text:
# Phổ Trang
Phổ Trang (chữ Hán: 溥莊; 15 tháng 6 năm 1830 – 13 tháng 5 năm 1872), Ái Tân Giác La, là một Tông thất của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Phổ Trang sinh vào giờ Tỵ, ngày 25 tháng 4 (âm lịch) năm Đạo Quang thứ 10 (1830), trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai trưởng của Thành Cung Quận vương Tái Duệ, mẹ ông là Trắc Phúc tấn Quách Giai thị (郭佳氏). Năm Hàm Phong thứ 4 (1854), tháng 12, ông nhậm chức Nhị đẳng Thị vệ. Năm thứ 7 (1857), tháng 12, ông được phong tước Tam đẳng Trấn quốc Tướng quân (三等鎮國將軍), được phép vào Càn Thanh môn hành tẩu. Năm thứ 9 (1859), tháng 8, phụ thân ông qua đời, ông được tập tước Thành Thân vương đời thứ 5, nhưng vì Thành vương phủ không phải thừa kế võng thế, nên ông chỉ được phong làm Bối lặc, thưởng Tam nhãn Hoa linh. Sau đó ông được thăng làm Ngự tiền đại thần. Tháng 11 cùng năm, quản lý Tổng tộc trưởng của Chính Hoàng kỳ. Năm thứ 10 (1860), tháng giêng, ông được gia ân hàm Quận vương. Năm Đồng Trị nguyên niên (1862), tháng 7, phái Chính tiến lục ban (正進六班). Năm thứ 5 (1866), tháng 12, thụ chức Tiền dẫn đại thần (前引大臣). Năm thứ 11 (1872), ngày 7 tháng 4 (âm lịch), giờ Mẹo, ông qua đời, thọ 43 tuổi.

## Gia quyến

### Thê thiếp
- Đích Phu nhân: Trương Giai thị (張佳氏), con gái của Dung Chiếu (容照).
- Thứ thiếp: Vương thị (王氏).

### Hậu duệ

#### Con trai
1. Dục Phu (毓孚; 1856 – 1856), mẹ là Đích Phu nhân Trương Giai thị. Chết yểu.
2. Dục Chương (毓章; 1857 – 1871), mẹ là Đích Phu nhân Trương Giai thị. Chết trẻ.
3. Dục Đoan (毓端; 1858 – 1859), mẹ là Đích Phu nhân Trương Giai thị. Chết yểu.

#### Con thừa tự
1. Dục Thu (毓橚; 1858 – 1918), là con trai trưởng của Nhàn tản Tông thất Phổ Trăn (溥蓁) – em trai thứ bảy của Phổ Trang. Năm 1872 được cho làm con thừa tự, được tập tước Thành Thân vương (成親王) và được phong Bối tử (貝子). Có tám con trai.

title: Phổ Trang

wikitext:
{{Thông tin nhân vật phong kiến
| chức vụ = [[Thành Thân vương|{{black|Bối lặc}}]]
| nhiệm kỳ = 1859－1872
| tiền nhiệm = [[Tái Duệ]]
| kế nhiệm = [[Dục Thu]]
| chức vụ 2 = Tam đẳng Trấn Quốc tướng quân
| nhiệm kỳ 2 = 1858－1859
| tiền nhiệm 2 = ''không có''
| kế nhiệm 2 = ''tập phong bối lặc''
}}

'''Phổ Trang''' ([[chữ Hán]]: 溥莊; [[15 tháng 6]] năm [[1830]] – [[13 tháng 5]] năm [[1872]]), [[Ái Tân Giác La]], là một Tông thất của [[nhà Thanh]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].

== Cuộc đời ==
Phổ Trang sinh vào giờ Tỵ, ngày 25 tháng 4 (âm lịch) năm [[Đạo Quang]] thứ 10 ([[1830]]), trong gia tộc [[Ái Tân Giác La]]. Ông là con trai trưởng của Thành Cung Quận vương [[Tái Duệ]], mẹ ông là Trắc Phúc tấn Quách Giai thị (郭佳氏). Năm [[Hàm Phong]] thứ 4 ([[1854]]), tháng 12, ông nhậm chức [[Nhị đẳng Thị vệ]]. Năm thứ 7 ([[1857]]), tháng 12, ông được phong tước Tam đẳng Trấn quốc Tướng quân (三等鎮國將軍), được phép vào Càn Thanh môn hành tẩu. Năm thứ 9 ([[1859]]), tháng 8, phụ thân ông qua đời, ông được tập tước [[Thành Thân vương]] đời thứ 5, nhưng vì Thành vương phủ không phải thừa kế võng thế, nên ông chỉ được phong làm [[Bối lặc]], thưởng Tam nhãn Hoa linh.{{efn|Hoa linh là lông khổng tước được gắn trên mũ của quan viên và tông thất, trên đó sẽ có các "nhãn" hình tròn, chia làm Đơn nhãn, Song nhãn và Tam nhãn.}} Sau đó ông được thăng làm Ngự tiền đại thần. Tháng 11 cùng năm, quản lý Tổng tộc trưởng của [[Chính Hoàng kỳ]].{{efn|Những năm Ung Chính, kỳ tịch của Tông thất (Cận chi) được chia theo "Tả dực" (gồm ''[[Tương Hoàng kỳ|Tương Hoàng]]'', ''[[Chính Bạch kỳ|Chính Bạch]]'', ''[[Tương Bạch kỳ|Tương Bạch]], [[Chính Lam kỳ|Chính Lam]]'') cùng "Hữu dực". Mỗi "dực" sẽ được chia làm 20 "Tộc" (như Tả dực có ''Tương Hoàng'' 1 tộc, ''Chính Bạch'' 3 tộc, ''Tương Bạch'' 3 tộc, ''Chính Lam'' 13 tộc). Vậy tổng cộng là 40 tộc với 40 Tộc trưởng. Đến những năm Càn Long, tất cả 40 tộc này được xếp vào "Viễn chi", thiết lập 16 "Tổng tộc trưởng". Mỗi Tổng tộc trưởng đều do đích thân Hoàng Đế bổ nhiệm, có thể không thuộc kỳ mình quản lý.}} Năm thứ 10 ([[1860]]), tháng giêng, ông được gia ân hàm [[Quận vương]]. Năm [[Đồng Trị]] nguyên niên ([[1862]]), tháng 7, phái Chính tiến lục ban (正進六班). Năm thứ 5 ([[1866]]), tháng 12, thụ chức Tiền dẫn đại thần (前引大臣). Năm thứ 11 ([[1872]]), ngày 7 tháng 4 (âm lịch), giờ Mẹo, ông qua đời, thọ 43 tuổi.

== Gia quyến ==

=== Thê thiếp ===

* Đích Phu nhân: Trương Giai thị (張佳氏), con gái của ''Dung Chiếu'' (容照).
* Thứ thiếp: Vương thị (王氏).

=== Hậu duệ ===

==== Con trai ====

# Dục Phu (毓孚; [[1856]] – [[1856]]), mẹ là Đích Phu nhân Trương Giai thị. Chết yểu.
# Dục Chương (毓章; [[1857]] – [[1871]]), mẹ là Đích Phu nhân Trương Giai thị. Chết trẻ.
# Dục Đoan (毓端; [[1858]] – [[1859]]), mẹ là Đích Phu nhân Trương Giai thị. Chết yểu.

==== Con thừa tự ====

# [[Dục Thu]] (毓橚; [[1858]] – [[1918]]), là con trai trưởng của Nhàn tản Tông thất [[Phổ Trăn]] (溥蓁) – em trai thứ bảy của Phổ Trang. Năm [[1872]] được cho làm con thừa tự, được tập tước '''Thành Thân vương''' (成親王) và được phong '''Bối tử''' (貝子). Có tám con trai.

== Ghi chú ==
{{notelist}}

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

* [http://www.axjlzp.com/clan42382.html Ái Tân Giác La tông phổ]

[[Thể loại:Sinh năm 1830]]
[[Thể loại:Mất năm 1872]]
[[Thể loại:Bối lặc nhà Thanh]]
[[Thể loại:Thành Thân vương]]
[[Thể loại:Ngự tiền đại thần]]
[[Thể loại:Người Mãn Châu Chính Hồng kỳ]]

title: Bối lặc

Bối lặc: Nhiệm kỳ · 1859－1872

Tiền nhiệm: Tái Duệ

Kế nhiệm: Dục Thu

title: Tam đẳng Trấn Quốc tướng quân

Tam đẳng Trấn Quốc tướng quân: Nhiệm kỳ · 1858－1859

Tiền nhiệm: không có

Kế nhiệm: tập phong bối lặc

title: Thông tin cá nhân

Giới tính: nam

Thân phụ: Tái Duệ

Anh chị em: Phổ Trăn

Gia tộc: Ái Tân Giác La thị

Nghề nghiệp: chính khách

Kỳ tịch: Chính Hồng kỳ (Mãn)


text:
# Stavropol
Stavropol (tiếng Nga: Ставрополь, tiếng Adyghe: Пхъэгъуалъ, Чэткъал) là một thành phố nằm ở phía tây nam Nga và là trung tâm hành chính của Vùng Stavropol. Dân số: 354.867 (2002 điều tra dân số). Dân số qua các thời kỳ: 398,266 (Điều tra dân số 2010); 354,867 (Điều tra dân số 2002); 318,298 (Điều tra dân số năm 1989).

## Khí hậu
Stavropol có khí hậu cận nhiệt đới ẩm (phân loại khí hậu Köppen Cfa).
| Dữ liệu khí hậu của Stavropol           | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol | Dữ liệu khí hậu của Stavropol |
| Tháng                                   | 1                             | 2                             | 3                             | 4                             | 5                             | 6                             | 7                             | 8                             | 9                             | 10                            | 11                            | 12                            | Năm                           |
| --------------------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- |
| Cao kỉ lục °C (°F)                      | 16.7 (62.1)                   | 20.9 (69.6)                   | 30.2 (86.4)                   | 35.0 (95.0)                   | 32.5 (90.5)                   | 36.3 (97.3)                   | 38.6 (101.5)                  | 39.7 (103.5)                  | 37.3 (99.1)                   | 34.2 (93.6)                   | 24.8 (76.6)                   | 21.9 (71.4)                   | 39.7 (103.5)                  |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F)          | 1.2 (34.2)                    | 1.7 (35.1)                    | 7.3 (45.1)                    | 15.5 (59.9)                   | 20.5 (68.9)                   | 24.9 (76.8)                   | 28.2 (82.8)                   | 28.0 (82.4)                   | 22.4 (72.3)                   | 15.3 (59.5)                   | 7.5 (45.5)                    | 2.9 (37.2)                    | 14.6 (58.3)                   |
| Trung bình ngày °C (°F)                 | −2.3 (27.9)                   | −2.3 (27.9)                   | 2.3 (36.1)                    | 9.6 (49.3)                    | 14.8 (58.6)                   | 19.2 (66.6)                   | 22.3 (72.1)                   | 21.8 (71.2)                   | 16.4 (61.5)                   | 10.0 (50.0)                   | 3.4 (38.1)                    | −0.7 (30.7)                   | 9.5 (49.1)                    |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F)       | −5.1 (22.8)                   | −5.3 (22.5)                   | −1.1 (30.0)                   | 5.1 (41.2)                    | 10.0 (50.0)                   | 14.5 (58.1)                   | 17.1 (62.8)                   | 16.5 (61.7)                   | 11.8 (53.2)                   | 6.3 (43.3)                    | 0.5 (32.9)                    | −3.5 (25.7)                   | 5.6 (42.1)                    |
| Thấp kỉ lục °C (°F)                     | −27.7 (−17.9)                 | −28.3 (−18.9)                 | −19.4 (−2.9)                  | −10.7 (12.7)                  | −2.3 (27.9)                   | 3.1 (37.6)                    | 8.5 (47.3)                    | 6.0 (42.8)                    | −3.5 (25.7)                   | −12.0 (10.4)                  | −19.9 (−3.8)                  | −24.3 (−11.7)                 | −28.3 (−18.9)                 |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 29 (1.1)                      | 28 (1.1)                      | 35 (1.4)                      | 45 (1.8)                      | 66 (2.6)                      | 83 (3.3)                      | 58 (2.3)                      | 43 (1.7)                      | 47 (1.9)                      | 49 (1.9)                      | 46 (1.8)                      | 33 (1.3)                      | 562 (22.1)                    |
| Số ngày mưa trung bình                  | 5                             | 5                             | 8                             | 13                            | 13                            | 13                            | 10                            | 8                             | 10                            | 11                            | 10                            | 7                             | 113                           |
| Số ngày tuyết rơi trung bình            | 13                            | 13                            | 9                             | 1                             | 0.3                           | 0                             | 0                             | 0                             | 0                             | 1                             | 6                             | 10                            | 53                            |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%)          | 84                            | 82                            | 78                            | 68                            | 68                            | 66                            | 60                            | 60                            | 68                            | 77                            | 84                            | 84                            | 73                            |
| Số giờ nắng trung bình tháng            | 85.0                          | 100.0                         | 133.0                         | 183.0                         | 257.0                         | 286.0                         | 313.0                         | 290.0                         | 228.0                         | 164.0                         | 94.0                          | 69.0                          | 2.202                         |
| Nguồn 1: Pogoda.ru.net                  |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |
| Nguồn 2: Climatebase.ru                 |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |                               |

