text:
# Yolkonak, Tunceli
Yolkonak là một xã thuộc thành phố Tunceli, tỉnh Tunceli, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2010 là 145 người.

title: Yolkonak, Tunceli

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
|name = Yolkonak
|other_name =
|native_name =
|settlement_type = Xã
|image_skyline =
|imagesize =
|image_caption =
|image_map =
|pushpin_map =
|pushpin_label_position =right
|pushpin_map_caption =Vị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
|coordinates_display = inline,title
|coordinates_region =
|subdivision_type = [[Quốc gia]]
|subdivision_name ={{flag|Turkey}}
|subdivision_type1 =[[Phân cấp hành chính Thổ Nhĩ Kỳ|Tỉnh]]
|subdivision_name1 = [[Tunceli (tỉnh)|Tunceli]]
|subdivision_type2 = [[Phân cấp hành chính Thổ Nhĩ Kỳ|Thành phố]]
|subdivision_name2 = [[Tunceli]]
|leader_title =
|leader_name =
|established_title =
|established_date =
|area_total_km2 =
|population_as_of = 2010
|population_footnotes =
|population_total =145 người
|population_density_km2 =
|timezone=[[Giờ Đông Âu|EET]]
|utc_offset=+2
|timezone_DST=[[Giờ mùa hè Đông Âu|EEST]]
|utc_offset_DST=+3
|latd=|latm=|lats=|latNS=N
|longd=|longm=|longs=|longEW=E
|elevation_footnotes =
|elevation_m =
|elevation_ft =
|website =
|footnotes =
}}

'''Yolkonak''' là một [[Phân cấp hành chính Thổ Nhĩ Kỳ|xã]] thuộc thành phố [[Tunceli]], tỉnh [[Tunceli (tỉnh)|Tunceli]], [[Thổ Nhĩ Kỳ]]. Dân số thời điểm năm 2010 là 145 người.<ref>{{chú thích web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&ENVID=adnksdb2Env&report=idari_yapi_09sonrasi.RDF&p_il1=62&p_yil=2010&p_dil=2&desformat=html|publisher=Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ|title=Cities, towns and villages in Tunceli|access-date=ngày 12 tháng 9 năm 2012|archive-date=2012-07-14|archive-url=https://archive.today/20120714010512/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&ENVID=adnksdb2Env&report=idari_yapi_09sonrasi.RDF&p_il1=62&p_yil=2010&p_dil=2&desformat=html|url-status=bot: unknown}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Tham khảo==

[[Thể loại:Xã thuộc tỉnh Tunceli]]

{{Tunceli-geo-stub}}

title: Yolkonak

Quốc gia: Turkey

Tỉnh: Tunceli

Thành phố: Tunceli

title: Dân số (2010)

• Tổng cộng: 145 người


text:
# Campoplex coxalis
Campoplex coxalis là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

wikiname: viwiki

title: Campoplex coxalis

in_language: vi

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Campoplex coxalis''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]
| familia = [[Ichneumonidae]]
| genus = ''[[Campoplex]]''
| species = '''''C. coxalis'''''
| binomial = ''Campoplex coxalis''
| binomial_authority = [[Maximilian Spinola|Spinola]], 1851
| synonyms =
}}
'''''Campoplex coxalis''''' là một loài [[tò vò]] trong họ [[Ichneumonidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Campoplex+coxalis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 22 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Wikispecies nội dòng|Campoplex coxalis|''Campoplex coxalis''}}
*{{Thể loại Commons nội dòng|Campoplex coxalis|''Campoplex coxalis''}}

[[Thể loại:Campoplex]]

{{Campopleginae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Hymenoptera

Họ (familia): Ichneumonidae

Chi (genus): Campoplex

Loài (species): C. coxalis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Campoplex coxalis · Spinola, 1851


text:
# Syzygium pergamentaceum
Syzygium pergamentaceum là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được (King) Chantaran. & J.Parn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.

title: Syzygium pergamentaceum

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Syzygium pergamentaceum''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Myrtales]]
| familia = [[Họ Đào kim nương|Myrtaceae]]
| genus = ''[[Syzygium]]''
| species = '''''S. pergamentaceum'''''
| binomial = ''Syzygium pergamentaceum''
| binomial_authority = (King) Chantaran. & J.Parn., 1993
}}
'''''Syzygium pergamentaceum''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[Họ Đào kim nương]]. Loài này được (King) Chantaran. & J.Parn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1993.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-200091| title=''Syzygium pergamentaceum''|access-date=ngày 7 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Syzygium pergamentaceum}}
*{{wikispecies-inline|Syzygium pergamentaceum}}
*{{IPNI2|Syzygium pergamentaceum|973182-1|access-date=ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Trâm|P]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1993]]

{{Syzygieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Myrtales

Họ (familia): Myrtaceae

Chi (genus): Syzygium

Loài (species): S. pergamentaceum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Syzygium pergamentaceum · (King) Chantaran. & J.Parn., 1993


text:
# Trabea purcelli
Trabea purcelli là một loài nhện trong họ Lycosidae.
Loài này thuộc chi Trabea. Trabea purcelli được Carl Friedrich Roewer miêu tả năm 1951.

title: Trabea purcelli

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Trabea purcelli''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| unranked_classis = [[Arachnomorpha]]
| subphylum = [[Động vật Chân kìm|Chelicerata]]
| classis = [[Lớp Hình nhện|Arachnida]]
| ordo = [[Nhện|Araneae]]
| familia = [[Lycosidae]]
| genus = ''[[Trabea]]''
| species = '''''T. purcelli'''''
| binomial = ''Trabea purcelli''
| binomial_authority = [[Carl Friedrich Roewer|Roewer]], 1951
}}
'''''Trabea purcelli''''' là một loài [[nhện]] trong họ [[Lycosidae]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.</ref>

Loài này thuộc chi ''[[Trabea]]''. ''Trabea purcelli'' được [[Carl Friedrich Roewer]] miêu tả năm 1951.

