుంటూ ఉండగా ప్రముఖ కోచ్ ఓం నంబియార్‌ని కలిసారు. ఇది ఆమె కెరీర్‌నే మలుపు తిప్పింది. అయన ఉషలో దాగిన ప్రతిభని గుర్తించి ఆమె ఒక శక్తివంతమైన అథ్లెట్ గా తయారయ్యేందుకు సహకరించారు.

"మమ్మల్ని అందరినీ వలయాకారంలో నిల్చోబెట్టి నంబియార్ సర్ వ్యాయామం చేయించేవారు. బాగా వ్యాయామం చేసినవారికి తినడానికి నట్స్ ఇచ్చేవారు."

జిల్లా స్థాయి నుంచి రాష్ట్ర స్థాయికి ఆ తర్వాత జాతీయ స్థాయికి ఉష అంచెలంచెలుగా ఎదుగుతూ వచ్చింది. కేవలం 16 ఏళ్ల వయసులో 1980లో మాస్కో‌లో జరిగిన వేసవి ఒలింపిక్స్‌లో పాల్గొన్నారు. సరిగ్గా నాలుగు సంవత్సరాల తర్వాత భారతదేశం నుంచి ఒలింపిక్స్ ఫైనల్‌కి చేరిన తొలి మహిళా అథ్లెట్‌గా ఆమె నిలిచారు.

కానీ, ఒక్క సెకండ్ తేడాతో పతకాన్ని కోల్పోయారు.

1984 లో లాస్ ఏంజెల్స్‌లో జరిగిన  మహిళల 400 మీటర్ల హర్డిల్స్‌ని తల్చుకుంటే క్రీడాభిమానులకి గగుర్పాటు తెప్పిస్తుంది.

"20 ఏళ్ల అమ్మాయి గురించి ముందెప్పుడూ వినలేదు. ఏ ప్రచారం లేకుండా ఈ రోజు బంగారు పతకం సాధించే స్థాయిలో ఉందని", పరుగు పెట్టడానికి సిద్ధంగా...


1986 వరల్డ్ కప్‌ను ప్రదర్శిస్తున్న డిగో మారడోనా. ట్రైనింగ్ సెషన్‌లో, మాజీ భార్య క్లాడియా, కూతుర్లు దల్మా, గియానియాలతో మారడోనా

సొంత దేశం అర్జెంటీనా నుంచి ఇటలీ వరకు అతని విజయాలు విస్తరించాయి. ప్రపంచకప్ గెలిచిన సంబరంలోనే కాదు, డ్రగ్స్‌తో అతని పతనాన్ని కూడా ప్రపంచం చూసింది. ఆయన జీవితం నుంచి కొన్ని ఛాయా చిత్రాలు..

తొలినాళ్లలో: 1982 వరల్డ్ కప్ సాకర్ ఫైనల్ మ్యాచ్‌లో ఆడారు మారడోనా. కానీ నాలుగు సంవత్సరాల తర్వాతే అతని అసలు ఆటను ప్రపంచం చూసింది.

తుపాను ముందు ప్రశాంతత: 1986 వరల్డ్ కప్ క్వార్టర్ ఫైనల్‌కు ముందు ఇంగ్లండ్ గోల్ కీపర్ పీటర్ షిల్టన్‌తో మారడోనా షేక్‌హ్యాండ్

ఇంగ్లాండ్ మీద 'హ్యాండ్ ఆఫ్ గాడ్' గోల్ ఆపై 'గోల్ ఆఫ్ ది సెంచరీ'

వరల్డ్ క్లాస్: 1986 వరల్డ్ కప్ ఫైనల్లో గెలిచాక మారడోనాను ప్లేయర్ ఆఫ్ ది టోర్నమెంట్‌గా ప్రకటించారు. చాలా సంవత్సరాల తర్వాత తన జట్టు ఫైనల్ చేరడంలో ఆయన కృషి ఉంది.

కప్ కింగ్: మారడోనా ఇటలీ క్లబ్ 'నాపోలి'కి ఐకాన్‌గా మారారు. 1989లో ఈఫా కప్‌తోపాటు రెండు లీగ్ టైటిళ్లను ఆయన గెలిచారు. ఆయన గౌరవార్థం పదో నెంబర్ జెర్సీకి రిటైర్‌మెంట్ ఇచ్చారు.

బరువైన ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

బాధ్యతలు: 2001లో మారడోనా డ్రగ్స్, అధిక బరువు సమస్యలతో ఇబ్బంది పడ్డారు.

అర్జెంటీనా ఎ-టీమ్: 2010 వరల్డ్ సమయంలో అర్జెంటీన జాతీయ జట్టు టీమ్ మేనేజర్‌గా ఉన్న మారడోనా తన వ్యూహాలన్నింటినీ మెస్సీకి నూరిపోశారు. కానీ క్వార్టర్ ఫైనల్స్‌లో జర్మనీ చేతిలో అర్జెంటీనా 4-0 తేడాతో ఓడిపోయింది.

పోస్టర్ బాయ్: రష్యాలో జరిగిన 2018 వరల్డ్ కప్ అర్జెంటీనా వర్సెస్ నైజీరియా మ్యాచ్ సందర్భంగా తన ఫొటో ఉన్న బ్యానర్‌తో మారడోనా

ఇవి కూడా చదవండి:

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1986, ఫిబ్రవరి 1న ఫైజాబాద్ జిల్లా జడ్జి కేఎం పాండే, అంతకుముందు రోజు కోర్టులో దాఖలైన ఓ పిటిషన్‌ను విచారిస్తూ 37 ఏళ్లుగా మూసి ఉన్న బాబ్రీ మసీదు గేట్లు తెరవాలని ఆదేశించారు. ఉత్తర్‌ప్రదేశ్‌లో అప్పుడు కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వమే ఉంది.

విడాకులు పొందిన షాబానో అనే ముస్లిం మహిళ కేసుకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును రద్దు చేసేందుకు కాంగ్రెస్ పార్లమెంటులో ఓ చట్టం చేసింది. ముస్లింల బుజ్జగింపు చర్యల్లో భాగంగానే కాంగ్రెస్ ఈ పని చేసిందని విశ్లేషకులు చెబుతారు.

అయితే, దీనికి బదులుగా హిందువులను సంతృప్తిపరిచేందుకు బాబ్రీ మసీదు తాళాలు తెరిపించారని ఆరోపణలున్నాయి. కానీ, ఈ ఆరోపణలు తప్పని హబీబుల్లా అంటున్నారు.

‘‘1986 ఫిబ్రవరి 1న అరుణ్ నెహ్రూ ఉత్తర్‌ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి వీర్ బహాదుర్ సింగ్‌తో పాటు లఖ్‌నవూలో ఉన్నారు’’ అని ఆయన చెప్పారు.

ఎంజే అక్బర్ పాత్ర

రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం 1986 మేలో ముస్లిం మహిళల (విడాకుల హక్కుల పరిరక్షణ) చట్టం తీసుకువచ్చింది. అంతకుముందు 1985 ఏప్రిల్ 23న షాబానో కేసులో సుప్రీం కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును రద్దు చేసేందుకు ఈ పని చేసింది.

భారతీయ శిక్షాస్మృతిలోని సెక్షన్ 125 ప్రకారం విడాకులు పొం... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

దిన భార్య.. భర్త నుంచి భరణం పొందవచ్చని, ముస్లింలకూ కూడా ఇది వర్తిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.

షాబానో కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పును మార్చేందుకు చట్టం చేయాలని రాజీవ్ గాంధీకి ఎంజే అక్బర్ సలహా ఇచ్చారని హబీబుల్లా అన్నారు. ఎంజే అక్బర్ మోదీ ప్రభుత్వంలో ఇదివరకు విదేశాంగ మంత్రిగా పనిచేశారు. ప్రస్తుతం రాజ్యసభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

‘‘రాజీవ్ గాంధీతో నేను బాబ్రీ మసీదు తాళాలు తెరవడం గురించి ప్రస్తావించా. తనకు కోర్టు ఆదేశం వచ్చేవరకూ దీని గురించి సమాచారం లేదని, ఈ విషయమై అరుణ్ నెహ్రూ తనను సంప్రదించనూ లేదని ఆయన చెప్పారు’’ అని హబీబుల్లా అన్నారు.

అప్పట్లో రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వంలో అరుణ్ నెహ్రూ కేంద్ర హోంమంత్రిగా ఉన్నారు.

నాడు కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఉన్న ఎంజే అక్బర్ అనంతర కాలంలో బీజేపీలో చేరారు

‘‘నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబ సభ్యుడు, ‘హెవీవెయిట్ మంత్రి’గా భావించే అరుణ్ నెహ్రూను మంత్రి పదవి నుంచి తొలగించడానికి అదే కారణం. రక్షణ ఒప్పందాలు, ఇతర వ్యవహారాల గురించి ఆయన్ను తొలగించారని జనం అనుకున్నారు’’ అని హబీబుల్లా చెప్పారు.

షాబానో కేసు హిందూ-ముస్లిం వివాదంగా మారిన సంగతి నిజేమనని హబీబుల్లా కూడా అంగీకరించారు. ‘‘ఎన్నికల ప్రయోజనం కోసం రెండు వర్గాలనూ సంతృప్తిపరిచే విధానాలను పాటించేందుకు ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోంది. ఈ పరిష్కారం కనుక్కోవడం చాలా కష్టం’’ అని ‘ద స్టేట్స్‌మాన్’ పత్రికలో నీరజ్ చౌధరీ అప్పట్లో రాశారు.

1984 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌కు 49 శాతం ఓట్లు, 404 సీట్లు వచ్చాయి. బీజేపీకి 8 శాతం ఓట్లు మాత్రమే వచ్చాయి.

రాజీవ్ గాంధీ అప్పుడు కొత్త చట్టం తెచ్చేందుకు కాంగ్రెస్ నాయకురాలు నజ్మా హెప్తుల్లా రాజీ కుదిర్చారని ‘స్క్రోల్’ వెబ్‌సైట్‌కు ఇచ్చిన ఓ ఇంటర్వ్యూలో కేరళ గవర్నర్ ఆరిఫ్ మహమ్మద్ ఖాన్ ఇటీవల పేర్కొన్నారు.

నజ్మా హెప్తుల్లా బీజేపీలో చేరారు. ఆరిఫ్ మహమ్మద్ కూడా ఆ తర్వాత బీజేపీలో చేరారు.

బాబ్రీ మసీదు తాళాలు తెరవడంలో రాజీవ్ గాంధీ పాత్ర ఉందని నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబానికి సన్నిహితుడు, మధ్యప్రదేశ్ మాజీ సీఎం కమల్‌నాథ్ కొన్ని రోజుల క్రితమే వ్యాఖ్యానించారు.

నాటి ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ పక్కన.. ఎన్‌డి తివారీ, అరుణ్ నెహ్రూ

రాజీవ్ గాంధీపై ఒత్తిడి

రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వం ముస్లింలను బుజ్జగిస్తోందన్న భావన అప్పట్లో హిందువుల్లోని ఓ పెద్ద వర్గంలో ఉందని, బాబ్రీ మసీదు విషయంలో ప్రభుత్వం అన్ని వైపుల నుంచి ఒత్తిడి ఎదుర్కొంటూ ఉందని బీబీసీ మాజీ ప్రతినిధి, అయోధ్యకు...


1986లో రూపొందించిన పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టానికి ఇటీవల సవరణలు ప్రతిపాదించిన కేంద్రం, పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా(ఎన్విరానమెంటల్ ఇంపాక్ట్ అసెస్మెంట్) 2020 ముసాయిదాను విడుదల చేసింది.

మౌలిక సదుపాయాలకు సంబంధించిన పెద్ద పెద్ద ప్రాజెక్టుల విషయంలో ప్రజల అభిప్రాయాన్ని, పర్యావరణ ప్రభావాన్ని పట్టించుకోకుండా   ఈ ముసాయిదాలో ప్రతిపాదించిన సవరణలు  పెట్టుబడిదారులకు లబ్ది చేకూర్చేలా ఉన్నాయని విమర్శకులు అంటున్నారు.

అంతేకాదు, హడావుడిగా లాక్‌డౌన్ సమయంలో ఈ చట్టాన్ని ప్రవేశపెట్టడంపైనా విమర్శలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.

ఈ చట్టం ముసాయిదాను మార్చి 23న వెల్లడి చేయగా ఆ తర్వాత రెండురోజులకు లాక్‌డౌన్ ప్రకటించారు.

ఈ ముసాయిదాపై ప్రజలు తమ అభిప్రాయం తెలిపేందుకు చివరి తేదీ జూన్ 30 అని మొదట ప్రకటించారు. దీనిపై  పెద్దఎత్తున నిరసనలు వ్యక్తమవడంతో, కోర్టులు కూడా కలగజేసుకోవడంతో ఈ గడువును ఆగస్ట్ 11 వరకు పొడిగించారు.

"నిబంధనల ప్రకారం ఇలాంటి ముసాయిదాలపై ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు 60 రోజులు మాత్రమే గడువు ఉంటుంది. అయితే కోవిడ్-19 కారణంగా దానిని 150 రోజులకు పొడిగించామని" పర్యావరణ మంత్రి ప్రకాశ్ జావడేకర్ తెలిపారు.

ఈ ముసాయిదా ఇంగ్లిష్, హిందీ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

లలో మాత్రమే అందుబాటులో ఉంది. దీంతో, మిగతా ప్రధాన భారతీయ భాషలు మాట్లాడేవారికి దీనిపై తమ అభిప్రాయం చెప్పేందుకు అవకాశం లేకపోవడంపైనా విమర్శలు వస్తున్నాయి.

ఈ చట్టంపై అసమ్మతి తెలియ్తజేసిన వారిపై చర్యలు తీసుకుంటున్నారనే ఆరోపణలూ ఉన్నాయి. కొత్త సవరణలపై ప్రజల అసమ్మతిని ఈ-మెయిల్స్ ద్వారా సేకరిస్తున్న మూడు పర్యావరణ బృందాల వెబ్‌సైట్లను నిలిపివేశారు.

"మేము అసమ్మతి లేఖలు సేకరిస్తున్నప్పుడు మధ్యలో 26 రోజులు మా వెబ్‌సైట్ డౌన్ అయిపోయింది. చివరికి, ఈ ముసాయిదాకు వ్యతిరేకంగా మేం 3 లక్షల ఈ-మెయిల్స్ సేకరించగలిగాం" అని లెట్ఇండియా బ్రీత్‌కు చెందిన యష్ మార్వా తెలిపారు.

1994 నుంచి పర్యావరణ పరిరక్షణ దృష్ట్యా, పెద్ద పెద్ద ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించే ముందు లేదా విస్తరించే ముందు పర్యావరణ అనుమతులు తప్పనిసరిగా తీసుకోవాలని భారత ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.

గనుల తవ్వకం, విద్యుత్ కేంద్రాలు, రోడ్లు, పెద్ద పెద్ద రహదారులు, ఓడరేవులు, విమానాశ్రయాలు, పరిశ్రమలు వంటి అన్నింటికీ పర్యావరణ అనుమతులు తప్పనిసరి. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 100కు పైగా దేశాలు ఇదే నిబంధనలను పాటిస్తున్నాయి.

2006 నుంచి ఈ చట్టానికి 55 సార్లు సవరణలు చేశారు. "వీటివల్ల ఏర్పడిన గందగోళానికి తెరదించడానికి ఒక కొత్త ముసాయిదాను తీసుకురావాలని నిర్ణయించాం. మేము చట్టాన్ని మార్చలేదు. కానీ గత 15 ఏళ్లల్లో వచ్చిన అన్ని సవరణలనూ పొందుపరుస్తూ, మరింత స్పష్టంగా ఈ ముసాయిదాను తయారుచేశాం" అని జా‌వ్‌డేకర్ తెలిపారు.

అయితే దీనివల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. ఎన్నో ప్రాజెక్టులు ఇప్పటికే అడ్డదారులు కనుగొన్నాయి అంటున్నారు.

ఉదాహరణకు ఉత్తరాఖండ్‌లో కొండచరియలు విరిగిపడే ప్రమాదం ఉన్న దారిలో 900 కిలోమీటర్ల రహదారి నిర్మాణానికి అవసరమైన పర్యావరణ అనుమతుల నుంచి తప్పించుకోవడానికి ఆ ప్రాజెక్టును 100 కిలోమీటర్ల లోపు రహదారి నిర్మాణ ప్రాజెక్టులుగా విభజించారు.

100 కిలోమీటర్లు దాటితేనే పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా చట్టం అనుమతి తీసుకోవలసి ఉంటుంది.

అంతేకాదు, పెద్ద పెద్ద ప్రాజెక్టుల విషయంలో  శాస్త్రవేత్తల పరిశీలన, ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరగడం లేదని ఆరోపణలు వస్తున్నాయి.

పరిశోధకులు కాంచి కోహ్లీ, మంజూ మీనన్   2009లో   పర్యావరణ అనుమతి పత్రాలపై అధ్యయనం చేశారు.

అప్పటివరకూ అనుమతులు మంజూరైన 4 వేల పెద్ద ప్రాజెక్టుల నుంచి 223 శాంపిల్ ప్రాజెక్టులను తీసుకుని వాటి అనుమతి పత్రాలు పరిశీలించారు.

వాటిల్లో బొగ్గు గనులు, డ్యాములు,...


1989 జూన్ 4న తియానాన్మెన్ స్క్వేర్ వద్ద దగ్ధమవుతున్న యుద్ధ ట్యాంక్

చైనాలో బ్రిటన్ రాయబారి అలాన్ డొనాల్డ్ రహస్యంగా పంపించిన దౌత్య సమాచారంలో ఈ సంఖ్యను పేర్కొన్నారు.

చైనా స్టేట్ కౌన్సిల్ సభ్యుడు ఒకరికి స్నేహితుడైన వ్యక్తి నుంచి ఈ సమాచారం లభించినట్లు ఆ రాయబారి తెలిపారు.

ఇంతకుముందు.. తియానాన్మెన్ స్క్వేర్ నిరసనల్లో మృతుల సంఖ్య కొన్ని వందల నుంచి 1,000 మంది పైగా ఉండొచ్చని అంచనా వేశారు.

1989 జూన్ 5న బీజింగ్‌లో ప్రజలను వీధుల నుంచి తరిమివేస్తున్న సైనికులు

1989 జూన్ చివర్లో చైనా అధికారికంగా ప్రకటన చేస్తూ.. 1989 జూన్ 4న ‘‘విప్లవ ప్రతీఘాత అల్లర్ల’’ను అణచివేసే క్రమంలో 200 మంది పౌరులు, పలువురు భద్రతా సిబ్బంది చనిపోయారని పేర్కొంది.

అప్పుడు చైనాలో బ్రిటన్ రాయబారిగా ఉన్న డొనాల్డ్ జూన్ 5వ తేదీన బ్రిటన్‌కు టెలిగ్రామ్ ఇచ్చారు. మృతుల సంఖ్య 10,000 మంది అని అందులో పేర్కొన్నారు.

‘‘ప్రస్తుతం స్టేట్ కౌన్సిల్ సభ్యుడైన ఒక వ్యక్తికి సన్నిహిత మిత్రుడు తెలిపిన సమాచారాన్ని పంపిస్తున్నా’’ అని ఆయన ఆ టెలిగ్రామ్‌లో వివరించారు.

స్టేట్ కైన్సిల్ అంటే చైనా ప్రధానమంత్రి సారథ్యంలోని ప్రభుత్వ మంత్రివర్గం.

1989 మే... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

14న తియానాన్మెన్ స్క్వేర్‌లో నిరాహార దీక్ష చేస్తున్న విద్యార్థులు

ఈ సమాచార పత్రాలను బ్రిటన్ నేషనల్ ఆర్కైవ్స్‌లో ఉంచారు. వీటిని అక్టోబర్‌లో బహిర్గతం చేశారు.

తనకు సమాచారం అందించిన వ్యక్తి గతంలో విశ్వసనీయ సమాచారం ఇచ్చారని, ‘‘ఊహాగానాలు, వదంతులకు.. వాస్తవాన్ని వేరు చేసే జాగ్రత్త గల’’ వ్యక్తి అని డొనాల్డ్ పేర్కొన్నారు.

‘‘కూడలిని విడిచిపెట్టి వెళ్లడానికి తమకు ఒక గంట సమయం ఇచ్చారని విద్యార్థులు అర్థం చేసుకున్నారు. కానీ ఐదు నిమిషాల తర్వాత సైనిక సిబ్బంది దాడి చేశారు’’ అని ఆ రాయబారి తను పంపిన సమాచారంలో రాశారు.

‘‘విద్యార్థులు ఒకరి చేతులు ఒకరు (మానవ హారంలా) పట్టుకున్నారు. వారి మీదుగా సైనిక వాహనాలు నడిపించి వారిని నలిపేశారు. మృతుల శరీరాలను బుల్‌డోజర్‌తో తొలగించారు. మిగిలిపోయిన భాగాలను తగులబెట్టి, నీటితో కడిగి డ్రెయిన్లలోకి పంపించారు. గాయపడిన నలుగురు విద్యార్థినులు తమను చంపొద్దని ప్రాధేయపడ్డారు. కానీ వారిని బాయినెట్లతో పొడిచి చంపారు’’ అని అందులో వివరించారు.

తియానాన్మెన్ స్క్వేర్‌లో 1989 ఏప్రిల్ చివర్లో ఆందోళనకు దిగిన విద్యార్థులు

‘‘అంతర్యుద్ధం తప్పదని స్టేట్ కౌన్సిల్ సభ్యులు కొందరు భావించార’’ని కూడా డొనాల్డ్ పేర్కొన్నారు.

తియానాన్మెన్ స్క్వేర్‌లో ఈ రాజకీయ ఆందోళన ఏడు వారాల పాటు కొనసాగిన తర్వాత సైన్యాన్ని రంగంలోకి దింపారు. కమ్యూనిస్ట్ చైనా చరిత్రలో ఇదే అత్యంత భారీ స్థాయి నిరసన.

ఆ మారణకాండ చైనాలో చాలా సున్నితమైన అంశంగా మిగిలిపోయింది.