## Thành phố kết nghĩa
Stavropol kết nghĩa với:
- Des Moines, Hoa Kỳ
- Béziers, Pháp
- Pazardzhik, Bulgaria
- Yerevan, Armenia
- Trấn Giang, Trung Quốc
- Thường Châu, Trung Quốc

wikiname: viwiki

title: Stavropol

in_language: vi

wikitext:
{{Infobox Russian city
|en_name=Stavropol
|ru_name=Ставрополь
|image_skyline=Stavropol centre.JPG
|image_caption=Trung tâm thành phố Stavropol
|latd=45
|latm=03
|lats=
|longd=41
|longm=59
|longs=
|image_map=
|map_caption=
|map_label_position=right
|image_coa=Coat of Arms of Stavropol (1994).png
|coa_caption=
|image_flag=Stavropol flag.svg
|flag_caption=
|anthem=
|anthem_ref=
|holiday=
|holiday_ref=
|federal_subject=[[Stavropol Krai]]
|federal_subject_ref=
|adm_data_as_of=
|adm_district_jur=
|adm_district_jur_ref=
|adm_inhabloc_jur=
|adm_inhabloc_jur_ref=
|adm_ctr_of=Stavropol Krai
|adm_ctr_of_ref=
|inhabloc_cat=City
|inhabloc_cat_ref=
|inhabloc_type=
|inhabloc_type_ref=
|mun_data_as_of=
|urban_okrug_jur=Stavropol Urban Okrug
|urban_okrug_jur_ref=
|mun_admctr_of=
|mun_admctr_of_ref=
|leader_title=Head
|leader_title_ref=
|leader_name=Nikolay Paltsev
|leader_name_ref=
|representative_body=[[Stavropol City Duma|City Duma]]
|representative_body_ref=
|area_of_what=
|area_as_of=
|area_km2=242.36
|area_km2_ref=
|pop_2010census=398266
|pop_2010census_rank=47th
|pop_2010census_ref=<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref>
|pop_2002census=354867
|pop_2002census_rank=49th
|pop_2002census_ref=<ref name="PopCensus">{{ru-pop-ref|2002Census}}</ref>
|pop_density=
|pop_density_as_of=
|pop_density_ref=
|pop_latest=
|pop_latest_date=
|pop_latest_ref=
|established_date=22 tháng 10 năm 1777
|established_title=
|established_date_ref=
|current_cat_date=
|current_cat_date_ref=
|prev_name1=Voroshilovsk
|prev_name1_date=12 tháng 1 năm 1943
|prev_name1_ref=
|prev_name2=
|prev_name2_date=
|prev_name2_ref=
|postal_codes=355000
|postal_codes_ref=
|dialing_codes=8652
|dialing_codes_ref=
|website=http://stavropol.stavkray.ru/
|website_ref=
|date=May 2010
}}
'''Stavropol''' ([[tiếng Nga]]: Ставрополь, [[tiếng Adyghe]]: Пхъэгъуалъ, Чэткъал) là một thành phố nằm ở phía tây nam [[Nga]] và là trung tâm hành chính của [[Stavropol (vùng)|Vùng Stavropol]]. Dân số: 354.867 (2002 điều tra dân số). Dân số qua các thời kỳ: {{ru-census|p2010=398,266|p2002=354,867|p1989=318,298}}

== Khí hậu ==
Stavropol có [[khí hậu cận nhiệt đới ẩm]] ([[phân loại khí hậu Köppen]] ''Cfa'').{{Weather box|location=Stavropol|Jun rain days=13|Jul snow days=0|Jun snow days=0|May snow days=0.3|Apr snow days=1|Mar snow days=9|Feb snow days=13|Jan snow days=13|year rain days=113|Dec rain days=7|Nov rain days=10|Oct rain days=11|Sep rain days=10|Aug rain days=8|Jul rain days=10|May rain days=13|Sep snow days=0|Apr rain days=13|Mar rain days=8|Feb rain days=5|Jan rain days=5|year precipitation mm=562|Dec precipitation mm=33|Nov precipitation mm=46|Oct precipitation mm=49|Sep precipitation mm=47|Aug precipitation mm=43|Jul precipitation mm=58|Jun precipitation mm=83|May precipitation mm=66|Apr precipitation mm=45|Aug snow days=0|Oct snow days=1|Feb precipitation mm=28|Feb sun=100.0|source 2=Climatebase.ru<ref name = Climatebase.ru > {{chú thích web
| url = http://climatebase.ru/station/34949
| title = Climate of Stavropol
| access-date =2021-08-17}}</ref>|date=December 2011|source 1=Pogoda.ru.net<ref name=pogoda>{{chú thích web
| url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/34949.htm
| title = Weather and Climate-The Climate of Stavropol
| language = ru
| publisher = Weather and Climate (Погода и климат)
| access-date = 6 April 2016}}</ref>|year sun=2202.0|Dec sun=69.0|Nov sun=94.0|Oct sun=164.0|Sep sun=228.0|Aug sun=290.0|Jul sun=313.0|Jun sun=286.0|May sun=257.0|Apr sun=183.0|Mar sun=133.0|Jan sun=85.0|Nov snow days=6|May humidity=68|Dec snow days=10|year snow days=53|Jan humidity=84|Feb humidity=82|Mar humidity=78|Apr humidity=68|Jun humidity=66|year humidity=73|Jul humidity=60|Aug humidity=60|Sep humidity=68|Oct humidity=77|Nov humidity=84|Dec humidity=84|Mar precipitation mm=35|Jan precipitation mm=29|metric first=yes|Mar high C=7.3|Apr mean C=9.6|Mar mean C=2.3|Feb mean C=-2.3|Jan mean C=-2.3|year high C=14.6|Dec high C=2.9|Nov high C=7.5|Oct high C=15.3|Sep high C=22.4|Aug high C=28.0|Jul high C=28.2|Jun high C=24.9|May high C=20.5|Apr high C=15.5|Feb high C=1.7|Jun mean C=19.2|Jun record high C=36.3|single line=yes|Jan record high C=16.7|Feb record high C=20.9|Mar record high C=30.2|Apr record high C=35.0|May record high C=32.5|Jul record high C=38.6|Jan high C=1.2|Aug record high C=39.7|Sep record high C=37.3|Oct record high C=34.2|Nov record high C=24.8|Dec record high C=21.9|year record high C=39.7|May mean C=14.8|Jul mean C=22.3|precipitation colour=green|Dec low C=-3.5|year record low C=-28.3|Dec record low C=-24.3|Nov record low C=-19.9|Oct record low C=-12.0|Sep record low C=-3.5|Aug record low C=6.0|Jul record low C=8.5|Jun record low C=3.1|May record low C=-2.3|Apr record low C=-10.7|Mar record low C=-19.4|Feb record low C=-28.3|Jan record low C=-27.7|year low C=5.6|Nov low C=0.5|Aug mean C=21.8|Feb low C=-5.3|Sep mean C=16.4|Oct mean C=10.0|Nov mean C=3.4|Dec mean C=-0.7|year mean C=9.5|Jan low C=-5.1|Mar low C=-1.1|Oct low C=6.3|Apr low C=5.1|May low C=10.0|Jun low C=14.5|Jul low C=17.1|Aug low C=16.5|Sep low C=11.8|width=auto}}

== Thành phố kết nghĩa ==
Stavropol kết nghĩa với:<ref>{{chú thích web|url=http://xn--80ae1alafffj1i.xn--p1ai/english/|title=Intermunicipal cooperation|website=Official Stavropol website|publisher=Stavropol|access-date=2020-02-05}}</ref>

* {{Flagicon|Hoa Kỳ}} [[Des Moines]], Hoa Kỳ
* {{Flagicon|Pháp}} [[Béziers]], Pháp
* {{Flagicon|Bulgaria}} [[Pazardzhik]], Bulgaria
* {{Flagicon|Armenia}} [[Yerevan]], Armenia
* {{Flagicon|Trung Quốc}} [[Trấn Giang]], Trung Quốc
* {{Flagicon|Trung Quốc}} [[Thường Châu]], Trung Quốc

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
{{Commons}}

* [http://xn--80ae1alafffj1i.xn--p1ai/ Trang web chính thức]
{{Authority control}}{{sơ khai Nga}}
{{Vùng Stavropol}}

[[Thể loại:Thành phố của Nga]]
[[Thể loại:Stavropol]]
[[Thể loại:Vùng Stavropol]]

title: Stavropol · Ставрополь

Quốc gia: Nga

Chủ thể liên bang: Stavropol

Thành lập: 22 tháng 10 năm 1777

Đặt tên theo: chữ thập, thành phố / thị trấn

title: Chính quyền

• Thành phần: City Duma

• Head: Nikolay Paltsev

title: Diện tích

title: Dân số (Điều tra 2010)

title: Địa vị hành chính

• Thủ phủ của: Stavropol Krai

title: Địa vị tự quản

• Okrug đô thị: Stavropol Urban Okrug


text:
# Cheumatopsyche globosa
Cheumatopsyche globosa là một loài Trichoptera trong họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

title: Cheumatopsyche globosa

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Cheumatopsyche globosa''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh lông|Trichoptera]]
| familia = [[Hydropsychidae]]
| genus = ''[[Cheumatopsyche]]''
| species = '''''C. globosa'''''
| binomial = ''Cheumatopsyche globosa''
| binomial_authority = [[Georg Ulmer|Ulmer]], 1910
}}
'''''Cheumatopsyche globosa'''''<ref name = "COL"/> là một loài [[Bộ Cánh lông|Trichoptera]] trong họ [[Hydropsychidae]]. Chúng phân bố ở [[miền Ấn Độ - Mã Lai]].

==Tham khảo==
<references>
<ref name = "COL">{{chú thích web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Cheumatopsyche+globosa/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = 5 tháng 6 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>
</references>

[[Thể loại:Cheumatopsyche]]

{{Hydropsychidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Trichoptera

Họ (familia): Hydropsychidae

Chi (genus): Cheumatopsyche

Loài (species): C. globosa

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cheumatopsyche globosa · Ulmer, 1910


text:
# Đạo (triết học)
Đạo là một khái niệm cốt lõi trong tư tưởng triết học và tôn giáo Đông Á, là con đường tự nhiên của vũ trụ, là cơ chế vận hành và biến hóa của trời đất và vạn vật. Đạo không phải là điều có thể nắm bắt qua suy tưởng hay định nghĩa, mà chỉ có thể cảm nhận thông qua chính trải nghiệm sống động và chân thật trong từng khoảnh khắc đời thường. Đạo quyết định sự tồn tại hay không tồn tại (hữu hoặc vô) của sự vật, cũng như hình thái sống hoặc chết của sinh vật. Hiện tượng tự nhiên từ vô đến hữu, từ hữu trở về vô, và sự tuần hoàn không ngừng là kết quả của sự vận hành dưới tác động của Đạo. Chữ Hán 道 biểu trưng cho Đạo, mang ý nghĩa "đường", "lối", "đạo" và đôi khi là "nguyên lý" hay "học thuyết".
Trong Đạo đức kinh, Lão Tử giảng rằng Đạo không phải là tên gọi cho một sự vật cụ thể, mà là trật tự tự nhiên nền tảng của vũ trụ. Bản thể tối hậu của Đạo không thể diễn tả bằng lời, bởi nó vượt khỏi mọi khái niệm, nhưng đồng thời lại hiện hữu rõ ràng trong chính cuộc sống của mỗi người. Đạo "thường vô danh" – không tên, không tuổi – không thuộc về những danh tự và hình tướng hữu hạn, mà là gốc rễ nguyên sơ của vạn vật trước khi chúng được phân chia hay đặt tên.

## Mô tả và khái niệm

### Đạo
Đạo là một từ mang nhiều tầng ý nghĩa trong cả ngôn ngữ cổ đại và hiện đại Trung Hoa. Bên cạnh nghĩa thường nhật như "đường", "lối", "nguyên lý", hay "kênh dẫn", Đạo đã trở thành một biểu tượng ẩn dụ, một khái niệm triết học và tôn giáo đa chiều. Trong hầu hết các truyền thống tư tưởng, Đạo được hiểu như "con đường" đúng đắn của sự tồn tại, hay là hành trình hướng đến trạng thái viên mãn tinh thần, giác ngộ, hoặc sự hợp nhất với bản thể chân nguyên.
Nhiều học giả phân biệt giữa cách dùng Đạo trong luân lý, đạo đức – nổi bật trong Nho giáo và Đạo giáo tôn giáo – với cách hiểu mang tính siêu hình của Đạo trong Đạo giáo triết học và các trường phái Phật giáo Đại thừa. Tuy nhiên, có những quan điểm cho rằng các cách hiểu này không đối lập mà bổ sung cho nhau, là những cách tiếp cận song hành nhằm diễn giải nguyên lý của Đạo. Ban đầu, "Đạo" được hiểu như một khái niệm thực hành, không phải lý thuyết – là một thuật ngữ dùng để chỉ điều không thể diễn đạt bằng ngôn từ. Các tác phẩm cổ như Đạo đức kinh và Kinh Dịch đều nỗ lực phân biệt giữa "Đạo hữu danh" (tức khái niệm của Đạo) và "Đạo vô danh" (tức bản thể của Đạo), vốn nằm ngoài mọi mô tả của lời nói hay suy tưởng. Học giả Lưu Đại cho rằng, Đạo nên được hiểu như một khái niệm trải nghiệm và không ngừng phát triển, nơi cách nhìn nhận về Đạo không chỉ khác biệt theo văn hóa hay tôn giáo, mà còn phản ánh bản chất riêng của từng cá nhân tu hành.
Đạo có thể được xem như "dòng chảy của vũ trụ", hay bản chất và quy luật nền tảng đứng sau thế giới tự nhiên, duy trì sự cân bằng và trật tự của vạn vật. Đạo hòa quyện chặt chẽ với Khí (triết học)|Khínguồn năng lượng thiết yếu của sự sống và sự vận động. Đạo là nguyên lý phi nhị nguyên, một tổng thể vĩ đại từ đó muôn vật sinh ra. Học giả Catherine Keller so sánh Đạo với thần học phủ định của phương Tây, nhưng khác biệt ở chỗ, Đạo không phải đối tượng thờ phụng trực tiếp, mà giống như nghiệp (karma), pháp (dharma), hay Ṛta trong triết học Ấn Độ – những quy luật vận hành tự nhiên hơn là một thực thể thần thánh. Đạo thường được thể hiện qua mối tương quan giữa vô (trống không, không cực) và sự cân bằng động giữa các mặt đối lập, từ đó sinh ra nguyên tắc trọng tâm của Đạo: vô vi – hành động thuận theo tự nhiên, không cưỡng cầu.
Đạo thường được diễn tả thông qua các yếu tố của tự nhiên, đặc biệt là tương đồng với nước. Giống như nước, Đạo không phân biệt, tự làm mới không ngừng, mềm mại, tĩnh lặng nhưng đầy uy lực và luôn hào phóng một cách vô tư. Hình tượng này đã được họa sĩ đời Tống, Trần Dung, khắc họa qua bức tranh Cửu Long đồ quyển. Triết lý Đạo giáo đặt trọng tâm vào tính chu kỳ và sự tuần hoàn liên tục của tự nhiên, tương phản với lối hành xử tuyến tính, theo đuổi mục tiêu của con người. Đạo được xem là "nguồn cội của vạn vật, nơi sự sống và cái chết không khác biệt". Dẫu vậy, Đạo luôn mang những phẩm chất huyền nhiệm, vượt ngoài khả năng diễn đạt bằng ngôn từ. Đạo không thể định nghĩa, nhưng có thể nhận biết và cảm nghiệm. Nguyên lý của Đạo – vốn ẩn tàng trong tự nhiên – có thể được lĩnh hội và sống thuận theo. Triết học Đông Á thường nhấn mạnh giá trị của việc hòa mình vào dòng chảy của Đạo và cảnh báo về những hậu quả khi đi ngược lại quy luật tự nhiên ấy.