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline|Trabea purcelli}}

[[Thể loại:Trabea]]

{{Lycosidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Phân ngành (subphylum): Chelicerata

(không phân hạng): Arachnomorpha

Lớp (class): Arachnida

Bộ (ordo): Araneae

Họ (familia): Lycosidae

Chi (genus): Trabea

Loài (species): T. purcelli

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Trabea purcelli · Roewer, 1951


text:
# Luna 12
Luna 12 (series E-6LF) là một nhiệm vụ không người lái của chương trình Luna của Liên Xô, còn được gọi là Lunik 12.
Luna 12 được phóng lên Mặt Trăng từ một quỹ đạo Trái Đất và đạt được quỹ đạo Mặt Trăng vào ngày 25 tháng 10 năm 1966. Tàu vũ trụ được trang bị một hệ thống truyền hình thu phát các bức ảnh Mặt Trăng. Các bức ảnh chứa 1100 đường quét với độ phân giải tối đa 14,9-19,8 m. Hình ảnh của bề mặt mặt trăng đã được truyền lại vào ngày 27 tháng 10 năm 1966. Số lượng ảnh không được biết đến. Việc truyền sóng vô tuyến từ Luna 12 đã chấm dứt vào ngày 19 tháng 1 năm 1967, sau 602 lần thực hiện quỹ đạo mặt trăng và 302 lần truyền vô tuyến.
Luna 12 đã được đưa ra để hoàn thành nhiệm vụ mà Luna 11 đã không đạt được - chụp ảnh có độ phân giải cao của bề mặt Mặt trăng từ quỹ đạo Mặt Trăng. Luna 12 lên Mặt Trăng vào ngày 25 tháng 10 năm 1966 và tiến vào quỹ đạo kích cỡ 133 x 1.200 km. Báo chí Xô viết phát hành những bức ảnh đầu tiên chụp trên bề mặt vào ngày 29 tháng 10 - những bức ảnh cho thấy Biển Mưa (Sea of Rains) và miệng núi lửa Aristarchus. Độ phân giải cao từ 15 đến 20 mét. Phim được rửa, cố định, sấy khô tự động và được quét để truyền tới Trái Đất. Không có thêm hình ảnh nào được đưa ra. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ hình ảnh chính của mình, Luna 12 đã được ổn định chiều quay để thực hiện nhiệm vụ khoa học của mình, và nhiệm vụ này cũng được hoàn thành thành công.

title: Luna 12

wikitext:
{{Infobox spaceflight
| name   = Luna 12
| image   =
| image_caption   = Luna 12

| mission_type   = Lunar orbiter
| operator   =
| COSPAR_ID   = 1966-094A
| SATCAT =
| mission_duration = 89 days

| spacecraft_type  = [[E-6LF]]
| manufacturer   = [[Lavochkin]]
| dry_mass   =
| launch_mass  = {{Convert|1620|kg}}
| dimensions  =
| power   =

| launch_date  = {{start-date|ngày 22 tháng 10 năm 1966, 08:38:00|timezone=yes}} UTC
| launch_rocket   = [[Molniya-M]] 8K78M
| launch_site  = [[Sân bay vũ trụ Baykonur]] [[Baikonur Cosmodrome Site 31]]
| launch_contractor =

| last_contact   = {{end-date|ngày 19 tháng 1 năm 1967}}
| decay_date  =

| orbit_epoch  =
| orbit_reference  = [[Quỹ đạo Mặt Trăng]]
| orbit_periapsis  = {{convert|1871|km|mi}}
| orbit_apoapsis  = {{convert|2938|km|mi}}
| orbit_inclination = 10 độ
| orbit_period   = 205 phút
| orbit_semimajor  = {{convert|2404,5|km|mi}}
| orbit_eccentricity  = 0.31
| apsis   = selene

|interplanetary   =
 {{Infobox spaceflight/IP
  |type = orbiter
  |object   = [[Mặt Trăng]]
  |orbits   = 602
  |arrival_date  = 25 tháng 10 năm 1966, 20:45 UTC
  |location  = <!--impact site-->
 }}
}}
'''Luna 12''' (series E-6LF) là một nhiệm vụ không người lái của [[chương trình Luna]] của Liên Xô, còn được gọi là Lunik 12.

Luna 12 được phóng lên Mặt Trăng từ một quỹ đạo Trái Đất và đạt được quỹ đạo Mặt Trăng vào ngày 25 tháng 10 năm 1966. Tàu vũ trụ được trang bị một hệ thống truyền hình thu phát các bức ảnh Mặt Trăng. Các bức ảnh chứa 1100 đường quét với độ phân giải tối đa 14,9-19,8 m. Hình ảnh của bề mặt mặt trăng đã được truyền lại vào ngày 27 tháng 10 năm 1966. Số lượng ảnh không được biết đến. Việc truyền sóng vô tuyến từ Luna 12 đã chấm dứt vào ngày 19 tháng 1 năm 1967, sau 602 lần thực hiện quỹ đạo mặt trăng và 302 lần truyền vô tuyến.