నాటి ఆందోళనకారుల సంస్మరణలను చైనా నిషేధించింది. ఆ ఘటనపై ఆన్‌లైన్‌లో చర్చను కూడా నిశితంగా నియంత్రిస్తుంది. విమర్శలను సెన్సార్ చేస్తుంది. అయితే.. ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో, ప్రత్యేకించి హాంగ్ కాంగ్, తైవాన్‌లలో కార్యకర్తలు ఆ ఘటనను గుర్తుచేసుకుంటూ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నారు.

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1990లో గుజరాత్‌లోని సోమ్‌నాథ్ ఆలయం నుంచి అడ్వాణీ 'రామ్ రథ యాత్ర' చేపట్టారు. ఆ యాత్రలో అయోధ్య వివాదమే ప్రధాన అంశం. ఆ తర్వాత 1992లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత కార్యక్రమం జరిగింది.

అడ్వాణీ చేపట్టిన రథ యాత్రలో నరేంద్ర మోదీ కరసేవకుడి పాత్ర పోషించారు, సమన్వయకర్తగా వ్యవహరించారు. ఆ తర్వాత బీజేపీ జాతీయ ఎన్నికల కమిటీలో సభ్యుడు అయ్యారు.

బీజేపీ, రామ మందిరం

1984 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ 49.10% ఓట్లతో 404 సీట్లతో భారీ విజయం సాధించింది. బీజేపీ రెండు సీట్లకే పరిమితం అయ్యింది.

అయోధ్యలోని వివాదాస్పద స్థలంలో రామ మందిరం నిర్మించేందుకు ప్రయత్నిస్తామని 1989లో హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని పాలంపూర్‌లో జరిగిన వర్కింగ్ కమిటీ సమావేశంలో బీజేపీ ప్రకటించింది.

అదే ఏడాది సార్వత్రిక ఎన్నికల మేనిఫెస్టోలోనూ బీజేపీ ఆ విషయాన్ని పొందుపరిచింది. ఫలితంగా, 1984లో కేవలం 2 సీట్లకే పరిమితమైన ఆ పార్టీ, 1989లో 85 స్థానాలను కైవసం చేసుకుంది.

హిందూ రాజ్య స్థాపనకు అది ఆరంభమని సీనియర్ జర్నలిస్టు షకీల్ అక్తర్ అభిప్రాయపడ్డారు.

"ఆ ఎన్నికల్లో వచ్చిన ఫలితాల ద్వారా ప్రజల మూడ్‌లో వచ్చిన మార్పును అడ్వాణీ గుర్తించారు. రామ జన్మభ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ూమి ఉద్యమంతో జాతీయవాదం క్రమంగా బలపడింది. అది హిందూ రాజకీయ జాతీయవాద ఉద్యమంగా మారింది. భారత్‌లో తొలిసారిగా హిందూ జాతీయవాదం ప్రజా ఉద్యమంగా మారిపోయింది" అని షకీల్ వివరించారు.

అడ్వాణీ నిర్వహించిన రథ యాత్రలో సమన్వయకర్తగా నరేంద్ర మోదీ పనిచేశారు

బీజేపీ ఎదుగుదల

1989 లోక్‌సభ ఎన్నికల తర్వాత ఎల్.కె.అడ్వాణీ 10,000 కిలోమీటర్ల సుదీర్ఘ రథ యాత్రను 1990 సెప్టెంబర్ 25న ప్రారంభించారు.

ఆ యాత్ర గుజరాత్, మహారాష్ట్ర, ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్, బిహార్ రాష్ట్రాల మీదుగా ఉత్తర్‌ప్రదేశ్‌లోని అయోధ్య వరకు సాగాల్సి ఉంది. అయితే, ఆ యాత్ర బిహార్ చేరుకోగానే, అక్కడి లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ ప్రభుత్వం ఆయన్ను అరెస్టు చేసింది.

ఆ యాత్ర అడ్వాణీ, బీజేపీలకు ఎనలేని శక్తినిచ్చి ముందుకు నడిపించిందని అహ్మదాబాద్‌కు చెందిన జర్నలిస్టు భార్గవ్ పారిఖ్ అన్నారు.

"ఆ యాత్ర దేశంలో అనేకమంది మూడ్‌ను మార్చేసింది. అఖిల భారత రాజకీయ పార్టీగా బీజేపీ మారేందుకు ఆ యాత్ర కొత్త మార్గాన్ని చూపింది" అని సీనియర్ జర్నలిస్టు వీరేంద్ర నాథ్ భట్ అభిప్రాయపడ్డారు.

"ఆలయం, మసీదులకు సంబంధించిన ఒక స్థానిక భూ వివాదాన్ని అడ్వాణీ రథ యాత్ర జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లింది. 1949 నుంచి 1986 వరకు అది స్థానిక భూ వివాదం. అక్కడి భూమి కోసం ఇరువర్గాలూ కోర్టులో పోరాడుతున్నాయి. ఆ తర్వాత అడ్వాణీ దానిని జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లారు. ఆ వివాదాన్ని రాజకీయ అంశంగా మార్చడంలో అడ్వాణీ కీలకపాత్ర పోషించారు. దాంతో, 1991 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో 120 స్థానాలు గెలుచుకుంది. అదే ఏడాది తొలిసారి ఉత్తర్‌ప్రదేశ్‌లో బీజేపీ అధికారంలోకి వచ్చింది. కల్యాణ్ సింగ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు" అని అయోధ్యకు చెందిన సీనియర్ జర్నలిస్టు రామ్‌దత్ త్రిపాఠీ వివరించారు.

1992లో బాబ్రీ మసీదును కూల్చివేశారు. ఆ కేసులో అడ్వాణీతో పాటు మరికొందరు ఇప్పటికీ కోర్టులో విచారణ ఎదుర్కొంటున్నారు.

మోదీ, అడ్వాణీ రథ యాత్ర

బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత జరిగినప్పుడు నరేంద్ర మోదీ ఎల్.కే.అడ్వాణీతో కలిసి ఉన్నారు. ఇప్పుడు ఆయన ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు అయోధ్య వివాదంపై తుది తీర్పు వెలువడింది.

నరేంద్ర మోదీ బీజేపీ ఎన్నికల కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నప్పుడు, ఆయన సమన్వయంతో తొలిసారిగా గుజరాత్‌లోని అహ్మదాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఎన్నికల్లో బీజేపీ విజయం సాధించింది.

మీడియా మేనేజ్‌మెంట్ నుంచి అడ్వాణీ యాత్ర కోసం ప్రత్యేక రథాన్ని రూపొందించడం, యాత్ర సాగే మార్గమంతా ఏర్పాట్లు చేయడం...


1990వ దశకం చాలా మార్పులు తీసుకొచ్చింది. స్వేచ్ఛా వాణిజ్య యుగం మొదలవడంతోనే ప్రైవేటు రియల్ ఎస్టేట్ డెవలపర్లు మార్కెట్లోకి వాలిపోయారు. రియాల్టీ ప్రాజెక్టులు ఇబ్బడిముబ్బడిగా పుట్టుకొచ్చాయి.

అవసరమైన అనుమతులు లేకుండానే ప్రాజెక్టులు ప్రారంభించారు. అయితే 2013-14 నాటికల్లా రియాల్టీ రంగం కుదేలైంది.

2016లో ప్రకటించిన నోట్ల రద్దు, ఆ తర్వాత జీఎస్టీ..  రియాల్టీ రంగంలో కాస్తో కూస్తో  మిగిలున్న ఆశలను ఆవిరి చేశాయి. రియల్ ఎస్టేట్ కోసం ఓ సంస్థను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. చాలా రాష్ట్రాల్లో RERA ను ఏర్పాటు చేశారు. Real Estate Regulatory Authority (RERA) అన్నమాట.  ఈ బిల్లును యూపీఏ-2 ప్రభుత్వం 2013లో ప్రవేశపెట్టింది.

అయితే, ప్రస్తుతం ఈ రంగం సంస్కరణల ప్రక్రియ గుండా సాగుతోందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

అందుకే కొన్ని ఇబ్బందులు, సవాళ్లు ఉన్నాయి.

అయితే, పెరుగుతున్న పెట్రోల్-డీజిల్ ధరలతో నిత్యావసర వస్తువుల రేట్లు మండిపోయే అవకాశాలున్నాయి.

మరోవైపు రిజర్వ్ బ్యాంక్ వడ్డీరేట్ల పెంపును ప్రారంభించింది. అంటే, ఇప్పుడు గృహరుణాలు ప్రియం కానున్నాయన్న మాట.

ఇల్లు కొనాలంటే ముందు మనకొచ్చే ఆలోచన గృహరుణం.

మీరు గృహరుణం తీసుకోవ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ాలనుకుంటే కొన్ని విషయాలను దృష్టిలో ఉంచుకోండి.

బిల్డర్ నమ్మకమైన వారేనా , దస్తావేజులన్నీ సరైనవేనా అనేది ఒకటికి రెండుసార్లు చూసుకోండి.

సాధారణంగా డౌన్ పేమెంట్ ప్రాపర్టీ మొత్తం విలువలో దాదాపు 20 శాతం ఉంటుంది.

గృహ రుణాలిచ్చే బ్యాంకులు ఎన్నో అర్హతలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి. మీ రుణ చరిత్ర ఏంటి, మీకు అప్పుల్ని సకాలంలో చెల్లించే అలవాటుందా, లేదా అని కూడా పరిశీలిస్తాయి.

వడ్డీ రేట్లను కూడా పరిశీలించండది. వడ్డీ రేటు ఎంత తక్కువైతే.. మీరు చెల్లించే నెలసరి వాయిదా కూడా అంత తక్కువగా ఉంటుంది.

లబ్‌డబ్బు: గృహరుణం తీసుకోవాలనుకుంటున్నారా? అయితే తప్పక తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలివి

బ్యాంకులిచ్చే గృహ రుణాల్లో.. స్థిర వడ్డీ రేట్లు, ఫ్లోటింగ్ వడ్డీ రేట్లు అని రెండు రకాలుంటాయి.

స్థిర వడ్డీ రేట్లు అంటే వడ్డీ రేటులో ఎలాంటి మార్పూ ఉండదన్న మాట.

ఇక ఫ్లోటింగ్ వడ్డీ రేట్లు అంటే బ్యాంకు రుణ విధానాలలో వచ్చే మార్పుల ప్రకారం పెరగొచ్చు.. తరగొచ్చు.

ముందుగా మీరు చెల్లించగలిగే ఈఎంఐ ఎంతో నిర్ణయించుకోండి. అది మీ ఆదాయంలో 20 నుంచి 30 శాతానికి మించకుండా ఉంటే మంచిది.

రుణ మొత్తాన్ని కవర్ చేసేందుకు ఏదైనా బీమా కూడా తీసుకోండి.

ఇన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నాకే ఓ ఇంటికి యజమాని అవ్వండి. అంతే కాని.. రియల్ మోసాల బారిన పడి తప్పులో కాలేయకండి.

ఇవి కూడా చూడండి

#లబ్‌డబ్బు: గ్రాట్యుటీని ఎలా లెక్కిస్తారు?

భారత్‌లో తగ్గిపోతున్న ఉద్యోగావకాశాలు అనే అంశం ఈ మధ్య హాట్ టాపిక్ గా మారింది.

ఇవి కూడా చదవండి:

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1991 నుంచి 1994 మధ్య దేవ్‌ఘర్ ప్రభుత్వ ఖజానా నుంచి రూ. 89 లక్షలు కాజేశారన్న కేసులో లాలూను కోర్టు దోషిగా నిర్ధారించింది.

కోర్టు ఆవరణలోనే లాలూను పోలీసు కస్టడీకి తీసుకున్నారు. జనవరి 3న కోర్టు శిక్ష ఖరారు చేయనుంది.

తన చిన్న కుమారుడు, బిహార్ మాజీ ఉపముఖ్యమంత్రి తేజస్వీ యాదవ్‌తో కలిసి లాలూ ప్రసాద్ శనివారం నాడు ఉదయమే కోర్టుకు చేరుకున్నారు. శాంతిని కాపాడాలని ఆయన తన మద్దతుదారులను కోరారు.

తీర్పు సమయంలో లాలూ మద్దతుదారులు పెద్ద సంఖ్యలో కోర్టు బయట గుమిగూడారు. తీర్పు వెలువడడానికి ముందు రాష్ట్రీయ జనతాదళ్ (ఆర్‌జేడీ) చీఫ్ లాలూ విలేకరులతో మాట్లాడుతూ, బీజేపీ ప్రభుత్వం తనను అపఖ్యాతి పాలు చేయాలని చూస్తోందని అన్నారు.

ఈ కేసులో కోర్టు మొత్తం 15 మందిని దోషులుగా నిర్ధారించినట్టు స్థానిక జర్నలిస్టు నీరజ్ సిన్హా తెలిపారు. మరో ఆరుగురిని కోర్టు నిర్దోషులుగా ప్రకటించింది. వీరిలో బిహార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి జగన్నాథ్ మిశ్రా కూడా ఉన్నారు.

కాగా, కోర్టు తీర్పుపై రాజకీయ ప్రతిస్పందనల క్రమం మొదలైంది. "ఏ విత్తు నాటితే అదే చెట్టు మొలకెత్తుతుంది. తుమ్మ విత్తనం నాటి మామిడి పండు పండాలని కోరుకుంటే ఎలా? ఏది జరగాలో అదే జరిగింది" అన... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ి బిహార్ ఉప ముఖ్యమంత్రి సుశీల్ మోదీ అన్నారు.

మరోవైపు ఆర్‌జేడీ సీనియర్ నేత, మాజీ కేంద్ర మంత్రి రఘువంశ్ ప్రసాద్ సింగ్ కోర్టు తీర్పుపై మాట్లాడుతూ, "జగన్నాథ్‌కు బెయిల్, లాలూకు జెయిల్. అంతా ఓ ఆట. చివరి దాకా పోరాడుతాం" అని అన్నారు.

మరోవైపు, నెల్సన్ మండేలా, మార్టిన లూథర్ కింగ్, బాబా సాహెబ్ అంబేడ్కర్‌లను ఉదాహరిస్తూ లాలూ ఓ ట్వీట్ చేశారు. తీర్పు అనంతరం ఆయన వరుసగా పలు ట్వీట్స్ చేశారు.

బిహార్ ముఖ్యమంత్రిగా, ఆర్థిక మంత్రిగా లాలూ యాదవ్ ఈ కుంభకోణంలో కుట్రదారులపై విచారణకు సంబంధించిన ఫైల్‌లను తన వద్దే దాచి పెట్టారన్న ఆరోపణలు కూడా ఉన్నాయి.

అధికారులు అభ్యంతరం చెబుతున్నప్పటికీ ముగ్గురు అధికారులకు ఎక్స్‌టెన్షన్ ఇచ్చారన్న ఆరోపణలు కూడా లాలూపై ఉన్నాయి. ఈ కుంభకోణం గురించి తెలిసినప్పటికీ లాలూ ఈ దోపిడీని అడ్డుకోలేదనే ఆరోపణలు కూడా లాలూ ఎదుర్కొన్నారు.

లాలూ యాదవ్‌తో పాటు బిహార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి జగన్నాథ్ మిశ్రా, మరో 19 మంది ఈ కేసులో నిందితులుగా ఉండగా కోర్టు జగన్నాథ్ మిశ్రాను నిర్దోషిగా ప్రకటించింది.

మొదట్లో 34 మందిపై ఆరోపణలు ఖరారు చేయగా వారిలో 11 మంది కేసు విచారణ క్రమంలో వేర్వేరు సమయాల్లో మృతి చెందారు. 13 డిసెంబర్‌న సీబీఐ ప్రత్యేక న్యాయమూర్తి శివపాల్ సింగ్ కేసు విచారణ ముగించారు.

2013 అక్టోబర్‌లో లాలూ ప్రసాద్‌ను ఒక కేసులో దోషిగా ఖరారు చేశారు. అది రూ. 37 కోట్ల కుంభకోణానికి సంబంధించినది. ఆ తీర్పు కారణంగా లాలూ యాదవ్‌ను లోక్‌సభ సభ్యత్వానికి అనర్హులుగా ప్రకటించారు. ఈ కేసులో లాలూ రెండు నెలలు జైలులో ఉన్న తర్వాత సుప్రీంకోర్టు బెయిల్ మంజూరు చేసింది.

2014లో ఝార్ఖండ్ హైకోర్టు లాలూ యాదవ్ తదితరులకు ఊరటనిస్తూ నేరపూరిత కుట్ర ఆరోపణలను కొట్టివేసింది. ఒక వ్యక్తిని ఒక కేసులో దోషిగా నిర్ధారించినప్పుడు మళ్లీ అదే కేసులో, ఆ సాక్షులు, ప్రత్యక్ష సాక్షులతోనే మళ్లీ విచారణ జరిపించడం సరికాదని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.

బిహార్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి జగన్నాథ్ మిశ్రా

ఈ కుంభకోణానికి సంబంధించిన ఇతర కేసుల్లోనూ లాలూ యాదవ్ నిందితుడిగా ఉన్నారు. నకిలీ మందులు, పశు దాణాలో రూ. 900 కోట్లు దిగమింగారన్న ఆరోపణలు మోపారు. సీబీఐ ఈ ఆరోపణలపై 1996లోనే దర్యాప్తు ప్రారంభించింది.

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1991 మే 21న రాత్రి పది గంటల 21 నిమిషాలకు తమిళనాడులోని శ్రీపెరంబదూర్‌లో అలాగే జరిగింది.

నల్లగా, బొద్దుగా 30 ఏళ్లున్న ఒక యువతి ఒక గంధపు మాల తీసుకుని భారత మాజీ ప్రధాన మంత్రి రాజీవ్ గాంధీ వైపు కదిలింది. ఆమె ఆయన పాదాలను తాకేందుకు వంగగానే, చెవులు పగిలిపోయేలా ఒక పేలుడు సంభవించింది.

ఆ సమయంలో వేదికపై రాజీవ్ గాంధీని గౌరవిస్తూ ఒక పాట ఆలపిస్తున్నారు.. ‘‘రాజీవ్ జీవితమే మా జీవితం... ఇందిరాగాంధీ కుమారుడికి సమర్పించని ఈ జీవితం జీవితమే కాదు.’’

అక్కడికి సుమారు 10 గజాల దూరంలో గల్ఫ్ న్యూస్ ప్రతినిధి, ప్రస్తుతం డెక్కన్ క్రానికల్, బెంగళూరులో స్థానిక సంపాదకులు అయిన నీనా గోపాల్ ఉన్నారు. రాజీవ్ గాంధీ సహచరుడు సుమన్ దూబేతో మాట్లాడుతున్నారు.

" నేను బతికానంటే అది ఒక అద్భుతమే"

నీనా ఆ రోజును గుర్తు చేసుకున్నారు. "నేను సుమన్‌తో మాట్లాడ్డం ప్రారంభించి రెండు నిమిషాలు కూడా కాలేదు, నా కళ్ల ముందే బాంబు పేలింది. నేను సాధారణంగా తెల్ల బట్టలు వేసుకోను. ఆ రోజు హడావుడిగా ఒక తెల్ల చీర కట్టుకున్నాను. బాంబు పేలగానే, నేను నా చీర వైపు చూశాను. అది మొత్తం నల్లగా మారిపోయింది. దానిపైన మాంసం ముద్దలు, రక్తపు చుక్కలు పడ్డాయి. న... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ేను బతికానంటే అది ఒక అద్భుతమే. నా ముందు నిలబడ్డ అందరూ ఆ పేలుడులో చనిపోయారు."

"బాంబు పేలడానికి ముందు చిటపటమని టపాసులు పేలిన శబ్దం వచ్చింది, వెంటనే నిశ్శబ్దం ఏర్పడింది. తర్వాత భారీ శబ్దంతో బాంబు పేలింది. నేను ముందుకు పరిగెత్తా, అక్కడ ఉన్న వారి బట్టలకు మంటలు అంటుకున్నాయి. అందరూ అరుస్తున్నారు. భయంతో చుట్టూ పరుగులు తీస్తున్నారు. రాజీవ్ గాంధీ ప్రాణాలతో ఉన్నారో, లేదో మాకు తెలియలేదు" అన్నారు నీనా.

శ్రీపెరంబదూర్‌లో ఆ భయంకర పేలుడు సమయంలో తమిళనాడు కాంగ్రెస్ నేతలు మూపనార్, జయంతి నటరాజన్, రామమూర్తి అక్కడ ఉన్నారు. పొగలు అలముకోవడంతో రాజీవ్ గాంధీ కోసం వెతకడం ప్రారంభించారు. ఆయన శరీరంలో ఒక భాగం, సగం తల కనిపించింది. ఆయన కపాలం ఛిద్రమైంది. దాని నుంచి బయటికొచ్చిన మెదడు, ఆయన సెక్యూరిటీ అధికారి పీకే గుప్తా కాళ్లపై పడి ఉంది. ఆయన కూడా అంతిమ ఘడియల్లో ఉన్నారు.

పేలుడు తర్వాత స్థితి

తర్వాత జీకే మూపనార్ ఒక చోట ఇలా రాశారు.. " పేలుడు జరగగానే నేను పరుగులు తీశాను. నా ముందు శవాల భాగాలు పడి ఉన్నాయి. రాజీవ్ సెక్యూరిటీ అధికారి ప్రదీప్ గుప్తా అప్పటికి బతికే ఉన్నారు. ఆయన నావైపు చూశారు. ఏదో  చెప్పాలనుకున్నారు, నా కళ్ల ముందే ప్రాణాలు వదిలారు. ఆయన రాజీవ్ గాంధీని ఎవరికో అప్పగించాలని అనుకుంటున్నట్టు అనిపించింది. నేను ఆయన తల ఎత్తాలనుకున్నా. నా చేతికి మాంసం ముక్కలు, రక్తమే వచ్చింది. వాటిని ఒక టవలుతో కప్పేశాను" అన్నారు.

మూపనార్‌కు కాస్త దూరంలోనే జయంతీ నటరాజన్ షాక్‌తో నిలబడి పోయారు.

