text:
# Týros
Týros (tiếng Ả Rập: صور, Ṣūr; tiếng Phoenicia:, Ṣur; tiếng Hebrew: צוֹר, Tzor; tiếng Hebrew Tiberia: צר, Ṣōr; tiếng Akkad: 𒋗𒊒 Ṣurru; tiếng Hy Lạp: Τύρος, Týros; tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Sur; tiếng Latinh: Tyrus) - hoặc Sour hoặc Tyre (tên trong tiếng Anh) - là thành phố nằm ở tỉnh (muhafazah) Nam của Liban. Thành phố nằm trên phần đất nhô ra Địa Trung Hải và cách thủ đô Beirut khoảng 80 km về phía nam. Tên của thành phố mang nghĩa là "đá" do thành phố được xây dựng trên thành tạo địa chất là đá.
Týros vốn là đô thị cổ của người Phoenicia. Ngày nay, nó là thành phố lớn thứ tư Liban và sở hữu một trong những bến cảng lớn của quốc gia. Du lịch là ngành kinh tế chính của thành phố. Týros sở hữu nhiều di tích cổ và đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới vào năm 1984.

## Lịch sử
Týros có hai trung tâm đô thị riêng biệt, gồm Týros (nằm trên một hòn đảo gần bờ) và Ushu (nằm trên đất liền kế cận). Thời xưa Alexandros Đại đế đã cho xây một đường đắp cao dài 1 km nối đảo này với bờ trong thời gian ông vây hãm Týros và phá hủy thành cổ để lấy đá sử dụng cho mục đích khác.
Hòn đảo vốn có hai bến tàu, một nằm ở mặt nam và một nằm ở mặt bắc. Chính nhờ hai bến tàu này mà Týros đã trở thành đầu mối hàng hải quan trọng trong quá khứ. Theo thời gian, bến tàu phía nam đã bị bồi lấp và chỉ còn bến phía bắc là còn hoạt động.
Thời cổ đại, thành phố đảo Týros được phòng thủ rất cẩn mật với tường thành cao đến 46 m, trong khi khu định cư Ushu trên đất liền (về sau người Hy Lạp gọi là Palaetyrus, nghĩa là "Týros cũ") thực ra chỉ như một vùng ngoại ô chủ yếu có nhiệm vụ cung cấp nước và gỗ cho thành phố chính trên đảo.

### Thành lập
Theo Herodotos thì thành Týros được thành lập vào khoảng năm 2750 trước Công nguyên (TCN) trên đất liền. Tên thành phố xuất hiện trên các công trình kỷ niệm từ năm 1300 TCN. Philo của Byblos đã trích dẫn Sanchuniathon, cho rằng ban đầu thành phố nằm trong tay Hypsuranius. Sách của Sanchuniathon được cho là dành tặng "vua Abibalus của Berytus"—hầu như chắc chắn là vua Abibaal của Týros.
Có mười lá thư Amarna niên đại năm 1350 TCN do thị trưởng Abimilku gửi cho pharaon Akhenaton của Ai Cập. Nội dung thư thường đề cập đến vấn đề nước, gỗ, chuyện người Habiru vượt khỏi vùng nông thôn trên đất liền và ảnh hưởng thế nào lên thành phố trên đảo.

### Lịch sử thời kỳ đầu
Nền thương nghiệp trong thế giới cổ đại đều tập trung về các nhà kho ở Týros. "Các lái buôn người Týros là một trong những người đầu tiên mạo hiểm đi khắp Địa Trung Hải; họ lập ra thuộc địa trên các dải bờ biển và trên những hòn đảo lân cận trong biển Aegea, ở Hy Lạp, ở Bắc Phi, ở Carthago và ở những nơi khác, ở Sicilia và Corse, ở Tartessus tại Tây Ban Nha và vượt ra khỏi cả những cột đá Hercules [eo biển Gibralta] tại Gadeira (Cádiz)".
Thành Týros đặc biệt nổi tiếng với sản phẩm hiếm và cực kỳ đắt đỏ là thuốc nhuộm màu tía (còn gọi là tía Týros) được sản xuất từ vỏ của ốc gai. Trong nhiều nền văn hóa thời cổ đại thì màu nhuộm này chỉ được dùng cho hoàng gia hay chí ít là giới quý tộc.
Thành phố thường bị Ai Cập tấn công và từng bị Shalmaneser V (vua của Assyria và Babylon) vây hãm trong vòng năm năm. Từ năm 586 đến năm 573 TCN, Týros bị Nebuchadnezzar II bao vây
Năm 332 TCN, Alexandros Đại đế vây hãm, chinh phục và san bằng thành phố này dù nhân dân Týros đã cầm cự được trong vòng tám tháng. Đa số người dân bị biến thành nô lệ và thành phố không bao giờ tìm lại được ánh hào quang cũ. Giai đoạn 314-313 TCN, cựu tướng của Alexandros Đại đế là Antigonos I Monophthalmos lại vây hãm Týros trong vòng 18 tháng và đoạt được thành phố sau đó.
Năm 126 TCN, Týros giành lại được độc lập từ Vương quốc Seleukos và được La Mã cho phép duy trì phần lớn quyền độc lập ("civitas foederata") khi thành phố bị sáp nhập vào tỉnh Syria của La Mã trong năm 64 TCN. Týros tiếp tục giữ vai trò quan trọng về thương mại cho đến Công nguyên.