Luna 12 đã được đưa ra để hoàn thành nhiệm vụ mà Luna 11 đã không đạt được - chụp ảnh có độ phân giải cao của bề mặt Mặt trăng từ quỹ đạo Mặt Trăng. Luna 12 lên Mặt Trăng vào ngày 25 tháng 10 năm 1966 và tiến vào quỹ đạo kích cỡ 133 x 1.200 km. Báo chí Xô viết phát hành những bức ảnh đầu tiên chụp trên bề mặt vào ngày 29 tháng 10 - những bức ảnh cho thấy Biển Mưa (Sea of Rains) và miệng núi lửa Aristarchus. Độ phân giải cao từ 15 đến 20 mét. Phim được rửa, cố định, sấy khô tự động và được quét để truyền tới Trái Đất. Không có thêm hình ảnh nào được đưa ra. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ hình ảnh chính của mình, Luna 12 đã được ổn định chiều quay để thực hiện nhiệm vụ khoa học của mình, và nhiệm vụ này cũng được hoàn thành thành công.
==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{sơ khai thiên văn học}}
{{Chương trình Luna}}

[[Thể loại:Chương trình Luna]]
[[Thể loại:Liên Xô năm 1966]]

title: Luna 12

Dạng nhiệm vụ: Lunar orbiter

Thời gian nhiệm vụ: 89 days

title: Các thuộc tính thiết bị vũ trụ

Nhà sản xuất: Lavochkin

title: Bắt đầu nhiệm vụ

Ngày phóng: Không nhận diện được ngày tháng. Năm phải gồm 4 chữ số (để 0 ở đầu nếu năm < 1000). UTC

Tên lửa: Molniya-M 8K78M

Địa điểm phóng: Sân bay vũ trụ Baykonur Baikonur Cosmodrome Site 31

title: Kết thúc nhiệm vụ

Lần liên lạc cuối: ngày 19 tháng 1 năm 1967

title: Các tham số quỹ đạo

Hệ quy chiếu: Quỹ đạo Mặt Trăng

Độ nghiêng: 10 độ

Chu kỳ: 205 phút

title: Phi thuyền quỹ đạo Mặt Trăng


text:
# Helius flavitarsis
Helius flavitarsis là một loài ruồi trong họ Limoniidae. Chúng phân bố ở vùng nhiệt đới châu Phi.

title: Helius flavitarsis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Helius flavitarsis''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Ruồi|Diptera]]
| familia = [[Limoniidae]]
| genus = ''[[Helius (chi)|Helius]]''
| binomial = ''Helius flavitarsis''
| binomial_authority = [[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1920
}}
'''''Helius flavitarsis''''' là một loài [[ruồi]] trong họ [[Limoniidae]].<ref name = "COL"/> Chúng phân bố ở [[vùng nhiệt đới châu Phi]].

==Liên kết ngoài==
* {{wikispecies nội dòng}}

==Tham khảo==
<references>
<ref name = "COL">{{chú thích web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Helius+flavitarsis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = 5 tháng 6 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>
</references>

[[Thể loại:Helius]]
[[Thể loại:Limoniidae ở vùng Afrotropic]]

{{Limoniinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Diptera

Họ (familia): Limoniidae

Chi (genus): Helius

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Helius flavitarsis · Alexander, 1920


text:
# Danh sách nhà văn Nepal
Danh sách này bao gồm tên của các nhân vật (thuộc bất kỳ dân tộc hoặc quốc tịch nào) đã viết các tác phẩm hư cấu, tiểu luận hoặc kịch bằng tiếng Nepali. Danh sách này bao gồm các nhân vật còn sống và đã qua đời.
Đây là một danh sách chưa hoàn tất, và có thể sẽ không bao giờ thỏa mãn yêu cầu hoàn tất. Bạn có thể đóng góp bằng cách mở rộng nó bằng các thông tin đáng tin cậy.
Abbreviations: children's (ch), drama (d), fiction (f), non-fiction (nf), poetry (p)

## S
- Suman Pokhrel (21 tháng 9 năm 1967)

title: Danh sách nhà văn Nepal

wikitext:
{{Short description|None}}Danh sách này bao gồm tên của các nhân vật (thuộc bất kỳ [[Dân tộc (cộng đồng)|dân tộc]] hoặc [[quốc tịch]] nào) đã viết các [[Hư cấu|tác phẩm hư cấu]], [[tiểu luận]] hoặc [[kịch]] bằng tiếng Nepali. Danh sách này bao gồm các nhân vật còn sống và đã qua đời.
{{Dynamic list}}
<!--
Editors familiar with contemporary Nepali literature are particularly invited to contribute their input. If you add a name to the list, please also create an article for it.
-->

{{Horizontal TOC|nonum=yes}}

Abbreviations: children's (ch), drama (d), fiction (f), non-fiction (nf), poetry (p)
{{compact ToC|side=yes|nobreak=yes|seealso=yes|q=Q|x=X|z=Z}}<!-- remove a letter when the section exists -->
==S==
{{columns-list|colwidth=20em|
* [[Suman Pokhrel]] (21 tháng 9 năm 1967)
}}


text:
# Mamoea grandiosa
Mamoea grandiosa là một loài nhện trong họ Amphinectidae. Loài này phân bố ở New Zealand.

title: Mamoea grandiosa

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| species=''Mamoea grandiosa''
| name=''Mamoea grandiosa''
| image=
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| unranked_classis = [[Arachnomorpha]]
| subphylum = [[Động vật Chân kìm|Chelicerata]]
| classis = [[Lớp Hình nhện|Arachnida]]
| ordo = [[Nhện|Araneae]]
| familia =[[Amphinectidae]]
| genus=''[[Mamoea]]''
| binomial=''Mamoea grandiosa''
| binomial_authority=[[Raymond Robert Forster|Forster]] & [[Cecil Louis Wilton|Wilton]], 1973<ref>{{Reftabel|1973-Forster-Wilton|Spin}}</ref>

}}
'''''Mamoea grandiosa''''' là một loài [[nhện]] trong họ [[Amphinectidae]]. Loài này phân bố ở [[New Zealand]].