#### Trong triết học và tôn giáo Đông Á
Đạo không chỉ là một khái niệm cốt lõi của Đạo giáo mà còn lan tỏa sâu rộng trong Nho giáo, Thiền tông và triết học Đông Á nói chung. Trong Đạo giáo, Phật giáo Trung Hoa và Nho giáo, mục tiêu của việc tu tập tinh thần là "hợp nhất với Đạo" hoặc hòa hợp ý chí của mình với tự nhiên để đạt đến trạng thái Vô vi. Con đường này được thực hiện qua sự kết hợp giữa thiền định và tu dưỡng đạo đức. Khái niệm "Đức" (德) trong Đạo giáo đóng vai trò quan trọng trong việc này.
Trong Nho giáo và các hình thức Đạo giáo mang tính tôn giáo, đức thường được lý giải như một phẩm chất đạo đức, là khuôn mẫu cho hành vi hợp đạo lý. Trái lại, trong Đạo giáo triết học và Phật giáo, đức được xem như biểu hiện tự nhiên của hành động, gắn liền với quy luật nhân quả, tương tự khái niệm "nghiệp" trong Phật giáo. Đạo, với nguyên lý âm dương làm trung tâm, được nhìn nhận như dòng chảy của vũ trụ, nơi mọi hành động đều sinh ra phản động như một hệ quả tự nhiên. Thực hành thuận theo Đạo không phải là áp đặt ý chí lên tự nhiên, mà là chấp nhận, hài hòa, và vận dụng những biến hóa tự nhiên ấy để đạt đến sự cân bằng.
Trong truyền thống Đạo giáo và Nho giáo, Đạo đôi khi được coi như một "thế lực siêu nhiên", ban phát phúc lành và tự biểu hiện qua nhiều hình thức, thường thấy qua lời nói, cử chỉ, hoặc nghi lễ của các bậc tiên tri, thầy tế, hay quân vương. Đồng thời, trong một số hệ thống tín ngưỡng Đạo giáo, Đạo còn được xem như nguồn sinh khí, thay thế cho khái niệm "khí" (氣) trong việc duy trì sự sống và vũ trụ.

### Đức
"Đức" (德) được hiểu là "đức hạnh", hoặc "sự liêm chính" và thường được dùng để chỉ sự thực hành đúng đắn theo Đạo. Đức là sự sống động, thực tiễn hóa, hoặc sự tu dưỡng phù hợp với Đạo. Mỗi sự vật cụ thể (những thứ có tên gọi), khi biểu hiện từ Đạo, đều mang bản chất nội tại riêng của chúng. Việc tuân theo bản chất nội tại ấy chính là Đức. Nguyên lý vô vi – hay "tự nhiên" – phụ thuộc vào việc thấu hiểu và hòa hợp với bản chất này, được diễn giải linh hoạt từ bản chất cá nhân của mỗi người đến ý niệm tổng quát hơn về bản tính con người trong mối tương quan với vũ trụ.
Lịch sử cho thấy khái niệm Đức được hiểu rất khác nhau giữa Đạo giáo và Nho giáo. Trong Nho giáo, Đức chủ yếu mang tính đạo đức, nhấn mạnh các giá trị như nhân, nghĩa, và hiếu. Đức được hiểu là sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc xã hội được định hình và hệ thống hóa. Trong Đạo giáo, Đức được nhìn nhận theo cách rộng rãi và tự nhiên hơn, mang tính siêu hình, nhấn mạnh mối quan hệ giữa con người và vũ trụ. Đạo giáo xem các quy tắc xã hội chỉ là phản ánh thứ yếu, đôi khi bị bóp méo, của những tương tác tự nhiên và tự phát giữa con người. Thậm chí, các quy tắc ấy đôi khi bị xem là cấu trúc cứng nhắc, đi ngược lại tự nhiên và gây ra xung đột. Những khác biệt này dẫn đến nhiều mâu thuẫn triết học và chính trị giữa Đạo giáo và Nho giáo. Nhiều đoạn trong các tác phẩm được cho là của Trang Tử dành để phê phán những hạn chế và thất bại của tư tưởng Nho giáo, đặc biệt là sự gò bó và tính cưỡng chế của hệ thống quy phạm đạo đức mà Nho giáo đặt ra.

## Diễn giải

### Đạo giáo
Dịch giả người Anh Arthur Waley từng nhận xét:
"Đạo" có nghĩa là đường, lối, con đường; từ đó mở rộng thành cách thức, phương pháp, học thuyết, hay nguyên lý. Ví như Thiên đạo (Đạo của trời) thì vô tình: khi mùa thu đến, không chiếc lá nào được giữ lại vì sắc đẹp của nó, không bông hoa nào được lưu lại vì hương thơm của nó. Nhân đạo (Đạo của Người), ngoài nhiều ý nghĩa khác, còn ám chỉ sự sinh sôi;[những ai tự tách mình khỏi dòng chảy ấy], như thái giám, được cho là "xa lìa Nhân đạo". Vương đạo là "con đường của bậc quân vương", tức nghệ thuật trị nước. Mỗi trường phái triết học đều có Đạo riêng của mình – học thuyết về cách mà cuộc sống nên được sắp đặt. Cuối cùng, trong một trường phái triết học mà các tín đồ được gọi là Đạo gia, "Đạo" mang ý nghĩa "cách mà vũ trụ vận hành", và dần trở thành một khái niệm tương tự như Thượng Đế, nhưng ở một hình thái trừu tượng và triết học hơn."
"Đạo" là khái niệm trung tâm trong cả hình thức triết học và tôn giáo của Đạo giáo, đồng thời cũng chính là nguồn gốc tên gọi của Đạo giáo. Đạo được xem như trật tự tự nhiên, là nền tảng ẩn tàng bên dưới mọi hiện tượng và hoạt động của vũ trụ. Trong Đạo giáo, ngôn ngữ và việc "đặt tên" cho Đạo thường bị xem là tiêu cực; bởi lẽ, Đạo tồn tại và vận hành vượt ra khỏi mọi phân biệt và giới hạn của ngôn từ.
Không có một cách nhìn chính thống duy nhất nào về Đạo trong Đạo giáo. Tất cả các hình thức Đạo giáo đều xoay quanh hai khái niệm Đạo và Đức, nhưng lại tồn tại sự đa dạng trong cách hiểu giữa các tông phái, thậm chí giữa từng cá nhân trong cùng một tông phái. Tuy vậy, vẫn có những mẫu hình và xu hướng chung rõ ràng trong Đạo giáo và các nhánh của nó.
Sự đa dạng trong cách nhìn nhận Đạo được phản ánh qua bốn tác phẩm tiêu biểu, đại diện cho các dòng tư tưởng chính trong Đạo giáo, và đều được sử dụng trong Đạo giáo hiện đại: Đạo đức kinh là văn bản cổ xưa nhất, mang tính triết học và suy nghiệm, là nền tảng cho cách tiếp cận tư duy trừu tượng về Đạo. Đạo thể luận (道體論) là tác phẩm chú giải Đạo đức kinh từ thế kỷ thứ 8, phản ánh tư duy của giới trí thức, kết hợp giữa góc nhìn học thuật và tôn giáo. Thanh tĩnh kinh (清靜經) là văn bản mang tính nghi lễ, xuất hiện từ thời Hán, thể hiện cái nhìn sùng tín về Đạo, thường được dùng trong các nghi thức của Đạo giáo tôn giáo, đặc biệt ở những cộng đồng ẩn cư. Nam Hoa kinh sử dụng ngụ ngôn, giai thoại và truyện kể để truyền đạt Đạo, biểu lộ tinh thần tự do, linh hoạt và ẩn dụ trong cách tiếp cận triết học. Mỗi văn bản là một con đường riêng, nhưng đều hướng tới việc hiểu sâu sắc hơn về Đạo – nguồn cội của mọi tồn tại và dòng chảy bất tận của vũ trụ.
Đạo giáo tôn giáo hiện hữu dưới nhiều hình thức và biến thể phong phú, dung hòa các yếu tố từ học thuật, nghi lễ, siêu nhiên, sùng tín, văn chương, cho đến thực hành dân gian. Sự kết hợp này tạo nên những cách diễn giải và ứng dụng Đạo rất đa dạng. Phật giáo và Nho giáo đã tác động mạnh mẽ đến cách nhiều tông phái Đạo giáo nhìn nhận, tiếp cận, và lý giải về Đạo. Chính sự phong phú này khiến việc đưa ra một cái nhìn khái quát, chính xác và rõ ràng về cách diễn giải Đạo trong Đạo giáo tôn giáo trở nên khó khăn, ngoại trừ một số điểm tương đồng cơ bản.
Trong hầu hết các nhánh Đạo giáo tôn giáo, Đạo được xem là hiện hữu bất biến, nhưng cần được biểu lộ, tu dưỡng và hoàn thiện để được nhận thức trọn vẹn. Đạo là nguồn cội của vũ trụ, và hạt giống của sự tinh khiết nguyên sơ của Đạo hiện diện trong mọi sự vật. Theo một số người tu tập Đạo, các bài tập khí công giúp con người hấp thụ "phần khí của vũ trụ". Trầm hương và một số khoáng chất cũng được coi là biểu tượng của vũ trụ, và việc hấp thụ chúng có thể tạo ra những hiệu quả tương tự. Sự biểu hiện của Đạo được gọi là Đức (德), đóng vai trò chỉnh sửa và làm tươi sáng thế giới bằng ánh sáng từ Đạo.
Trong Đạo giáo triết học, Đạo được nhìn nhận không phải là một khái niệm tôn giáo, cũng không phải là một đấng siêu nhiên hay Đấng tối cao thần bí như Brahman trong Ấn Độ giáo. Joseph Wu từng nhận xét: "Đạo không mang ý nghĩa tôn giáo; thậm chí nó không liên quan gì đến tôn giáo". Các tác phẩm của Lão Tử và Trang Tử tuy thấm đẫm màu sắc huyền bí nhưng lại hướng tới chủ nghĩa nhân văn và tự nhiên, được tiếp cận qua những nghịch lý. Khác với nhiều hệ thống tôn giáo thường đặt sự huyền bí và siêu việt làm mục tiêu, Đạo trong triết học không siêu vượt khỏi con người, cũng không phải là con đường thoát ly khỏi thế gian. Trái lại, bản ngã thấm nhuần Đạo chính là bản ngã hòa mình vào vị trí tự nhiên của nó trong vũ trụ. Kẻ sống thuận Đạo là người tự hoàn thiện bản thân mà còn thể hiện sự trọn vẹn ấy trong mọi hành động của mình.
Tuy nhiên, sự phân biệt này trở nên phức tạp bởi những khó khăn trong việc diễn giải và phân định các trường phái, tông phái, và dòng chảy tư tưởng trong Đạo giáo. Có người quan niệm rằng Đạo là một thực thể có khả năng "hóa thân thành con người," để hoàn thành những mục đích mà nó hướng đến. Đạo chính là biểu tượng cho sự hòa hợp giữa con người và vũ trụ, đồng thời là sợi dây liên kết con người với mọi hiện tượng trong thế giới và thiên nhiên.