### Lịch sử về sau
Theo Kinh Thánh, Giê-su từng viếng thăm vùng Týros, Sidon và chữa bệnh cho một người không theo đạo Do Thái (Mátthêu 15:21; Máccô 7:24); từ đây nhiều người đã theo nghe Giê-su giảng đạo (Máccô 3:8; Luca 6:17, Mátthêu 11:21–23). Không lâu sau cái chết của thánh Stêphanô, một giáo đoàn đã được thành lập tại đây, và sứ đồ Phaolô - trên đường trở về từ hành trình truyền giáo lần thứ ba - đã dành một tuần nói chuyện với các tông đồ ở đó.
Quân Thập tự chinh từng thất bại khi vây hãm thành Týros vào năm 1111. Năm 1124, họ chiếm được thành phố. Từ khi này Týros trở thành một trong những thành phố quan trọng nhất của Vương quốc Jerusalem. Thành phố là một phần của lãnh địa hoàng gia, dù rằng cũng có một số thuộc địa tự trị dành cho buôn bán với các thương cảng của Ý. Týros là nơi ở của tổng giám mục Týros - phó giám mục Giáo trưởng Latinh của Jerusalem. Tổng giám mục Latinh nổi tiếng nhất là nhà sử học William của Týros.
Sau khi Richard I của Anh tái chiếm Akko vào ngày 12 tháng 7 năm 1191, ngai vua được chuyển đến Akko nhưng lễ đăng quang vẫn tổ chức ở Týros. Vào thế kỷ 13, Týros bị chia cắt khỏi lãnh địa hoàng gia để trở thành một lãnh địa, đứng đầu là một vị chúa. Năm 1291, các chiến binh Mamluk chiếm lại thành phố. Trong nhiều thế kỷ sau đó, thành phố nằm dưới sự cai trị của Đế quốc Ottoman.

### Sau năm 1920
Týros ngày nay bao trùm một vùng rộng lớn trên hòn đảo xưa kia, đồng thời mở mang trên hầu hết con đường đắp cao nối đảo với đất liền (theo thời gian chiều rộng của con đường này đã tăng lên rất đáng kể do bồi tụ bùn ở cả hai bên đường). Phần đất trên đảo không thuộc phạm vi Týros ngày nay là khu vực lưu giữ các tàn tích của Týros từ thời cổ đại.
Týros bị tàn phá nặng nề trong Chiến dịch Litani vào nửa sau thập niên 1970 và trong Chiến tranh Liban 1982 giữa Israel và Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO). Thành phố bị PLO dùng là căn cứ và gần như bị pháo binh Israel hủy diệt. Sau khi xâm lăng miền nam Liban vào năm 1982, Israel biến Týros thành địa điểm quân sự. Cuối năm 1982 và vào tháng 11 năm 1983, các trụ sở của Israel tại đây bị đánh bom bằng xe tải khiến nhiều người tử vong. Năm 1983, xảy ra vụ nổ bom ô tô chỉ 10 ngày sau vụ đánh bom trại lính ở Beirut. Israel và Hoa Kỳ đơn phương quy trách nhiệm của các vụ nổ này cho Iran và Hezbollah.
Trong Chiến tranh Liban 2006, một số địa điểm phóng rốc két của Hezbollah nằm tại các khu vực thôn quê quanh Týros. Ít nhất một ngôi làng gần thành phố và vài địa điểm nội thành đã bị Israel ném bom, gây thương vong cho thường dân và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu thực phẩm trong thành phố. Đặc công Israel (Shayetet 13) cũng đột kích các mục tiêu Hezbollah trong thành phố.

## Dân cư
Týros ngày nay là thành phố do dân Hồi giáo Shi'a chiếm đa số. Ngoài ra, tại đây còn có một cộng đồng nhỏ người theo Ki-tô giáo. Thành phố cũng là nơi tỵ nạn của trên 60.000 người Palestine chủ yếu theo Hồi giáo Sunni.
Phong trào Amal và Hezbollah là các đảng chính trị chiếm tất cả các ghế của người Hồi giáo Shi'a tại đây trong cuộc bầu cử năm 2009.

## Di sản văn hóa thế giới
Năm 1984, UNESCO đã chính thức công nhận Týros là di sản thế giới. Tuy nhiên, thành phố này phải đối mặt với một số thách thức trong công tác bảo tồn. Một đường cao tốc được dự kiến xây dựng trên các khu vực nhạy cảm về khảo cổ học, trong khi một cuộc khảo sát địa vật lý quy mô nhỏ chỉ ra rằng có các di tích khảo cổ học tại các địa điểm mà người ta muốn dùng để xây dựng. Đã có động thái di dời địa điểm dự kiến xây dựng nút giao thông, song vì thiếu ranh giới chính xác nên vấn đề bảo tồn trở nên phức tạp.
Chiến tranh Liban năm 2006 cũng đặt các kiến trúc cổ của Týros vào tình trạng đáng báo động. Khi đó, đích thân Tổng giám đốc UNESCO phải ban hành "Báo động di sản". Sau khi các bên ngừng bắn vào tháng 9 năm 2006, các chuyên gia bảo tồn đã đến Liban và nhận thấy thành cổ Týros không chịu tổn hại trực tiếp nào. Tuy nhiên, những cuộc oanh tạc đã gây hư hại các bích họa trên hang chôn cất La Mã ở Nghĩa địa cổ Týros. Người ta cũng nhận thấy sự xuống cấp của di tích, trong đó có "sự thiếu giữ gìn, sự suy tàn của các kiến trúc ngoài trời do thiếu được bảo vệ trước nước mưa và sự suy thoái của các phiến đá mềm xốp".