తర్వాత ఆమె కూడా ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఇలా చెప్పారు.. "పోలీసులందరూ అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు. నాకు శవాలు కనిపిస్తున్నాయి. రాజీవ్ కనిపిస్తారేమోనని వెతుకుతున్నా. మొదట నాకు ప్రదీప్ గుప్తా కనిపించారు. ఆయన మోకాళ్ల దగ్గర.. నేలపై ముఖం ఛిద్రమైన ఒక తల కనిపించింది. నా నోటి నుంచి ‘ఓ మై గాడ్... దిస్ లుక్స్ లైక్ రాజీవ్’ అనే మాట వచ్చింది".

అక్కడే నిలబడ్డ నీనా గోపాల్ ముందుకు నడిచి కొన్ని నిమిషాల ముందు రాజీవ్ నిలబడ్డ చోటుకు వెళ్లారు.

"నేను ఎంత దూరం వెళ్లగలనో, అంతవరకూ వెళ్లాను. అప్పుడు నాకు రాజీవ్ గాంధీ శరీరం కనిపించింది. నేను ఆయన లోటో బూట్లు చూశా, తర్వాత చేయి చూశా, దానికి గుచ్చీ వాచ్ ఉంది. కాసేపటి ముందు నేను కారు వెనక సీటులో కూర్చుని ఆయన ఇంటర్వ్యూ చేస్తున్నా, రాజీవ్ ముందు సీటులో కూర్చున్నారు. ఆయన మణికట్టు వాచీ తరచూ నా కళ్లకు కనిపిస్తూ వచ్చింది" అని నీనా చెప్పారు.

10 గంటల 25 నిమిషాలకు 10...


1992 నుంచి ఇప్పటి వరకు ఐదు సార్లు ఈ సర్వేని నిర్వహించారు. 4వ విడత ఎన్ ఎఫ్ హెచ్ ఎస్ సర్వే 2015-16లో జరిగింది.

వైద్య, కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖకు అవసరమైన సమాచారాన్ని సేకరించడం, ఆరోగ్యం కుటుంబ సంక్షేమ విషయంలో తలెత్తుతున్న అంశాలను తెలుసుకోవడమే ఈ సర్వే ప్రధాన లక్ష్యాలు.

కేంద్ర ఆరోగ్య కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ సర్వేకి నోడల్ కేంద్రంగా ముంబయిలోని ఇంటర్నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ పాపులేషన్ సైన్సెస్‌ను నియమించింది.

ఈ సర్వేలో ప్రధానంగా నాలుగు రకాల షెడ్యూల్స్ ద్వారా సమాచారాన్ని సేకరిస్తారు.

1 గృహాల షెడ్యూల్: దీని ద్వారా ఒక గృహంలో నివసించే కుటుంబ సభ్యులతో పాటు ఆ ఇంటిలో సర్వే ముందు రోజు రాత్రి కుటుంబ సభ్యులతో పాటు నివసించిన వారి వివరాలు, వారి సాంఘిక , ఆర్ధిక పరిస్థితులు, నీటి వసతి, పరిశుభ్రత, వైద్యం, ఇన్సూరెన్సు , అంగ వైకల్యం, భూమి యాజమాన్యం, సర్వేకు 3 సంవత్సరాల ముందు  ఇంట్లో సంభవించిన మరణాలు, దోమ తెరల వాడకం కూడా పరిశీలిస్తారు.

2. మహిళల షెడ్యూల్: మహిళల షెడ్యూల్లో వివాహం, పునరుత్పత్తి, గర్భ నిరోధ సాధనాలు, పిల్లలకు టీకా మందులు, వైద్యం, పోషకాహార లభ్యత,  లైంగిక అలవాట్లు, హెచ్ఐవి/ ఎయిడ్స్... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

, మహిళా సాధికారత, గృహ హింసను చేర్చారు.

3) పురుషుల షెడ్యూల్: పురుషుల షెడ్యూల్లో పురుషుల లక్షణాలు, వివాహం, పిల్లలు, గర్భ నిరోధ సాధనాల వాడకం, పునరుత్పత్తి ప్రాధాన్యతలు, పోషకాహారం, లైంగిక అలవాట్లు, ఆరోగ్యం, ఇతర లింగాల పట్ల ఉన్న అభిప్రాయాలు, హెచ్ఐవి/ఎయిడ్స్ గురించి సమాచారం సేకరించారు.

4) బయో మార్కర్ షెడ్యూల్: దీని ద్వారా పొడవు, బరువు, నడుము, తొడ వెడల్పు, పిల్లలలో, 15 - 49 సంవత్సరాల మహిళల్లో , 15 - 54 వయసు ఉన్న పురుషుల్లో హెమోగ్లోబిన్ స్థాయిలు, 15 ఏళ్ళు పై బడిన స్త్రీ పురుషుల బీపీ, మధుమేహం శాతాలు పరిశీలించారు. దీంతో పాటు, హెచ్ బిఏ1సి, మలేరియా, విటమిన్ డి3 వంటి వాటి పరీక్షకు కూడా రక్తాన్నిసేకరించారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలలో నమోదైన వివరాలను పరిశీలిస్తే మహిళా సాధికారతకు సంబంధించిన అంశాల్లో మెరుగుదల కనిపించింది.

పిల్లల్లో పోషకాహార లోపం, రక్త హీనత విషయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అభివృద్ధి స్వల్పంగా నమోదు కాగా,  తెలంగాణలో పరిస్థితి కొంత దిగజారింది.

అయితే, నెలసరి సమయంలో మహిళలు పాటించే శుభ్రత విధానాలలో మాత్రం గతంలో కంటే మెరుగుదల కనిపించింది. తెలంగాణాలో గృహ హింసకు గురైన వారి సంఖ్య పెరగగా, అది ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌లో కొత తగ్గింది.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జులై 2 2019 నుంచి నవంబరు 14,  2019 వరకు సిగ్మా రీసెర్చ్ అండ్ కన్సల్టింగ్ ప్రవేట్ లిమిటెడ్ అనే సంస్థ నేషనల్ ఫ్యామిలీ హెల్త్ సర్వే ఫీల్డ్ వర్క్ నిర్వహించింది. దీని కోసం 11,346 గృహాలను సర్వే చేసి,  10,975 మంది మహిళలు, 1,558 పురుషుల నుంచి సమాచారాన్ని సేకరించారు.

పెరిగిన టీకా మందుల సరఫరా

సర్వే చేసిన మహిళల్లో 18 ఏళ్ల లోపు వివాహం చేసుకుంటున్న వారి సంఖ్య ఎన్ఎఫ్ హెచ్ఎస్ - 4లో  33 శాతం ఉంటే అది 2019 - 20లో 29.3 శాతం ఉంది. 15 - 19 సంవత్సరాల మధ్య వయసులో గర్భం దాల్చిన వారి సంఖ్య 2015-16లో 11.8 ఉండగా అది ఈ ఏడాది 12.6గా నమోదైంది.

ప్రతీ 1000 జననాలకు శిశు మరణాల శాతం 19. 9గా నమోదైంది. గతంలో ఇది  23.6 ఉండేది. అలాగే, పిల్లల టీకా మందుల సరఫరా గతంలో కంటే ఇప్పుడు పెరిగినట్లు ఈ సర్వే పేర్కొంది. 12 - 23 సంవత్సరాల పిల్లల్లో టీకాలు వేసిన వారి శాతం 73 శాతానికి పెరిగింది. ఇది గతంలో 65 శాతం మాత్రమే ఉండేది.

ఆస్పత్రి ప్రసవాలు గతంలో 91.5 ఉండగా అవిప్పుడు 96.5 శాతానికి పెరిగాయి.

పిల్లల్లో రక్త హీనత, పోషకాహార లోపం

5 ఏళ్ల లోపు పిల్లలలో ఎదుగుదల తగ్గిన వారి శాతం 31.2 ఉంది. ఇది గతంలో 31. 4 శాతం ఉండేది....


1992 ప్రంపచకప్

అయితే, గత ప్రపంచ‌కప్ టోర్నమెంటు రికార్డులను పరిశీలిస్తే భారత్- పాకిస్తాన్ జట్ల మధ్య జరిగిన ఆరు మ్యాచ్‌లూ 'వార్ వన్ సైడే' అన్నట్లుగానే సాగాయి. ఇప్పుడు 2019లోనూ భారత్ అదే సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించింది.

1992 నుంచి 2015 ప్రపంచకప్ వరకు భారత్, పాక్‌లు ఆరుసార్లు తలపడగా, అన్ని సార్లూ టీమిండియానే విజేతగా నిలిచి రికార్డు సృష్టించింది. తాజాగా మాంచెస్టర్ వేదికగా జరిగిన ప్రపంచ కప్ మ్యాచ్‌లో ఏడోసారి టీమిండియా విజయం సాధించింది.

ఈ సందర్భంగా 7 మ్యాచ్‌ల విశేషాలను ఒకసారి చూద్దాం.

1992: 43 పరుగుల తేడాతో భారత్ విజయం

వేదిక: సిడ్నీ (ఆస్ట్రేలియా)

భారత్ స్కోర్:  216-7 (49 ఓవర్లు)

పాకిస్తాన్ స్కోర్: 173 (48.1 ఓవర్లు)

టీమిండియా కెప్టెన్: మహ్మద్ అజహరుద్దీన్

పాకిస్తాన్ కెప్టెన్: ఇమ్రాన్ ఖాన్

మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్: సచిన్ తెందూల్కర్ (62 బంతుల్లో 54*, 3x4)

1996: 39 పరుగుల తేడాతో భారత్ విజయం

వేదిక: బెంగళూరు చిన్నస్వామి స్టేడియం

భారత్ స్కోర్:  287-8 (50 ఓవర్లు)

పాకిస్తాన్ స్కోర్:  248-9 (49 ఓవర్లు)

టీమిండియా కెప్టెన్: మహ్మద్ అజహరుద్దీన్

పాకిస్తాన్ కెప్టెన్: అమీర్ స... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ోహైల్

మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్: నవజ్యోత్ సింగ్ సిద్ధు ( 115 బంతుల్లో 93 పరుగులు, 11x4)

1999:  47 పరుగులతో విజయం

వేదిక:  మాంచెస్టర్

భారత్ స్కోర్: 227-6 (50 ఓవర్లు)

పాకిస్తాన్ స్కోర్: 180 (45.3 ఓవర్లు)

టీమిండియా కెప్టెన్:  మహ్మద్ అజహరుద్దీన్

పాకిస్తాన్ కెప్టెన్:  వసీం అక్రమ్

మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్:  వెంకటేశ్ ప్రసాద్ (ఐదు వికెట్ల తీశాడు)

2003: 6 వికెట్ల తేడాతో విజయం

వేదిక:  సెంచూరియన్ (దక్షిణాఫ్రికా)

భారత్ స్కోర్:  276-4 (45.4 ఓవర్లు)

పాకిస్తాన్ స్కోర్:  273-7 (50 ఓవర్లు)

టీమిండియా కెప్టెన్:  గంగూలీ

పాకిస్తాన్ కెప్టెన్:  వకార్ యూనిస్

మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్:  సచిన్ తెందూల్కర్(75 బంతుల్లో 98; 12X4, 1x6)

* వీరేంద్ర సెహ్వాగ్ అప్పర్ కట్ షాట్‌ను పరిచయం చేసింది ఈ మ్యాచ్‌లోనే.

2011: 29 పరుగులతో గెలుపు

వేదిక:  మొహాలీ (భారత్)

భారత్ స్కోర్:   260-9 (50 ఓవర్లు)

పాకిస్తాన్ స్కోర్:  231 (49.5 ఓవర్లు)

టీమిండియా కెప్టెన్:  మహేంద్ర సింగ్ ధోనీ

పాకిస్తాన్ కెప్టెన్:  షాహిద్ అఫ్రీదీ

మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్:  సచిన్ తెందూల్కర్ (115 బంతుల్లో 85; 11x4)

2015: 76 పరుగులతో విజయం

వేదిక:  అడిలైడ్ (ఆస్ట్రేలియా)

భారత్ స్కోర్:   300-7 (50 ఓవర్లు)

పాకిస్తాన్ స్కోర్:  224 (47 ఓవర్లు)

టీమిండియా కెప్టెన్:  మహేంద్ర సింగ్ ధోనీ

పాకిస్తాన్ కెప్టెన్:  మిస్బా ఉల్ హాక్

మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్:  విరాట్ కోహ్లీ(126 బంతుల్లో 107; 8x4)

రోహిత్ శర్మ

2019: 89 పరుగుల తేడాతో విజయం

వేదిక: మాంచెస్టర్

తొలుత బ్యాటింగ్‌కు దిగిన భారత్ 50 ఓవర్లలో 5 వికెట్లు కోల్పోయి 336 పరుగులు చేసింది. అనంతరం వర్షం కారణంగా మ్యాచ్‌ను 40 ఓవర్లకు కుదించారు. డక్‌వర్త్ లూయిస్ పద్ధతిలో పాక్ విజయ లక్ష్యాన్ని 302 పరుగులుగా నిర్ణయించారు. కానీ, పాక్ 40 ఓవర్లలో 6 వికెట్లు కోల్పోయి 212 పరుగులు మాత్రమే చేయగలిగింది.

ఓపెనర్‌గా బరిలోకి దిగి 140 పరుగులు చేసిన రోహిత్ శర్మ‌కు మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్ లభించింది. 133 బంతుల్లో 140 ( 3 సిక్సులు, 14 ఫోర్లు) చేసిన 'హిట్‌మ్యాన్' భారత గెలుపులో కీలక పాత్ర వహించాడు.

ఇవి కూడా చదవండి

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1992 ఫిబ్రవరిలో తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించిన ప్రిన్సెస్ డయానా

భారత పర్యటనలో ఉన్న అమెరికా అధ్యక్షుడు డోనల్డ్ ట్రంప్ కూడా సోమవారం దీనిని సందర్శించారు. తాజ్‌మహల్ సంభ్రమాశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుందని, సుసంపన్నమైన, వైవిధ్యభరితమైన భారత సాంస్కృతిక సౌందర్యానికి ఇది ప్రతీక అని ఆయన సందర్శకుల పుస్తకంలో రాశారు.

ప్రిన్సెస్ డయానా 1992 ఫిబ్రవరిలో తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించారు. దౌత్యపరమైన కార్యకలాపాల విషయమై ప్రిన్సెస్ చార్లెస్ ఆగ్రాలోనే మరో చోట ఉండిపోగా, తాజ్‌మహల్ ముందున్న పాలరాతి బల్లపై డయానా ఒంటరిగానే ఫొటో దిగారు.

తాజ్‌మహల్ సందర్శన మనోహరమైన అనుభూతిని కలిగిస్తోందని, సాంత్వన ఇస్తోందని అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయే సందర్భంలో మీడియా ప్రతినిధులతో డయానా వ్యాఖ్యానించారు.

సోమవారం తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించిన ట్రంప్, ఆయన భార్య మెలానియా

అప్పట్లో డయానా తన వైవాహిక జీవితంలో ఒంటరితనాన్ని అనుభవిస్తున్నారని, ఈ చిత్రం దానికి అద్దం పడుతోందని చెబుతారు.

తాజ్‌మహల్ వద్ద గైడ్లు ఈ బల్లను చూపించి 'డయానా బెంచ్' అని సందర్శకులకు చెబుతుంటారు.

ఈ ప్రసిద్ధ పాలరాతి కట్టడం వద్ద  విదేశీ ప్రముఖులు దిగిన ఫొటోలు ఇవీ...

2016లో విలియం-కేట్ మి... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

డిల్టన్

2016 ఏప్రిల్ 16న తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించిన డయానా కుమారుడు విలియం, ఆయన భార్య కేట్ మిడిల్టన్

డయానా సందర్శించిన తర్వాత దాదాపు పాతికేళ్లకు 2016లో ఏప్రిల్ 16న ఆమె కుమారుడు 'డ్యూక్ ఆఫ్ కేంబ్రిడ్జ్' ప్రిన్స్ విలియం, తన భార్య కేట్ మిడిల్టన్‌తో కలిసి ఈ నిర్మాణాన్ని సందర్శించారు.

విలియం దంపతులు 'డయానా బల్ల'పై కూర్చుని ఫొటో దిగారు.

2015లో 'ఫేస్‌బుక్' జుకర్‌బర్గ్

2015 అక్టోబర్లో తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించిన జుకర్‌బర్గ్

సోషల్ మీడియా దిగ్గజం 'ఫేస్‌బుక్' వ్యవస్థాపకుడు మార్క్ జుకర్‌బర్గ్ 2015లో తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించారు.

ఈ నిర్మాణాన్ని చూడాలని తాను ఎప్పుడూ అనుకొనేవాడినని అప్పట్లో ఆగ్రా నుంచి ఫేస్‌బుక్‌లో పెట్టిన పోస్టులో జుకర్‌బర్గ్ తెలిపారు.

తాజ్‌మహల్ తాను అనుకొన్నదాని కన్నా ఎక్కువ అద్భుతంగా ఉందని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. మనుషులు ఎంత గొప్ప నిర్మాణాలు చేయగలరో, ప్రేమ ఎంతటి ప్రేరణ ఇస్తుందో ఈ కట్టడం సూచిస్తుందని చెప్పారు. 17వ శతాబ్దం నాటి ఈ కట్టడాన్నిమొగల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ తన భార్య ముంతాజ్ మహల్ స్మృత్యర్థం నిర్మించారు.

2015లో తాజ్‌మహల్‌ను 46 లక్షల మంది సందర్శించారు.

2001లో పర్వేజ్ ముషారఫ్

2001 జులైలో ముషారఫ్, సెభా

2001 జులైలో అప్పటి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయితో ద్వైపాక్షిక చర్చల నిమిత్తం భారత్‌కు వచ్చిన నాటి పాకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు పర్వేజ్ ముషారఫ్, భార్య సెభాతో కలిసి తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించారు.

భారత్-పాకిస్తాన్ శిఖరాగ్ర సదస్సు సానుకూలంగానే మొదలైనప్పటికీ విజయవంతం కాలేదు.

కోల్‌కతా టెస్టులో ఓడినా..

ఆస్ట్రేలియా క్రికెటర్లు గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్, జస్టిన్ లాంగర్, మాథ్యూ హేడెన్, కోలిన్ మిల్లర్, మైకేల్ స్లేటర్ (.. (ఎడమ నుంచి కుడికి)

2001లో భారత్-ఆస్ట్రేలియా టెస్ట్ సిరీస్‌లో భాగంగా కోల్‌కతాలోని ఈడెన్ గార్డెన్స్‌లో జరిగిన రెండో మ్యాచ్‌లో వీవీఎస్ లక్ష్మణ్, రాహుల్ ద్రవిడ్ అసాధారణ పోరాటపటిమతో భారత్ ఘన విజయం సాధించింది. టెస్ట్ క్రికెట్ చరిత్రలోనే అతి గొప్ప విజయాల్లో ఇది ఒకటి.

తొలుత ఆస్ట్రేలియా విజయం దిశగా సాగుతున్నట్లు కనిపించింది. అలాంటి స్థితిలో భారత్ పోరాడి 171 పరుగుల తేడాతో ఆస్ట్రేలియాను ఓడించింది. వరుసగా 16 మ్యాచులు గెలిచిన ఆస్ట్రేలియా జైత్రయాత్రకు అడ్డుకట్ట వేసింది.

తర్వాత ఆస్ట్రేలియా క్రికెటర్లు తాజ్‌మహల్‌ను సందర్శించారు.

1966లో 'ద బీటిల్స్' జార్జ్ హ్యారిసన్

1966లో తాజ్‌మహల్ వద్ద ఫొటో తీసుకున్న...


1992, డిసెంబర్ 6న అయోధ్య పట్టణంలో నేలమట్టమైన పురాతన మసీదును నేను చూశాను. ఈ ప్రాంతం శ్రీరాముడి జన్మస్థానం అంటూ హిందూ గుంపులు మసీదును ధ్వంసం చేశాయి.

బాబ్రీ మసీదును ధ్వంసం చేసి ఆ ప్రాంతంలో రామ మందిరాన్ని నిర్మించాలంటూ ఆరేళ్లుగా బీజేపీ చేస్తోన్న ఆందోళనకు ఈ ఘటన పరాకాష్ఠ.

మసీదు సమీపంలో గుమిగూడిన దాదాపు 15,000 మంది ఒక్కసారిగా ముందుకు దూసుకు వచ్చారు. మసీదు వద్ద మోహరించిన పోలీసు రక్షణ వలయాన్ని తోసుకుంటూ ఓ ప్రవాహంలా మసీదు పైకి ఎగబాకి ధ్వంసం చేయడం ప్రారంభించారు.

ఆ అల్లరి గుంపులను అదుపు చేయడం పోలీసులకు సాధ్యపడలేదు. మరోవైపున పోలీసులపై రాళ్లవర్షం మొదలైంది. దాంతో తమ షీల్డ్‌లను తలలకు అడ్డుగా పెట్టుకుని పోలీసులు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.

 నేనొక చారిత్రక ఘటనకు  సాక్షిగా ఉన్నట్టు నాకు అప్పుడే అర్థమైంది. ఈ ఘటనతో హిందూ జాతీయవాదులు విజయం సాధించినా లౌకికవాదం ఓడిపోయింది.

''ఆధునిక భారతదేశంలో ఈ ఘటన చట్టాన్ని అత్యంత ఘోరంగా ఉల్లంఘించిన చర్య'' అంటూ రాజకీయవేత్త జోయా హసన్ అభిప్రాయపడ్డారు. భారతీయ జాతీయవాదానికి ఒక ముఖ్యమైన మలుపని ఆమె భావించారు.

అప్పటి బీబీసీ ఉత్తర్ ప్రదేశ్ ప్రతినిధి రామ్ దత్త్ త్రిపాఠీ ఈ సంఘటనప... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ై మాట్లాడుతూ..

''హిందూ జాతీయవాదులు బంగారు గుడ్లు పెట్టే బాతును చంపేశారు. శ్రీరాముడి జన్మస్థానంగా భావించే ఆ ప్రాంతంలోని మసీదు భావోద్వేగాలకు సంబంధించిన అంశమే కానీ, ఆ ప్రాంతంలో నిజంగానే రామ మందిరాన్ని కట్టాలన్నది వారి కోరిక కాదు.''