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Mamoea]]
[[Thể loại:Loài đặc hữu của New Zealand]]

{{Araneae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Amphinectidae

Chi (genus): Mamoea

Loài (species): Mamoea grandiosa

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Mamoea grandiosa · Forster & Wilton, 1973


text:
# Quận Anderson, Texas
Quận Anderson là một quận thuộc tiểu bang Texas, Hoa Kỳ.
Quận Anderson, Texas có diện tích 2.792  km², dân số năm 2000 là 55.109 người.

## Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số 2 năm 2000, quận có dân số 55.109 người, 15.678 hộ, và 11.335 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 52 người cho mỗi dặm vuông (20/km ²). Có 18.436 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 17 cho mỗi dặm vuông (7/km ²). Cơ cấu dân số quận gồm 66,44% người da trắng, 23,48% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,64% người Mỹ bản xứ, 0,45% người châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 8,00% từ các chủng tộc khác, và 0,96% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 12,17% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.
Có 15.678 hộ, trong đó 34,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 55,50% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 13,20% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 27,70% là không lập gia đình. 24,80% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 11,80% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,58 và cỡ gia đình trung bình là 3,07.
Trong quận, dân số đã được trải ra với 20,70% ở độ tuổi dưới 18, 9,30% 18-24, 37,70% 25-44, 20,60% 45-64, và 11,70% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 36 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 155,80 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 173,40 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 31.957, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 37.513 Mỹ kim. Nam giới có thu nhập trung bình 27.070 USD so với 21.577 USD đối với nữ giới. Thu nhập trên đầu cho các quận được 13.838 USD. Giới 12,70% gia đình và 16,50% dân số sống dưới mức nghèo khổ.

title: Quận Anderson, Texas

wikitext:
{{Infobox U.S. County
|native-name=Anderson County
| county = Quận Anderson
| state = Texas
| seal =               <!--image of county seal -->
| founded year = 1846
| founded date =       <!-- optional, syntax is: February 1 -->
| seat wl = Palestine
| largest city wl = Palestine
| area_total_sq_mi = 1078
| area_total_km2 = 2792
| area_land_sq_mi = 1071
| area_land_km2 = 2773
| area_water_sq_mi = 7
| area_water_km2 = 19
| area percentage = 0.66%
| census yr = 2000
| pop = 55109
| density_sq_mi = 52
| density_km2 = 20
| time zone = Central
| UTC offset = -6
| DST offset = -5
| footnotes =
| web = www.co.anderson.tx.us/
| named for = [[Kenneth Lewis Anderson|Kenneth L. Anderson]]
}}
'''Quận Anderson''' là một [[quận của Hoa Kỳ|quận]] thuộc [[tiểu bang Hoa Kỳ|tiểu bang]] [[Texas]], [[Hoa Kỳ]].
Quận Anderson, Texas có diện tích 2.792  km², dân số năm 2000 là 55.109 người.
==Thông tin nhân khẩu==
Theo điều tra dân số {{GR|2}} năm 2000, quận có dân số 55.109 người, 15.678 hộ, và 11.335 gia đình sống trong quận. Mật độ dân số là 52 người cho mỗi dặm vuông (20/km ²). Có 18.436 đơn vị nhà ở với mật độ trung bình là 17 cho mỗi dặm vuông (7/km ²). Cơ cấu dân số quận gồm 66,44% người da trắng, 23,48% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,64% người Mỹ bản xứ, 0,45% người châu Á, Thái Bình Dương 0,03%, 8,00% từ các chủng tộc khác, và 0,96% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 12,17% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc chủng tộc nào.

Có 15.678 hộ, trong đó 34,10% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 55,50% là các cặp vợ chồng sống với nhau, 13,20% có chủ hộ là nữ không có mặt chồng, và 27,70% là không lập gia đình. 24,80% của tất cả các hộ gia đình đã được tạo thành từ các cá nhân và 11,80% có người sống một mình 65 tuổi trở lên đã được người. Bình quân mỗi hộ là 2,58 và cỡ gia đình trung bình là 3,07.

Trong quận, dân số đã được trải ra với 20,70% ở độ tuổi dưới 18, 9,30% 18-24, 37,70% 25-44, 20,60% 45-64, và 11,70% người 65 tuổi trở lên. Tuổi trung bình là 36 năm. Cứ mỗi 100 nữ có 155,80 nam giới. Cứ mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 173,40 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 31.957, và thu nhập trung bình cho một gia đình là 37.513 [[Đô la Mỹ|Mỹ kim]]. Nam giới có thu nhập trung bình 27.070 USD so với 21.577 [[Đô la Mỹ|USD]] đối với nữ giới. Thu nhập trên đầu cho các quận được 13.838 USD. Giới 12,70% gia đình và 16,50% dân số sống dưới mức nghèo khổ.
{{quận của Texas}}
==Tham khảo==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Quận của Texas]]