## Quan hệ quốc tế

### Thành phố song sinh - chị em
Týros có các thành phố kết nghĩa:
- Perpignan, Pháp
- Algiers, Algérie
- Tunis, Tunisia
- Dezful, Iran
- Málaga, Tây Ban Nha[23]

## Hình ảnh
- Con đường và những hàng cột ở khu vực khai quật Al Mina
- Khu vực được cho là agora ở Al Mina
- Một con phố hẹp điển hình ở khu Ki-tô giáo
- Cảng cá Týros

title: Týros

wikitext:
{{Infobox settlement
|official_name = Týros
|other_name =
|native_name =
|nickname =
|settlement_type = Thành phố
|motto =
|image_skyline = TyreFishingHarbour.jpg
|imagesize = 300px
|image_caption = Cảng cá thành phố
|image_flag =
|image_seal =
|latd=33 | latm=16 | lats=15 | latNS=N
|longd=35| longm=11| longs=46| longEW=E
|coordinates_display = x
|pushpin_map = Lebanon
|map_size = 250px
|map_caption =
|subdivision_type = Quốc gia
|subdivision_name = {{flag|Liban}}
|subdivision_type2 = [[Tỉnh (Liban)|Tỉnh]]
|subdivision_name2 = [[Tỉnh Nam, Liban|Nam]]
|subdivision_type3 = [[Quận (Liban)|Quận]]
|subdivision_name3 = [[Týros (quận)|Týros]]
|established_title = Thành lập
|established_date = 2750 trước Công nguyên
| area_total_km2 = 4
| area_metro_km2 = 17
| population_total = 60000
| population_metro = 174000
|timezone = [[Giờ Đông Âu]]
|utc_offset = +02
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
| footnotes = {{designation list | embed=yes
 | designation1 = WHS
 | designation1_date = [[Danh sách di sản thế giới theo năm công nhận|1984]] (Kỳ họp 8)
 | designation1_type = Văn hóa
 | designation1_criteria = iii, vi
 | designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/299 299]
 | designation1_free1name = Quốc gia
 | designation1_free1value = {{LBN}}
 | designation1_free2name = Vùng
 | designation1_free2value = [[Danh sách di sản thế giới tại châu Á và châu Đại Dương|Châu Á và châu Đại Dương]]
}}
| website =
}}
'''Týros''' ([[tiếng Ả Rập]]: {{unicode|صور}}, ''{{unicode|Ṣūr}}''; [[tiếng Phoenicia]]:[[Hình:Phoenician sade.svg|12px|צ]][[Hình:Phoenician waw.svg|12px|ו]][[Hình:Phoenician res.svg|12px|ר]], ''{{unicode|Ṣur}}''; {{langx|he|צוֹר|lit=}}, ''Tzor''; [[tiếng Hebrew Tiberia]]: {{unicode|צר}}, ''{{unicode|Ṣōr}}''; [[tiếng Akkad]]: 𒋗𒊒 '''{{unicode|Ṣurru}}'''; [[tiếng Hy Lạp]]: '''{{unicode|Τύρος}}''', ''Týros''; {{langx|tr|Sur}}; {{langx|la|Tyrus}}) - hoặc '''Sour''' hoặc '''Tyre''' (tên trong [[tiếng Anh]]) - là [[thành phố]] nằm ở [[tỉnh (Liban)|tỉnh]] (''muhafazah'') [[Tỉnh Nam, Liban|Nam]] của [[Liban]]. Thành phố nằm trên phần đất nhô ra [[Địa Trung Hải]] và cách thủ đô [[Beirut]] khoảng 80 km về phía nam. Tên của thành phố mang nghĩa là "[[đá]]"<ref>{{chú thích sách|title=The Heritage of Tyre: Essays on the History, Archaeology, and Preservation of Tyre |chapter=2 - The Land of Tyre |author=Bikai, P. |editor=Joukowsky, M. |year=1992 |page=13 |isbn=9780840370976 |publisher=Kendall Hunt}}</ref> do thành phố được xây dựng trên thành tạo địa chất là đá.

Týros vốn là đô thị cổ của người [[Phoenicia]]. Ngày nay, nó là thành phố lớn thứ tư Liban và sở hữu một trong những bến cảng lớn của quốc gia. Du lịch là ngành kinh tế chính của thành phố. Týros sở hữu nhiều di tích cổ và đã được [[Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc|UNESCO]] công nhận là [[di sản thế giới]] vào năm 1984.

== Lịch sử ==
Týros có hai trung tâm [[đô thị]] riêng biệt, gồm Týros (nằm trên một hòn đảo gần bờ) và Ushu (nằm trên đất liền kế cận). Thời xưa [[Alexandros Đại đế]] đã cho xây một [[đường đắp cao]] dài 1 km nối đảo này với bờ trong thời gian ông [[vây hãm Týros (332 TCN)|vây hãm Týros]]<ref name="discovery"/><ref>Presutta, David. ''The Biblical Cosmos Versus Modern Cosmology''. 2007, tr. 225, trích dẫn: Katzenstein, H.J., ''The History of Tyre'', 1973, tr. 9</ref> và phá hủy thành cổ để lấy đá sử dụng cho mục đích khác.<ref>{{chú thích sách|title=Alexander the Great|author=Fox, Robin Lane|isbn=9780140088786|publisher=Penguin|year=1973|page=181}}</ref>

Hòn đảo vốn có hai bến tàu, một nằm ở mặt nam và một nằm ở mặt bắc. Chính nhờ hai bến tàu này mà Týros đã trở thành đầu mối hàng hải quan trọng trong quá khứ. Theo thời gian, bến tàu phía nam đã bị bồi lấp và chỉ còn bến phía bắc là còn hoạt động.<ref>Xem Jidejian, Nina (1969). ''Tyre Through the Ages''. Dar el-Mashreq Publishers.</ref>