### Nho giáo
Trong Nho giáo, Đạo của Khổng Tử có thể được hiểu là "chân lý." Nho giáo nhìn nhận Đạo như một con đường hòa hợp với lối sống, chính trị và truyền thống. Đạo mang tầm quan trọng ngang hàng với Đức (德) và nhân (仁). Khổng Tử diễn giải Đạo theo tinh thần nhân văn, chú trọng vào mối quan hệ giữa con người với nhau, hiếm khi đề cập đến "Đạo Trời" (Thiên Đạo). Nhà tư tưởng Nho giáo thời kỳ đầu, Tuân Tử, đã nêu rõ sự khác biệt này. Dù thừa nhận sự tồn tại và ý nghĩa cao cả của Thiên Đạo, ông khẳng định rằng trọng tâm của Đạo nằm ở việc điều chỉnh các mối quan hệ nhân sinh.
Trong Nho giáo, Đạo, khi được nhìn qua lăng kính tôn giáo, chính là "sự tuyệt đối" mà người tín ngưỡng hướng tới. Trong Trung Dung, sự hòa hợp với Tuyệt Đối đồng nghĩa với sự chính trực và chân thành. Đại Học mở rộng khái niệm này, xem Đạo là ánh sáng soi đường cho đức hạnh, cải thiện con người và là biểu hiện của đạo lý thuần khiết nhất. Thời nhà Đường, Hàn Dũ – một người thù địch với Phật giáo – đã hệ thống hóa và định hình tư tưởng Nho giáo như một lập luận phản biện trước ảnh hưởng của Phật giáo. Ông nhấn mạnh đạo đức trong Đạo, gắn kết Đạo với nhân tính và chính nghĩa, đồng thời xây dựng "truyền thống của Đạo" nhằm phủ nhận những dòng tư tưởng của Phật giáo. Đến thời nhà Tống, Đạo được nhìn nhận như nguồn gốc của tổ tiên và Thiên mệnh, thể hiện sự hòa quyện giữa con người và vũ trụ trong khuôn khổ Nho giáo.

#### Lý học
Vào thời Tống, các nhà Lý học coi Đạo là sự thuần khiết tối thượng, tồn tại tự tại trong chính bản thể của nó. Thiệu Ung nhìn nhận Đạo như khởi nguồn của trời, đất, và vạn vật trong vũ trụ. Trái lại, Trương Tải lại diễn giải Đạo theo hướng sinh khí luận, coi Đạo là thành tố cơ bản hoặc hệ quả của khí – năng lượng động lực đứng sau sự sống và thế giới. Cách hiểu này được nhiều học giả sau đó tiếp nhận, tiêu biểu như Đái Trinh vào thời nhà Thanh.
Chu Hi, Trình Hạo và Trình Di nhìn nhận Đạo trong bối cảnh lý (理) và thiên lý (天理). Trình Hạo cho rằng bản chất cốt lõi của lý, và do đó của Đạo, chính là lòng nhân (仁). Sống thuận theo Đạo đồng nghĩa với việc phát triển lòng từ bi, sự vị tha, và các phẩm chất nhân đức khác. Trình Di tiếp nối quan điểm này, mở rộng thêm bằng các giáo lý về tương tác giữa âm và dương, việc tu dưỡng và bảo toàn sự sống, cùng nguyên lý một vũ trụ công bằng về mặt đạo đức.
Nhìn chung, Đạo trong Lý học được đồng nhất với tính toàn thể. Vương Phu Chi diễn giải Đạo như thái cực (太極), đồng thời là con đường dẫn đến nó. Trong Lý học, không có gì tồn tại ngoài thiên lý (nguyên lý của trời). Đạo bao hàm trong mọi sự vật, hiện tượng. Do đó, đời sống tôn giáo không phải là hành trình đặc biệt hay chỉ dành cho một số ít trong Lý học. Thay vào đó, chính cuộc sống bình thường, với những sự việc và sự vật giản dị hàng ngày, là con đường dẫn đến Tuyệt Đối, bởi Tuyệt Đối đã hiện hữu trong mọi khía cạnh của đời sống thường nhật.

### Phật giáo
Phật giáo du nhập vào Trung Hoa từ thế kỷ 1 và đạt đến thời kỳ hoàng kim vào thế kỷ 4, khi sự phát triển và trưởng thành của giáo pháp đạt đến đỉnh cao. Trong khoảng thời gian ngắn, hàng trăm bộ kinh văn bằng tiếng Pali và tiếng Phạn đã được các vị tăng sĩ dịch sang Hán văn. Khái niệm dhyana được dịch thành thiền (禅), sau này trở thành tên gọi của Thiền tông. Việc sử dụng các khái niệm Trung Hoa bản địa, như "Đạo", vốn gần gũi với tư tưởng và thuật ngữ Phật giáo, đã giúp Phật giáo dễ dàng hòa nhập và được người Trung Hoa tiếp nhận. Tuy nhiên, sự khác biệt trong thuật ngữ tiếng Phạn và Hán văn đã dẫn đến những hiểu lầm ban đầu, từ đó hình thành nên một Phật giáo Đông Á mang sắc thái riêng biệt. Trong quá trình này, nhiều từ ngữ Hán Văn đã mang ý nghĩa triết học và ngữ nghĩa phong phú của mình vào Phật giáo, bao gồm cả việc sử dụng "Đạo" để diễn tả các khái niệm và nguyên lý cốt lõi trong Phật giáo.
Thiền sư Bách Trượng Hoài Hải từng dạy một đệ tử đang bối rối trước những đoạn kinh rằng:
"Dùng lời để biểu đạt ý, sẽ tìm thấy 'ý'. Không dùng lời, ý nghĩa sẽ trống rỗng. Sự trống rỗng chính là Đạo. Đạo chính là sự dứt bặt lời và ý".
Trong Thiền tông, Đạo được nhìn nhận là biểu trưng cho cả con đường tu tập lẫn mục tiêu tối hậu của Phật giáo, bao gồm Bát chính đạo và sự giác ngộ. Lời dạy của Bách Trượng là minh chứng cho cách "Đạo" được sử dụng trong bối cảnh ngữ nghĩa đa tầng và linh hoạt của văn hóa Trung Hoa. Lời và ý được dùng để chỉ nghi lễ và thực hành, trong khi "trống rỗng" ở đây ám chỉ khái niệm sunyata (tính không) trong tư tưởng Phật giáo.
Việc nhận thức Đạo và Phật tính không nằm trong khuôn khổ của các khái niệm lý luận, mà là sự thực chứng, sự đáp ứng tích cực đối với Tứ diệu đế – điều không thể trọn vẹn diễn đạt qua ngôn từ hay các khái niệm cụ thể. Trong ngữ cảnh này, "Đạo" được hiểu là con đường trở về nguồn cội phổ quát, tuân theo dharma (chân lý), thực hành thiền định đúng đắn, và đạt đến nirvana (niết bàn). "Đạo" thường được các Phật tử Trung Hoa sử dụng với nhiều tầng nghĩa sâu sắc và đa dạng, mang theo các ý niệm phong phú trong triết lý và thực hành.

## Cước chú
1. ↑  Đạo đức kinh, Chương 1, "Thể Đạo":
"Đạo khả đạo phi thường Đạo,
Danh khả danh phi thường danh;
Vô danh thiên địa chi thủy,
Hữu danh vạn vật chi mẫu."
2. ↑  Nước mềm mại và linh hoạt, nhưng sở hữu sức mạnh lớn lao để vượt qua chướng ngại và thay đổi cảnh quan, thậm chí khắc sâu những hẻm núi bằng sự kiên trì chậm rãi và bền bỉ. Nước được xem như một phản ánh, hoặc hành động gần gũi với Đạo. Đạo thường được diễn tả như biển cả hay dòng lũ không thể bị ngăn cản hay khước từ. Nó chảy vòng qua và vượt lên trên mọi chướng ngại như nước, đặt ra tấm gương cho những ai mong muốn sống hòa hợp với Đạo.[12]

title: Đạo (triết học)

wikitext:
{{bài cùng tên|Đạo}}
{{Infobox Chinese
 | pic = Hew my way - 道を切り開く - Flickr.jpg
 | title = '''Đạo'''
 | c = {{linktext|lang=cn|道}}
 | l = con đường
 | p = dào
 | bpmf = ㄉㄠˋ
 | w = {{tonesup|tao4}}
 | myr = dàu
 | mi = {{IPAc-cmn|AUD|zh-dào.ogg|d|ao|4}}
 | wuu = doh入
 | y = douh
 | j = dou6
 | ci = {{IPAc-yue|d|ou|6}}
 | poj = tō
 | tl = tō
 | mc = dáw
 | qn = đạo
 | chuhan = 道
 | hangul = 도
 | hanja = 道
 | rr = do
 | mr = to
 | kanji = 道
 | romaji = dō
}}
{{Đạo giáo}}
'''Đạo''' là một khái niệm cốt lõi trong tư tưởng triết học và tôn giáo Đông Á, là con đường tự nhiên của vũ trụ, là cơ chế vận hành và biến hóa của trời đất và vạn vật. Đạo không phải là điều có thể nắm bắt qua suy tưởng hay định nghĩa, mà chỉ có thể cảm nhận thông qua chính trải nghiệm sống động và chân thật trong từng khoảnh khắc đời thường. Đạo quyết định sự tồn tại hay không tồn tại (hữu hoặc vô) của sự vật, cũng như hình thái sống hoặc chết của sinh vật. Hiện tượng tự nhiên từ vô đến hữu, từ hữu trở về vô, và sự tuần hoàn không ngừng là kết quả của sự vận hành dưới tác động của Đạo. Chữ Hán 道 biểu trưng cho Đạo, mang ý nghĩa "đường", "lối", "đạo" và đôi khi là "nguyên lý" hay "học thuyết".

Trong ''[[Đạo đức kinh]]'', [[Lão Tử]] giảng rằng Đạo không phải là tên gọi cho một sự vật cụ thể, mà là trật tự tự nhiên nền tảng của vũ trụ. Bản thể tối hậu của Đạo không thể diễn tả bằng lời, bởi nó vượt khỏi mọi khái niệm, nhưng đồng thời lại hiện hữu rõ ràng trong chính cuộc sống của mỗi người. Đạo "thường vô danh" – không tên, không tuổi – không thuộc về những danh tự và hình tướng hữu hạn, mà là gốc rễ nguyên sơ của vạn vật trước khi chúng được phân chia hay đặt tên.

== Mô tả và khái niệm ==
=== Đạo ===
Đạo là một từ mang nhiều tầng ý nghĩa trong cả [[Tiếng Hán thượng cổ|ngôn ngữ cổ đại]] và [[Tiếng Trung Quốc|hiện đại Trung Hoa]]. Bên cạnh nghĩa thường nhật như "đường", "lối", "nguyên lý", hay "kênh dẫn", Đạo đã trở thành một biểu tượng ẩn dụ, một khái niệm triết học và tôn giáo đa chiều.{{sfnp|DeFrancis|1996|p=113}} Trong hầu hết các truyền thống tư tưởng, Đạo được hiểu như "con đường" đúng đắn của sự tồn tại, hay là hành trình hướng đến trạng thái viên mãn tinh thần, giác ngộ, hoặc sự hợp nhất với bản thể chân nguyên.{{sfnp|LaFargue|1992|pp=245–247}}

Nhiều học giả phân biệt giữa cách dùng Đạo trong luân lý, đạo đức – nổi bật trong Nho giáo và Đạo giáo tôn giáo – với cách hiểu mang tính siêu hình của Đạo trong Đạo giáo triết học và các trường phái [[Phật giáo Đại thừa]].{{sfnp|Chan|1963|p=136}} Tuy nhiên, có những quan điểm cho rằng các cách hiểu này không đối lập mà bổ sung cho nhau, là những cách tiếp cận song hành nhằm diễn giải nguyên lý của Đạo.{{sfnp|Hansen|2000|p=206}} Ban đầu, "Đạo" được hiểu như một khái niệm thực hành, không phải lý thuyết – là một thuật ngữ dùng để chỉ điều không thể diễn đạt bằng ngôn từ.{{NoteTag|''Đạo đức kinh'', Chương 1, "Thể Đạo":
"Đạo khả đạo phi thường Đạo,
Danh khả danh phi thường danh;
Vô danh thiên địa chi thủy,
Hữu danh vạn vật chi mẫu."}}{{sfnp|Liu|1981|pp=1-3}} Các tác phẩm cổ như ''[[Đạo đức kinh]]'' và ''[[Kinh Dịch]]'' đều nỗ lực phân biệt giữa "Đạo hữu danh" (tức khái niệm của Đạo) và "Đạo vô danh" (tức bản thể của Đạo), vốn nằm ngoài mọi mô tả của lời nói hay suy tưởng. Học giả Lưu Đại cho rằng, Đạo nên được hiểu như một khái niệm trải nghiệm và không ngừng phát triển, nơi cách nhìn nhận về Đạo không chỉ khác biệt theo văn hóa hay tôn giáo, mà còn phản ánh bản chất riêng của từng cá nhân tu hành.{{sfnp|Liu|1981|pp=2–3}}

Đạo có thể được xem như "dòng chảy của vũ trụ", hay bản chất và quy luật nền tảng đứng sau thế giới tự nhiên, duy trì sự cân bằng và trật tự của vạn vật.{{sfnp|Cane|2002|p=13}} Đạo hòa quyện chặt chẽ với Khí (triết học)|Khínguồn năng lượng thiết yếu của sự sống và sự vận động. Đạo là nguyên lý phi nhị nguyên, một tổng thể vĩ đại từ đó muôn vật sinh ra. Học giả Catherine Keller so sánh Đạo với thần học phủ định của phương Tây,{{sfnp|Keller|2003|p=289}} nhưng khác biệt ở chỗ, Đạo không phải đối tượng thờ phụng trực tiếp, mà giống như [[nghiệp]] (''karma''), [[Pháp (tôn giáo)|pháp]] (''dharma''), hay Ṛta trong triết học Ấn Độ – những quy luật vận hành tự nhiên hơn là một thực thể thần thánh.{{sfnp|LaFargue|1994|p=283}} Đạo thường được thể hiện qua mối tương quan giữa ''vô'' (trống không, không cực) và sự cân bằng động giữa các mặt đối lập, từ đó sinh ra nguyên tắc trọng tâm của Đạo: ''[[Vô vi (Đạo giáo)|vô vi]]'' – hành động thuận theo tự nhiên, không cưỡng cầu.