Quận lỵ: Palestine

Largest city: Palestine

Múi giờ: Miền Trung: UTC-6/-5


text:
# Ogdoconta tacna
Ogdoconta tacna là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

title: Ogdoconta tacna

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Ogdoconta tacna''
| image = Ogdoconta tacna female.jpg
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Noctuidae]]
| genus = ''[[Ogdoconta]]''
| species = '''''O. tacna'''''
| binomial = ''Ogdoconta tacna''
| binomial_authority = (Barnes, 1904)
| synonyms = *''Caradrina tacna'' <small>Barnes, 1904</small>
| image2 = Ogdoconta tacna male.jpg
}}
'''''Ogdoconta tacna''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Noctuidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Ogdoconta+tacna/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Wikispecies nội dòng|Ogdoconta tacna|''Ogdoconta tacna''}}
*{{Thể loại Commons nội dòng|Ogdoconta tacna|''Ogdoconta tacna''}}

[[Thể loại:Ogdoconta]]
[[Thể loại:Condicinae]]

{{Noctuidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Noctuidae

Chi (genus): Ogdoconta

Loài (species): O. tacna

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Ogdoconta tacna · (Barnes, 1904)

title: Danh pháp đồng nghĩa

Danh pháp đồng nghĩa: - Caradrina tacna Barnes, 1904


text:
# Aspalathus latifolia
Aspalathus latifolia là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Bolus miêu tả khoa học đầu tiên.

title: Aspalathus latifolia

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Aspalathus latifolia''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh hoa Hồng|Rosids]]
| ordo = [[Bộ Đậu|Fabales]]
| familia = [[Họ Đậu|Fabaceae]]
| genus = ''[[Aspalathus]]''
| species = '''''A. latifolia'''''
| binomial = ''Aspalathus latifolia''
| binomial_authority = [[Harry Bolus|Bolus]]
}}
'''''Aspalathus latifolia''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Đậu]]. Loài này được Bolus miêu tả khoa học đầu tiên.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-6355| title=''Aspalathus latifolia''|accessdate=ngày 5 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Aspalathus latifolia}}
*{{Wikispecies-inline|Aspalathus latifolia}}

[[Thể loại:Aspalathus]]

{{Crotalarieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Rosids

Bộ (ordo): Fabales

Họ (familia): Fabaceae

Chi (genus): Aspalathus

Loài (species): A. latifolia

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Aspalathus latifolia · Bolus


text:
# Consolida persica
Consolida persica là một loài thực vật có hoa trong họ Mao lương. Loài này được (Boiss.) Grossh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.

title: Consolida persica

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Consolida persica''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Mao lương|Ranunculales]]
| familia = [[Họ Mao lương|Ranunculaceae]]
| genus = ''[[Consolida]]''
| species = '''''C. persica'''''
| binomial = ''Consolida persica''
| binomial_authority = ([[Pierre Edmond Boissier|Boiss.]]) Schröd.
}}
'''''Consolida persica''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Mao lương]]. Loài này được (Boiss.) Grossh. mô tả khoa học đầu tiên năm 1930.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2735700| title=''Consolida persica''|access-date = ngày 13 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Consolida persica}}
*{{wikispecies-inline|Consolida persica}}
*{{IPNI2|Consolida persica|710282-1|access-date = ngày 13 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Consolida]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1930]]

{{Aconiteae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Ranunculales

Họ (familia): Ranunculaceae

Chi (genus): Consolida

Loài (species): C. persica

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Consolida persica · (Boiss.) Schröd.


text:
# Metlaouia oberthuri
Metlaouia oberthuri là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

title: Metlaouia oberthuri

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Metlaouia oberthuri''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Noctuidae]]
| genus = ''[[Metlaouia]]''
| species = '''''M. oberthuri'''''
| binomial = ''Metlaouia oberthuri''
| binomial_authority = Culot, 1910
| synonyms =
}}
'''''Metlaouia oberthuri''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Noctuidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Metlaouia+oberthuri/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Wikispecies nội dòng|Metlaouia oberthuri|''Metlaouia oberthuri''}}
*{{Thể loại Commons nội dòng|Metlaouia oberthuri|''Metlaouia oberthuri''}}

[[Thể loại:Metlaouia]]

{{Cuculliinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Metlaouia

Loài (species): M. oberthuri

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Metlaouia oberthuri · Culot, 1910


text:
# Holomelaena discostriga
Holomelaena discostriga là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

title: Holomelaena discostriga

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Holomelaena discostriga''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Noctuidae]]
| genus = ''[[Holomelaena]]''
| species = '''''H. discostriga'''''
| binomial = ''Holomelaena discostriga''
| binomial_authority = [[George Francis Hampson|Hampson]]
| synonyms =
}}
'''''Holomelaena discostriga''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Noctuidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Holomelaena+discostriga/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Wikispecies nội dòng|Holomelaena discostriga|''Holomelaena discostriga''}}
*{{Thể loại Commons nội dòng|Holomelaena discostriga|''Holomelaena discostriga''}}

[[Thể loại:Holomelaena]]

{{Noctuidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Holomelaena

Loài (species): H. discostriga

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Holomelaena discostriga · Hampson


text:
# Nephrodium argutum
Nephrodium argutum là một loài dương xỉ trong họ Dryopteridaceae. Loài này được Diels mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.

title: Nephrodium argutum

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Nephrodium argutum''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| divisio = [[Pteridophyta]]
| classis = [[Polypodiopsida]]
| ordo = [[Polypodiales]]
| familia = [[Dryopteridaceae]]
| genus = ''[[Nephrodium]]''
| species = '''''N. argutum'''''
| binomial = ''Nephrodium argutum''
| binomial_authority = Diels, 1899
}}
'''''Nephrodium argutum''''' là một loài [[dương xỉ]] trong họ [[Dryopteridaceae]]. Loài này được Diels mô tả khoa học đầu tiên năm 1899.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-26604647| tiêu đề=''Nephrodium argutum''|ngày truy cập=ngày 28 tháng 5 năm 2014| tác giả 1=The Plant List | năm =2010}}</ref>
Danh pháp khoa học của loài này chưa được làm sáng tỏ.
==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Nephrodium argutum}}
*{{Wikispecies nội dòng|Nephrodium argutum}}
*{{IPNI2|Nephrodium argutum|17151240-1|access-date =ngày 28 tháng 5 năm 2014}}