Thời cổ đại, thành phố đảo Týros được phòng thủ rất cẩn mật với tường thành cao đến 46 m,<ref name="discovery">{{chú thích web | url = http://dsc.discovery.com/news/2007/05/21/sandbar_arc.html | author = Lorenzi, Rossella | title = Sandbar Aided Alexander the Great | publisher = Discovery News | date = 21 tháng 5 năm 2007 | ngôn ngữ = tiếng Anh | ngày truy cập = 2013-11-23 | archive-date = 2012-07-08 | archive-url = https://archive.today/20120708203404/http://dsc.discovery.com/news/2007/05/21/sandbar_arc.html | url-status = bot: unknown }}</ref> trong khi khu định cư Ushu trên đất liền (về sau [[người Hy Lạp]] gọi là Palaetyrus, nghĩa là "Týros cũ") thực ra chỉ như một vùng ngoại ô chủ yếu có nhiệm vụ cung cấp nước và gỗ cho thành phố chính trên đảo.<ref>[http://encyclopedia.jrank.org/TUM_VAN/TYRE_Phoen_and_Hebr_rock_Assyr_.html 'Tyre'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061024230459/http://encyclopedia.jrank.org/TUM_VAN/TYRE_Phoen_and_Hebr_rock_Assyr_.html |date=2006-10-24 }}, Encyclopædia Britannica (ấn bản 11)</ref>

=== Thành lập ===
Theo [[Herodotos]] thì thành Týros được thành lập vào khoảng năm 2750 trước Công nguyên (TCN) trên đất liền.<ref>{{chú thích sách|last=Bement|first=R. B|title=Tyre: The History of Phoenicia, Palestine and Syria, and the Final Captivity of Israel and Judah By the Assyrians|publisher=Ulan Press |year=2012 |page=47}}</ref> Tên thành phố xuất hiện trên các công trình kỷ niệm từ năm 1300 TCN. [[Philo của Byblos]] đã trích dẫn Sanchuniathon, cho rằng ban đầu thành phố nằm trong tay Hypsuranius. Sách của Sanchuniathon được cho là dành tặng "vua Abibalus của Berytus"—hầu như chắc chắn là vua Abibaal của Týros.<ref>Vance, Donald R. (tháng 3 năm 1994) "Literary Sources for the History of Palestine and Syria: The Phœnician Inscriptions" ''The Biblical Archaeologist'' 57(1), tr. 2–19</ref>

Có mười lá [[thư Amarna]] niên đại năm 1350 TCN do thị trưởng [[Abimilku]] gửi cho pharaon [[Akhenaton]] của Ai Cập. Nội dung thư thường đề cập đến vấn đề nước, gỗ, chuyện người [[Habiru]] vượt khỏi vùng nông thôn trên đất liền và ảnh hưởng thế nào lên thành phố trên đảo.

=== Lịch sử thời kỳ đầu ===
Nền thương nghiệp trong thế giới cổ đại đều tập trung về các nhà kho ở Týros. "Các lái buôn người Týros là một trong những người đầu tiên mạo hiểm đi khắp Địa Trung Hải; họ lập ra [[thuộc địa]] trên các dải bờ biển và trên những hòn đảo lân cận trong [[biển Aegea]], ở Hy Lạp, ở [[Bắc Phi]], ở [[Carthago]] và ở những nơi khác, ở [[Sicilia]] và [[Corse]], ở [[Tartessus]] tại Tây Ban Nha và vượt ra khỏi cả [[những cột đá Hercules]] [eo biển Gibralta] tại Gadeira ([[Cádiz]])".<ref>Mục từ 'Tyre', ''Easton's Bible Dictionary''</ref>

Thành Týros đặc biệt nổi tiếng với sản phẩm hiếm và cực kỳ đắt đỏ là [[thuốc nhuộm]] màu [[tía]] (còn gọi là [[tía Týros]]) được sản xuất từ vỏ của [[ốc gai]]. Trong nhiều nền văn hóa thời cổ đại thì màu nhuộm này chỉ được dùng cho hoàng gia hay chí ít là giới quý tộc.<ref>Bariaa Mourad. ''"Du Patrimoine à la Muséologie: Conception d'un musée sur le site archéologique de Tyr",'' Luận án DEA; Museum National d'Histoire Naturelle (MNHN), Study realised in cooperation with the Unesco, Secteur de la Culture, Division du Patrimoine Culturel, Paris, 1998</ref>

Thành phố thường bị Ai Cập tấn công và từng bị [[Shalmaneser V]] (vua của Assyria và Babylon) vây hãm trong vòng năm năm. Từ năm 586 đến năm 573 TCN, Týros bị [[Nebuchadnezzar II]] bao vây<ref>Bemen (2012), tr. 48</ref>

Năm 332 TCN, Alexandros Đại đế vây hãm, chinh phục và san bằng thành phố này dù nhân dân Týros đã cầm cự được trong vòng tám tháng. Đa số người dân bị biến thành [[nô lệ]] và thành phố không bao giờ tìm lại được ánh hào quang cũ.<ref name=doclap>{{chú thích sách |tựa đề=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |họ = Stokes |tên =Jamie |đồng tác giả=Anthony Gorman, Andrew Newman |năm=2009 |nhà xuất bản=Infobase Publishing |nơi= |isbn=9781438126760 |trang=569}}</ref> Giai đoạn 314-313 TCN, cựu tướng của Alexandros Đại đế là [[Antigonos I Monophthalmos]] lại vây hãm Týros trong vòng 18 tháng<ref>{{chú thích sách |tựa đề=The Age of Titans: The Rise and Fall of the Great Hellenistic Navies |họ =Murray |tên =William |năm=2012 |nhà xuất bản=Oxford University Press |nơi= |isbn=9780195388640 |trang=312}}</ref> và đoạt được thành phố sau đó.