''రామ మందిరాన్ని నిర్మించాలన్న ఉద్యమం బలహీనపడుతుంది. కానీ బాబ్రీ మసీదు మాత్రం అక్కడ ఉండదు కదా..'' అని ఆయన అన్నారు.

రామ్ దత్త్ త్రిపాఠీ పొరబడ్డాడని నేను మొదట్లో అనుకున్నాను. కానీ దేశవ్యాప్తంగా హిందూ-ముస్లిం అల్లర్లు చెలరేగాయి. రక్తం ఏరులైంది. ముంబైలో 900 మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. పోలీసులు హిందూ గుంపుల పక్షాన ఉన్నారన్న ఆరోపణలూ వచ్చాయి.

అల్లర్లు ఆగిపోయాయి. పరిస్థితి అదుపులోకి వచ్చింది. కానీ రామ మందిర ఉద్యమం కూడా బలహీనపడింది.

ఈ ఘటన తర్వాత హిందూ ఓట్లన్నీ తమ పార్టీకే పడతాయని బీజేపీ భావించింది. కానీ 1993లో ఉత్తర్ ప్రదేశ్‌తో పాటు మరో రెండు రాష్ట్రాల్లో అసెంబ్లీ ఎన్నికలు జరిగాయి. కానీ ఒక్క రాష్ట్రంలో కూడా బీజేపీ అధికారంలోకి రాలేదు.

1995 తర్వాత జరిగిన మూడు సాధారణ ఎన్నికల్లో మెల్లమెల్లగా బీజేపీ బలపడటం ప్రారంభమై, 1999లో మాత్రమే అది అధికారంలోకి రాగలిగింది.

కేంద్రంలో బీజేపీ అధికారంలోకి రావడంతో ప్రధాన ప్రతిపక్షమైన కాంగ్రెస్ పార్టీలో ఆందోళన మొదలైంది.

అంతకన్నా ముందు... 1991లో మాజీ ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ హత్యకు గురవ్వడంతో కాంగ్రెస్ పార్టీకి నాయకత్వం లేకుండా పోయింది. మరీ ముఖ్యంగా నెహ్రూ-గాంధీ కుటుంబాల వారసత్వం బలహీనపడింది.

నాయకత్వం స్వీకరించాల్సిన రాజీవ్ గాంధీ భార్య, ఇటలీలో పుట్టి పెరిగిన సోనియా గాంధీ మొదట్లో రాజకీయాల్లోకి రావడానికి ఇష్టపడలేదు.

ఈ పరిస్థితుల్లో కాంగ్రెస్ సీనియర్ నేత పి.వి.నరసింహారావు 1991లో పార్టీ పగ్గాలు చేపట్టాల్సి వచ్చింది.

బాబ్రీ మసీదుపై దాడులను అడ్డుకోవడంలో పి.వి.నరసింహారావు విఫలమయ్యారంటూ ఆయన వ్యతిరేక వర్గీయులు గోతులు తవ్వడం మొదలుపెట్టారు.

నరసింహారావు కూడా ఓ హిందూ జాతీయవాదే అని ఆరోపించారు. పార్టీలో చీలికలు ఏర్పడ్డాయి. 1996 ఎన్నికల సమయం నాటికి కాంగ్రెస్ పార్టీలో పరిస్థితులు గందరగోళంగా మారాయి.

1999లో బీజేపీ కేంద్రంలో సంకీర్ణ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. అధికారంలోకి వచ్చాక కూడా రామ మందిరం అంశమే తమ పార్టీనీ గెలిపించిందని అప్పటి ప్రధాని అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి గానీ, లాల్ క్రిష్ణ అద్వాణీ గానీ భావించలేదు.

హిందూత్వ అజెండాతోనే ముందుకు వెళ్లాలని కానీ, రామ మందిరం...


1992లో బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత మీద విచారణ జరిపిన జస్టిస్ ఎం.ఎస్.లిబర్హాన్ కమిషన్ న్యాయవాదిగా.. దాదాపు 15 సంవత్సరాల కిందట న్యూ దిల్లీలోని విజ్ఙాన్ భవన్‌లో ఆ నాయకులను ప్రశ్నించారు చండీగఢ్‌కు చెందిన సీనియర్ న్యాయవాది అనుపమ్ గుప్తా. అయితే.. లిబర్హాన్ కమిషన్‌తో విభేదాలు రావటంతో ఆ కమిషన్ చివరికి 2009లో సమర్పించిన నివేదికను కూడా ఆయన విమర్శించారు.

ఇప్పుడు.. అనుపమ్ గుప్తా బీబీసీకి టెలిఫోన్ ద్వారా ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో.. అయోధ్య వివాదంలో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పుతో తీవ్ర విభేదాలు వ్యక్తంచేశారు.

అయోధ్య తీర్పులో... 1) వివాదాస్పద స్థలం మొత్తాన్నీ కక్షిదారుల్లో ఒక పార్టీకి (హిందువులకు) ఇవ్వటం, 2) ఆ మసీదులో 1528 నుంచి 1857 మధ్య ముస్లింలు నమాజ్‌లు చేయటానికి సంబంధించిన సాక్ష్యాలపై లేవనెత్తిన ప్రశ్నలు, 3) 1949 డిసెంబర్‌లో మసీదులో విగ్రహాలను పెట్టటం ద్వారా, 1992లో మొత్తం నిర్మాణాన్ని కూల్చివేయటం ద్వారా చట్టాన్ని ఉల్లంఘించటం అనే మూడు అంశాల మీద అనుపమ్ గుప్తా విమర్శలు చేశారు.

ఇంటర్వ్యూ ముఖ్యాంశాలివీ...

అయోధ్య తీర్పుతో మీరు ఎంత వరకూ ఏకీభవిస్తారు?

ఒక హిందూ విగ్రహానికి చట్టపరంగా వ్యక్తిహోదా ఉందని.. అది ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

నిర్ధారిత చట్టమని ఈ తీర్పు అద్భుతంగా పునరుద్ఘాటించింది. నేనూ ఏకీభవిస్తాను.

కాబట్టి.. ఒక మైనర్ - రామ్ లల్లా విరాజ్‌మన్ (బాల రాముడు, దేవుడు)  విషయంలో - పరిమితి అనే చట్టానికి (కాల పరిమితి నిషేధానికి) తావులేదు.

ఈ తీర్పుతో మీరు ప్రధానంగా విభేదించే అంశం ఏమిటి?

వివాదాస్పద స్థలం- లోపలి, వెలుపలి ఆవరణ - మొత్తాన్నీ హిందువులకు కేటాయించటం పట్ల నేను గట్టిగా విభేదిస్తున్నా.

ఆ స్థలం స్వాధీన హక్కుకు సంబంధించిన నిర్ణయంతో విభేదిస్తున్నా.

వెలుపలి ఆవరణ మీద హిందువుల స్వాధీన హక్కు ఉందని, వారు సుదీర్ఘ కాలంగా నిరంతరాయంగా పూజలు చేస్తున్నారని నిర్ణయించటం సరైనదేనని అంగీకరించినా కూడా.. లోపలి ఆవరణ విషయంలో నిర్ణయానికి సంబంధించి తుది తీర్పు స్థిరంగా లేదు.

లోపలి ఆవరణ - గోపురాల కింది ప్రాంతం - స్వాధీన హక్కు, అందులో ప్రార్థనల విషయం వివాదాస్పదంగానే ఉండిపోయిందని కోర్టు అనేక పర్యాయాలు పదే పదే స్పష్టంచేసింది.

దీనికి గట్టి ప్రాతిపదిక ఉందనుకుంటే.. వెలుపలి ఆవరణను హిందువులకు ఇవ్వటం తుది పరిష్కారం అయివుండాలి. లోపలి ఆవరణను కూడా హిందువులకు ఎలా ఇస్తారు?

వెలుపలి, లోపలి ఆవరణలు రెండిటినీ హిందువులకు ఇవ్వాలంటూ కోర్టు చేసిన ఈ కీలకమైన, అతి ముఖ్యమైన నిర్ణయం.. కేవలం వెలుపలి ఆవరణ మాత్రమే హిందువుల స్వాధీనంలో ఉందని ఇదే కోర్టు చేసిన నిర్ధారణతో మౌలికంగా విరుద్ధం.

వివాదాస్పద స్థలంలో 1528 - 1857 మధ్య నమాజ్ చేసేవారు అనటానికి సాక్ష్యం లేదని కూడా ఈ తీర్పు నిర్ణయించింది. మీ అభిప్రాయం?

కోర్టు ఈ ప్రాథమిక సూత్రం చేసింది. అది నాకు వింతగా కనిపించింది. మసీదు 1528 నుంచి 1857 వరకూ తమ స్వాధీనంలో ఉందని, అక్కడ నమాజు చేసేవారిమని చెప్పటానికి ముస్లింలు ఎటువంటి సాక్ష్యాలూ ఇవ్వలేదని ఈ తీర్పు చెప్తోంది.

అప్పీలులో తీర్పు చెప్తున్న కేసుల్లో సాక్ష్యాలు శూన్యమైనా కానీ.. ఆ మసీదును 1528లో నిర్మించారని, 1992లో కూల్చివేశారన్న వాస్తవం.. వివాదానికి తావులేనిది.

ఎక్కడో ఒక చోట ఒక చర్చినో, గురుద్వారానో మొఘలుల కాలంలో నిర్మించారని అనుకోండి. ఈ వందల ఏళ్ల కాలంలో మీరు అక్కడ ప్రార్థనలు చేశారని మీరు నిరూపించుకోవాల్సి ఉంటుందని ఆ మతం వారిని అడుగుతారా?

1528 నుంచి 1857 వరకూ అక్కడ హిందువులు ఏవైనా ప్రార్థనలు చేశారనటానికి, వాళ్లు అక్కడ పూజలు చేశారనటానికి హిందువుల దగ్గర కూడా సాక్ష్యాలు లేవు. వాళ్లు (హిందువులు) ఇది రాముడి జన్మభూమి అని విశ్వసిస్తుండవచ్చు, ఆ విధంగా ఆ ప్రాంతాన్ని గౌరవిస్తుండవచ్చు....


1994 ఇస్మాయిల్ ఫారూఖీ కేసులో ఇచ్చిన తీర్పులో "ప్రార్థనలు ఎక్కడైనా చేసుకోవచ్చు, నమాజ్ మసీదులోనే చేయాలనేమీ లేదు" అని సుప్రీం కోర్టు చెప్పింది.

ఆ తీర్పును పునఃసమీక్షించేందుకు విస్తృత ధర్మాసనానికి నివేదించాలని కోరుతూ దాఖలైన పిటిషన్లపై చీఫ్ జస్టిస్ దీపక్ మిశ్రా నేతృత్వంలోని త్రిసభ్య ధర్మాసనం 2:1 మెజారిటీతో గురువారం తీర్పు ఇచ్చింది.

జడ్జిమెంట్‌ను ధర్మాసనానికి చదివి వినిపించిన జస్టిస్ అశోక్ భూషణ్, 1994లో ఐదుగురు సభ్యుల ధర్మాసనం ఇచ్చిన తీర్పు పూర్వాపరాలను పరిశీలించాల్సి ఉందన్నారు.

అయితే, జస్టిస్ అశోక్ భూషణ్, చీఫ్ జస్టిస్ జస్టిస్ దీపక్ మిశ్రాలతో జస్టిస్ ఎస్ అబ్దుల్ నజీర్ విభేదించారు. మసీదులో నమాజ్ చేయడం ఇస్లాంలో అంతర్భాగమా? కాదా అన్నది తేల్చేందుకు మత విశ్వాసాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి ఉందన్నారు. ఈ విషయంలో విస్తృత పరిశీలన జరగాలన్నారు.

అయోధ్య భూ వివాదం కేసు

అక్టోబర్ 29న అయోధ్య భూమి వివాదం కేసు విచారణ జరపనున్నట్లు సుప్రీంకోర్టు వెల్లడించింది. అక్టోబర్ 2న ప్రస్తుత చీఫ్ జస్టిస్ దీపక్ మిశ్రా పదవీ విరమణ పొందుతున్నందున, ఆయన కొత్తగా వచ్చే న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో ఏర్పడే త్రిసభ్య ధర్మాసనం ఆ విచ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ారణ చేపడుతుందని తెలిపింది.

అయోధ్యలోని వివాదాస్పద భూమిని మూడు భాగాలుగా విభజిస్తూ 2010లో అలహాబాద్ హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పునకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన అప్పీళ్లపై చీఫ్ జస్టిస్ దీపక్ మిశ్రా నేతృత్వంలోని త్రిసభ్య ధర్మాసనం విచారణ జరుపుతున్న సమయంలో మసీదులు ఇస్లాంలో అంతర్భాగమా? కాదా అన్న అంశం తెరపైకి వచ్చింది.

అయోధ్యలోని 2.77 ఎకరాల వివాదాస్పద స్థలాన్ని మూడు భాగాలుగా చేసి వాటి యాజమాన్య హక్కులను సున్నీ వక్ఫ్ బోర్డుకు, నిర్మోహీ అఖాడాకు, రామ్‌లాలాకు అప్పగిస్తూ 2010లో 2:1 మెజార్టీతో ముుగ్గురు సభ్యుల అలహాబాద్ హైకోర్టు ధర్మాసనం తీర్పు చెప్పింది.

ఆ తీర్పును సవాల్ చేస్తూ హిందూ, ముస్లిం సంస్థలు సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించాయి.

ఇవి కూడా చదవండి:

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1995 ఎన్నికల్లో సీపీఐ(ఎంఎల్)తో కలిసి నితీశ్ కుమార్ ఎన్నికల బరిలోకి దిగారు. అది ఆయన రాజకీయ జీవితంలో ఏర్పాటు చేసిన తొలి కూటమి.

అవిభాజ్య బిహార్‌లో 324 సీట్లున్న విధాన సభకు జరిగిన ఆ ఎన్నికల్లో సమతా పార్టీ కూటమి 310 సీట్లకు పోటీ చేసి కేవలం 7 సీట్లు మాత్రమే గెలిచింది. అందులో ఆరు సీట్లు ఆయన కూటమి భాగస్వామి అయిన సీపీఐ(ఎంఎల్)వే.

2020 నాటికి పరిస్థితులు మారిపోయాయి. అదే ‘సీపీఐ(ఎంఎల్) లిబరేషన్’ రాష్ట్రీయ జనతాదళ్‌తో కలిసి అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసింది. 19 సీట్లలో అభ్యర్ధులను నిలబెట్టి 12సీట్లు గెలుచుకుంది. సీపీఐ, సీపీఎంలు కూడా చెరి రెండు సీట్లు గెలుచుకున్నాయి.

బిహార్ శాసనసభ ఎన్నికల ఫలితాలలో ప్రముఖంగా చెప్పుకోవాల్సిన అంశం సీపీఐ (ఎంఎల్) పునరుత్థానం. ఈ ఎన్నికల్లో వామపక్షాల పనితీరు బాగానే ఉంది. మూడు పార్టీలు కలిపి 29 సీట్లకు పోటీ చేసి, 16 సీట్లు గెలవగలిగాయి.

బెంగాల్, కేరళ తర్వాత ఎక్కువమంది వామపక్ష ఎమ్మెల్యేలున్న రాష్ట్రం బిహారే.

ఈసారి కూడా బిహార్ లో వామపక్షాలు సహకరించుకోలేదు

వర్గ పోరాట రాజకీయం

2020 బిహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు సీపీఐ (ఎంఎల్)కి సంజీవనిగా పని చేశాయని చెప్పాలి. ఇటీవలి కా... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

లం వరకు ఆ పార్టీ బిహార్‌లో ఏ ఎన్నిక జరిగినా ఒంటరిగానే బరిలోకి దిగింది.

ఈసారి రాష్ట్రీయ జనతాదళ్‌తో పొత్తు పెట్టుకుని, తాను పోగొట్టుకున్న అస్తిత్వాన్ని చాలా వరకు తిరిగి పొందగలిగింది.

2015 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో సీపీఐ (ఎంఎల్) కేవలం మూడు సీట్లు మాత్రమే గెలిచింది. బీజేపీని అధికారానికి దూరం చేయాలన్న లక్ష్యం, గత ఎన్నికలు నేర్పిన పాఠాలతో గ్రాండ్ అలయన్స్‌లో చేరింది సీపీఐ (ఎంఎల్).

బిహార్‌లో ఆర్జేడీ కుల రాజకీయాలకు పెట్టింది పేరు కాగా, సీపీఐ (ఎంఎల్) వర్గ పోరాట రాజకీయాలకు కట్టుబడి ఉండేది. అయితే ఈ ఇరువర్గాల మధ్య అసమతౌల్యాన్ని సీపీఐ(ఎంఎల్) ఎందుకు పట్టించుకోలేదు ? ఎన్నికల సమయంలో ఆ పార్టీని ఈ ప్రశ్న చాలాసార్లు అడిగారు. కానీ ఆవైపు నుంచి సమాధానం సరిగ్గా రాలేదు.

భావజాలంలో రెండుపార్టీల మధ్య సమానత్వం లేకపోయినా ప్రజాస్వామ్యాన్ని పరిరక్షించడం కోసం జట్టు కట్టామని ఇరుపక్షాలు అంగీకరించాయి.

కాంగ్రెస్, ఆర్జేడీల ఓట్లు కూడా వామపక్షాలకు బదిలీ అయ్యాయి.

కూటమిగా ఎలా రాణించారు?

“ఒకప్పుడు వామపక్షాలకు బిహార్‌లో మంచి పట్టుఉండేది. 90ల నుంచి ఇప్పటి వరకు ఆర్జేడీ, జేడీయూ వంటి మధ్య తరగతి పార్టీలు వామపక్షాలకు తీవ్ర నష్టం కలిగించాయి’’ అన్నారు ప్రభాత్ ఖబర్ భోజ్‌పురి పత్రిక స్థానిక సంపాదకుడు అజయ్ కుమార్.

“ఒకప్పుడు లెఫ్ట్ పార్టీల నుంచి విడిపోయిన కొందరు లాల్‌ప్రసాద్ యాదవ్‌తో జట్టుకట్టారు. వారిలో కొందరు మంత్రులు కూడా అయ్యారు.

మండల్ పాలిటిక్స్ యుగంలో సీపీఐ(ఎంఎల్) పెద్ద పరాజితగా మిగిలింది. అయితే వారి ఓటు బ్యాంకు మాత్రం కొద్దిగా మిగిలి ఉంది. అందుకే వారు ఎక్కువ సీట్లలో పోటీ చేస్తారు. కానీ గెలవలేరు. తమ ఓటుబ్యాంకును సీట్లుగా మార్చుకోలేరు. భారతదేశంలో కులం, వర్గం మధ్య వ్యత్యాసం చెరిగిపోయింది. అందుకే వామపక్షాల ఉనికి తగ్గుతోంది” అని అజయ్ కుమార్ అన్నారు.

అయితే ఈ ఎన్నికల్లో సీపీఐ(ఎంఎల్)తోపాటు మిగిలిన వామపక్షాలు సీపీఐ, సీపీఎంలు కూడా బాగానే రాణించాయి. కూటమిగా పోటీ చేయాలన్న నిర్ణయంతో ప్రయోజనం పొందగలిగాయి.

మధ్య, దక్షిణ బిహార్‌లలో వామపక్షాల పట్టు ఇంకాఉంది. కూటమి కారణంగా ప్రజలు ఏకమై ఓటేశారని అజయ్ కుమార్ అభిప్రాయపడ్డారు.

బిహార్‌లో ఒకప్పుడు ప్రతిపక్షం

1970లలో బిహార్‌లో వామపక్షాలకు బలమైన ఓటు బ్యాంకు ఉండేది. 1972 నుంచి 1977 వరకు బిహార్ అసెంబ్లీలో సీపీఐ ప్రధాన ప్రతిపక్షం. కానీ 1977లో వెనకబడిన కులాలకు ఉద్యోగాలలో రిజర్వేషన్లు కల్పించాలంటూ అప్పటి...


1995 సెప్టెంబర్‌లో ఆయన ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అంతకు 20 ఏళ్ళ క్రితం తన సహచరులతో చెప్పిన లక్ష్యం ఇదే, ముఖ్యమంత్రి కావాలన్నదే.

ఎందరికో ఇలాంటి కోరికలు ఉండొచ్చు. కానీ ఆ కోరికలు నెరవేరడం కోసం అనుసరించాల్సిన మార్గాన్ని ఎంచుకోవడంలో, వ్యూహాన్ని రచించుకోవడంలోనే విజయం ఆధారపడి ఉంటుంది. అటువంటి విజేతలు చాలా కొద్ది మంది ఉంటారు. అందులో చంద్రబాబు నాయుడు ఒకరు.

విద్యార్థి దశ నుంచే రాజకీయాలపై ఆసక్తి

విద్యార్ధి దశలోనే తన లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించుకుని, అక్కడికి చేరే క్రమంలో చంద్రబాబు నాయుడు నడిచిన మార్గం ధర్మబద్ధం అయినదేనా, నైతికత మాటేమిటి అన్న సందేహాలు అనవసరం. సమకాలీన రాజకీయాల్లో లక్ష్యం నెరవేరిందా లేదా అన్నదే ముఖ్యం తప్ప ఎంచుకున్న మార్గం ఎటువంటిది అనే ప్రశ్నే ఉత్పన్నం కాదు. ఆ కోణంలో నుండి చూస్తే చంద్రబాబు ఒక సక్సెస్‌ఫుల్ పొలిటీషియన్.