[[Tập tin:Nine-Dragons1.jpg|nhỏ|250px|Họa phẩm ''[[Cửu Long đồ quyển]]'' của Trần Dung đời nhà Tống]]

Đạo thường được diễn tả thông qua các yếu tố của tự nhiên, đặc biệt là tương đồng với [[nước]].{{sfnp|Carlson |Flanagin |Martin |Martin |2010 |p=704}}{{sfnp|Jian-guang|2019|pp=754, 759}} Giống như nước, Đạo không phân biệt, tự làm mới không ngừng, mềm mại, tĩnh lặng nhưng đầy uy lực và luôn hào phóng một cách vô tư.{{NoteTag|Nước mềm mại và linh hoạt, nhưng sở hữu sức mạnh lớn lao để vượt qua chướng ngại và thay đổi cảnh quan, thậm chí khắc sâu những hẻm núi bằng sự kiên trì chậm rãi và bền bỉ. Nước được xem như một phản ánh, hoặc hành động gần gũi với Đạo. Đạo thường được diễn tả như biển cả hay dòng lũ không thể bị ngăn cản hay khước từ. Nó chảy vòng qua và vượt lên trên mọi chướng ngại như nước, đặt ra tấm gương cho những ai mong muốn sống hòa hợp với Đạo.{{sfnp|Ch'eng|Cheng|1991|pp=175–177}}}} Hình tượng này đã được họa sĩ đời [[Nhà Tống|Tống]], [[Trần Dung]], khắc họa qua bức tranh ''[[Cửu Long đồ quyển]]''.{{sfnp|Carlson |Flanagin |Martin |Martin |2010 |p=704}} Triết lý Đạo giáo đặt trọng tâm vào tính chu kỳ và sự tuần hoàn liên tục của tự nhiên, tương phản với lối hành xử tuyến tính, theo đuổi mục tiêu của con người. Đạo được xem là "nguồn cội của vạn vật, nơi sự sống và cái chết không khác biệt".{{sfnp|Wright|2006|p=365}} Dẫu vậy, Đạo luôn mang những phẩm chất huyền nhiệm, vượt ngoài khả năng diễn đạt bằng ngôn từ. Đạo không thể định nghĩa, nhưng có thể nhận biết và cảm nghiệm. Nguyên lý của Đạo – vốn ẩn tàng trong tự nhiên – có thể được lĩnh hội và sống thuận theo. Triết học Đông Á thường nhấn mạnh giá trị của việc hòa mình vào dòng chảy của Đạo và cảnh báo về những hậu quả khi đi ngược lại quy luật tự nhiên ấy.

==== Trong triết học và tôn giáo Đông Á ====
Đạo không chỉ là một khái niệm cốt lõi của Đạo giáo mà còn lan tỏa sâu rộng trong [[Nho giáo]], [[Thiền tông]] và triết học Đông Á nói chung. Trong Đạo giáo, [[Phật giáo Trung Hoa]] và Nho giáo, mục tiêu của việc tu tập tinh thần là "hợp nhất với Đạo" hoặc hòa hợp ý chí của mình với tự nhiên để đạt đến trạng thái Vô vi. Con đường này được thực hiện qua sự kết hợp giữa thiền định và tu dưỡng đạo đức. Khái niệm "Đức" (德) trong Đạo giáo đóng vai trò quan trọng trong việc này.

Trong Nho giáo và các hình thức Đạo giáo mang tính tôn giáo, đức thường được lý giải như một phẩm chất đạo đức, là khuôn mẫu cho hành vi hợp đạo lý. Trái lại, trong Đạo giáo triết học và Phật giáo, đức được xem như biểu hiện tự nhiên của hành động, gắn liền với quy luật nhân quả, tương tự khái niệm "nghiệp" trong Phật giáo. Đạo, với nguyên lý [[âm dương]] làm trung tâm, được nhìn nhận như dòng chảy của vũ trụ, nơi mọi hành động đều sinh ra phản động như một hệ quả tự nhiên. Thực hành thuận theo Đạo không phải là áp đặt ý chí lên tự nhiên, mà là chấp nhận, hài hòa, và vận dụng những biến hóa tự nhiên ấy để đạt đến sự cân bằng.

Trong truyền thống Đạo giáo và Nho giáo, Đạo đôi khi được coi như một "thế lực siêu nhiên", ban phát phúc lành và tự biểu hiện qua nhiều hình thức, thường thấy qua lời nói, cử chỉ, hoặc nghi lễ của các bậc tiên tri, thầy tế, hay quân vương.{{sfnp|Carlson |Flanagin |Martin |Martin |2010 |p=730}} Đồng thời, trong một số hệ thống tín ngưỡng Đạo giáo, Đạo còn được xem như nguồn sinh khí, thay thế cho khái niệm "khí" (氣) trong việc duy trì sự sống và vũ trụ.<ref>{{Cite web |title=Taoism |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/taoism |access-date=2024-05-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}</ref>

=== Đức===
"Đức" (德) được hiểu là "đức hạnh", hoặc "sự liêm chính" và thường được dùng để chỉ sự thực hành đúng đắn theo Đạo.{{sfnp|Maspero|1981|p=32}} Đức là sự sống động, thực tiễn hóa, hoặc sự tu dưỡng phù hợp với Đạo. Mỗi sự vật cụ thể (những thứ có tên gọi), khi biểu hiện từ Đạo, đều mang bản chất nội tại riêng của chúng. Việc tuân theo bản chất nội tại ấy chính là Đức. Nguyên lý vô vi – hay "tự nhiên" – phụ thuộc vào việc thấu hiểu và hòa hợp với bản chất này, được diễn giải linh hoạt từ bản chất cá nhân của mỗi người đến ý niệm tổng quát hơn về bản tính con người trong mối tương quan với vũ trụ.{{sfnp|Bodde|Fung|1997|pp=99–101}}

Lịch sử cho thấy khái niệm Đức được hiểu rất khác nhau giữa Đạo giáo và Nho giáo. Trong Nho giáo, Đức chủ yếu mang tính đạo đức, nhấn mạnh các giá trị như nhân, nghĩa, và hiếu. Đức được hiểu là sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc xã hội được định hình và hệ thống hóa. Trong Đạo giáo, Đức được nhìn nhận theo cách rộng rãi và tự nhiên hơn, mang tính siêu hình, nhấn mạnh mối quan hệ giữa con người và vũ trụ. Đạo giáo xem các quy tắc xã hội chỉ là phản ánh thứ yếu, đôi khi bị bóp méo, của những tương tác tự nhiên và tự phát giữa con người. Thậm chí, các quy tắc ấy đôi khi bị xem là cấu trúc cứng nhắc, đi ngược lại tự nhiên và gây ra xung đột. Những khác biệt này dẫn đến nhiều mâu thuẫn triết học và chính trị giữa Đạo giáo và Nho giáo. Nhiều đoạn trong các tác phẩm được cho là của Trang Tử dành để phê phán những hạn chế và thất bại của tư tưởng Nho giáo, đặc biệt là sự gò bó và tính cưỡng chế của hệ thống quy phạm đạo đức mà Nho giáo đặt ra.{{cần dẫn nguồn}}

== Diễn giải ==
=== Đạo giáo ===
Dịch giả người Anh Arthur Waley từng nhận xét:

"Đạo" có nghĩa là đường, lối, con đường; từ đó mở rộng thành cách thức, phương pháp, học thuyết, hay nguyên lý. Ví như Thiên đạo (Đạo của trời) thì vô tình: khi mùa thu đến, không chiếc lá nào được giữ lại vì sắc đẹp của nó, không bông hoa nào được lưu lại vì hương thơm của nó. Nhân đạo (Đạo của Người), ngoài nhiều ý nghĩa khác, còn ám chỉ sự sinh sôi;[những ai tự tách mình khỏi dòng chảy ấy], như thái giám, được cho là "xa lìa Nhân đạo". Vương đạo là "con đường của bậc quân vương", tức nghệ thuật trị nước. Mỗi trường phái triết học đều có Đạo riêng của mình – học thuyết về cách mà cuộc sống nên được sắp đặt. Cuối cùng, trong một trường phái triết học mà các tín đồ được gọi là Đạo gia, "Đạo" mang ý nghĩa "cách mà vũ trụ vận hành", và dần trở thành một khái niệm tương tự như Thượng Đế, nhưng ở một hình thái trừu tượng và triết học hơn."{{sfnp|Waley|1958|p={{pn|date=Tháng 1, 2025}}}}

"Đạo" là khái niệm trung tâm trong cả hình thức triết học và tôn giáo của Đạo giáo, đồng thời cũng chính là nguồn gốc tên gọi của Đạo giáo. Đạo được xem như trật tự tự nhiên, là nền tảng ẩn tàng bên dưới mọi hiện tượng và hoạt động của vũ trụ. Trong Đạo giáo, ngôn ngữ và việc "đặt tên" cho Đạo thường bị xem là tiêu cực; bởi lẽ, Đạo tồn tại và vận hành vượt ra khỏi mọi phân biệt và giới hạn của ngôn từ.{{sfnp|Kohn|1993|p=11}}

Không có một cách nhìn chính thống duy nhất nào về Đạo trong Đạo giáo. Tất cả các hình thức Đạo giáo đều xoay quanh hai khái niệm Đạo và Đức, nhưng lại tồn tại sự đa dạng trong cách hiểu giữa các tông phái, thậm chí giữa từng cá nhân trong cùng một tông phái. Tuy vậy, vẫn có những mẫu hình và xu hướng chung rõ ràng trong Đạo giáo và các nhánh của nó.{{sfnp|Kohn|1993|pp=11–12}}

Sự đa dạng trong cách nhìn nhận Đạo được phản ánh qua bốn tác phẩm tiêu biểu, đại diện cho các dòng tư tưởng chính trong Đạo giáo, và đều được sử dụng trong Đạo giáo hiện đại: ''[[Đạo đức kinh]]'' là văn bản cổ xưa nhất, mang tính triết học và suy nghiệm, là nền tảng cho cách tiếp cận tư duy trừu tượng về Đạo. ''Đạo thể luận'' (道體論) là tác phẩm chú giải ''Đạo đức kinh'' từ thế kỷ thứ 8, phản ánh tư duy của giới trí thức, kết hợp giữa góc nhìn học thuật và tôn giáo. ''[[Thanh tĩnh kinh]]'' (清靜經) là văn bản mang tính nghi lễ, xuất hiện từ thời Hán, thể hiện cái nhìn sùng tín về Đạo, thường được dùng trong các nghi thức của Đạo giáo tôn giáo, đặc biệt ở những cộng đồng ẩn cư. ''[[Nam Hoa kinh]]'' sử dụng ngụ ngôn, giai thoại và truyện kể để truyền đạt Đạo, biểu lộ tinh thần tự do, linh hoạt và ẩn dụ trong cách tiếp cận triết học. Mỗi văn bản là một con đường riêng, nhưng đều hướng tới việc hiểu sâu sắc hơn về Đạo – nguồn cội của mọi tồn tại và dòng chảy bất tận của vũ trụ.{{sfnp|Kohn|1993|p=12}}

Đạo giáo tôn giáo hiện hữu dưới nhiều hình thức và biến thể phong phú, dung hòa các yếu tố từ học thuật, nghi lễ, siêu nhiên, sùng tín, văn chương, cho đến thực hành dân gian. Sự kết hợp này tạo nên những cách diễn giải và ứng dụng Đạo rất đa dạng. Phật giáo và Nho giáo đã tác động mạnh mẽ đến cách nhiều tông phái Đạo giáo nhìn nhận, tiếp cận, và lý giải về Đạo. Chính sự phong phú này khiến việc đưa ra một cái nhìn khái quát, chính xác và rõ ràng về cách diễn giải Đạo trong Đạo giáo tôn giáo trở nên khó khăn, ngoại trừ một số điểm tương đồng cơ bản.{{sfnp|Fowler|2005|pp=5–7}}

Trong hầu hết các nhánh Đạo giáo tôn giáo, Đạo được xem là hiện hữu bất biến, nhưng cần được biểu lộ, tu dưỡng và hoàn thiện để được nhận thức trọn vẹn. Đạo là nguồn cội của vũ trụ, và hạt giống của sự tinh khiết nguyên sơ của Đạo hiện diện trong mọi sự vật. Theo một số người tu tập Đạo, các bài tập khí công giúp con người hấp thụ "phần khí của vũ trụ".<ref>{{Cite web |title=Daoism |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555647/Daoism.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028043813/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555647/Daoism.html |archive-date=2009-10-28 |website=[[Encarta]] |publisher=[[Microsoft]]}}</ref> [[Hương|Trầm hương]] và một số khoáng chất cũng được coi là biểu tượng của vũ trụ, và việc hấp thụ chúng có thể tạo ra những hiệu quả tương tự. Sự biểu hiện của Đạo được gọi là Đức (德), đóng vai trò chỉnh sửa và làm tươi sáng thế giới bằng ánh sáng từ Đạo.{{sfnp|Kohn|1993|pp=11–12}}