Năm 126 TCN, Týros giành lại được độc lập từ [[Vương quốc Seleukos]]<ref name=doclap /> và được La Mã cho phép duy trì phần lớn quyền độc lập ("[[civitas|civitas foederata]]"<ref>Hardy, Ernest George (in lại 2005). ''Roman Laws and Charters'', tr. 95</ref>) khi thành phố bị sáp nhập vào tỉnh Syria của La Mã trong năm 64 TCN.<ref>{{chú thích sách |tựa đề=The International Standard Bible Encyclopedia |họ =Bromiley |tên =Geoffrey W. |năm=1995 |nhà xuất bản=Wm. B. Eerdmans Publishing |nơi= |isbn=9780802837844 |trang=934 |volume=4}}</ref> Týros tiếp tục giữ vai trò quan trọng về thương mại cho đến [[Công nguyên]].

=== Lịch sử về sau ===
Theo [[Kinh Thánh]], [[Giê-su]] từng viếng thăm vùng Týros, [[Sidon]] và chữa bệnh cho một người không theo đạo Do Thái ([[Phúc Âm Matthew|Mátthêu]] 15:21; [[Phúc Âm Máccô|Máccô]] 7:24); từ đây nhiều người đã theo nghe Giê-su giảng đạo (Máccô 3:8; [[Phúc Âm Luca|Luca]] 6:17, Mátthêu 11:21–23). Không lâu sau cái chết của [[Thánh Stêphanô, tử đạo|thánh Stêphanô]], một giáo đoàn đã được thành lập tại đây, và [[sứ đồ Phaolô]] - trên đường trở về từ hành trình truyền giáo lần thứ ba - đã dành một tuần nói chuyện với các tông đồ ở đó.

[[Cuộc thập tự chinh thứ nhất|Quân Thập tự chinh]] từng thất bại khi vây hãm thành Týros vào năm 1111. Năm 1124, họ chiếm được thành phố. Từ khi này Týros trở thành một trong những thành phố quan trọng nhất của [[Vương quốc Jerusalem]]. Thành phố là một phần của lãnh địa hoàng gia, dù rằng cũng có một số thuộc địa tự trị dành cho buôn bán với các thương cảng của Ý. Týros là nơi ở của tổng giám mục Týros - phó giám mục [[Giáo trưởng Latinh của Jerusalem]]. Tổng giám mục Latinh nổi tiếng nhất là nhà sử học [[William của Týros]].

Sau khi [[Richard I của Anh]] tái chiếm [[Akko]] vào ngày 12 tháng 7 năm 1191, ngai vua được chuyển đến Akko nhưng lễ đăng quang vẫn tổ chức ở Týros. Vào thế kỷ 13, Týros bị chia cắt khỏi lãnh địa hoàng gia để trở thành một [[Chư hầu của Vương quốc Jerusalem#Chúa Týros|lãnh địa]], đứng đầu là một vị chúa. Năm 1291, các [[chiến binh Mamluk]] chiếm lại thành phố. Trong nhiều thế kỷ sau đó, thành phố nằm dưới sự cai trị của [[Đế quốc Ottoman]].

===Sau năm 1920===
Týros ngày nay bao trùm một vùng rộng lớn trên hòn đảo xưa kia, đồng thời mở mang trên hầu hết con đường đắp cao nối đảo với đất liền (theo thời gian [[chiều rộng]] của con đường này đã tăng lên rất đáng kể do bồi tụ bùn ở cả hai bên đường). Phần đất trên đảo không thuộc phạm vi Týros ngày nay là khu vực lưu giữ các tàn tích của Týros từ thời cổ đại.

Týros bị tàn phá nặng nề trong [[Chiến dịch Litani]] vào nửa sau thập niên 1970 và trong [[Chiến tranh Liban 1982]] giữa [[Israel]] và [[Tổ chức Giải phóng Palestine]] (PLO). Thành phố bị PLO dùng là căn cứ và gần như bị pháo binh Israel hủy diệt.<ref>The toll of three cities, ''The Economist'', 19 tháng 6 năm 1982. tr. 26.</ref> Sau khi xâm lăng miền nam Liban vào năm 1982, Israel biến Týros thành địa điểm quân sự. Cuối năm 1982 và vào tháng 11 năm 1983, các trụ sở của Israel tại đây bị đánh bom bằng xe tải khiến nhiều người tử vong. Năm 1983, xảy ra vụ nổ bom ô tô chỉ 10 ngày sau vụ đánh bom trại lính ở Beirut. Israel và Hoa Kỳ đơn phương quy trách nhiệm của các vụ nổ này cho [[Iran]] và [[Hezbollah]].