[[Thể loại:Nephrodium]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1899]]
[[Thể loại:Unresolved names]]

{{Dryopteridaceae-stub}}

[[es:Nephrodium argutum]]

title: Phân loại khoa học

Ngành (divisio): Pteridophyta

Lớp (class): Polypodiopsida

Bộ (ordo): Polypodiales

Họ (familia): Dryopteridaceae

Chi (genus): Nephrodium

Loài (species): N. argutum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Nephrodium argutum · Diels, 1899


text:
# Rapanea umbellulata
Rapanea umbellulata là một loài thực vật có hoa trong họ Anh thảo. Loài này được (A. DC.) Mez miêu tả khoa học đầu tiên năm 1902.

title: Rapanea umbellulata

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Rapanea umbellulata''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh Cúc|Asterids]]
| ordo = [[Bộ Thạch nam|Ericales]]
| familia = [[Họ Anh thảo|Primulaceae]]
| genus = ''[[Rapanea]]''
| species = '''''R. umbellulata'''''
| binomial = ''Rapanea umbellulata''
| binomial_authority = (A. DC.) Mez, 1902
}}
'''''Rapanea umbellulata''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Anh thảo]]. Loài này được (A. DC.) Mez miêu tả khoa học đầu tiên năm 1902.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50228439| title=''Rapanea umbellulata''|accessdate=ngày 25 tháng 8 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}
==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Rapanea umbellulata}}
*{{wikispecies-inline|Rapanea umbellulata}}
*{{IPNI2|Rapanea umbellulata|589842-1|accessdate=ngày 25 tháng 8 năm 2013}}

[[Thể loại:Rapanea]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1902]]

{{Myrsinoideae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Asterids

Bộ (ordo): Ericales

Họ (familia): Primulaceae

Chi (genus): Rapanea

Loài (species): R. umbellulata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Rapanea umbellulata · (A. DC.) Mez, 1902


text:
# Cucullia improba
Cucullia improba là một loài bướm đêm thuộc họ Noctuidae. Nó được tìm thấy ở tây nam Kavkaz, Turkmenistan, Uzbekistan, Iran, Afghanistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan và Israel.
Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 4. Có một lứa một năm.
Ấu trùng có thể ăn các loài Artemisia.

## Phụ loài
- Cucullia improba improba
- Cucullia improba muelleri (Israel)

title: Cucullia improba

wikitext:
{{Bảng phân loại
| name = ''Cucullia improba''
| image =
| image_width = 200px
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| subphylum = [[Hexapoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| unranked_familia = [[Macrolepidoptera]]
| superfamilia = [[Noctuoidea]]
| familia = [[Noctuidae]]
| subfamilia = [[Cuculliinae]]
| genus = ''[[Cucullia]]''
| species = '''''C. improba'''''
| binomial = ''Cucullia improba''
| binomial_authority = [[Hugo Theodor Christoph|Christoph]], 1885
| synonyms = *''Cucullia leptographa'' <small>Reisser, 1958</small>
}}
'''''Cucullia improba'''''<ref name = "COL"/> là một loài [[bướm đêm]] thuộc họ [[Noctuidae]]. Nó được tìm thấy ở tây nam [[Kavkaz]], [[Turkmenistan]], [[Uzbekistan]], [[Iran]], [[Afghanistan]], [[Thổ Nhĩ Kỳ]], [[Jordan]] và [[Israel]].

Con trưởng thành bay từ tháng 3 đến tháng 4. Có một lứa một năm.

[[Ấu trùng]] có thể ăn các loài ''[[Artemisia (chi)|Artemisia]]''.

== Phụ loài ==
*''Cucullia improba improba''
*''Cucullia improba muelleri'' (Israel)

== Liên kết ngoài ==
*[http://redalyc.uaemex.mx/redalyc/html/455/45512912/45512912.html Cuculliinae of Israel]{{Liên kết hỏng|date=2021-01-30 |bot=InternetArchiveBot }}

==Chú thích==
<references>
<ref name = "COL">{{Chú thích web|url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Cucullia+improba/match/1|tiêu đề= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|ngày truy cập= ngày 15 tháng 6 năm 2014 |tác giả 1= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|năm= 2011|nhà xuất bản=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>
</references>

[[Thể loại:Cucullia]]

{{Cuculliinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Phân ngành (subphylum): Hexapoda

Liên họ (superfamilia): Noctuoidea

(không phân hạng): Macrolepidoptera

Phân họ (subfamilia): Cuculliinae

Chi (genus): Cucullia

Loài (species): C. improba

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cucullia improba · Christoph, 1885

title: Danh pháp đồng nghĩa

Danh pháp đồng nghĩa: - Cucullia leptographa Reisser, 1958


text:
# Gỗ
Gỗ là một dạng tồn tại vật chất có cấu tạo chủ yếu từ các thành phần cơ bản như: xenluloza (40-50%), hemixenluloza (15-25%), lignin (15-30%) và một số chất khác. Nó được khai thác chủ yếu từ các loài cây thân gỗ.
Gỗ đóng vai trò thiết yếu trong đời sống con người từ hàng ngàn năm nay. Nó được sử dụng làm nhiên liệu, vật liệu xây dựng, chế tạo công cụ, vũ khí, đồ nội thất và giấy. Ngoài những ứng dụng truyền thống, gỗ hiện nay còn được sử dụng để sản xuất cellulose tinh chế và các sản phẩm từ cellulose như giấy bóng kính (cellophane) và cellulose acetate.
Tính đến năm 2020, trữ lượng rừng phát triển toàn cầu ước tính khoảng 557 tỷ m³. Nhờ khả năng tái tạo dồi dào và tính trung hòa carbon gỗ ngày càng được chú trọng như một nguồn năng lượng tái tạo đầy tiềm năng. Trong năm 2008, lượng gỗ khai thác đạt khoảng 3,97 tỷ m³. Gỗ chủ yếu được sử dụng để sản xuất đồ nội thất và xây dựng.