Trong Đạo giáo triết học, Đạo được nhìn nhận không phải là một khái niệm tôn giáo, cũng không phải là một đấng siêu nhiên hay Đấng tối cao thần bí như [[Brahman]] trong [[Ấn Độ giáo]]. Joseph Wu từng nhận xét: "Đạo không mang ý nghĩa tôn giáo; thậm chí nó không liên quan gì đến tôn giáo". Các tác phẩm của Lão Tử và Trang Tử tuy thấm đẫm màu sắc huyền bí nhưng lại hướng tới chủ nghĩa nhân văn và tự nhiên, được tiếp cận qua những nghịch lý.{{sfnp|Moeller|2006|pp=133–145}} Khác với nhiều hệ thống tôn giáo thường đặt sự huyền bí và siêu việt làm mục tiêu, Đạo trong triết học không siêu vượt khỏi con người, cũng không phải là con đường thoát ly khỏi thế gian. Trái lại, bản ngã thấm nhuần Đạo chính là bản ngã hòa mình vào vị trí tự nhiên của nó trong vũ trụ. Kẻ sống thuận Đạo là người tự hoàn thiện bản thân mà còn thể hiện sự trọn vẹn ấy trong mọi hành động của mình.{{sfnp|Fowler|2005|pp=5–6}}

Tuy nhiên, sự phân biệt này trở nên phức tạp bởi những khó khăn trong việc diễn giải và phân định các trường phái, tông phái, và dòng chảy tư tưởng trong Đạo giáo.{{sfnp|Mair|2001|p=174}} Có người quan niệm rằng Đạo là một thực thể có khả năng "hóa thân thành con người," để hoàn thành những mục đích mà nó hướng đến.{{sfnp|Stark|2007|p=259}} Đạo chính là biểu tượng cho sự hòa hợp giữa con người và vũ trụ, đồng thời là sợi dây liên kết con người với mọi hiện tượng trong thế giới và thiên nhiên.{{cần dẫn nguồn}}

=== Nho giáo ===
Trong Nho giáo, Đạo của Khổng Tử có thể được hiểu là "chân lý." Nho giáo nhìn nhận Đạo như một con đường hòa hợp với lối sống, chính trị và truyền thống. Đạo mang tầm quan trọng ngang hàng với Đức (德) và ''nhân'' (仁). Khổng Tử diễn giải Đạo theo tinh thần nhân văn, chú trọng vào mối quan hệ giữa con người với nhau, hiếm khi đề cập đến "Đạo Trời" (Thiên Đạo). Nhà tư tưởng Nho giáo thời kỳ đầu, [[Tuân Tử]], đã nêu rõ sự khác biệt này. Dù thừa nhận sự tồn tại và ý nghĩa cao cả của Thiên Đạo, ông khẳng định rằng trọng tâm của Đạo nằm ở việc điều chỉnh các mối quan hệ nhân sinh.{{sfnp|Taylor|Choy|2005|p=589}}

Trong Nho giáo, Đạo, khi được nhìn qua lăng kính tôn giáo, chính là "sự tuyệt đối" mà người tín ngưỡng hướng tới. Trong ''[[Trung Dung]]'', sự hòa hợp với Tuyệt Đối đồng nghĩa với sự chính trực và chân thành. ''[[Đại Học]]'' mở rộng khái niệm này, xem Đạo là ánh sáng soi đường cho đức hạnh, cải thiện con người và là biểu hiện của đạo lý thuần khiết nhất. Thời nhà Đường, [[Hàn Dũ]] – một người thù địch với Phật giáo – đã hệ thống hóa và định hình tư tưởng Nho giáo như một lập luận phản biện trước ảnh hưởng của Phật giáo. Ông nhấn mạnh đạo đức trong Đạo, gắn kết Đạo với nhân tính và chính nghĩa, đồng thời xây dựng "truyền thống của Đạo" nhằm phủ nhận những dòng tư tưởng của Phật giáo.{{sfnp|Taylor|Choy|2005|p=589}} Đến thời nhà Tống, Đạo được nhìn nhận như nguồn gốc của tổ tiên và [[Thiên mệnh]], thể hiện sự hòa quyện giữa con người và vũ trụ trong khuôn khổ Nho giáo.{{sfnp|Harl|2023|p=272}}

==== Lý học ====
Vào thời Tống, các nhà [[Lý học]] coi Đạo là sự thuần khiết tối thượng, tồn tại tự tại trong chính bản thể của nó. [[Thiệu Ung]] nhìn nhận Đạo như khởi nguồn của trời, đất, và vạn vật trong vũ trụ. Trái lại, [[Trương Tải]] lại diễn giải Đạo theo hướng sinh khí luận, coi Đạo là thành tố cơ bản hoặc hệ quả của ''[[Khí (triết học)|khí]]'' – năng lượng động lực đứng sau sự sống và thế giới. Cách hiểu này được nhiều học giả sau đó tiếp nhận, tiêu biểu như [[Đái Trinh]] vào thời [[nhà Thanh]].{{sfnp|Taylor|Choy|2005|p=589}}

[[Chu Hi]], [[Trình Hạo]] và [[Trình Di]] nhìn nhận Đạo trong bối cảnh lý (理) và thiên lý (天理). Trình Hạo cho rằng bản chất cốt lõi của lý, và do đó của Đạo, chính là lòng nhân (仁). Sống thuận theo Đạo đồng nghĩa với việc phát triển lòng từ bi, sự vị tha, và các phẩm chất nhân đức khác. Trình Di tiếp nối quan điểm này, mở rộng thêm bằng các giáo lý về tương tác giữa âm và dương, việc tu dưỡng và bảo toàn sự sống, cùng nguyên lý một vũ trụ công bằng về mặt đạo đức.{{sfnp|Taylor|Choy|2005|p=589}}

Nhìn chung, Đạo trong Lý học được đồng nhất với tính toàn thể. [[Vương Phu Chi]] diễn giải Đạo như ''thái cực'' (太極), đồng thời là con đường dẫn đến nó. Trong Lý học, không có gì tồn tại ngoài thiên lý (nguyên lý của trời). Đạo bao hàm trong mọi sự vật, hiện tượng. Do đó, đời sống tôn giáo không phải là hành trình đặc biệt hay chỉ dành cho một số ít trong Lý học. Thay vào đó, chính cuộc sống bình thường, với những sự việc và sự vật giản dị hàng ngày, là con đường dẫn đến Tuyệt Đối, bởi Tuyệt Đối đã hiện hữu trong mọi khía cạnh của đời sống thường nhật.{{sfnp|Taylor|Choy|2005|p=589}}

=== Phật giáo ===
Phật giáo du nhập vào Trung Hoa từ thế kỷ 1 và đạt đến thời kỳ hoàng kim vào thế kỷ 4, khi sự phát triển và trưởng thành của giáo pháp đạt đến đỉnh cao. Trong khoảng thời gian ngắn, hàng trăm bộ kinh văn bằng [[tiếng Pali]] và [[tiếng Phạn]] đã được các vị tăng sĩ dịch sang Hán văn. Khái niệm ''dhyana'' được dịch thành ''thiền'' (禅), sau này trở thành tên gọi của [[Thiền tông]]. Việc sử dụng các khái niệm Trung Hoa bản địa, như "Đạo", vốn gần gũi với tư tưởng và thuật ngữ Phật giáo, đã giúp Phật giáo dễ dàng hòa nhập và được người Trung Hoa tiếp nhận. Tuy nhiên, sự khác biệt trong thuật ngữ tiếng Phạn và Hán văn đã dẫn đến những hiểu lầm ban đầu, từ đó hình thành nên một Phật giáo Đông Á mang sắc thái riêng biệt. Trong quá trình này, nhiều từ ngữ Hán Văn đã mang ý nghĩa triết học và ngữ nghĩa phong phú của mình vào Phật giáo, bao gồm cả việc sử dụng "Đạo" để diễn tả các khái niệm và nguyên lý cốt lõi trong Phật giáo.{{sfnp|Dumoulin|2005|pp=63–65}}

Thiền sư [[Bách Trượng Hoài Hải]] từng dạy một đệ tử đang bối rối trước những đoạn kinh rằng:

"Dùng lời để biểu đạt ý, sẽ tìm thấy 'ý'. Không dùng lời, ý nghĩa sẽ trống rỗng. Sự trống rỗng chính là Đạo. Đạo chính là sự dứt bặt lời và ý".

Trong Thiền tông, Đạo được nhìn nhận là biểu trưng cho cả con đường tu tập lẫn mục tiêu tối hậu của Phật giáo, bao gồm [[Bát chính đạo]] và sự [[giác ngộ]]. Lời dạy của Bách Trượng là minh chứng cho cách "Đạo" được sử dụng trong bối cảnh ngữ nghĩa đa tầng và linh hoạt của văn hóa Trung Hoa. Lời và ý được dùng để chỉ nghi lễ và thực hành, trong khi "trống rỗng" ở đây ám chỉ khái niệm ''sunyata'' (tính không) trong tư tưởng Phật giáo.{{sfnp|Hershock|1996|pp=67–68}}

Việc nhận thức Đạo và [[Phật tính]] không nằm trong khuôn khổ của các khái niệm lý luận, mà là sự thực chứng, sự đáp ứng tích cực đối với [[Tứ diệu đế]] – điều không thể trọn vẹn diễn đạt qua ngôn từ hay các khái niệm cụ thể. Trong ngữ cảnh này, "Đạo" được hiểu là con đường trở về nguồn cội phổ quát, tuân theo ''dharma'' (chân lý), thực hành thiền định đúng đắn, và đạt đến ''nirvana'' (niết bàn). "Đạo" thường được các Phật tử Trung Hoa sử dụng với nhiều tầng nghĩa sâu sắc và đa dạng, mang theo các ý niệm phong phú trong triết lý và thực hành.{{sfnp|Hershock|1996|pp=69–70}}