Trong [[Chiến tranh Liban 2006]], một số địa điểm phóng [[rốc két]] của Hezbollah nằm tại các khu vực thôn quê quanh Týros.<ref>{{chú thích web| url =http://www.smh.com.au/news/world/rebels-were-ready-for-attacks/2006/07/26/1153816254833.html | title =Rebels were ready for attacks | author =Butcher, Tim | ngày =27 tháng 7 năm 2006 | ngày truy cập = | nơi xuất bản=The Sydney Morning Herald | ngôn ngữ =tiếng Anh }}</ref> Ít nhất một ngôi làng gần thành phố và vài địa điểm nội thành đã bị Israel ném bom, gây thương vong cho thường dân và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu thực phẩm trong thành phố.<ref>{{chú thích web| url =http://msnbc.msn.com/id/14030075/ | title =Desperation descends on Tyre, Lebanon | author =Engel, Richard | ngày =25 tháng 7 năm 2006 | ngày truy cập = | nơi xuất bản=MSNBC | ngôn ngữ =tiếng Anh }}</ref> Đặc công Israel ([[Shayetet 13]]) cũng đột kích các mục tiêu Hezbollah trong thành phố.<ref>{{chú thích web| url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5247670.stm | title =Israeli commandos stage Tyre raid | author = | ngày =5 tháng 8 năm 2006 | ngày truy cập = | nơi xuất bản=BBC | ngôn ngữ =tiếng Anh }}</ref>

== Dân cư ==
Týros ngày nay là thành phố do dân [[Hồi giáo Shia|Hồi giáo Shi'a]] chiếm đa số. Ngoài ra, tại đây còn có một cộng đồng nhỏ người theo [[Ki-tô giáo]]. Thành phố cũng là nơi tỵ nạn của trên 60.000 người Palestine chủ yếu theo [[Hồi giáo Sunni]].

[[Phong trào Amal]] và Hezbollah là các đảng chính trị chiếm tất cả các ghế của người Hồi giáo Shi'a tại đây trong cuộc bầu cử năm 2009.

== Di sản văn hóa thế giới ==
[[Hình:Roman Hippodrome in Tyre, Lebanon.jpg|thumb|[[Trường đua ngựa La Mã]] ở Týros]]
Năm 1984, UNESCO đã chính thức công nhận Týros là [[di sản thế giới]].<ref>{{chú thích web| url =http://whc.unesco.org/en/list/299 | title =Tyre | author = | ngày = | ngày truy cập =25 tháng 11 năm 2013 | nơi xuất bản=UNESCO | ngôn ngữ =tiếng Anh }}</ref> Tuy nhiên, thành phố này phải đối mặt với một số thách thức trong công tác bảo tồn. Một đường cao tốc được dự kiến xây dựng trên các khu vực nhạy cảm về khảo cổ học, trong khi một cuộc khảo sát địa vật lý quy mô nhỏ chỉ ra rằng có các di tích khảo cổ học tại các địa điểm mà người ta muốn dùng để xây dựng. Đã có động thái di dời địa điểm dự kiến xây dựng nút giao thông, song vì thiếu ranh giới chính xác nên vấn đề bảo tồn trở nên phức tạp.<ref name="icomos118">Toubekis, Georgios (2010). "Lebanon: Tyre (Sour)". In Christoph Machat, Michael Petzet and John Ziesemer (Eds.), {{chú thích web |url=http://www.international.icomos.org/risk/world_report/2008-2010/H@R_2008-2010_final.pdf |title=Heritage at Risk: ICOMOS World Report 2008-2010 on Monuments and Sites in Danger }}. Berlin: hendrik Bäßler verlag, 2010, tr. 118.</ref>

Chiến tranh Liban năm 2006 cũng đặt các kiến trúc cổ của Týros vào tình trạng đáng báo động. Khi đó, đích thân Tổng giám đốc UNESCO phải ban hành "Báo động di sản".<ref>{{chú thích báo|url=http://whc.unesco.org/en/news/276|title=UNESCO Director-General Launches "Heritage Alert" for the Middle East|publisher=UNESCO World Heritage Centre|author=Koïchiro Matsuura, The Director-General of UNESCO|date=11 tháng 8 năm 2006}}</ref> Sau khi các bên ngừng bắn vào tháng 9 năm 2006, các chuyên gia bảo tồn đã đến Liban và nhận thấy thành cổ Týros không chịu tổn hại trực tiếp nào. Tuy nhiên, những cuộc oanh tạc đã gây hư hại các bích họa trên hang chôn cất La Mã ở [[Nghĩa địa cổ Týros]]. Người ta cũng nhận thấy sự xuống cấp của di tích, trong đó có "sự thiếu giữ gìn, sự suy tàn của các kiến trúc ngoài trời do thiếu được bảo vệ trước nước mưa và sự suy thoái của các phiến đá mềm xốp".<ref name="icomos118"/>

== Quan hệ quốc tế ==
=== Thành phố song sinh - chị em ===
Týros có các thành phố kết nghĩa:
*{{flagicon|FRA}} [[Perpignan]], Pháp
*{{flagicon|ALG}} [[Algiers]], Algérie
*{{flagicon|TUN}} [[Tunis]], Tunisia
*{{flagicon|IRN}} [[Dezful]], Iran
*{{flagicon|ESP}} [[Málaga]], Tây Ban Nha<ref>[http://www.elcorresponsal.com/modules.php?name=News&file=article&sid=3381 Málaga recupera su pasado fenicio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307142513/http://elcorresponsal.com/modules.php?file=article&name=news&sid=3381 |date=2016-03-07 }}, El Corresponsal de Medio Oriente y Africa</ref>

== Hình ảnh ==
<gallery>
Hình:TyreAlMinaCollonnadedStreet.jpg|Con đường và những hàng cột ở khu vực khai quật ''Al Mina''
Hình:TyreAlMinaAgora.jpg|Khu vực được cho là [[agora]] ở ''Al Mina''
Hình:TyreNarrowStChrQrt.jpg|Một con phố hẹp điển hình ở khu Ki-tô giáo
Hình:TyreFishingHarbourOldTown.jpg|Cảng cá Týros
</gallery>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{Commons|Tyre}}
* [http://lebanon360hd.com/videos/video_tyr_en.html Toàn cảnh di chỉ khảo cổ Týros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825092114/http://lebanon360hd.com/videos/video_tyr_en.html |date = ngày 25 tháng 8 năm 2010}}