## Lịch sử
Vào năm 2011, một khám phá tại tỉnh New Brunswick, Canada đã xác định được những loài thực vật có gỗ xuất hiện sớm nhất, có niên đại khoảng 395 đến 400 triệu năm trước.
Gỗ có thể biết được tuổi bằng cách đo lượng cacbon trong nó. Đối với một số loại cây, người ta còn có thể xem xét các vòng cây để biết được tuổi của gỗ.
Từ bao đời nay, con người đã sử dụng gỗ cho nhiều việc khác nhau. Gỗ được dùng để đốt làm nhiên liệu, để xây dựng nhà cửa, làm công cụ, vũ khí, đồ nội thất, bao bì, đồ trang trí và giấy. Người ta đã tìm thấy những công trình xây dựng bằng gỗ có niên đại hàng chục nghìn năm.
Ngày nay, người ta sử dụng gỗ nhiều hơn trong xây dựng nhờ kết hợp với thép và đồng.
Vòng cây có thể cho ta biết nhiều điều về khí hậu trong quá khứ. Bằng cách quan sát độ rộng của vòng cây và lượng đồng vị, ta có thể đoán được khí hậu như thế nào khi cây bị đốn hạ.

## Cứng so với mềm
Gỗ thường được chia thành hai loại là gỗ mềm và gỗ cứng.  Gỗ từ cây lá kim như cây thông là gỗ mềm, còn gỗ từ cây hai lá mầm như cây sồi là gỗ cứng. Tuy nhiên, tên gọi này có thể gây hiểu lầm vì một số loại gỗ lá rộng mềm hơn gỗ lá kim. Ví dụ, gỗ bấc (gỗ cứng) lại mềm hơn bất kỳ loại gỗ mềm nào. Ngược lại, một số loại gỗ mềm như gỗ thủy tùng lại cứng hơn nhiều loại gỗ cứng.
Đặc tính của gỗ phụ thuộc rất nhiều vào loại cây và cách nó sinh trưởng. Cây khác nhau sẽ cho gỗ có mật độ khác nhau. Gỗ có mật độ cao thường sẽ cứng và bền hơn.

## Thành phần hóa học
Mỗi loại cây có thành phần gỗ khác nhau, nhưng nhìn chung gỗ gồm khoảng 50% cacbon, 42% oxy, 6% hydro, 1% nitơ và 1% các nguyên tố khác như canxi, kali, natri, magie, sắt và mangan. Ngoài ra, gỗ cũng có một lượng nhỏ lưu huỳnh, clo, silic, phốt pho và các nguyên tố khác.
Ngoài nước, gỗ có ba thành phần chính là cellulose (chiếm khoảng 41–43%), hemixenluloza (khoảng 20% đến 30%) và lignin (khoảng 23% đến 27%). Ba thành phần này liên kết với nhau như mạng lưới, tạo nên độ bền cho gỗ. Lignin và hemixenluloza có liên kết đặc biệt, khó tách rời. Ngành công nghiệp giấy sử dụng các phương pháp hóa học để tách lignin khỏi cellulose, từ đó sản xuất ra giấy.
Về mặt hóa học, gỗ cứng và gỗ mềm khác nhau ở thành phần của lignin. Có hai chất quan trọng giúp gỗ cứng trở nên cứng cáp là rượu sinapyl và rượu coniferyl. Chất làm cho gỗ mềm cứng cáp hơn được tạo thành từ rượu coniferyl.

## Công dụng của gỗ

### Sản xuất
Từ năm 2000 đến năm 2021, lượng gỗ tròn được khai thác trên toàn cầu đã tăng từ 3,5 tỷ m³ lên 4 tỷ m³. Trong năm 2021, gỗ dùng làm nhiên liệu là sản phẩm được sử dụng nhiều nhất, chiếm gần một nửa (49%) tổng sản lượng với 2 tỷ m³. Gỗ tròn lá kim dùng cho công nghiệp đứng thứ hai với 30% (1,2 tỷ m³) và gỗ tròn không lá kim dùng cho công nghiệp chiếm 21% (0,9 tỷ m³). Châu Á và châu Mỹ là hai khu vực sản xuất gỗ tròn lớn nhất, cung cấp lần lượt 29% và 28% sản lượng toàn cầu. Châu Phi và Châu Âu có tỷ lệ tương đương nhau, khoảng 20-21%. Châu Đại Dương sản xuất 2% còn lại.

### Nhiên liệu
Từ xa xưa, con người đã sử dụng gỗ để đốt lửa. Ngày nay, nhiều người ở các vùng nông thôn vẫn dùng gỗ để đun nấu. Gỗ cứng được ưa chuộng hơn gỗ mềm vì nó ít khói và cháy lâu hơn. Nhiều người thích lắp đặt bếp củi hoặc lò sưởi trong nhà vì nó mang lại cảm giác ấm áp và sang trọng.