నారా చంద్రబాబు నాయుడు చిత్తూరు జిల్లా నారావారిపల్లెలో 1950 ఏప్రిల్ 20న వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించారు. నారావారిపల్లెలో బడి లేకపోవడంతో శేషాపురంలో అయిదో తరగతి వరకు, ఆ తరవాత చంద్రగిరి ప్రభుత్వ పాఠశాలలో తొమ్మిదో తరగతి దాకా పాఠశాల విద్య అభ్యసించారు.... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ఉన్నత విద్య కోసం తిరుపతి వెళ్లారు. పదో తరగతి నుంచి ఎంఏ దాకా తిరుపతిలోనే చదువుకున్నారు. చంద్రబాబు విద్యార్థి దశలోనే రాజకీయాలపై ఆసక్తి కనబరిచారు. యువజన కాంగ్రెస్‌లో ఉండేవారు. ఎమర్జెన్సీ అమలులో ఉన్నప్పుడు ఆయన సంజయ్ గాంధీని సమర్థించేవారు.

1978లో కాంగ్రెస్ తరపున చంద్రగిరి నుంచి శాసన సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఆ సమయంలో యువకులకు 20 శాతం టికెట్లు ఇవ్వాలన్న కాంగ్రెస్ విధానం చంద్రబాబుకు ఉపకరించింది. ఆ తరవాత కొద్ది రోజులకే 28వ ఏట అంజయ్య మంత్రివర్గంలో సాంకేతిక విద్య, సినిమాటోగ్రఫీ మంత్రిగా నియమితులయ్యారు. 1980లో ప్రసిద్ధ సినీ నటుడు ఎన్టీ రామారావు రెండో కుమార్తె భువనేశ్వరిని పెళ్లాడారు.

1982లో ఎన్టీ రామారావు తెలుగు దేశం పార్టీ ఏర్పాటు చేశారు. 1983 ఆరంభంలో జరిగిన శాసన సభ ఎన్నికల్లో తెలుగు దేశం పార్టీ ఘన విజయం సాధించి ఎన్టీఆర్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అప్పుడు కాంగ్రెస్ పార్టీలోనే ఉన్న చంద్రబాబు చంద్రగిరి నుంచి శాసనసభకు పోటీ చేసి తెలుగు దేశం ప్రభంజనంలో ఆ పార్టీ అభ్యర్థి చేతిలో ఓడిపోయారు. ఆ తరవాత కొద్ది కాలానికే బాబు తెలుగు దేశం పార్టీలో చేరారు.

రాజకీయ చాతుర్యం

1984 ఆగస్టులో నాదెండ్ల భాస్కర్ రావు దొడ్డిదారిన ఎన్టీఆర్‌ను గద్దె దించి ముఖ్యమంత్రి అయిపోయారు. నాదెండ్లకు ఆ మురిపెం నెలరోజులే మిగిలింది. నాదెండ్లను గద్దె దించడానికి ప్రతిపక్షాలన్నీ ఉద్యమించాయి. అప్పుడే చంద్రబాబు రాజకీయ కుశలత లోకానికి తెలిసింది.

టీడీపీ ఎమ్మెల్యేలందరినీ కూడగట్టి వారిని రాష్ట్రపతి ఎదుట పరేడ్ చేయించారు. ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణోద్యమ ప్రభావానికి నాదెండ్ల భాస్కర్ రావు పాలన 31 రోజుల్లోనే అంతమై మళ్లీ ఎన్టీఆర్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. చంద్రబాబు చాకచక్యానికి ముగ్ధుడైన ఎన్టీఆర్ ఆయనను టీడీపీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమించారు. నాదెండ్ల ఉదంతం తరవాత బాబు పార్టీ వ్యవహారాల్లో కీలక పాత్ర పోషించారు.

1989లో చంద్రబాబు కుప్పం నుంచి శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. అయితే ఆ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ విజయం సాధించడంతో చంద్రబాబు ప్రతిపక్షంలో ఉండిపోవలసి వచ్చింది. టీడీపీ కార్యకలాపాలను ఆయనే సమన్వయం చేసేవారు. ప్రధాన ప్రతిపక్షంగా టీడీపీ సమర్థంగా పనిచేయడంలో చంద్రబాబు ప్రతిభ కనిపించింది. ఆయన పని తీరును పార్టీ నాయకులే కాక ప్రజలూ గుర్తించారు. శాసన సభలోనూ, వెలుపలా ఆయన వ్యవహరించిన తీరే తరవాత తెలుగుదేశం మళ్లీ అధికారం చేపట్టడానికి దోహదం చేసింది.

లక్ష్మీపార్వతి రాకతో మారిన పార్టీ రాజకీయాలు

లక్ష్మీపార్వతిని ఎన్టీ...


1995లో పంది మాంసం ప్రొసెసింగ్ చేసే ఓ సంస్థతో ఆయన ఒప్పందం చేసుకున్నారు.

‘‘ఒప్పందం చేసుకున్న సంస్థపై మనం ఎంతో కొంత నమ్మకం పెట్టుకుంటాం. ఏటా ఎంత లాభం రావాలన్నదాని గురించి వాళ్లు చెప్పారు’’ అని బట్లర్ అన్నారు.

దాదాపు ఆరు లక్షల డాలర్ల రుణం తీసుకుని 108 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఆరు పెద్ద ఫామ్‌లను బట్లర్ నిర్మించారు.

మొదటి ఐదారేళ్లు వార్షికంగా 25 వేల నుంచి 30 వేల డాలర్ల దాకా లాభం వచ్చింది. దీంతో మరో నాలుగు ఫామ్‌లు కట్టారు.

హెచ్చుతగ్గులు

అయితే, ఆ తర్వాత పరిస్థితి మారడం మొదలైందని బట్లర్ అన్నారు.

‘‘వ్యర్థాల నిర్వహణ గురించి సంస్థ శిక్షణ ఇస్తామని చెప్పి, ఇవ్వలేదు. నా చిన్న ఫామ్‌లో రోజూ 10 వేల గ్యాలన్ల వ్యర్థాలు ఏర్పడేవి. ఈ విషయం తెలిసి ఉంటే, 1995లో ఎవరూ ఈ ఒప్పందం చేసుకునేవారు కాదు. మాకు ఈ విషయం గురించి ఏమీ చెప్పలేదు’’ అని ఆయన అన్నారు.

ఆదాయంలో హెచ్చుతగ్గులు రావడంతోపాటు ఒప్పందం ప్రకారం కొన్ని బాధ్యతలను కూడా బట్లర్ మోయాల్సి వచ్చింది.

‘‘ఎలా డబ్బులు సంపాదించుకోవచ్చో మాకు చెప్పారు గానీ, అవన్నీ బడాయి మాటలు. కొన్నేళ్లకు తాము ఇచ్చే గ్యారెంటీని వాళ్లు మార్చారు. మొదట్లో బాధ్యతలన్నీ సంస్థపై ఉండేవి. రైతులు ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

కేవలం పందులు పెంచితే, సరిపోయేది. పందులకు వచ్చే రోగాలు, మార్కెట్ పరిస్థితులు... వీటన్నింటి గురించి ఆందోళన చెందే పరిస్థితి ఉండేది కాదు. కానీ, వాటికి కూడా మేం బాధ్యత వహించేలా నిబంధనలను మార్చారు. మేం ఖర్చు పెట్టేలా చేశారు. ఒప్పందం ప్రకారం వాళ్లు ఎలా చెబితే, అలా మేం చేయాల్సి వచ్చేది’’ అని ఆయన వివరించారు.

విలియమ్ థామస్ బట్లర్

అప్పు తీసుకుని ఫామ్‌లు పెట్టడంతో ఈ ఒప్పందం నుంచి బట్లర్ బయటకురాలేకపోయారు.

‘‘ఒప్పందం నుంచి బయటకు వస్తే, మరో సంస్థ మనతో ఒప్పందం చేసుకునే అవకాశాలు కూడా తక్కువ’’ అని ఆయన అన్నారు.

ఒప్పందం నుంచి వైదొలిగితే రైతు పెట్టిన పెట్టుబడి మొత్తం కూడా కోల్పోవాల్సి రావొచ్చు.

లాభాల కోసం కార్పొరేట్లు రైతులను పూర్తిగా తమ చెరలో పెట్టుకున్నాయని ఇక్కడి రైతు కార్యకర్తలు అంటున్నారు.

ఇక పౌల్ట్రీ రంగంలో ఒప్పందాల్లో ‘టోర్నమెంట్’ పద్ధతి పాటిస్తుంటారని పౌల్ట్రీ రైతులు చెబుతున్నారు.

టోర్నమెంట్ పద్ధతిలో తక్కువ ఖర్చుతో నాణ్యమైన కోళ్లను పెంచిన రైతులకు సంస్థలు బోనస్‌గా డబ్బులు చెల్లిస్తాయి. నాణ్యత లేని కోళ్లను పెంచిన రైతుల ఆదాయంలో కోత పెడతాయి.

అంటే సగం మంది రైతులకు ఎక్కువ ఆదాయం వస్తే, మిగతా సగం మందికి కోత పడుతుంది.

వ్యవసాయంలో ఆధునిక పద్ధతులు వస్తాయని, రైతులకు మెరుగైన మార్కెట్ అవకాశాలు దక్కుతాయని చెబుతూ అమెరికాలో దశాబ్దాలుగా  కాంట్రాక్ట్ ఫార్మింగ్‌ను ప్రోత్సహిస్తున్నారు.

కానీ, మార్కెట్ కార్పొరేట్ల గుత్తాధిపత్యంలోకి వెళ్లిపోయిందని, రైతులను వాళ్లు దోచుకుంటున్నారని విమర్శకులు అంటున్నారు.

అయితే, సంస్థలు మాత్రం ఈ వాదనను తోసిపుచ్చుతున్నాయి. కాంట్రాక్టు ఫార్మింగ్ వల్ల అటు రైతులకు, ఇటు సంస్థలకు లాభమేనని అంటున్నాయి.

సంస్థల వెబ్‌సైట్లలో లాభాలు వచ్చిన రైతుల కథలే కనిపిస్తుంటాయి. మీడియాను, రాజకీయ నాయకులను సంతృప్తిపరిచేందుకే సంస్థలు అలా చేస్తుంటాయని విమర్శకులు అంటున్నారు.

అమెరికాలో గొడ్డు మాంసం (బీఫ్) ఉత్పత్తి, ప్రొసెసింగ్‌లో 80 శాతానికిపైగా నాలుగు సంస్థల చేతుల్లోనే ఉంది.

2015లో పౌల్ట్రీ వ్యాపారంలో 60 శాతానికిపైగా ఐదు సంస్థల నియత్రంణలోనే ఉంది. కోళ్ల దాణా మిల్లులు, వాటిని ప్రొసెస్ చేసే కేంద్రాలు, కోడి పిల్లల ఉత్పత్తి పరిశ్రమలనూ ఈ సంస్థలే నిర్వహిస్తున్నాయి.

సోయాబీన్ ప్రొసెసింగ్‌లో 80 శాతం నాలుగు బయెటెక్ సంస్థల చేతుల్లోనే ఉంది.

ఇక పంది మాంసం వ్యాపారంలో 66 శాతానికి పైగా నాలుగు సంస్థలే నియంత్రిస్తున్నాయి.

కొన్ని కార్పొరేట్లు...


1996లో ఆమె తన భర్త నెల్సన్ మండేలా నుంచి విడిపోయారు.

విన్నీ మడికిజెలా మండేలా దక్షిణాఫ్రికా తొలి నల్లజాతి అధ్యక్షుడు నెల్సన్ మండేలా మాజీ భార్య.

వర్ణ వివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన నెల్సన్ మండేలా 27 ఏళ్ల పాటు జైలు నిర్బంధానికి గురయ్యారు. వారిద్దరి జంట మూడు దశాబ్దాల పాటు ఆ ఉద్యమానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.

1990లో నెల్సన్ మండేలా జైలు నుంచి విడుదలైన సందర్భంగా మండేలా దంపతులు

అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరాల్లో ఆమె పలు చట్టపరమైన, రాజకీయమైన వివాదాల్లో చిక్కుకున్నారు. నెల్సన్ మండేలా 2013లో మరణించారు.

విన్నీ కుటుంబం ప్రతినిధి విక్టర్ లామినీ ఆమె మృతిపై ఒక ప్రకటన చేశారు. "సుదీర్ఘ అనారోగ్యం తర్వాత విన్నీ మండేలా మృతి చెందారు. గత సంవత్సరం ప్రారంభం నుంచి ఆమె ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతున్నారు. సోమవారం మధ్యాహ్నం ఆమె తన కుటుంబ సభ్యులు, సన్నిహితుల సమక్షంలో ప్రశాంతంగా తుది శ్వాస విడిచారు" అని ఆ ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు.

విన్నీ మండేలా 1936లో తీర్పు కేప్‌లో జన్మించారు. ఆ రోజుల్లో దాన్ని ట్రాన్స్కీ అని వ్యవహరించేవారు.

1950లలో తొలిసారి తన భవిష్యత్ భర్తను కలిసేటప్పటికి ఆమె సామాజిక కార్యకర్తగా ఉన్నారు. వారి వివాహం 38 ఏళ్... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ల పాటు కొనసాగింది.

అయితే నెల్సన్ మండేలా జైలు నిర్బంధం కారణంగా దాదాపు మూడు దశాబ్దాల పాటు ఆమె తన భర్తకు దూరంగానే ఉండిపోయారు.

'తిరుగుబాటు ఆమె చిరునామా'

విన్నీ మండేలాను రిటైర్డ్ ఆర్చ్‌బిషబ్, నోబెల్ గ్రహీత డెస్మండ్ టుటూ "వర్ణవివక్ష వ్యతిరేక పోరాటానికి చిరునామా" అని అభివర్ణించారని వార్తా సంస్థ ఏఎఫ్‌పీ తెలిపింది.

"ఆమె చూపిన తిరుగుబాటు తత్వం నాకూ, మరెందరో కార్యకర్తలకు ప్రేరణనిచ్చింది," అని ఆయన అన్నారు.

అధ్యక్షుడు సిరిల్ రమఫోసా మరి కొద్ది సేపట్లో విన్నీ నివాసానికి చేరుకుంటారని తెలిసింది. ఈ సంవత్సర ఆరంభంలో విన్నీ ఆయనను ప్రశంసించిన విషయం తెలిసిందే.

నెల్సన్ అడుగుజాడల్లో...

1962లో నెల్సన్ మండేలా జైలుకు వెళ్లిన తర్వాత, ఆయన ప్రారంభించిన వర్ణవివక్ష వ్యతిరేక ఉద్యమాన్ని విన్నీ మండేలా ముందుండి నడిపించారు.

అలా ఆమె అంతర్జాతీయంగా వర్ణవివక్ష వ్యతిరేక పోరాటకారిణిగా గుర్తింపు పొందారు. స్వేచ్ఛను కాంక్షించే నిరుపేదలకు, నల్లజాతి ప్రజలకు ఆమె కేంద్రబిందువుగా మారారు.

ఐదేళ్ల తర్వాత అల్పసంఖ్యాక శ్వేత ప్రభుత్వం ఆమెను కూడా జైళ్లో పెట్టింది.

పోరాటానికి మారుపేరుగా నిల్చిన విన్నీ కొన్ని వివాదాలు కూడా మూటగట్టుకున్నారు.

అనుమానిత ఇన్‌ఫార్మర్ల మెడలకు కాలే టైర్లు తగిలించి హింసించిన ఘటనలకు ఆమె మద్దతు తెలిపినట్టుగా ఆరోపణలున్నాయి.

ఆమెపై కిడ్నాపింగ్ ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి. 14 ఏళ్ల మిలిటెంట్ హత్యలో భాగమయ్యారన్న కేసులో ఆమెకు ఆరేళ్ల జైలు శిక్ష విధించారు.

అయితే ఆమె ఆ ఆరోపణలను చివరిదాకా వ్యతిరేకించారు. ఆ తర్వాత శిక్షను జరిమానాకు తగ్గించారు.

విన్నీపై ఈ ఆరోపణలు వచ్చిన సమయలో నెల్సన్ మండేలా ఆమెకు అండగా నిలిచారు. చివరకు ఆయన 1990 ఫిబ్రవరిలో విడుదలయ్యారు.

అయితే, రెండేళ్ల తర్వాత వారి వివాహబంధం దెబ్బతింది. 1996లో వారు విడాకులు తీసుకున్నారు. అయితే ఆమె తన ఇంటిపేరును అలాగే కొనసాగించారు.

ఇవి కూడా చదవండి:

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1996లో పాకిస్తాన్ తెహ్రీక్-ఎ-ఇన్సాఫ్ పార్టీని స్థాపించిన ఆయన.. 22 ఏళ్లు పోరాడి ప్రధాని అయ్యారు. కొంత కాలం కిందట ఇమ్రాన్ ఖాన్ ‘ఎ పర్సనల్ హిస్టరీ’ పేరుతో స్వీయ చరిత్రతో పాటు తన దృష్టిలో పాక్ చరిత్రనూ వర్ణించారు.

ముషారఫ్ ఎమర్జెన్సీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమం మొదలుకుని.. ఎన్నో విషయాలు ప్రస్తావించారు. అందులో కొన్ని ఆసక్తికరమైన విషయాలు ఇమ్రాన్ ఖాన్ మాటల్లో..

పోలీసుల కన్నుగప్పి ఇంటి వెనుక గోడ దూకి పారిపోయాను...

2007 నవంబర్‌లో ఒక రాత్రి నేను లాహోర్‌లోని మా పాత ఇంటికి వెళ్లాను. పోలీసులు మా ఇంట్లోకి దురుసుగా తోసుకొచ్చారు. మళ్లీ గృహనిర్బంధం చేస్తారనుకున్నాను. నాకు తేడాగా అనిపించింది. వారెంట్ చూపించమని అడిగాను. పోలీసులు బయట ఉన్న ఉన్నతాధికారి దగ్గరికి వెళ్లారు. ఇంతలో నాకో ఫోన్ వచ్చింది. ఈసారి నన్ను గృహనిర్బంధంలో కాకుండా జైలులో పెడతారని ఓ మిత్రుడు చెప్పాడు. అంటే పోలీసులు నన్ను తీసుకెళ్లడానికి వచ్చారు. పారిపోయే దారి ఉందేమో చూడమని ఇంట్లో ఉన్న నా మేనల్లుడిని అడిగాను. పోలీసులు ఇల్లంతా చుట్టుముట్టి ఉన్నారు. కానీ వెనుకవైపు పదడుగుల ఎత్తున్న గోడ దగ్గర కాపలా ఎవరూ లేరు. నేను ఇంటి వెనుక వైపు జారుకుని గోడవై... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

పు పరిగెత్తాను. మేనల్లుడి సాయంతో గోడ ఎక్కి పక్కనున్న తోటలోకి వెళ్లిపోయాను. పోలీసులు ఇంట్లోకి వచ్చి అణువణువూ శోధిస్తుంటే నేను మా నానమ్మ ఇంటికి వెళ్లి దాక్కున్నాను. కొంత కాలం అలా రోజుకో ఇల్లు మారుస్తూ దాక్కున్నాను.’’

రాత్రిపూట రహస్యంగా యూనివర్సిటీలోకి వెళ్లి దాక్కున్నా...

ప్రవాసంలో ఉన్న బేనజీర్ భుట్టో మళ్లీ పాకిస్తాన్ రాజకీయాల్లోకి తిరిగొచ్చారు. నిరసన ప్రదర్శన నిర్వహించటానికి ఆమె లాహోర్‌లో దిగారు. ఆమె వెంట విదేశీ మీడియా వచ్చింది. ఆ మీడియాను ఉపయోగించుకుని సాధ్యమైనంత ప్రచారం పొందాలని నేను నిర్ణయించుకున్నా. అందుకోసం దేశంలో అతిపెద్ద విశ్వవిద్యాలయమైన యూనివర్సిటీ ఆఫ్ పంజాబ్ సరైనదని నిర్ణయించుకున్నా. నాకు విద్యార్థులు, యువతే అతి పెద్ద బలం. ముషారఫ్ విధించిన ఎమర్జెన్సీకి వ్యతిరేకంగా విద్యార్థులను ఉద్యమింపజేయాలన్నది నా ఆలోచన. నన్ను అరెస్ట్ చేస్తే.. అది విద్యార్థులు, అంతర్జాతీయ మీడియా చూసేలా చేయాలన్నది నా ప్రణాళిక. రాత్రిపూట ఇంట్లో నుంచి నన్ను అరెస్ట్ చేసి తీసుకెళ్లటం నాకిష్టం లేదు. అందువల్ల ఆ రోజు సాయంత్రం రహస్యంగా యూనివర్సిటీలోకి వచ్చి ఒక ప్రొఫెసర్ గదిలో దాక్కున్నా.

పాతిక ముప్పై మంది విద్యార్థులు నన్ను తోసుకుంటూ తీసుకెళ్లారు...

ఉదయాన్నే బయటకు వచ్చాను. విద్యార్థులు హర్షాతిరేకాలతో నన్ను పైకెత్తి పట్టుకున్నారు. అంతలో ఓ పాతిక, ముప్పై మంది విద్యార్థులు నన్ను చుట్టుముట్టారు. నన్ను తోసుకుంటూ ఓ మూలకు తీసుకెళ్లి గేటువేశారు. వారిలో కొందరి చేతిలో తుపాకులు కూడా ఉన్నాయి. 'ఎందుకిలా చేస్తున్నారు?' అని అడిగా.. నన్ను దురుసుగా నెట్టేస్తున్నారు కానీ సమాధానం చెప్పటం లేదు. వారు జమైత్-ఎ-తులేబా (ఐజేటీ) విద్యార్థి సంఘం సభ్యులు. ముషారఫ్‌కు అనుకూలంగా పనిచేస్తున్నారు. 'నేను అరెస్టవటానికి వచ్చాను. నన్ను పోలీసులకు అప్పగించండి' అన్నాను. వాళ్లు నన్ను ఒక వ్యాన్‌లోకి తోసేసి గేటు దగ్గరకు తీసుకెళ్లి ఇన్‌స్పెక్టర్‌కి అప్పగించారు.

విద్యార్థులు, మీడియా నన్ను కాపాడాయి...