[[Thể loại:Týros| ]]
[[Thể loại:Huyện Tyre]]
[[Thể loại:Thành phố ven biển Liban]]
[[Thể loại:Thành phố Phoenicia]]
[[Thể loại:Di sản thế giới tại Liban]]
[[Thể loại:Thành phố cảng Địa Trung Hải ở Liban]]
[[Thể loại:Thành phố trong Kinh Thánh Hebrew]]
[[Thể loại:Thành phố trong Torah]]
[[Thể loại:Thuộc địa La Mã]]
[[Thể loại:Địa điểm khảo cổ ở Liban]]
[[Thể loại:Đảo cũ]]
[[Thể loại:Di tích Phoenicia ở Liban]]
[[Thể loại:Di tích La Mã ở Liban]]
[[Thể loại:Cộng đồng Hồi giáo Shia ở Liban]]
[[Thể loại:Cộng đồng Hồi giáo Sunni ở Liban]]
[[Thể loại:Điểm tham quan ở Liban]]
[[Thể loại:Du lịch Liban]]
[[Thể loại:Thành phố thành lập bởi Alexandros Đại Đế]]
[[Thể loại:Cựu vương quốc]]

title: Týros

Quốc gia: Liban

Tỉnh: Nam

Quận: Týros

Thành lập: 2750 trước Công nguyên

title: Diện tích

title: Dân số

Múi giờ: UTC+2, UTC+3

Thành phố kết nghĩa: Algiers, Dezful, Málaga, Perpignan, Tunis, Perpignan Méditerranée Métropole, Novorossiysk

title: Di sản thế giới UNESCO

Loại: Văn hóa

Tiêu chuẩn: iii, vi

Vùng: Châu Á và châu Đại Dương


text:
# Hydriomena elutata
Hydriomena elutata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

wikiname: viwiki

title: Hydriomena elutata

in_language: vi

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Hydriomena elutata''
| image = Hydriomena furcata.jpg
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Hydriomena]]''
| species = '''''H. elutata'''''
| binomial = ''Hydriomena elutata''
| binomial_authority = Hübner 1796-1799
| synonyms =
}}
'''''Hydriomena elutata''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Hydriomena+elutata/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 17 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Wikispecies nội dòng|Hydriomena elutata}}
*{{Thể loại Commons nội dòng|Hydriomena elutata}}

{{wikispecies|Hydriomena elutata}}

[[Thể loại:Hydriomena]]

{{Hydriomenini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Geometridae

Chi (genus): Hydriomena

Loài (species): H. elutata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Hydriomena elutata · Hübner 1796-1799


text:
# Paranthura australis
Paranthura australis là một loài chân đều trong họ Paranthuridae. Loài này được Haswell miêu tả khoa học năm 1881.

title: Paranthura australis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Paranthura australis''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| familia = [[Paranthuridae]]
| classis = [[Lớp Giáp mềm|Malacostraca]]
| ordo = [[Bộ Chân đều|Isopoda]]
| genus = ''[[Paranthura]]''
| species = '''''P. australis'''''
| binomial = ''Paranthura australis''
| binomial_authority = [[William Aitcheson Haswell|Haswell]], 1881
}}
'''''Paranthura australis''''' là một loài [[Bộ Chân đều|chân đều]] trong họ [[Paranthuridae]]. Loài này được Haswell miêu tả khoa học năm 1881.<ref>Poore, G.; Schotte, M. (2010). ''Paranthura australis'' Haswell, 1881. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[Cơ sở dữ liệu sinh vật biển]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=255572</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Paranthura]]

{{Isopoda-stub}}

title: Phân loại khoa học

Lớp (class): Malacostraca

Bộ (ordo): Isopoda

Họ (familia): Paranthuridae

Chi (genus): Paranthura

Loài (species): P. australis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Paranthura australis · Haswell, 1881


text:
# Palaemnema angelina
Palaemnema angelina là loài chuồn chuồn trong họ Platystictidae. Loài này được Selys mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.

title: Palaemnema angelina

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Chuồn chuồn|Odonata]]
| familia = [[Platystictidae]]
| genus = ''[[Palaemnema]]''
| species = '''''P. angelina'''''
| binomial = ''Palaemnema angelina''
| binomial_authority = (Selys, 1860)
| name = ''Palaemnema angelina''
}}
'''''Palaemnema angelina''''' là loài [[chuồn chuồn]] trong họ [[Platystictidae]]. Loài này được Selys mô tả khoa học đầu tiên năm 1860.<ref>{{chú thích web| url=http://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list/| title=angelina| work=World Odonata List| access-date=ngày 17 tháng 6 năm 2013| archive-date=2012-09-27| archive-url=https://www.webcitation.org/6AzZ0JhPS?url=http://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list/| url-status=dead}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Tham khảo==

*{{commonscat-inline|Palaemnema angelina}}
*{{wikispecies-inline|Palaemnema angelina}}

[[Thể loại:Palaemnema]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1860]]

{{Odonata-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Odonata

Họ (familia): Platystictidae

Chi (genus): Palaemnema

Loài (species): P. angelina

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Palaemnema angelina · (Selys, 1860)


text:
# Dolichomitus jiyuanensis
Dolichomitus jiyuanensis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

title: Dolichomitus jiyuanensis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Dolichomitus jiyuanensis''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]
| familia = [[Ichneumonidae]]
| genus = ''[[Dolichomitus]]''
| species = '''''D. jiyuanensis'''''
| binomial = ''Dolichomitus jiyuanensis''
| binomial_authority = Lin, 2005
| synonyms =
}}
'''''Dolichomitus jiyuanensis''''' là một loài [[tò vò]] trong họ [[Ichneumonidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Dolichomitus+jiyuanensis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate= ngày 22 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Dolichomitus jiyuanensis|''Dolichomitus jiyuanensis''}}
*{{commonscat-inline|Dolichomitus jiyuanensis|''Dolichomitus jiyuanensis''}}