== Cước chú ==
{{NoteFoot}}

== Tham khảo ==
{{Tham khảo|30em}}

==Thư mục==
{{refbegin|30em|indent=yes}}
* {{Cite book |last=Baxter |first=William H. |author-link=William H. Baxter |title=A Handbook of Old Chinese Phonology |publisher=Mouton de Gruyter |year=1992 |isbn=978-3-110-12324-1 |location=Berlin}}
* {{Cite book |last1=Bodde |first1=Derk |title=A short history of Chinese philosophy |url=https://archive.org/details/shorthistoryofch0000feng_o9i0 |last2=Fung |first2=Yu-Lan |publisher=Simon and Schuster |year=1997 |isbn=0-684-83634-3}}
* {{Cite journal |last=Boodberg |first=Peter A. |year=1957 |title=Philological Notes on Chapter One of the ''Lao Tzu'' |journal=Harvard Journal of Asiatic Studies |volume=20 |issue=3/4 |pages=598–618 |doi=10.2307/2718364 |jstor=2718364}}
* {{Cite book |last=Cane |first=Eulalio Paul |title=Harmony: Radical Taoism Gently Applied |publisher=Trafford Publishing |year=2002 |isbn=1-4122-4778-0}}
* {{Cite book |last1=Carlson |first1=Kathie |title=The Book of Symbols: Reflections on Archetypal Images |url=https://archive.org/details/bookofsymbolsref0000unse |last2=Flanagin |first2=Michael N. |last3=Martin |first3=Kathleen |last4=Martin |first4=Mary E. |last5=Mendelsohn |first5=John |last6=Rodgers |first6=Priscilla Young |last7=Ronnberg |first7=Ami |last8=Salman |first8=Sherry |last9=Wesley |first9=Deborah A. |publisher=[[Taschen]] |year=2010 |isbn=978-3-8365-1448-4 |editor-last=Arm |editor-first=Karen |location=Köln |editor-last2=Ueda |editor-first2=Kako |editor-last3=Thulin |editor-first3=Anne |editor-last4=Langerak |editor-first4=Allison |editor-last5=Kiley |editor-first5=Timothy Gus |editor-last6=Wolff |editor-first6=Mary}}
* {{Cite book |last=Chang |first=Stephen T. |title=The Great Tao |url=https://archive.org/details/greattao0000chan |publisher=Tao Publishing, imprint of Tao Longevity |year=1985 |isbn=0-942196-01-5}}
* {{Cite book |last1=Ch'eng |first1=Chung-Ying |title=New dimensions of Confucian and Neo-Confucian philosophy |url=https://archive.org/details/newdimensionsofc0000chen |last2=Cheng |first2=Zhongying |publisher=SUNY Press |year=1991 |isbn=0-7914-0283-5}}
* {{Cite book |last=Chan |first=Wing-tsit |title=A Source Book in Chinese Philosophy |url=https://archive.org/details/sourcebookinchin0000chan |publisher=Princeton |year=1963 |isbn=0-691-01964-9}}
* {{Cite book |last=Damascene |first=Hieromonk |title=Christ the Eternal Tao |publisher=Valaam Books |year=2012 |edition=6th}}
* {{Cite book |title=ABC Chinese-English Dictionary: Alphabetically Based Computerized (ABC Chinese Dictionary) |url=https://archive.org/details/abcchineseenglis0000unse |publisher=University of Hawaii Press |year=1996 |isbn=0-8248-1744-3 |editor-last=DeFrancis |editor-first=John}}
*{{Cite book |title=ABC Chinese-English Comprehensive Dictionary |publisher=University of Hawaii Press |year=2003 |editor-last=DeFrancis |editor-first=John}}
* {{Cite book |last=Dumoulin |first=Henrik |title=Zen Buddhism: a History: India and China |url=https://archive.org/details/zenbuddhismhisto0000dumo_f0r8 |publisher=World Wisdom |year=2005 |isbn=0-941532-89-5 |translator-last=Heisig |translator-first=James |translator-last2=Knitter |translator-first2=Paul}}
* {{Cite book |last=Fowler |first=Jeaneane |title=An introduction to the philosophy and religion of Taoism: pathways to immortality |publisher=Sussex Academic Press |year=2005 |isbn=1-84519-085-8}}
* {{Cite book |last=Hansen |first=Chad D. |title=A Daoist Theory of Chinese Thought: A Philosophical Interpretation |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0-19-513419-2}}
* {{cite book |title=Hanyu Da Zidian |publisher=Hubei Cishu Chubanshe |location=Wuhan |language=Chinese |date=1989 |volume=6 |isbn=978-7-5403-0022-7 |ref={{sfnref|''Hanyu Da Zidian''|1989}}}}
* {{Cite book |last=Harl |first=Kenneth W. |author-link=Kenneth W. Harl |title=Empires of the Steppes: A History of the Nomadic Tribes Who Shaped Civilization |url=https://archive.org/details/barbarianshowemp0000kenn |publisher=[[Hanover Square Press]] |year=2023 |isbn=978-1-335-42927-8 |location=United States}}
* {{Cite book |last=Hershock |first=Peter |title=Liberating intimacy: enlightenment and social virtuosity in Ch'an Buddhism |url=https://archive.org/details/liberatingintima0000hers |publisher=SUNY Press |year=1996 |isbn=0-7914-2981-4}}
* {{Cite journal |last=Jian-guang |first=Wang |date=December 2019 |title=Water Philosophy in Ancient Society of China: Connotation, Representation, and Influence |url=https://www.davidpublisher.com/Public/uploads/Contribute/5e05a4e1c4c77.pdf |journal=Philosophy Study |volume=9 |issue=12 |pages=750–760}}
*{{Cite book |last=Karlgren |first=Bernhard |author-link=Bernhard Karlgren |title=Grammata Serica Recensa |publisher=Museum of Far Eastern Antiquities |year=1957}}
* {{Cite book |last=Keller |first=Catherine |title=The Face of the Deep: A Theology of Becoming |url=https://archive.org/details/faceofdeeptheolo0000kell |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0-415-25648-8}}
*{{Cite book |last=Kirkland |first=Russell |title=Taoism: The Enduring Tradition |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-415-26321-4}}
* {{Cite book |last=Kohn |first=Livia |title=The Taoist experience |url=https://archive.org/details/taoistexperience0000kohn |publisher=SUNY Press |year=1993 |isbn=0-7914-1579-1}}
*{{Cite book |last=Komjathy |first=Louis |title=Handbooks for Daoist Practice |publisher=Yuen Yuen Institute |year=2008 |location=Hong Kong}}
* {{Cite book |last=LaFargue |first=Michael |title=Tao and Method: A Reasoned Approach to the Tao Te Ching |publisher=SUNY Press |year=1994 |isbn=0-7914-1601-1}}
* {{Cite book |last=LaFargue |first=Michael |title=The tao of the Tao te ching: a translation and commentary |url=https://archive.org/details/taooftaotechingt0000laoz |publisher=SUNY Press |year=1992 |isbn=0-7914-0986-4}}
*{{Cite book |last=Lau |title=The Analects (Lun yu) |publisher=Penguin |year=1979 |translator-last=Lau |translator-first=D. C.}}
*{{Cite journal |last=Li |first=Fanggui |author-link=Li Fanggui |year=1971 |title=Shanggu yin yanjiu |script-title=zh:上古音研究 |journal=Tsinghua Journal of Chinese Studies |language=zh |volume=9 |pages=1–61}}
* {{Cite book |last=Liu |first=Da |url=https://archive.org/details/taochinesecultur0000dali |title=The Tao and Chinese culture |publisher=Taylor & Francis |year=1981 |isbn=0-7100-0841-4 |url-access=registration}}
*{{Cite book |last=Mair |first=Victor H. |title=Tao Te Ching: The Classic Book of Integrity and the Way, by Lao Tzu; an entirely new translation based on the recently discovered Ma-wang-tui manuscripts |publisher=Bantam Books |year=1990}}
* {{Cite book |last=Mair |first=Victor H. |title=The Columbia History of Chinese Literature |url=https://archive.org/details/columbiahistoryo0000unse_v1s4 |publisher=[[Columbia University Press]] |year=2001 |isbn=0-231-10984-9}}
* {{Cite book |last=Martinson |first=Paul Varo |url=https://archive.org/details/theologyofworldr0000mart |title=A theology of world religions: Interpreting God, self, and world in Semitic, Indian, and Chinese thought |publisher=Augsburg Publishing House |year=1987 |isbn=0-8066-2253-9 |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Maspero |first=Henri |url=https://archive.org/details/taoismchineserel00henr |title=Taoism and Chinese Religion |publisher=University of Massachusetts Press |year=1981 |isbn=0-87023-308-4 |translator-last=Kierman |translator-first=Frank A. Jr. |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Meyer |first=Milton Walter |title=China: A Concise History |publisher=[[Rowman & Littlefield|Littlefield Adams Quality Paperbacks]] |year=1994 |isbn=978-0-8476-7953-9 |edition=2nd |location=Lanham, Maryland}}
* {{Cite book |last=Moeller |first=Hans-Georg |url=https://archive.org/details/philosophyofdaod0000moel |title=The Philosophy of the Daodejing |publisher=Columbia University Press |year=2006 |isbn=0-231-13679-X |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Ni |first=Xueting C. |year=2023 |title=Chinese Myths: From Cosmology and Folklore to Gods and Immortals |publisher=Amber Books |isbn=978-1-83886-263-3 |location=London}}
*{{Cite book |last=Pulleyblank |first=E.G. |author-link=Edwin G. Pulleyblank |title=Lexicon of Reconstructed Pronunciation in Early Middle Chinese, Late Middle Chinese, and Early Mandarin |publisher=UBC Press |year=1991}}
*{{Cite book |last=Schuessler |first=Axel |url=https://books.google.com/books?id=nIvqAC7FNBQC |title=ABC Etymological Dictionary of Old Chinese |publisher=University of Hawaii Press |year=2007 |isbn=978-0-8248-2975-9}}
* {{Cite book |last=Sharot |first=Stephen |title=A Comparative Sociology of World Religions: virtuosos, priests, and popular religion |publisher=NYU Press |year=2001 |isbn=0-8147-9805-5 |location=New York}}
* {{Cite book |last=Stark |first=Rodney |author-link=Rodney Stark |title=Discovering God: The Origins of the Great Religions and the Evolution of Belief |url=https://archive.org/details/discoveringgodor00star |publisher=[[HarperOne]] |year=2007 |isbn=978-0-06-117389-9 |edition=1st |location=New York}}
* {{Cite book |last=Sterckx |first=Roel |title=Chinese Thought. From Confucius to Cook Ding |publisher=Penguin |year=2019 |location=London}}
* {{Cite book |last1=Taylor |first1=Rodney Leon |title=The Illustrated Encyclopedia of Confucianism, Volume 2: N-Z |last2=Choy |first2=Howard Yuen Fung |publisher=Rosen Publishing Group |year=2005 |isbn=0-8239-4081-0}}
* {{Cite book |last=Waley |first=Arthur |author-link=Arthur Waley |title=The way and its power: a study of the Tao tê ching and its place in Chinese thought |url=https://archive.org/details/wayitspowerstudy0000wale |publisher=Grove Press |year=1958 |isbn=0-8021-5085-3}}
* {{Cite book |last=Watts |first=Alan Wilson |title=[[Tao: The Watercourse Way]]'' with Al Chung-liang Huang |publisher=Pantheon |year=1977 |isbn=0-394-73311-8}}
* {{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2006 |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York}}
* {{Cite book |last=Zai |first=J. |url=https://books.google.com/books?id=-WzMCQAAQBAJ |title=Taoism and Science: Cosmology, Evolution, Morality, Health and more |publisher=Ultravisum |year=2015 |isbn=978-0-9808425-5-5}}
* {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=M9YkDwAAQBAJ |title=Sinicizing Christianity |publisher=BRILL |year=2017 |isbn=978-90-04-33038-2 |editor-last=Zheng |editor-first=Yangwen}}
* {{Cite journal |last=Zhou|first=Fagao|author-mask=Zhou Fagao (周法高) |year=1972 |title=Shanggu Hanyu he Han-Zangyu |script-title=zh:上古漢語和漢藏語 |journal=Journal of the Institute of Chinese Studies of the Chinese University of Hong Kong |language=zh |volume=5 |pages=159–244}}
{{refend}}

== Liên kết ngoài ==
* {{Wikiquote-inline}}
* {{Wiktionary-inline|道}}
* {{Wiktionary-inline|đạo}}

[[Thể loại:Khái niệm triết học]]
[[Thể loại:Tư tưởng Trung Quốc]]
[[Thể loại:Thuật ngữ tiếng Trung Quốc]]
[[Thể loại:Đạo giáo]]
[[Thể loại:Đạo]]

title: Tên tiếng Trung

Tiếng Trung: 道

Nghĩa đen: con đường

Bính âm Hán ngữ: dào

Chú âm phù hiệu: ㄉㄠˋ

Latinh hóa Yale: dàu douh

IPA:
[tâu] ⓘ
[tòu]

Latinh hóa: doh入

POJ tiếng Mân Tuyền Chương: tō

Tâi-lô: tō

Tiếng Hán trung cổ: dáw

title: Tên tiếng Việt

Chữ Quốc ngữ: đạo

Chữ Hán: 道

title: Tên tiếng Triều Tiên

Hangul: 도

Hanja: 道

Romaja quốc ngữ: do

McCune–Reischauer: to

title: Tên tiếng Nhật

Kanji: 道

Rōmaji: dō


text:
# Cantuaria pilama
Cantuaria pilama là một loài nhện trong họ Idiopidae.
Loài này thuộc chi Cantuaria. Cantuaria pilama được Raymond Robert Forster miêu tả năm 1968.

title: Cantuaria pilama

wikitext:
{{italictitle}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Cantuaria pilama''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| unranked_classis = [[Arachnomorpha]]
| subphylum = [[Động vật Chân kìm|Chelicerata]]
| classis = [[Lớp Hình nhện|Arachnida]]
| ordo = [[Nhện|Araneae]]
| familia = [[Idiopidae]]
| genus = ''[[Cantuaria]]''
| species = '''''C. pilama'''''
| binomial = ''Cantuaria pilama''
| binomial_authority = [[Raymond Robert Forster|R.R.Forster]], 1968
}}
'''''Cantuaria pilama''''' là một loài [[nhện]] trong họ [[Idiopidae]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.</ref>

Loài này thuộc chi ''[[Cantuaria]]''. ''Cantuaria pilama'' được [[Raymond Robert Forster]] miêu tả năm 1968.

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{Wikispecies nội dòng|Cantuaria pilama}}

[[Thể loại:Cantuaria]]

{{Idiopidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Phân ngành (subphylum): Chelicerata

(không phân hạng): Arachnomorpha

Lớp (class): Arachnida

Bộ (ordo): Araneae

Họ (familia): Idiopidae

Chi (genus): Cantuaria

Loài (species): C. pilama

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cantuaria pilama · R.R.Forster, 1968


text:
# Solanum toldense
Solanum toldense là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được Matesevach & Barboza mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.

title: Solanum toldense

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Solanum toldense''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cà|Solanales]]
| familia = [[Họ Cà|Solanaceae]]
| genus = ''[[Solanum]]''
| species = '''''S. toldense'''''
| binomial = ''Solanum toldense''
| binomial_authority = Matesevach & Barboza, 2001
}}
'''''Solanum toldense''''' là loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cà]]. Loài này được Matesevach & Barboza mô tả khoa học đầu tiên năm 2001.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50216098| title=''Solanum toldense''|access-date = ngày 14 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Solanum toldense}}
*{{Wikispecies nội dòng|Solanum toldense}}
*{{IPNI2|Solanum toldense|322190-2|access-date = ngày 14 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Cà|T]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 2001]]

{{Solaneae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Solanales

Họ (familia): Solanaceae

Chi (genus): Solanum

Loài (species): S. toldense

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Solanum toldense · Matesevach & Barboza, 2001


text:
# Knöringen
Knöringen là một xã thuộc huyện Südliche Weinstraße, trong bang Rheinland-Pfalz, phía tây nước Đức. Xã này có diện tích 2,52 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 476 người.

title: Knöringen

wikitext:
{{Thông tin địa danh Đức
|image_photo =
|Wappen = DEU Knöringen COA.svg
|lat_deg = 49 |lat_min = 14 |lat_sec = 17
|lon_deg = 8 |lon_min = 08 |lon_sec = 40
|Lageplan =
|Bundesland = Rheinland-Pfalz
|Landkreis = Südliche Weinstraße
|Verbandsgemeinde = Landau-Land
|Höhe = 157
|Fläche = 2.52
|Einwohner = 476
|Stand = 2006-12-31
|PLZ = 76833
|Vorwahl = 06341
|Kfz = SÜW
|Gemeindeschlüssel = 07 3 37 050
|Adresse-Verband = An 44 Nr.31<br />76829 Landau in der Pfalz
|Website = [http://www.knoeringen.de/ www.knoeringen.de]
|Bürgermeister = Klaus Pabst
}}

'''Knöringen''' là một [[xã của Đức|xã]] thuộc [[bang của Đức|huyện]] [[Südliche Weinstraße]], trong [[bang của Đức|bang]] [[Rheinland-Pfalz]], phía tây nước [[Đức]]. Xã này có [[diện tích]] 2,52 [[km²]], [[dân số]] thời điểm ngày [[31 tháng 12]] năm [[2006]] là 476 người.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{Xã của huyện Südliche Weinstraße}}

[[Thể loại:Xã của bang Rheinland-Pfalz]]
[[Thể loại:Xã và đô thị ở huyện Südliche Weinstraße]]

{{RheinlandPfalz-stub}}

title: Knöringen

Quốc gia: Đức

Bang: Rheinland-Pfalz

Huyện: Südliche Weinstraße

Liên xã: Landau-Land

title: Chính quyền

• Thị trưởng: Klaus Pabst

title: Diện tích

title: Dân số (2020-12-31)

Múi giờ: UTC+1, UTC+2

Biển số xe: SÜW


text:
# Gmina Brańszczyk
Gmina Brańszchot là một gmina nông thôn (khu hành chính) ở hạt Wyszków, Masovian Voivodeship, ở miền đông trung bộ của Ba Lan. Vị trí bầu cử của nó là làng Brańszchot, nằm cách Wyszków khoảng 11 kilômét (7 mi) về phía đông bắc của và cách thủ đô Warsaw 62 km (39 mi) về phía đông bắc.
Gmina có diện tích 167,61 kilômét vuông (64,7 dặm vuông Anh), và tính đến năm 2006, tổng dân số của nó là 8,408 người (năm 2013 là 8,28 người).