ఆ ఇన్‌స్పెక్టర్ నన్ను చూసి ఆశ్చర్యపోయాడు. మిమ్మల్నిలా చూస్తుంటే చాలా సంతోషంగా ఉంది అన్నాడు. ఎందుకని అడిగాను. స్టేషన్‌కు వెళ్లిన తర్వాత ఆయన చెప్పాడు. 'ఆ కుర్రాళ్లతో మేం రాత్రి నుంచి మాట్లాడుతున్నాం. వాళ్లు మిమ్మల్ని చితక్కొట్టి, మీ ఎముకలు విరిచేసి.. నేరుగా ఆస్పత్రిలో చేర్చటానికి మాకు అప్పగించాలన్నది వాళ్ల ప్లాన్' అని వివరించాడు. నన్ను కాపాడటానికి సాధారణ దుస్తుల్లో కొందరు పోలీసులను...


1997 ఏఐసీసీ సమావేశాల్లో ప్రసంగిస్తున్న మమతా బెనర్జీ

ప్రదేశం: కోల్‌కతాలోని కాళీఘాట్‌లో రెండు గదులున్న ఒక ఇల్లు.

2011 అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు వెలువడుతున్నాయి.

ఆ ఇంటి దగ్గరికి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (టీఎంసీ) పార్టీ కార్యకర్తలు వేల సంఖ్యలో చేరుకుంటున్నారు.

మమత బెనర్జీ ముఖం ఇంకా ప్రశాంతంగానే కనిపిస్తోంది.

కాంగ్రెస్‌తో విడిపోయి కొత్త పార్టీ పెట్టిన 13 సంవత్సరాలకు పశ్చిమ బెంగాల్‌లో వామపక్షాలను గద్దె దించాలన్న ఆమె కల అప్పుడే సాకారమవుతోంది.

ఆమె చేసిన ఒక శపథం కూడా నెరవేరబోతోంది.

టీఎంసీకి భారీ మెజార్టీ రావడం ఖాయమైపోయింది.

కానీ, మమత సంబరాలు చేసుకోవడానికి బదులు, తదుపరి వ్యూహాలను రూపొందించడంలో మునిగిపోయారు.

అప్పటికి కేంద్ర రైల్వే మంత్రిగా ఉన్న మమత ఆ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేదు.

ఫలితాలు వెల్లడైన తర్వాత, ఆ రోజు రాత్రంతా తన సన్నిహితులతో కలిసి రాష్ట్రంలో కొత్త ప్రభుత్వానికి రూపునివ్వడంలో ఆమె మునిగిసోయారు.

మమతా బెనర్జీకి ఒకప్పుడు సన్నిహితురాలైన సోనాలీ గుహా ఆ సందర్భం గురించి చెప్పారు.

ప్రస్తుత ఎన్నికల్లో టీఎంసీ టికెట్ ఇవ్వలేదన్న కోపంతో సోనాలీ బీజేపీలో చేరారు.

ఎన్నికల ఫలితాలు వచ్చాక మ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

మత స్పందించిన తీరు కూడా చాలా సాదాసీదాగా ఉంది.

''ఇది మాత, మట్టి, మనుషులు సాధించిన విజయం. బెంగాల్ ప్రజలు సంబరాలు చేసుకోవాల్సిన సందర్భం. అదే సమయంలో ఈ రోజు కోసం గత మూడు దశాబ్దాలుగా బలిదానాలు చేసిన వారిని కూడా మనం స్మరించుకోవాలి'' అని మమత అన్నారు.

మే 20, 2011లో ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం చేసిన తర్వాత మమత అభివాదం

18 ఏళ్ల శపథం నెరవేరిన వేళ

మమత 18 ఏళ్లనాటి శపథం ఆ రోజు నెరవేరబోతుంది.

1993 జులైలో మమతా బెనర్జీ యూత్ కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్నారు.

ఆమె నేతృత్వంలో అప్పుడు రాష్ట్ర సచివాలయంగా ఉన్న రైటర్స్ బిల్డింగ్‌ను ముట్టడించారు.

ఈ సందర్భంగా కాంగ్రెస్ కార్యకర్తలపై పోలీసులు జరిపిన కాల్పుల్లో 13 మంది నిరసనకారులు చనిపోయారు.

ఆ నిరసనల్లో మమత కూడా గాయపడ్డారు.

అంతకుముందు, అదే ఏడాది జనవరి 7న నదియా జిల్లాకు చెందిన బధిరురాలైన ఒక అత్యాచార బాధితురాలిని వెంటతీసుకుని మమత రైటర్స్ బిల్డింగ్‌కు వెళ్లారు.

అప్పుడు రాష్ట్ర సీఎంగా ఉన్న జ్యోతిబసును కలిసే అవకాశం ఇవ్వాలంటూ ఆయన చాంబర్ ద్వారం ముందు కూర్చొని ధర్నా చేశారు.

రాజకీయ ఒత్తిడి కారణంగానే ఆ మహిళపై అత్యాచారం కేసులో పోలీసులు చర్యలు తీసుకోవడం లేదని మమత ఆరోపించారు.

మమత అప్పటికే కేంద్ర మంత్రిగా ఉన్నారు. అయినా, జ్యోతిబసు ఆమెకు అపాయింట్‌మెంట్ ఇవ్వలేదు.

జ్యోతిబసు వచ్చే సమయం కావడంతో ఆమెను, ఆ మహిళను సీఎం భద్రతా సిబ్బంది అక్కడి నుంచి కదిలించే ప్రయత్నం చేశారు.

వాళ్లు ఎంత గట్టిగా చెప్పినా, మమత అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోవడానికి ఒప్పుకోలేదు.

మహిళా పోలీసులు మమతను, ఆమెతో పాటు ఉన్న మహిళను మెట్ల మీదుగా ఈడ్చుకుంటూ లాల్‌బజార్‌లోని పోలీసు ప్రధాన కార్యాలయానికి తీసుకువచ్చారు. అలా తీసుకొస్తున్నప్పుడు వారి దుస్తులు కూడా చిరిగిపోయాయి.

ముఖ్యమంత్రి అయిన తర్వాతే తిరిగి ఆ కార్యాలయంలో తాను అడుగుపెడతానని మమత అప్పుడు శపథం చేశారు.

దాదాపు 18 ఏళ్ల తర్వాత, 2011 మే 20న ఆమె ముఖ్యమంత్రిగా తిరిగి ఆ భవనంలో అడుగుపెట్టారు.

మమత రాజకీయాలంటే జ్యోతిబసు బాగా చికాకుపడేవారు.

ఆయన బహిరంగంగా మమత పేరును పలికేందుకు కూడా ఇష్టపడేవారు కాదు.

మమత గురించి ప్రస్తావించాల్సివస్తే, 'ఆ మహిళ' అని అనేవారు.

సింగూరులో ఆందోళనల సమయంలో మమతా బెనర్జీ

పోరాటతత్వం

మమత బెనర్జీ తన రాజకీయ జీవితంలో చాలా కఠినమైన ఎన్నో అనుభవాలను ఎదుర్కొన్నారు.

1990లో సీపీఎం కార్యకర్త లాలూ ఆలం చేసిన దాడి, సింగూరులో టాటా ప్రాజెక్టు కోసం జరిగిన  భూసేకరణకు వ్యతిరేకంగా...


1997లో తన దుకాణంలో పుస్తకాలు అమ్మేవారు జెఫ్ బెజోస్. అదే ఏడాది అమెజాన్ పబ్లిక్ కంపెనీగా మారింది

ఆ ఆలోచన ఆధారంగానే ఆయన ఒక సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించారు.

1994లో ఒక సెకెండ్ హాండ్ బుక్ షాపు నుంచి అమెజాన్ ఇప్పుడు అనేక రకాల సేవలను అందించే ప్రపంచ మొట్టమొదటి ట్రిలియన్ డాలర్ కంపెనీగా 2018 సెప్టెంబర్‌లో అవతరించింది.

జెఫ్ బెజోస్ గురించి మనకు తెలీని విషయాలు ఇంకా చాలా ఉన్నాయి. వాషింగ్టన్ పోస్ట్ వార్తాపత్రిక ఆయన సొంతం. ఆయన ఏరోస్పేస్ సంస్థ బ్లూ ఆరిజిన్ అంతరిక్ష యాత్ర టికెట్లు విక్రయించే ఆలోచనలో ఉంది.

బెజోస్ 2000లో తన ఏరోస్పేస్ సంస్థ బ్లూ ఆరిజన్‌ను ప్రారంభించారు

అంతరిక్ష కాలనీలు

బెజోస్ ఆలోచనలు ఎలాంటివో దశాబ్దాల క్రితమే సూచనప్రాయంగా వెల్లడైంది.

బెజోస్ పుట్టిన కొన్నాళ్లకే టీనేజీ దంపతులైన అతని తల్లిదండ్రులు విడాకులు తీసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన తల్లి జాకీతో కలిసి టెక్సాస్, ఫ్లోరిడాల్లో పెరిగారు. అతని మారు తండ్రి మైక్ బెజోస్ ఎక్సాన్ సంస్థ ఎగ్జిక్యూటివ్. క్యూబాలో కాస్ట్రో అధికారంలోకి రావడంతో మైక్ అక్కడి నుంచి పారిపోయి అమెరికా చేరుకున్నారు.

చిన్నతనంలో జెఫ్ బెజోన్ సైన్స్, ఇంజనీరింగ్‌ల పట్ల అమితాసక్తి కన... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

పరిచేవారు. హైస్కూల్లో చదువుతుండగా చేసిన ప్రసంగంలో, అంతరిక్షంలో కాలనీలు నిర్మించాలన్నది తన లక్ష్యం అని పేర్కొన్నారు.

ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్సిటీలో ఇంజనీరింగ్, కంప్యూటర్ సైన్స్ అభ్యసించారు. తర్వాత డీఈ షా హెడ్జ్ ఫండ్‌లో చేరారు. అక్కడే తన భార్య మెకంజీతో ఆయనకు పరిచయమైంది.

30 ఏళ్ల వయసులో ఇంటర్నెట్ అతి వేగంగా విస్తరిస్తున్న తీరు చూసి, ఆయన షా సంస్థకు రాజీనామా చేశారు.

2010లో ప్రిన్స్‌టన్‌లో చేసిన ప్రసంగంలో బెజోస్, అమెజాన్‌ను ప్రారంభించడం చాలా రిస్కు అని అంగీకరించారు.

''జీవితాంతం మనం అసలు ప్రయత్నించనే లేదు అని బాధపడడం కంటే ఒకసారి ప్రయత్నించి విఫలమైనా ఫర్వాలేదనుకున్నా'' అని అన్నారు బెజోస్.

భార్య మెకంజీతో జెఫ్ బెజోస్

సైబర్ కామర్స్ రారాజు

తన వ్యక్తిగత సొమ్ము, కుటుంబానికి చెందిన సుమారు రూ.7 లక్షల రూపాయలతో బెజోస్ ఆడిన జూదం చాలా తొందరగానే ఫలితాన్నిచ్చింది.

1995లో అమెజాన్‌ను ప్రారంభించిన నెల లోపే అది అమెరికాలోని 50 రాష్ట్రాలు, దాదాపు 45 దేశాలలో తన లావాదేవీలు ప్రారంభించినట్లు బ్రాడ్‌స్టోన్ తన 'ద ఎవ్రీథింగ్ స్టోర్: జెఫ్ బెజోస్ అండ్ ద ఏజ్ ఆఫ్ అమెజాన్' పుస్తకంలో వెల్లడించారు.

అమెజాన్ ప్రారంభమైన మొదటి ఐదేళ్లలో దాని కస్టమర్ అకౌంట్ల సంఖ్య 1,80,000 నుంచి 1.7 కోట్లకు చేరింది. దాని అమ్మకాలు రూ.3.5 కోట్ల నుంచి రూ.10 వేల కోట్లకు చేరుకున్నాయి.

చాలా పెద్ద కంపెనీలు కూడా దానిలో పెట్టుబడి పెట్టడానికి ముందుకు వచ్చాయి. 1997లో అది పబ్లిక్ కంపెనీగా మారి, రూ.370 కోట్లు సమీకరించింది. దాంతో బెజోస్ 35 ఏళ్లలోపే ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనవంతుడిగా మారారు.

అమెజాన్ కార్మిక విధానాలపై అనేక విమర్శలు వ్యక్తమయ్యాయి

ప్రయోగాలు

జెఫ్ బెజోస్ ఒక దీర్ఘకాలిక వ్యూహంతో, వినియోగదారునిపై ప్రధానంగా దృష్టి పెడుతూ, ఖర్చులను తగ్గించుకుని, ఉచిత డెలివరీలాంటి సేవలు అందిస్తూ, కిండిల్ ఈ-రీడర్ లాంటి కొత్త పరికరాలను వినియోగదారులకు అందుబాటులోకి తెస్తూ అమెజాన్‌ను ఎవరికీ అందనంత ఎత్తులకు చేర్చారు.

అయితే అమెజాన్ ప్రస్థానంలో కొన్ని వైఫల్యాలు కూడా ఉన్నాయి. మొదట్లో పెట్స్ డాట్ కామ్ లాంటి సైట్లలో పెట్టుబడి పెట్టడం నష్టాన్ని తెచ్చింది.

2018 జూన్‌తో ముగిసిన త్రైమాసికంలో అమెజాన్ రికార్డు స్థాయిలో రూ.17 వేల కోట్ల లాభాలను నమోదు చేసింది. అమెరికాలో 2018లో మొత్తం ఆన్‌లైన్ అమ్మకాలలో దాదాపు సగం అమెజాన్ అమ్మకాలే. అలాగే మొత్తం రిటైల్ మార్కెట్ అమ్మకాలలో అమెజాన్ వాటా 5 శాతం.

2018 జూలై...


1997లో లెఫ్టినెంట్ మనోజ్ కుమార్ పాండే 1/11 గూర్ఖా రైఫిల్‌లో భాగమైనప్పుడు దసరా పూజ సమయంలో నీ మనసులో కోరిక నెరవేరాలంటే ఒక మేకను బలివ్వమని ఆయనకు చెప్పారు.

పరమవీర చక్ర విజేతలపై 'ద బ్రేవ్' అనే పుస్తకం రాసిన రచనా బిష్ట్ రావత్ అప్పుడు ఏం జరిగిందో చెప్పారు.

"మనోజ్ ఒక్క క్షణం తటపటాయించాడు. కానీ తర్వాత వెంటనే మేక తలను వేరు చేశాడు. అతడి ముఖమంతా మేక రక్తం చిందింది. తర్వాత తన గదిలో ఒంటరిగా ఉండిపోయిన మనోజ్ చాలాసార్లు ముఖం కడుక్కున్నాడు. బహుశా స్వార్థం కోసం ఆ హత్య చేశాననే అపరాధ భావాన్ని దూరం చేసుకోవాలని అలా ప్రయత్నించారేమో. మనోజ్ కుమార్ పాండే నిత్యం శాకాహారిగా ఉన్నాడు. అతడు ఎప్పుడూ మద్యం కూడా ముట్టలేదు" అన్నారు.

దాడి చేయడంలో తిరుగులేదు

ఏడాదిన్నరలోనే మనోజ్ లోలోపల ప్రాణం తీయడానికి వెనకాడే అపరాధ భావం దాదాపు లేకుండా పోయింది. అప్పటికి అతడు వ్యూహాలు రచించి, దాడులు చేసి, శత్రువుల ప్రాణాలు తీసే కళలో నిష్ణాతుడైపోయాడు.

ఎముకలు కొరికే చలిలో మంచు కప్పేసిన కొండలపై నాలుగున్నర కిలోల బరువున్న 'బ్యాక్‌పాక్' వేసుకుని నడవడంలో మనోజ్ నైపుణ్యం సాధించాడు. ఆ బ్యాకపాక్‌లో అతడి స్లీపింగ్ బ్యాగ్, అదనంగా ఒక ఉన్ని సాక్సు... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ల జత, షేవింగ్ కిట్, ఇంటి నుంచి వచ్చిన ఉత్తరాలు ఉంటాయి.

సియాచిన్ నుంచి తిరిగివెళ్తుండగా  కార్గిల్ పిలుపు

11 గూర్ఖా రైఫిల్ మొదటి బెటాయిలన్ సియాచిన్‌లో మూడు నెలలు తమ విధులు పూర్తి చేసింది. అధికారులు, సైనికులు పుణెలో 'పీస్ పోస్టింగ్' కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు.

బెటాలియన్‌లో ఒక 'అడ్వాన్స్ పార్టీ' వారికంటే ముందే పుణె చేరుకుంది. సైనికులందరూ తమ యూనిఫాంలు, ఆయుధాలు తిరిగి అప్పగించేశారు. చాలా మంది సైనికులను సెలవులపై పంపేశారు.

ప్రపంచంలో అత్యంత ఎత్తైన యుద్ధక్షేత్రం అయిన సియాచిన్‌లో వారు చాలా ప్రమాదాలు ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది.

సియాచిన్‌లో మనోజ్ పాండే

వారికి శత్రు సైనికుల కంటే అక్కడి వాతావరణం ఎక్కువ ప్రమాదకరంగా ఉంటుంది. మూడు నెలలు ఉండడంతో సైనికులందరూ బాగా అలిసిపోయారు. దాదాపు ప్రతి జవానూ ఐదు కిలోల బరువు తగ్గాడు.

అప్పుడు, హఠాత్తుగా బెటాలియన్‌లో ఉన్న మిగతా సైనికులు పుణె వెళ్లకుండా బటాలిక్ వైపు రావాలని ఆదేశాలు అందాయి.

మనోజ్ ఎప్పుడూ ముందుండి తన సైనికులకు నాయకత్వం వహించేవాడు.

రెండు నెలల వరకూ నడిచిన ఆపరేషన్ కుకర్‌థాంగ్, జుబర్‌టాప్‌లలో ఎన్నో శిఖరాలను శత్రువుల నుంచి తిరిగి స్వాధీనంలో అతడిదే కీలకపాత్ర.

ఇప్పుడు అతడికి ఖాలోబార్ శిఖరాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవాలనే లక్ష్యాన్ని ఇచ్చారు. ఈ మొత్తం మిషన్ నేతృత్వం కల్నల్ లలిత్ రాయ్‌కు అప్పగించారు.

ఖాలోబార్ టాప్ శిఖరం

కఠిన లక్ష్యం ఖాలోబార్

అప్పటి మిషన్‌ను గుర్తు చేసుకున్న కల్నల్ లలిత్ రాయ్ "అప్పుడు మమ్మల్ని అన్ని వైపుల నుంచీ చుట్టుముట్టేశారు. పాకిస్తాన్ జవాన్లు మా పైన ఎత్తులో ఉన్నారు. మేం దిగువన ఉన్నాం. అప్పుడు మన సైనికుల మనోబలం పెంచడానికి ఒక విజయం చాలా చాలా అవసరం" అన్నారు.

"ఖాలోబార్ టాప్ వ్యూహాత్మకంగా చాలా కీలకమైన ప్రాంతం. అది ఒక విధంగా శత్రువులకు కమ్యూనికేషన్ హబ్ కూడా. దాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంటే, పాకిస్తానీల మిగతా స్థావరాలు కూడా చిక్కుల్లో పడతాయని మాకు అనిపించింది. వాళ్లకు సరుకులు వెళ్లడానికి, వాళ్లు తిరిగి పారిపోడానికి ఉన్న ఒకే ఒక దారి క్లోజ్ అవుతుంది. అంటే దాన్ని ఆక్రమిస్తే మొత్తం యుద్ధం స్వరూపమే మారిపోతుంది" అన్నారు రాయ్.

దూసుకొచ్చిన మెషిన్ గన్ బుల్లెట్లు

ఆ అటాక్ కోసం గూర్ఖా రైఫిల్స్ రెండు కంపెనీలను ఎంచుకుంది. కల్నల్ లలిత్ రాయ్ కూడా జవాన్లతో నడుస్తున్నారు. వాళ్లు కొంతదూరం ఎక్కారో లేదో, పాకిస్తాన్ జవాన్లు వారిపై కాల్పులు ప్రారంభించారు. దాంతో సైనికులందరూ...


1998 నాటి హత్యాకాండలో కొందరు బాధితులు

మంచు తెర కప్పేసిన హేరాన్ కనుమల గుండా ప్రయాణించటానికి వారు ఒక బస్సును అద్దెకు తీసుకున్నారు. పర్వత సానువుల్లో ఎత్తు పల్లాల్లో మెలికలు తిరుగుతూ సాగే ఈ మార్గం ఇరాన్‌లోని రెండు ఉత్తర రాష్ట్రాలను కలుపుతుంది. ఆ ప్రయాణం పూర్తికావటానికి 18 గంటలు పడుతుంది. రాత్రి అయ్యేసరికి బస్సులో ఒక్కొక్కరూ నిద్రలోకి జారుకున్నారు. కానీ తెల్లవారుజామున బస్సు అనూహ్యంగా వేగం పెరగటంతో పెద్ద కుదుపుకు లోనయింది. ప్రయాణికులు ఉలిక్కిపడి లేచారు.

చూస్తే.. బస్సు పర్వత శిఖరం అంచుకు వేగంగా దూసుకెళుతోంది. అదృష్టవశాత్తూ ఓ భారీ రాయిని ఢీకొని బస్సు ఆగిపోయింది. వేల అడుగుల లోతున్న లోయలో బస్సు పడిపోకుండా ఆ రాయి అడ్డుకుంది.

ఆ ప్రయాణికిల్లో ఫరాజ్ సర్కోహి ఒకరు. ఆయన వయసు 49 ఏళ్లు. జర్నలిస్టు. ప్రగతిశీల సాంస్కృతిక పత్రిక ‘అదినే’ సంపాదకుడు.

‘‘మాకు ఏమీ అర్థంకాలేదు. బస్సు ఆగిన తర్వాత అయోమయంగా ఒకరి తర్వాత ఒకరిగా బయటకు వచ్చాం. డ్రైవర్ మా దగ్గరికి వచ్చాడు. నిద్రలోకి జారానంటూ క్షమాపణ కోరాడు’’ అని ఆయన గుర్తు చేసుకున్నారు.

రచయితలు ప్రయాణిస్తున్న ఆ బస్సును రెండుసార్లు లోయలో దూకించటానికి ప్రయత్నించారు... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ఆ ప్రయాణికులు షాక్ నుంచి కోలుకున్న తర్వాత.. డ్రైవర్‌తో కలిసి ప్రయాణం కొనసాగించాలని నిర్ణయానికి వచ్చారు.