[[Thể loại:Dolichomitus]]

{{Ephialtini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Hymenoptera

Họ (familia): Ichneumonidae

Chi (genus): Dolichomitus

Loài (species): D. jiyuanensis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Dolichomitus jiyuanensis · Lin, 2005


text:
# Clematis huchouensis
Clematis huchouensis là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được Tamura mô tả khoa học đầu tiên năm 1968.

title: Clematis huchouensis

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Clematis huchouensis''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Mao lương|Ranunculales]]
| familia = [[Họ Mao lương|Ranunculaceae]]
| genus = ''[[Clematis]]''
| species = '''''C. huchouensis'''''
| binomial = ''Clematis huchouensis''
| binomial_authority = [[Michio Tamura|Tamura]]
}}
'''''Clematis huchouensis''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Mao lương]]. Loài này được Tamura mô tả khoa học đầu tiên năm 1968.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2726163| title=''Clematis huchouensis''|access-date =ngày 13 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Clematis huchouensis}}
*{{Wikispecies nội dòng|Clematis huchouensis}}
*{{IPNI2|Clematis huchouensis|709779-1|access-date =ngày 13 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Clematis]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1968]]

{{Anemoneae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Ranunculales

Họ (familia): Ranunculaceae

Chi (genus): Clematis

Loài (species): C. huchouensis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Clematis huchouensis · Tamura


text:
# 10004 Igormakarov
10004 Igormakarov (1975 VV2) là một tiểu hành tinh vành đai chính được phát hiện ngày 2 tháng 11 năm 1975 bởi T. M. Smirnova ở Đài vật lý thiên văn Crimean. Nó được đặt theo tên Igor Mikhajlovich Makarov, chief scientific secretary thuộc Russian Academy of Sciences between 1988 và 1996.

title: 10004 Igormakarov

wikitext:
{{Infobox Planet
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #FFFFC0
| apsis =
| name = Igormakarov
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = [[Tamara Mikhaylovna Smirnova (astronomer)|T. M. Smirnova]]
| discovery_site = [[Đài vật lý thiên văn Crimean]]
| discovered = 2 tháng 11 năm 1975
| designations = yes
| mp_name = 10004
| alt_names = 1975 VV2
| mp_category =
| orbit_ref =
| epoch = 14 tháng 5 năm 2008
| apoapsis = 3.6716356
| periapsis = 2.5446946
| semimajor =
| eccentricity = 0.1812872
| period = 2001.4952281
| avg_speed =
| inclination = 16.75745
| asc_node = 40.88303
| mean_anomaly = 16.76693
| arg_peri = 292.62260
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions =
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo =
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =
| spectral_type =
| abs_magnitude = 12.8
}}
'''10004 Igormakarov''' (1975 VV2) là một [[tiểu hành tinh]] [[vành đai tiểu hành tinh|vành đai chính]] được phát hiện ngày 2 tháng 11 năm 1975 bởi [[Tamara Mikhaylovna Smirnova (astronomer)|T. M. Smirnova]] ở [[Đài vật lý thiên văn Crimean]]. Nó được đặt theo tên Igor Mikhajlovich Makarov, chief scientific secretary thuộc [[Russian Academy of Sciences]] between 1988 và 1996.

== Tham khảo ==

{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=10004+Igormakarov JPL Small-Body Database Browser ngày 10004 Igormakarov]

{{MinorPlanets Navigator|(10003) 1971 UD1|10005 Chernega|}}
{{MinorPlanets_Footer}}

{{DEFAULTSORT:Igormakarov}}
[[Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính]]
[[Thể loại:Được phát hiện bởi Tamara Mikhaylovna Smirnova]]
[[Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1975]]

{{beltasteroid-stub}}

title: Igormakarov

Khám phá bởi: T. M. Smirnova

Nơi khám phá: Đài vật lý thiên văn Crimean

Ngày phát hiện: 2 tháng 11 năm 1975

title: Tên định danh

title: Đặc trưng quỹ đạo

Đặc trưng quỹ đạo: Kỷ nguyên 14 tháng 5 năm 2008

title: Đặc trưng vật lý


text:
# Berberis rigida
Berberis rigida là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.

title: Berberis rigida

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Berberis rigida''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Mao lương|Ranunculales]]
| familia = [[Họ Hoàng mộc|Berberidaceae]]
| genus = ''[[Berberis]]''
| species = '''''B. rigida'''''
| binomial = ''Berberis rigida''
| binomial_authority = [[Georg Hans Emmo Wolfgang Hieronymus|Hieron.]], 1895
}}
'''''Berberis rigida''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Hoàng mộc]]. Loài này được Hieron. mô tả khoa học đầu tiên năm 1895.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2674374| title=''Berberis rigida''|access-date =ngày 22 tháng 8 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}
==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Berberis rigida}}
*{{wikispecies-inline|Berberis rigida}}
*{{IPNI2|Berberis rigida|31533-2|access-date =ngày 22 tháng 8 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Hoàng liên gai|R]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1895]]

{{Berberidaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Berberidaceae

Chi (genus): Berberis

Loài (species): B. rigida

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Berberis rigida · Hieron., 1895