## Làng
Gmina Brańszczyk gồm các làng và các khu định cư Białebłoto-kobyla, Białebłoto-Kurza, Białebłoto-Nowa Wies, Białebłoto-Stara Wies, Brańszczyk, Budykierz, Dalekie-Tartak, Dudowizna, Knurowiec, Niemiry, Nowe Budy, Nowy Brańszczyk, Ojcowizna, Poręba Średnia, Poręba-Kocęby, Przyjmy, Stare Budy, Trzcianka, Tuchlin, Turzyn, Udrzyn và Udrzynek.

## Gmina lân cận
Gmina Brańszchot được bao bọc bởi các gminas Brok, Długosiodło, ochów, Małkinia Górna, Ostrów Mazowiecka, Rząśnik, Sadowne và Wyszków.

title: Gmina Brańszczyk

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư|name=Gmina Brańszczyk|other_name=Brańszczyk Commune|settlement_type=[[Gmina]]|total_type=Total|image_flag=|image_shield=POL gmina Brańszczyk COA.svg|image_map=|subdivision_type=Country|subdivision_name={{POL}}|subdivision_type1=[[Voivodeships of Poland|Voivodeship]]|subdivision_name1=[[Masovian Voivodeship|Masovian]]|subdivision_type2=[[Powiat|County]]|subdivision_name2=[[Wyszków County|Wyszków]]|area_total_km2=167.61|population_total=8428|population_as_of=2013 <ref>{{Chú thích web |url=http://stat.gov.pl/en/topics/statistical-yearbooks/statistical-yearbooks/demographic-yearbook-of-poland-2014,3,8.html/ |ngày truy cập=2019-06-23 |tựa đề=Demographic Yearbook of Poland 2014 |archive-date=2016-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220101002/http://stat.gov.pl/en/topics/statistical-yearbooks/statistical-yearbooks/demographic-yearbook-of-poland-2014,3,8.html/ |url-status=dead }}</ref>|population_density_km2=auto|coor_pinpoint=Brańszczyk|pushpin_map=Poland|pushpin_label_position=bottom|seat=[[Brańszczyk]]|website=http://www.branszczyk.pl/}}
'''Gmina Brańszchot''' là một gmina nông thôn (khu hành chính) ở [[Wyszkowski|hạt Wyszków]], [[Mazowieckie|Masovian Voivodeship]], ở miền đông trung bộ của [[Ba Lan]]. Vị trí bầu cử của nó là làng Brańszchot, nằm cách [[Wyszków]] khoảng {{Convert|11|km|mi|0}} về phía đông bắc của và cách thủ đô [[Warszawa|Warsaw]] {{Convert|62|km|mi|0|abbr=on}} về phía đông bắc.

Gmina có diện tích {{Convert|167,61|km2|sqmi|1}}, và tính đến năm 2006, tổng dân số của nó là 8,408 người (năm 2013 là 8,28 người).

== Làng ==
Gmina Brańszczyk gồm các làng và các khu định cư Białebłoto-kobyla, Białebłoto-Kurza, Białebłoto-Nowa Wies, Białebłoto-Stara Wies, Brańszczyk, Budykierz, Dalekie-Tartak, Dudowizna, Knurowiec, Niemiry, Nowe Budy, Nowy Brańszczyk, Ojcowizna, Poręba Średnia, Poręba-Kocęby, Przyjmy, Stare Budy, Trzcianka, Tuchlin, Turzyn, Udrzyn và Udrzynek.

== Gmina lân cận ==
Gmina Brańszchot được bao bọc bởi các gminas Brok, Długosiodło, ochów, Małkinia Górna, Ostrów Mazowiecka, Rząśnik, Sadowne và Wyszków.

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

* [https://web.archive.org/web/20080505094648/http://www.stat.gov.pl/gus/45_655_PLK_HTML.htm Số liệu dân số chính thức của Ba Lan 2006]

[[Thể loại:Gmina của Ba Lan]]

title: Gmina Brańszczyk · Brańszczyk Commune

Country: Ba Lan

Voivodeship: Masovian

County: Wyszków

Thủ phủ: Brańszczyk

title: Diện tích

title: Dân số (2013 )


text:
# Pseudamophilus japonicus
Pseudamophilus japonicus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elmidae. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1957.

title: Pseudamophilus japonicus

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Pseudamophilus japonicus''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Elmidae]]
| genus = ''[[Pseudamophilus]]''
| species = '''''P. japonicus'''''
| binomial = ''Pseudamophilus japonicus''
| binomial_authority = [[Shuhei Nomura|Nomura]], 1957
}}
'''''Pseudamophilus japonicus''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Elmidae]]. Loài này được Nomura miêu tả khoa học năm 1957.<ref>{{Reftabel|2010-Hallan|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Pseudamophilus]]

{{Elmidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Coleoptera

Họ (familia): Elmidae

Chi (genus): Pseudamophilus

Loài (species): P. japonicus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Pseudamophilus japonicus · Nomura, 1957


text:
# Tragia durbanensis
Tragia durbanensis là một loài thực vật có hoa trong họ Đại kích. Loài này được Kuntze miêu tả khoa học đầu tiên năm 1898.

title: Tragia durbanensis

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Tragia durbanensis''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image = Tragia glabrata 01 02 2011.JPG
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Sơ ri|Malpighiales]]
| familia = [[Họ Đại kích|Euphorbiaceae]]
| genus = ''[[Tragia]]''
| species = '''''T. durbanensis'''''
| binomial = ''Tragia durbanensis''
| binomial_authority = Kuntze, 1898
| image2 = Tragia glabrata2 01 02 2011.JPG
| synonyms = * ''Tragia glabrata''
}}
'''''Tragia durbanensis''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Đại kích]]. Loài này được Kuntze miêu tả khoa học đầu tiên năm 1898.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-207295| title=''Tragia durbanensis''|accessdate = ngày 3 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}

[[Thể loại:Tragia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1898]]

{{Acalyphoideae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Malpighiales

Họ (familia): Euphorbiaceae

Chi (genus): Tragia

Loài (species): T. durbanensis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Tragia durbanensis · Kuntze, 1898

title: Danh pháp đồng nghĩa

Danh pháp đồng nghĩa: - Tragia glabrata


text:
# Sarobides
Sarobides là một chi bướm đêm thuộc họ Erebidae.

title: Sarobides

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| image =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| genus = ''Sarobides''
| name = ''Sarobides''
}}
'''''Sarobides''''' là một chi [[bướm đêm]] thuộc họ [[Erebidae]].

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
*[http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=noctuidae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

[[Thể loại:Sarobides| ]]
[[Thể loại:Erebidae]]

{{Calpinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Erebidae

Chi (genus): Sarobides


text:
# Ischnocampa ignava
Ischnocampa ignava là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

title: Ischnocampa ignava

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Ischnocampa ignava''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Ischnocampa]]''
| species = '''''I. ignava'''''
| binomial = ''Ischnocampa ignava''
| binomial_authority = Dognin, 1912
| synonyms =
}}
'''''Ischnocampa ignava''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc phân họ [[Arctiinae]], họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Ischnocampa+ignava/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
*{{Thể loại Commons nội dòng}}
*{{Wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Ischnocampa]]

{{Arctiini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Ischnocampa

Loài (species): I. ignava

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Ischnocampa ignava · Dognin, 1912


text:
# Chalepus aeneiceps
Chalepus aeneiceps là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Pic mô tả khoa học năm 1937.

title: Chalepus aeneiceps

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Chalepus aeneiceps''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Họ Ánh kim|Chrysomelidae]]
| genus = ''[[Chalepus]]''
| species = '''''C. aeneiceps'''''
| binomial = ''Chalepus aeneiceps''
| binomial_authority = [[Maurice Pic|Pic]], 1937
}}
'''''Chalepus aeneiceps''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Họ Ánh kim|Chrysomelidae]]. Loài này được [[Maurice Pic|Pic]] mô tả khoa học năm 1937.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/ChrysoIndex0.htm Chrysomelidae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008]</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Chalepus]]

{{Chalepini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Chrysomelidae

Chi (genus): Chalepus

Loài (species): C. aeneiceps

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Chalepus aeneiceps · Pic, 1937


text:
# Calydorea luteola
Calydorea luteola là một loài thực vật có hoa trong họ Diên vĩ. Loài này được (Klatt) Baker miêu tả khoa học đầu tiên năm 1876.

title: Calydorea luteola

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Calydorea luteola''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Măng tây|Asparagales]]
| familia = [[Họ Diên vĩ|Iridaceae]]
| genus = ''[[Calydorea]]''
| species = '''''C. luteola'''''
| binomial = ''Calydorea luteola''
| binomial_authority = (Klatt) Baker, 1876
}}
'''''Calydorea luteola''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Diên vĩ]]. Loài này được (Klatt) Baker miêu tả khoa học đầu tiên năm 1876.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-327012| title=''Calydorea luteola''|accessdate=ngày 25 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Calydorea luteola}}
*{{wikispecies-inline|Calydorea luteola}}
*{{IPNI2|Calydorea luteola|436343-1|accessdate=ngày 25 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Calydorea]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1876]]

{{Iridoideae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Monocots

Bộ (ordo): Asparagales

Họ (familia): Iridaceae

Chi (genus): Calydorea

Loài (species): C. luteola

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Calydorea luteola · (Klatt) Baker, 1876


text:
# Dlouhá Lhota, Příbram
Dlouhá Lhota là một làng thuộc huyện Příbram, vùng Středočeský, Cộng hòa Séc.

title: Dlouhá Lhota, Příbram

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
|name          = Dlouhá Lhota
|other_name             =
|native_name            =    <!-- for cities whose native name is not in English -->
|nickname               =
|settlement_type        =[[Làng của Cộng hòa Séc|Làng]]<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)-->
|motto                  =
<!-- images and maps  ----------->
|image_skyline          =
|imagesize              =
|image_caption          =
|image_flag             =
|flag_size              =
|image_seal             =
|seal_size              =
|image_shield           =
|shield_size            =
|image_map              =
|pushpin_map            =
|mapsize                =
|map_caption            =
|image_map1             =
|mapsize1               =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type       = Quốc gia
|subdivision_name       = {{flag|Cộng hòa Séc}}
|subdivision_type1      = [[Vùng của Cộng hòa Séc|Vùng]]
|subdivision_name1      = [[Čechy Trung (vùng)|Středočeský]]
|subdivision_type2      = [[Huyện của Cộng hòa Séc|Huyện]]
|subdivision_name2      =[[Příbram (huyện)|Příbram]]
|subdivision_type3      =
|subdivision_name3      =
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|established_title      =  <!-- Settled -->
|established_date       =
<!-- Area    --------------------->
|area_magnitude         =
|unit_pref                = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
|area_footnotes           =
|area_total_km2           =<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2            = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->
|area_metro_km2           =
<!-- Population   ----------------------->
|population_as_of               =
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               =
|population_density_km2         =
<!-- General information  --------------->
|timezone               = [[Giờ chuẩn Trung Âu|CET]]
|utc_offset             =+1
|timezone_DST         = [[Giờ Mùa hè Trung Âu|CEST]]
|utc_offset_DST         =+2
|latd=|latm=|lats=|latNS=N
|longd=|longm=|longs=|longEW=E
|elevation_footnotes    =  <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m            =
|elevation_ft           =
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type       = [[Các vùng của Liên minh châu Âu|NUTS 5]] <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code            = CZ020B 513504
|area_code              =
|blank_name             =
|blank_info             =
|blank1_name            =
|blank1_info            =
|website                =
|footnotes              =
}}

'''Dlouhá Lhota''' là một [[Làng của Cộng hòa Séc|làng]] thuộc huyện [[Příbram (huyện)|Příbram]], vùng [[Čechy Trung (vùng)|Středočeský]], [[Cộng hòa Séc]].<ref>{{chú thích web|url=http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/|title=Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls|access-date=ngày 8 tháng 8 năm 2012|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628044327/http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/|url-status=dead}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}
{{Sơ khai địa lý Cộng hòa Séc}}

[[Thể loại:Huyện Příbram]]
[[Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc]]

title: Dlouhá Lhota

Quốc gia: Cộng hòa Séc

Vùng: Středočeský

Huyện: Příbram

Đặt tên theo: chiều dài

• Mùa hè ( DST ): CEST ( UTC+2 )