కానీ.. ఆ ప్రమాదకర ప్రయాణం అక్కడితో ముగియలేదు. కొన్ని నిమిషాల తర్వాత ఆ డ్రైవర్ బస్సును మళ్లీ శిఖరం అంచువైపు మళ్లించాడు. అవతిలవైపు 1,000 అడుగుల లోయ ఉంది. ఆ లోయను సమీపించే కొద్దీ బస్సు వేగం పెంచాడు.

అప్రమత్తంగా ఉన్న ఒక ప్రయాణికుడు.. డ్రైర్ సీటలోకి దూకి హ్యాండ్‌బ్రేక్‌ను లాగటంతో.. శిఖరం అంచువరకూ వెళ్లిన బస్సు లోయలో పడిపోకుండా ఆగింది. బస్సులోని 21 మంది ప్రయాణికుల ప్రాణాలూ రెండోసారి ప్రమాదం నుంచి బయటపడ్డాయి.

ఆ రచయితలు బస్సు నుంచి దిగేశారు. ఈ పరిణామాలతో వారికి మతిపోయింది. శిఖరం అంచునుంచి కొంచెం కిందకు వెళాడుతున్న బస్సు ముందరి భాగం వారికి కనిపిస్తోంది. ముందు చక్రాలు గాలిలో వేలాడుతున్నాయి. బస్సు డ్రైవర్ ఎలాగో తప్పించుకున్నాడు. ఎక్కడా కనిపించలేదు.

ఈసారి బస్సును లోయలోకి పడేయాలని ఉద్దేశపూర్వకంగానే ప్రయత్నించారన్నది ఫరాజ్‌కు అర్థమైంది.

ప్రయాణికులు ఆ శిఖరం మీద చిక్కుకుపోయారు.

1996లో బస్సు ఘటన నుంచి ప్రాణాలతో బయటపడ్డ రచయితల్లో ఫరాజ్ ఒకరు

అర్థరాత్రి సమయంలో మామూలుగా నిర్మానుష్యంగా ఉండే ఆ పర్వత మార్గంలో.. సాధారణ దుస్తుల్లో ఉన్న భద్రతా అధికారులు కొందరు ఒక కారు మీద కూర్చుని ఉండటం ఆయన చూశారు.

ఆ ఏజెంట్లు.. ఈ సాహిత్య బృందాన్ని దగ్గర్లోని పట్టణంలో ఉన్న తమ స్థానిక కార్యాలయానికి తరలించారు. వారందరినీ ఒక రోజంతా అక్కడే నిర్బంధించారు.

‘‘ఈ సంఘటన గురించి ఎవరితోనూ మాట్లాడకుండా ఉండటానికి మేం ఒప్పుకుంటున్నట్లు మాతో బలవంతంగా ఒక లేఖ రాయించారు. దీంతో మమ్మల్నందరినీ చంపేయాలని వారు భావించారన్నది మాకు అర్థమైంది’’ అని ఫరాజ్ చెప్పారు.

‘‘మేం దిగ్భ్రాంతి చెందాం. ఇంతటి ద్వేషాన్ని, క్రూరత్వాన్ని మేం అర్థం చేసుకోలేకపోయాం. మేం ఒకరితో ఒకరం కూడా మాట్లాడుకోలేనంతగా షాక్‌లో ఉన్నాం’’ అని వివరించారు.

ఈ నాటకీయ ఉదంతానికి సంబంధించిన వివరాలు చాలా ఏళ్ల పాటు రహస్యంగానే ఉండిపోయాయి. 1998లో జరిగిన వరుస సంఘటనల తర్వాతే ఇవి వెలుగులోకి వచ్చాయి.

వృద్ధ దంపతులైన దారియుష్ ఫారోర్, పర్వానే ఫారోర్‌లను అత్యంత దారుణంగా కత్తులతో పొడిచి చంపారు

భార్యాభర్తలు.. క్రియాశీల రాజకీయ కార్యకర్తలు

ఆ ఏడాది నంబర్‌లో ఒక ఆదివారం నాడు.. 36 ఏళ్ల పరాస్తో ఫొరోర్ జర్మనీలోని తన ఇంటి బయట కూర్చుని ఉన్నారు. వేల మైళ్ల దూరంలో ఉన్న తన స్వదేశం ఇరాన్‌లో తమ కుటుంబ సభ్యుల సంగతులు...


1998లో కాంగ్రెస్ పార్టీ పరిస్థితి గాడితప్పినపుడు, సోనియా రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు. ప్రస్తుతం సోనియా వయసు 72 సంవత్సరాలు. ఫారిన్ ల్యాంగ్వేజెస్‌లో మూడేళ్ల కోర్సు చేశారు సోనియా.

సోనియా ప్రధాన రాజకీయ ప్రత్యర్థి మోదీ గురించి, ఓ సంధర్భంలో మీడియా ఆమెను ప్రశ్నించింది. మోదీ తిరుగులేని నేత అని మీరు అభిప్రాయపడుతున్నారా? అన్న ప్రశ్నకు జవాబునిస్తూ..

‘‘ఎప్పటికీ నేను అలా అనుకోను.. 2004 సంవత్సరంలో జరిగిన ఎన్నికలను మీరు మరిచిపోకండి’’ అని సున్నితంగా సమాధానం చెప్పారు సోనియా.

సోనియా కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలు అయ్యాక, తొలి ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ ఓడిపోయింది. 2004 ఎన్నికల్లో విజయం సాధించి, కాంగ్రెస్ అతిపెద్ద రాజకీయ పార్టీగా అవతరించింది. కానీ, సోనియా ప్రధాని కాకుండా, మన్మోహన్ సింగ్‌ను ప్రధానిని చేశారు. అయినా, వివాదాలు మాత్రం కొనసాగాయి.

2019లో ఐదవసారి ఎంపీగా లోక్‌సభలో అడుగుపెట్టాలని సోనియా భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో.. విపక్షాల నేతగా రాహుల్ ఎదగాల్సివుంది.

విపక్షాలన్నిటినీ ఏకతాటిపైకి తేగలిగిన సత్తా సోనియాకు ఉందని కాంగ్రెస్ భావిస్తోంది. సోనియా జీవితంలో మరిన్ని వివరాలు, విశేషాల కోసం పై వీడియో చూడండి.

ఇవి క... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ూడా చదవండి

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


1998లో కాంగ్రెస్ పార్టీ పరిస్థితి గాడితప్పినపుడు, సోనియా రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు. ప్రస్తుతం సోనియా వయసు 72 సంవత్సరాలు. ఫారిన్ ల్యాంగ్వేజెస్‌లో మూడేళ్ల కోర్సు చేశారు సోనియా.

సోనియా ప్రధాన రాజకీయ ప్రత్యర్థి మోదీ గురించి, ఓ సంధర్భంలో మీడియా ఆమెను ప్రశ్నించింది. మోదీ తిరుగులేని నేత అని మీరు అభిప్రాయపడుతున్నారా? అన్న ప్రశ్నకు జవాబునిస్తూ..

‘‘ఎప్పటికీ నేను అలా అనుకోను.. 2004 సంవత్సరంలో జరిగిన ఎన్నికలను మీరు మరిచిపోకండి’’ అని సున్నితంగా సమాధానం చెప్పారు సోనియా.

సోనియా గాంధీ: ఆమె రాజకీయ నాయకురాలే కాదు..

కాంగ్రెస్ ప్రెసిడెంట్ అయ్యాక

సోనియా కాంగ్రెస్ అధ్యక్షురాలు అయ్యాక జరిగిన తొలి ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ ఓడిపోయింది. శరత్ పవార్, పి.ఎ.సంగ్మా, తారిక్ అన్వర్ కాంగ్రెస్‌ను వీడి, నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీని స్థాపించారు.

1999-2004 సంవత్సరాల మధ్య లోక్‌సభలో సోనియా ప్రతిపక్ష నేతగా ఉన్నారు. 2004 ఎన్నికల్లో విజయం సాధించి, కాంగ్రెస్ అతిపెద్ద రాజకీయ పార్టీగా అవతరించింది.

కానీ, సోనియా ప్రధాని కాకుండా, మన్మోహన్ సింగ్‌ను ప్రధానిని చేశారు. అయినా, వివాదాలు మాత్రం కొనసాగాయి.

సోనియా నాయకత్వంలోని నేషనల్ అడ్వైజర... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ీ కౌన్సిల్ సమాంతర ప్రభుత్వంగా వ్యవహరిస్తోందని విమర్శలు వచ్చాయి. 2006 ఏప్రిల్ నెలలో, ఇలాంటి వివాదాల నేపథ్యంలో సోనియా ఎంపీ పదవికి రాజీనామా చేసి, ఆ వెంటనే జరిగిన ఉపఎన్నికలో గెలిచారు.

నేషనల్ హెరాల్డ్ కేసులో ప్రత్యర్థి పార్టీలు.. సోనియాను తరచూ లక్ష్యంగా చేసుకుంటున్నాయి.

2017లో రాహుల్ గాంధీ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధ్యక్షుడు అయ్యారు. ఆ సమయంలో సోనియా గాంధీ ఆరోగ్యంపై పలు వదంతులు వచ్చాయి.

2019లో ఐదవసారి ఎంపీగా లోక్‌సభలో అడుగుపెట్టాలని సోనియా భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో.. విపక్షాల నేతగా రాహుల్ ఎదగాల్సివుంది.

విపక్షాలన్నిటినీ ఏకతాటిపైకి తేగలిగిన సత్తా సోనియాకు ఉందని కాంగ్రెస్ భావిస్తోంది.

ఇవి కూడా చదవండి

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


19వ శతాబ్దం నాటి వ్యాక్సీన్ కార్టూన్

''శరీరమంతా దురద పుడుతుంది. తీవ్రమైన జ్వరం వస్తుంది. గొంతు నొప్పి, తలనొప్పి, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందులు ఇలా సమస్యలు చుట్టుముడతాయి''అని హిస్టరీ ఆఫ్ వ్యాక్సీన్ వెబ్‌సైట్ ఎడిటర్, మహమ్మారుల నిపుణుడు రెనె నజేరా వివరించారు.

అయితే, ఇక్కడితో మశూచి లక్షణాలు ఆగిపోవు.

''అన్నింటి కంటే ముఖ్యంగా ఒళ్లంతా పుండ్లు వస్తాయి. చీముతో నిండిన ఈ కురుపులు ముఖం, కాళ్లు, చేతులు, గొంతుతోపాటు ఊపిరితిత్తులపై కూడా వస్తాయి. కొన్ని రోజుల తర్వాత ఇవి ఎండిపోయి పొక్కుల్లా పొరలుపొరలుగా ఊడిపోతుంటాయి''అని నజేరా వివరించారు.

ప్రపంచ వాణిజ్యం విస్తరించే సమయంలో మశూచి కూడా చెలరేగేది. వర్తకులతోపాటుగా ఇది ప్రపంచ నలుమూలలకూ విస్తరించింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఈ ఇన్ఫెక్షన్ సోకిన 33 శాతం మంది పెద్దలు, ప్రతి పది మందిలో ఎనిమిది మంది చిన్నారులు చనిపోతారని అంచనా వేశారు. 18వ శతాబ్దంలో ఒక్క ఐరోపాలోనే మశూచితో ఏటా 4,00,000 మంది మరణించారు.

నౌకాశ్రయ ప్రాంతాల్లో మశూచి చెలరేగేది. అమెరికాలోని బోస్టన్ నగరంలో 1721లో 8 శాతం జనాభాను ఇది తుడిచిపెట్టేసింది. ఒకవేళ బ్రతికి బట్టకట్టినా.. ఆ మశూచి మచ్చలు జీవితాంతం ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

వెంటాడేవి. కొందరైతే చూపును కూడా కోల్పోయేవారు.

''పోక్కులు రాలి కింద పడినప్పుడు.. మచ్చలు ఉండిపోతాయి. మన రూపమూ మారిపోతుంది. కొందరైతే ఆ మచ్చలతో బతకలేక ఆత్మహత్యలూ చేసుకున్నారు''అని నజేరా చెప్పారు.

అప్పట్లో మశూచికి అందుబాటులో ఉండే చికిత్సలు కొరగానివి.. కొన్నైతే మరీ అనాగరికంగా ఉండేవి. కొన్నిసార్లు వ్యాధి సోకినవారిని వేడి గదుల్లో పెట్టేవారు. కొంత మందిని చల్లని గదుల్లో పెట్టేవారు. ఖర్బూజ లాంటి పండ్లు తిననిచ్చేవారు కాదు. మరికొందరినైతే 12 సీసాల బీరు ఇచ్చి 24 గంటలపాటు ఎర్రని వస్త్రంలో చుట్టేసేవారు. దీని వల్ల వచ్చే మైకంతో కొంతవరకూ నొప్పి తగ్గినట్లు అనిపించేది.

అయితే, ఒక చికిత్స మాత్రం అప్పట్లో కొంతవరకు పనిచేసేది. దాన్నే ఇనోక్యులేషన్ లేదా వేరియోలేషన్‌గా పిలిచేవారు. దీనిలో భాగంగా మశూచి సోకిన వ్యక్తి పుండ్ల నుంచి చీమును సేకరించి ఆరోగ్యవంతులకు పూసేవారు. కొన్నిసార్లు పొక్కులను పొడిచేసి బూడిదను ఆరోగ్యవంతుల ముక్కు దగ్గర ఊదేవారు.

ఈ చికిత్స మొదట ఆఫ్రికా, ఆసియాల్లో అందుబాటులో ఉండేది. 18వ శతాబ్దంలో ఇది యూరప్‌కూ విస్తరించింది. తర్వాత బానిసల్లో ఒకరైన ఒనేసిమస్ అనే వ్యక్తి దీన్ని ఉత్తర అమెరికాకు తీసుకువచ్చారు. ఇనాక్యులేషన్‌తో స్వల్ప తీవ్రతగల ఇన్ఫెక్షన్ సోకుతుంది. అయితే, అన్నిసార్లూ ఇలా జరగదు. కొందరికి మాత్రం పూర్తి ఇన్ఫెక్షన్ వచ్చేది. మరోవైపు ఇలా ఇనాక్యులేషన్ చికిత్స తీసుకున్నవారితో వైరస్ ఒకరి నుంచి మరొకరికి విస్తరిస్తూ ఉండేది. అందుకే ఈ వ్యాధికి ఒక చికిత్స అవసరమైంది.

1700ల్లో ఇంగ్లండ్‌లో కొంత మంది మశూచిని జయించినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. పాల వ్యాపారం చేసే వీరికి కౌపాక్స్‌గా పిలిచే స్వల్ప లక్షాలుండే వైరస్ సోకింది.

1774లో పశ్చిమ ఇంగ్లండ్‌లో మశూచి విజృంభించేటప్పుడు రైతు బెంజిమిన్ జెస్టీ ఏదైనా కొత్తగా చేయాలని అనుకున్నారు. కౌపాక్స్ పొక్కుల నుంచి సేకరించి చీమును.. తన భార్య, కొడుకులకు ఆయన రాశారు. దీంతో వీరెవరికీ మశూచి సోకలేదు.

అయితే, కొన్నేళ్ల వరకూ జెస్టీ చేసిన పని గురించి ఎవరికీ తెలియలేదు. తొలి వ్యాక్సీన్‌ను కనిపెట్టి, అందరికీ దాన్ని అందుబాటులోకి తెచ్చిన వ్యక్తి కూడా ఇలానే ఆలోచించారు.

గ్లౌసెస్టెర్‌షైర్‌లోని చిన్న పట్టణం బర్కెలీలో వైద్యుడిగా ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ పనిచేసేవారు. ఆయన లండన్‌లో శిక్షణ పొందారు. అప్పట్లో ప్రముఖ సర్జన్లలో ఆయన కూడా ఒకరు. మశూచి ఇనోక్యులేషన్‌తో తన చిన్ననాటి అనుభవాల నుంచి స్ఫూర్తి పొంది ఆయన మశూచి టీకాను అభివృద్ధి చేయాలని...


19వ శతాబ్దంలో జర్మనీకి చెందిన తత్వవేత్త కార్ల్ మార్క్స్ చాలా గ్రంథాలు రాశారు. కానీ ఆయన రాసిన వాటిలో రెండు - 'కమ్యూనిస్టు ప్రణాళిక', 'పెట్టుబడి' - ఒక సమయంలో ప్రపంచంలోని చాలా దేశాల్లోని కోట్లాది మంది ప్రజలపై ఇవి రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా చాలా ప్రభావం చూపాయి.

రష్యన్ విప్లవం తర్వాత సోవియట్ యూనియన్ ఆవిర్భావం ఇందుకో ఉదాహరణ. 20వ శతాబ్దపు చరిత్రపై సోషలిస్టు పంథా చూపిన ప్రభావాన్ని ఎవరూ కాదనలేరు.

చివరకు, అనేకానేక పరిణామాల ఫలితంగా సోషలిస్టు శిబిరం కుప్పకూలిపోయింది. పెట్టుబడిదారీవిధానం ఈ భూగ్రహాన్నంతా చుట్టేసింది. అయితే, అలా కమ్యూనిజం విఫలమైనప్పటికీ, నేటికీ ప్రాసంగికతను కోల్పోని మార్క్స్ సిద్ధాంతాలేమిటో ఓసారి చూద్దాం.

1- రాజకీయ కార్యక్రమం

కమ్యూనిస్టు ప్రణాళిక, తదితర వ్యాసాల్లో మార్క్స్ పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో 'వర్గ పోరాటం' గురించి ప్రస్తావించారు. వర్గ పోరాటం ద్వారానే, చివరకు కార్మికవర్గం మొత్తం ప్రపంచమంతటా బూర్జువా వర్గాన్ని కూలదోసి అధికారాన్ని చేజిక్కించుకుంటుందని ఆయన వివరించారు.

తన ప్రఖ్యాత గ్రంథం 'దాస్ కేపిటల్' (పెట్టుబడి)లో ఆయన తన ఈ సిద్ధాంతాలను చాలా వాస్తవికంగా, శాస్త్రీయ దృక్పథంతో విశ్లేషించార... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ు.

'అన్నింటినీ ఆక్రమించుకునే పెట్టుబడిదారీ విధానానికి వ్యతిరేకంగా మార్క్స్ చాలా తాత్వికంగా అనేక వాదనలు లేవనెత్తారు. ఆ విధానం మొత్తం మానవ నాగరికతనే ఎలా బానిసగా మార్చిందో ఆయన తెలియజెప్పారు' అని మార్క్స్ జీవిత చరిత్ర రాసిన బ్రిటన్‌కు చెందిన ఫ్రాన్సిస్ వీన్ అన్నారు.

20వ శతాబ్దంలో కార్మికులు రష్యా, చైనా, క్యూబా, తదితర దేశాల్లో పాలకవర్గంగా ఉన్న వారిని అధికారంలోంచి కూలదోసి, వ్యక్తిగత ఆస్తినీ, ఉత్పత్తి సాధనాలను చేజిక్కించుకున్నారు.

"ప్రపంచీకరణ తొలి విమర్శకుడు మార్క్సే. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరిగిపోతున్న అసమానతలపై ఆయన ఆనాడే హెచ్చరించారు" అని బ్రిటన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్‌లో జర్మన్ చరిత్రకారుడు అల్‌బ్రెఖ్త్ రిసల్ అంటారు.

2007-08లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా వచ్చిన ఆర్థిక మాంద్యం ఆయన సిద్ధాంతాల ప్రాసంగికతను మరోసారి రుజువు చేశాయి.

2- పదే పదే మాంద్యం ఏర్పడటం

పెట్టుబడి 'పితామహుడు' ఆడమ్ స్మిత్ తన 'వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్' పుస్తకంలో రాసిన సిద్ధాంతాలకు భిన్నంగా, మార్కెట్‌ను నడిపించేవి అదృశ్య శక్తులేమీ కాదని మార్క్స్ భావించారు.

మాంద్యం పదే పదే పునరావృతమవుతుందనీ, దానికి కారణాలు పెట్టుబడిదారీ విధానంలోనే ఇమిడి ఉన్నాయని మార్క్స్ చెప్పారు.

"పెట్టుబడిదారీ విధానం అంతరించి పోయేదాకా ఇలాగే జరుగుతుందని మార్క్స్ సూత్రీకరించారు" అని అల్‌బ్రెఖ్త్ అంటారు.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా 1929లో షేర్ మార్కెట్లు బోర్లా పడిపోయాయి. ఆ తర్వాత కాలంలో 2007-08లో వచ్చిన మాంద్యం మరింత హెచ్చు స్థాయిలో ఉంది. ప్రపంచంలోని విత్త మార్కెట్లన్నీ ఎన్నడూ చూడనంత సంక్షోభంలో కూరుకుపోయాయి.

అయితే ఈ సంక్షోభాల ప్రభావం భారీ పరిశ్రమలకన్నా ఆర్థిక రంగంపైనే ఎక్కువ పడిందని విశ్లేషకులంటారు.

3- అంతులేని లాభాలు, గుత్తాధిపత్యం

మార్క్స్ చెప్పిన సిద్ధాంతాల్లో కీలకమైంది - 'అదనపు విలువ'. కార్మికుడు తనకు దక్కే కూలీడబ్బుకు మించి సృష్టించేదే అదనపు విలువ.

మార్క్స్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఉత్పత్తి సాధనాల యజమానులు ఈ అదనపు విలువను కాజేస్తారు. కార్మిక వర్గాన్ని అట్టడుగు స్థానానికి తొక్కి వేస్తూ లాభాల మీద లాభాలు పోగు చేసుకుంటారు.

ఈ విధంగా పెట్టుబడి అంతా కొద్ది మంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతమవుతుంది. దీని వల్ల నిరుద్యోగం పెరుగుతుంది. వేతనాలు పడిపోతుంటాయి. దీన్ని మనం నేటికీ చూస్తూనే ఉన్నాం.

బ్రిటిష్ పత్రిక 'ది ఎకానమిస్ట్'లో వచ్చిన ఇటీవలి విశ్లేషణ ప్రకారం, గత రెండు దశాబ్దాల్లో అమెరికా వంటి దేశాల్లో వేతనాలు గిడసబారిపోయాయి....


2,002 మంది వృద్ధులపై ఈ సర్వే నిర్వహించారు.

65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో 52 శాతం మంది తాము కోరుకొనే స్థాయిలో శృంగారానుభూతిని పొందలేకపోతున్నామని చెప్పారు. కొత్తగా పరిచయమైన వ్యక్తులతో, తొలి డేట్ సందర్భంగానే సెక్స్‌లో పాల్గొనేందుకు తాము సిద్ధమని మూడో వంతు మంది తెలిపారు.

75 ఏళ్లు పైబడిన ప్రతీ పదిమందిలో ఒకరు వారికి 65 ఏళ్లు నిండినప్పటి నుంచి ఒకరి కంటే ఎక్కువ మందితో సంభోగంలో పాల్గొన్నారు.

శృంగారానికి వయసు అడ్డు కాదని సర్వే చెబుతోందని దీన్ని నిర్వహించిన 'ఇండిపెండెంట్ ఏజ్' సంస్థ వ్యాఖ్యానించింది.

వివాహ వార్షికోత్సవం జరుపుకొంటున్న ఒక జంట

సెక్స్ విషయంలో తనకు వయసు అడ్డంకి కాలేదని బ్రిటన్‌లోని సోమర్‌సెట్ ప్రాంతానికి చెందిన 84 ఏళ్ల డెన్నిస్ అలెన్ తెలిపారు.

2004లో ఆయన నాలుగోసారి పెళ్లి చేసుకొన్నారు. అలెన్ భార్య పాలీన్‌కు ఇప్పుడు 85 ఏళ్లు.

సగటున వారానికి రెండుసార్లు తాము శృంగారంలో పాల్గొంటామని అలెన్-పాలీన్ జంట తెలిపింది. క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేస్తామని, ఒకరికొకరు ఇప్పటికీ ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తామని వారు సంతోషంగా చెప్పారు.

'అవకాశం రాకపోవడమే ప్రధాన కారణం'

65 ఏళ్లు, అంతకన్నా ఎక్కువ వయసున్నవారి... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

లో ప్రతీ ఆరుగురిలో ఒకరు.. తాము సెక్స్‌కు దూరంగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం అవకాశం రాకపోవడమేనని చెప్పారు.

80 ఏళ్లు, అంతకన్నా ఎక్కువ వయసున్నవారిలో ప్రతి ఆరుగురిలో ఒక్కరు మాత్రమే వారు కోరుకొన్నంతగా సెక్స్‌లో పాల్గొనగలుగుతున్నారని సర్వే తేల్చింది.

వృద్ధుల లైంగిక ఆరోగ్యంపై కొరవడిన చర్చ

సెక్స్ విషయంలో 65 ఏళ్లు పైబడినవారు చాలా మంది అనుకొనేదాని కన్నా చురుగ్గా ఉంటారని 'ద టెరెన్స్ హిగిన్స్ ట్రస్ట్'కు చెందిన లూసీ హార్మర్ బీబీసీతో చెప్పారు.

కొత్తవారితో సంభోగంలో పాల్గొనేటప్పుడు, శృంగారం వల్ల సంక్రమించే ఇన్‌ఫెక్షన్లను(ఎస్‌టీఐలను) నివారించేందుకు తాము ముందస్తు జాగ్రత్తలేమీ తీసుకోవట్లేదని 65 ఏళ్లు పైబడినవారిలో ప్రతీ 11 మందిలో ఒకరు సర్వేలో తెలిపారు.

లైంగిక ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన చర్చలు, అవగాహన కార్యక్రమాల్లో దాదాపు అందరూ యువతపైనే దృష్టి కేంద్రీకరిస్తున్నారని, వృద్ధుల శృంగార జీవితంపై పెద్దగా చర్చ జరగడం లేదని ఈ ట్రస్టుకు చెందిన డెబ్బీ లేకాక్ విచారం వ్యక్తంచేశారు.

దీని కారణంగా లైంగిక ఆరోగ్యం, శృంగారం వల్ల సంక్రమించే ఇన్‌ఫెక్షన్ల నివారణ అంశాలు యువతతో ముడిపడినవే తప్ప, తమకు సంబంధించినవి కాదనే అపోహ చాలా మంది వృద్ధుల్లో ఏర్పడిందని డెబ్బీ లేకాక్ విశ్లేషించారు. ఈ పరిస్థితిలో మార్పు రావాల్సి ఉందని తెలిపారు.

ఇవి కూడా చదవండి:

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి.  యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


2,45,93,728 ను 3,87,22,136తో గుణిస్తే ఎంత వ‌స్తుంది? అని ఆమెను ప్ర‌శ్నించారు.

ప్ర‌శ్న‌ను బోర్డుపై రాయడానికి పట్టిన సమయం కన్నా త‌క్కువ స‌మ‌యంలోనే ఆమె స‌మాధానం చెప్పేందుకు సిద్ధ‌మయ్యారు. అంతేకాదు స‌మాధానాన్ని ఎడ‌మ నుంచి కుడికి రాయ‌మంటారా? లేక కుడి నుంచి ఎడ‌మ‌కు రాయ‌మంటారా? అని ఆత్మ‌విశ్వాసం తొణికి‌స‌లాడే స్వ‌రంతో ప్ర‌శ్నించారు.

ఆ టీవీ షోలో క‌నిపించిన ఆమె పేరే శ‌కుంత‌లా దేవి. ఆమెను అంద‌రూ మాన‌వ కంప్యూట‌ర్ అని పిలుస్తారు. ఆమె జీవితం ఆధారంగా తెర‌కెక్కిన విద్యాబాల‌న్ సినిమా 'శ‌కుంత‌లా దేవి' జులై 31న విడుద‌ల కాబోతోంది.

1970ల్లో కంప్యూట‌ర్ కన్నా వేగంగా ప‌రుగులు తీసిన మేధ‌స్సుతో శ‌కుంత‌లా దేవి అంద‌రికీ సుప‌రిచితురాలు అయ్యారు. అయితే ఆమె జీవితంలో ఇలాంటి కోణాలు చాలా ఉన్నాయి.

త‌న కూతుర్ని ఎవ‌రి సాయం అవ‌స‌రం లేకుండా ఒంట‌రిగానే ఆమె పెంచారు. అంతేకాదు దివంగ‌త ప్ర‌ధాన మంత్రి ఇందిరా గాంధీపై ఆమె మెదక్ నుంచి ఎన్నిక‌ల్లో పోటీచేశారు.

హోమోసెక్సువాలిటీ గురించి మాట్లాడ‌టాన్ని త‌ప్పుగా భావించే 1970ల్లో ఆమె దానిపై పుస్త‌కం కూడా రాశారు. ఈ విష‌యంలో వ‌చ్చిన విమ‌ర్శ‌లను ఆమె ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్నారు.

భార‌త్‌లోని... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ఎల్‌జీబీటీ స‌భ్యులకు బాస‌ట‌గా నిలిచిన తొలి త‌రం మ‌హిళ‌గా ఆమెను చెప్పుకోవ‌చ్చు.

స్వ‌లింగ సంప‌ర్కుడైన పారితోష్ బెన‌ర్జీతో ఆమెకు వివాహ‌మైంది. 1979లో వీరు విడాకులు తీసుకున్నారు. అయితే స్వ‌లింగ సంప‌ర్కుల గురించి శ‌కుంత‌ల తెలుసుకునేవారు. దీని కోసం చాలా మంది స్వ‌లింగ సంప‌ర్కుల‌ను ఆమె క‌లిశారు. వారిపై "ద వ‌ర‌ల్డ్ ఆఫ్ హోమోసెక్సువ‌ల్స్" పేరుతో 1977లో పుస్త‌కం రాశారు.

"నేను స్వ‌లింగ సంప‌ర్కురాలిని కాదు. మాన‌సిక నిపుణురాలిని కూడా కాదు. శాస్త్ర‌వేత్త‌న‌నీ చెప్పుకోవ‌ట్లేదు. ఓ మ‌నిషిగా ఈ పుస్త‌కం రాస్తున్నాను. ఎవ‌రూ అర్థం చేసుకోక ఒంట‌రిగా మిగిలిపోతున్న, ఇష్టంలేని జీవితాలు బ‌తుకుతున్న వారి గురించి నాకు రాయాల‌నిపించింది. అందుకే ఈ పుస్తకం రాశా" అని ఆమె పుస్త‌కం కవర్‌పై రాశారు.

పుస్త‌కంలో స్వ‌లింగ సంప‌ర్కుల‌తో ముఖాముఖిలు, వారి వ్య‌క్తిత్వాలు, సినిమాల్లో వారిని చూపించే విధానం గురించి రాశారు. 1970ల్లో ఇదో సాహ‌స‌మ‌నే చెప్పాలి.

గ‌ణి‌తంలో సాహో..

ఇక గ‌ణితం విష‌యానికొస్తే.. 1980లో ఇంపీరియ‌ల్ కాలేజీ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాల‌జీలో ఆమె కంప్యూట‌ర్‌నే ఓడించారు.

లండ‌న్‌లో రెండు 13 అంకెల సంఖ్య‌లు (7,686,369,774,870 x 2,465,099,745,779) గుణించి వెంట‌నే చెప్ప‌డంతో.. అక్క‌డున్న వెయ్యిమంది అవాక్క‌య్యారు.

1977లో ఆమె అమెరికాలోని కంప్యూట‌ర్ల‌తోనూ పోటీప‌డ్డారు. 18,81,32,517 ఘ‌న మూలాన్ని ట‌క్కున చెప్పేసి అక్క‌డా విజ‌యం సాధించారు.

ఇలాంటి లెక్క‌ల‌న్నీ ఆమె చేతివేళ్లతో చేసిపారేసేవారు.

శ‌కుంత‌ల 1929, న‌వంబ‌రు 4న బెంగ‌ళూరులో జ‌న్మించారు. ఆమె తండ్రి స‌ర్క‌స్‌లో ప‌నిచేసేవారు. మూడేళ్ల వ‌య‌సులోనే గ‌ణిత చిక్కు ప్ర‌శ్న‌ల‌కు స‌మాధానాలు క‌నుగొన‌డం శ‌కుంత‌ల ప్రారంభించారు.

ఆమె ప్ర‌తిభ‌ను గుర్తించిన తండ్రి వెన్నంటి ప్రోత్స‌హించారు. నాలుగేళ్లు నిండ‌క‌ముందే ఆమె మైసూర్ యూనివ‌ర్సిటీలో మొద‌టి గ‌ణిత ప్ర‌ద‌ర్శ‌న ఇచ్చారు.

ఆ త‌ర్వాత దిల్లీ యూనివ‌ర్సిటీ, బ‌నార‌స్ యూనివ‌ర్సిటీల‌లోనూ ప్ర‌ద‌ర్శ‌నలు ఇచ్చారు. ఇందిరా గాంధీ, జాకీర్ హుస్సేన్, చంద్ర‌శేఖ‌ర్ వెంక‌ట్రామ‌న్ త‌దిత‌ర ప్ర‌ముఖుల ముందు కూడా ఆమె ఠక్కున స‌మాధానాలు చెప్పేవారు. బేబీ శ‌కుంతల‌గా ఆమె పేరు మార్మోగింది.

వ‌య‌సు పెరిగేకొద్దీ ఆమె పేరు ప్ర‌ఖ్యాత‌ులు ఇత‌ర దేశాల‌కూ విస్త‌రించాయి. ఆమె పేరు తెలియని దేశం లేద‌ంటే అతిశ‌యోక్తి కాద‌నే చెప్పాలి.

శ‌కుంత‌లా దేవి.. గ‌ణితాన్ని ఎలా చూస్తారు?

"గ‌ణిత‌మంటే గుణ‌కారాలు,...


2,500 ఏళ్ల కిందటే అక్కడ గంజాయి పీల్చేవారని, కర్మకాండలు, మతపరమైన కార్యక్రమాల్లో గంజాయిని వినియోగించేవారని అధ్యయనాలు చెబుతున్నాయి.

సమాధుల్లో ఖననం చేసిన చెక్కపెట్టెలో గంజాయికి సంబంధించిన అవశేషాలను గుర్తించారు. అవి ఎక్కువ స్థాయిలో మత్తుకలిగించే పదార్థాలని తెలిపారు.

గంజాయి ప్రభావం గురించి అప్పటి వారికి బాగా తెలుసునని దీన్ని బట్టి అర్థం అవుతోందని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు.

తూర్పు ఆసియాలో క్రీస్తుపూర్వం 4,000 ఏళ్ల కిందటి నుంచే గంజాయి సాగులో ఉంది.

కానీ, మొదట్లో తక్కువ స్థాయి మత్తు కలిగించే గంజాయినే సాగు చేసేవారు.

పామీర్ పర్వతాల్లోని జిర్‌జంకల్ ప్రాంతంలో ఉన్న సమాధుల్లో గంజాయి పీల్చే గొట్టాలను గుర్తించారు.

అప్పటి ప్రజలు గంజాయి ఆకు, రాళ్లను ఉపయోగించి నిప్పుపుట్టించి పొగతాగేవారని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.

అధిక ఎత్తులో అనుకూలించే వాతావరణ పరిస్థితులు ఉండటంతోనే ఇక్కడ అధిక స్థాయి టీహెచ్‌సీ ఉన్న గంజాయి మొక్కలు సహజంగా పెరిగాయని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.

గంజాయి మొక్కల పెరుగుదలకు కావాల్సిన తక్కువ ఉష్ణోగ్రత, పోషక స్థాయిలు ఇక్కడ ఉండటం వల్లే వాటి సాగు సాధ్యమైందని చెబుతున్నారు.

గంజాయ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ి మానసిక లక్షణాలుపై ప్రభావం చూపించే పదార్థం అని నాటి ప్రజలకు తెలియడం వల్లే వాళ్లు ఈ మత్తు పదార్థాన్ని ఉపయోగించినట్లు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.

మతపరమైన కార్యక్రమాలు, కర్మకాండల సమయంలో వారు గంజాయి మొక్కలను కాల్చినట్లు సాక్ష్యాలు ఉన్నాయి.

సమాధుల్లో దొరికిన బర్నర్స్‌లో ఉన్న గంజాయిని గుర్తించేందుకు శాస్త్రవేత్తలు గ్యాస్ క్రోమాటోగ్రఫీ-మాస్ స్పెక్ట్రోమెట్రీ అనే పద్ధతిని ఉపయోగించారు.

శాస్త్రవేత్తలు వివిధ పద్ధతుల్లో వేరు చేసిన ఆ రసాయన సమ్మేళనం, ఇప్పటి గంజాయి  రసాయిన సమ్మేళనంతో సరిపోయింది.

అలాగే, ఆ సమాధుల్లోని కొన్ని మానవ ఎముకలను పరీక్షించగా వారంతా అక్కడ పుట్టిపెరిగిన వారు కాదని తేలింది.

జర్మనీలోని జెన్‌లో ఉన్న మాక్స్ ప్లాంక్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ది సైన్స్ ఆఫ్ హ్యూమన్ హిస్టరీ డైరెక్టర్ నికోలే బోవిన్ దీనిపై మాట్లాడుతూ, ''తూర్పు మధ్య ఆసియా ప్రాంతంలోని ప్రజలకు గంజాయి మత్తును కలిగిస్తుందని తెలియడంతో వారు దాన్ని సాగు చేయడం మొదలుపెట్టారు. అక్కడి నుంచి ప్రపంచమంతా ఇది సాగులోకి వచ్చింది'' అని చెప్పారు.

ఇవి కూడా చదవండి

(బీబీసీ తెలుగును ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)


20 జనవరి 2020 ఉదయం 8.09 గంటలకు జమైకా వాసులు ఎన్నడూ ఊహించని పరిణామం చోటుచేసుకుంది. నలబై ఏళ్లలో తొలిసారి కింగ్‌స్టన్‌లోని చరిత్రాత్మక పోర్ట్ రాయల్ తీరంలో ఓ నౌక ఆగింది. ఆ నౌక పేరు మరెల్లా డిస్కవరీ-2. దీనిలో నుంచి 2,000 మంది నవ్వుతూ దిగారు. కొత్తగా నిర్మించిన నీటిపై తేలియాడే వంతెనపై నుంచి నడుస్తూ వీరు ద్వీపంలోకి ప్రవేశించారు.

కింగ్స్‌టన్ నగరానికి, అక్కడ ప్రజలకు ఇది గర్వకారణం. దీని గురించి ఎప్పటి నుంచో వారు కథలుకథలుగా చెప్పుకొంటున్నారు. రాజకీయ వివాదాలతోపాటు అభివృద్ధిలో వెనుకబాటు తదితర కారణాలతో ఈ పరిణామం వాయిదా పడుతూ వచ్చింది. తాజా ఘటనతో పోర్ట్ రాయల్ చరిత్రలో కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పడింది. పోర్ట్ రాయల్ చరిత్ర జమైకా వాసులకు బాగా తెలుసు.

కింగ్స్‌టన్ నగరానికి అనుకొని ఉండే 29 కిలోమీటర్ల పొడవైన ఇసుక తిన్నెలకు చివర్లో కనిపించే గ్రామమే పోర్ట్ రాయల్. 17వ శతాబ్దంలో దీనికి చాలా చెడ్డ పేరు ఉండేది. దీన్ని భూమిపై అత్యంత దుర్మార్గమైన నగరంగా  చాలా మంది పిలిచేవారు.

స్పెయిన్ నియంత్రణలో..

వ్యూహాత్మకంగా కీలకమైన ఈ ప్రాంతం 150 ఏళ్లకు పైనే స్పెయిన్ ఆధీనంలో ఉంది. అనంతరం 1655లో దీనిపై బ్రిటన్ దండయాత్ర చ... మరో 4000 అక్షరాల కోసం కథనాన్ని కొనసాగించండి:

ేసింది. ఇది వాణిజ్య కేంద్రంగా మారిపోయింది. కానీ ఈ ప్రాంతాన్ని రక్షించే మానవ వనరులు బ్రిటన్ దగ్గర లేవు. దీంతో స్థానికంగా పేరుమోసిన సముద్రపు దొంగలు, ప్రైవేటు వ్యక్తులతో అప్పటి గవర్నర్ ఎడ్వర్డ్ డోయ్‌లీ ఓ ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నారు.

బానిసలు, చక్కెర, కలప విక్రయాలకు పోర్ట్ రాయల్ కేంద్రంగా ఉండేది. డబ్బులతో పాటు మద్యం, సెక్స్‌కు ఇది నిలయంగా ఉండేది. ఇక్కడ 25 శాతం వరకూ భవనాలు.. బార్లు లేదా వ్యభిచార గృహాలుగా ఉండేవి. ఇక్కడి సముద్రపు దొంగల జల్సాల గురించి అందరూ కథలు కథలుగా చెప్పుకొనేవారు.

అప్పటి ప్రముఖ నావికుల్లో ఒకరైన కెప్టెన్ హెన్రీ మోర్గన్ లాంటి వారు స్పానిష్ పోర్టులపై దాడులు చేసి.. వచ్చిన డబ్బులతో ఇక్కడ జల్సాలు చేసేవారు.

''సముద్రపు దొంగలు నచ్చింది చేసేవారు. వీరిని జమైకా పరిరక్షకులుగా అందరూ భావించేవారు. అధికారులకు కూడా వేరే మార్గం ఉండేది కాదు. వారిని గౌరవించడం తప్పనిసరైంది''అని స్థానిక చరిత్రకారుడు పీటర్ గోర్డన్ వివరించారు.

''ఈ నగర సంపదకు మూలం ఆ దుర్మార్గులే. వారు నచ్చింది చేసేవారు. ఇక్కడ బార్లు, వేశ్యాగృహాలు, చర్చిలు ఒకే సంఖ్యలో ఉండేవి. అంటే పరిస్థితి ఎలా ఉండేదో అర్థంచేసుకోవచ్చు'' అని పేర్కొన్నారు.

ఒక్కసారిగా శిథిలం

అయితే, 1692 జూన్ 7న పరిస్థితులు ఒక్కసారిగా మారిపోయాయి. ఈ నగరాన్ని భారీ భూకంపం కుదిపేసింది. దీంతో 2,000 మందికి పైగా మరణించారు.

''పోర్ట్ రాయల్ నగరంపై భూకంపం తీవ్రమైన ప్రభావం చూపింది. ఇక్కడి భూభాగం విస్తీర్ణం 52 ఎకరాల వరకూ ఉండేది. కానీ.. భూకంపంతో మూడింట రెండొంతుల భూభాగం నీటిలో మునిగిపోయింది. భవనాలన్నీ శిథిలమయ్యాయి. గోడలు తమపైన కూలడంతో చాలా మంది మరణించారు. ఇక్కడి జనాభాలో సగం మంది మరణించినట్లు అంచనాలున్నాయి'' అని జమైకా నేషనల్ హెరిటేజ్ ట్రస్టులోని టెక్నికల్ విభాగం డైరెక్టర్ సెల్వేనియస్ వాల్టర్స్ తెలిపారు.

ఇంత భయానకమైన చరిత్రగల పోర్ట్ రాయల్ గురించి బయటివారికి తెలియకపోవడం కొంచెం ఆశ్చర్యంగానే అనిపిస్తుంది. అయితే, నీటికింద చెక్కు చెదరకుండా ఉన్న ఈ సముద్రపు దొంగల నగరం ప్రత్యేకమైనది. 17వ శతాబ్దం నాటి ప్రజల జీవితాలను ఇది కళ్లకుకడుతోంది.

''నీటిలో మునిగిన చారిత్రక ప్రాంతాల్లో చెక్కుచెదరని నగరంగా దీన్ని భావిస్తుంటారు. ఈ ప్రాంతంలో ఇలాంటిది ఒకటే ఉందని చెబుతుంటారు. జమైకాకు మాత్రమే కాదు.. ప్రపంచం మొత్తానికి ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. దీన్ని మనం పరిరక్షించాలి'' అని వాల్టర్స్ అన్నారు.

ప్రపంచ గుర్తింపు కోసం

దీన్ని...