### Bột giấy
Gỗ bột giấy là loại gỗ được trồng với mục đích chuyên dùng để sản xuất giấy.

### Xây dựng
Từ xa xưa, con người đã sử dụng gỗ để dựng nhà, đóng thuyền và làm nơi trú ẩn. Cho đến cuối thế kỷ 19, hầu hết thuyền bè đều được làm từ gỗ. Ngày nay, gỗ vẫn là vật liệu phổ biến trong đóng thuyền. Trước khi có hệ thống ống nước hiện đại, người ta cũng sử dụng gỗ du để làm ống dẫn nước.
Loại gỗ dùng cho công trình xây dựng ở Bắc Mỹ thường gọi là gỗ xẻ. Thời Trung cổ ở châu Âu, gỗ sồi là lựa chọn cho mọi công trình bằng gỗ như dầm, tường, cửa và sàn nhà.

#### Gỗ kỹ thuật
Gỗ kỹ thuật là loại vật liệu được tạo ra từ việc liên kết các sợi gỗ, dăm bào, mảnh vụn gỗ với nhau bằng keo hoặc chất kết dính. Loại gỗ này sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội so với gỗ tự nhiên như: chống mối mọt, cong vênh, co ngót hiệu quả, đồng thời có thể đáp ứng đa dạng các yêu cầu về độ bền, khả năng chịu tải cho từng mục đích sử dụng cụ thể.

### Đồ nội thất và đồ dùng
Từ xa xưa, con người đã sử dụng gỗ để làm nhiều đồ dùng trong nhà như ghế, giường, bàn. Gỗ cũng được dùng để làm cán cho các dụng cụ như dao, kéo, cưa. Ngoài ra, gỗ còn được sử dụng để làm các vật dụng ăn uống như đũa, muỗng, nĩa.

### Khác
Ngành công nghiệp gỗ đang có nhiều bước phát triển mới. Các nhà khoa học đang tìm ra nhiều cách sử dụng keo lignin mới, làm bao bì thực phẩm có thể tái chế, thay thế lốp cao su bằng gỗ, sản xuất vật liệu y tế chống vi khuẩn và tạo ra loại vải hoặc vật liệu tổng hợp có độ bền cao.

## Niên đại học thụ mộc
Niên đại học thụ mộc (tiếng Anh: dendrochronology hoặc tree-ring dating) là phương pháp khoa học xác định niên đại của cây gỗ theo đúng số năm chúng sinh sống. Cùng với việc xác định tuổi cây, điều này có thể cung cấp dữ liệu cho ngành khí hậu học, hỗ trợ nghiên cứu về khí hậu và điều kiện khí quyển trong các giai đoạn khác nhau trong lịch sử từ vòng gỗ hàng năm. Thuật ngữ tiếng Anh của niên đại học thụ mộc là dendrochronology, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại δένδρον - dendron, nghĩa là "cây", và χρόνος - khronos, nghĩa là "thời gian" và -λογία (-logia) có nghĩa là "nghiên cứu về".
Niên đại học thụ mộc rất hữu ích để xác định tuổi chính xác của cây gỗ, đặc biệt là những mẫu quá gần đây nên không sử dụng phương pháp xác định niên đại bằng carbon phóng xạ, kết quả của phương pháp carbon-14 có sai số là các khoảng thời gian rất lớn. Để biết chính xác ngày cây chết, cần phải thu mẫu đầy đủ đến sát vỏ cây, điều mà hầu hết gỗ chế biến không có. Nó cũng cung cấp dữ liệu về thời gian của các sự kiện và tốc độ thay đổi trong môi trường (nổi bật nhất là khí hậu) và cả trong gỗ được tìm thấy trong khảo cổ học hoặc các tác phẩm nghệ thuật và kiến trúc. Nó cũng được sử dụng để kiểm tra niên đại carbon phóng xạ để hiệu chỉnh tuổi carbon phóng xạ.
Sự phát triển mới của cây thân gỗ xảy ra ở tượng tầng, một loại mô phân sinh gần vỏ cây. Tốc độ tăng trưởng của cây thay đổi theo một mô hình có thể dự đoán được trong suốt cả năm để đáp ứng với những thay đổi khí hậu theo mùa, dẫn đến các vòng tăng trưởng dễ thấy được. Mỗi vòng gỗ hàng năm đánh dấu một chu kỳ hoàn chỉnh của các mùa hoặc một năm trong vòng đời của cây. Dữ liệu từ niên đại học thụ mộc còn được dùng để hiệu chỉnh cho phương pháp carbon phóng xạ chính xác đến 13.910 năm trước. Một phương pháp mới dựa trên việc đo lường sự biến đổi của các đồng vị oxy trong mỗi vòng gỗ hàng năm và cách này được sử dụng trên các mẫu không phù hợp với phương pháp niên đại thụ mộc vì có quá ít hoặc các vòng quá giống nhau.

## Gỗ lá rộng
Gỗ lá rộng là các sản phẩm gỗ tự nhiên khai thác từ thực vật lá rộng. Gỗ lá rộng có cấu tạo phức tạp hơn gỗ lá kim, các thành phần cấu tạo chủ yếu: mạch gỗ, tế bào mô mềm xếp dọc thân cây, tia gỗ, sợi gỗ, quản bào dọc, ống dẫn nhựa, cấu tạo lớp.
Thành phần hóa học của gỗ lá rộng gồm: xenlulo chiếm 41-49%, hemixellulo chiếm 20-30%, lignhin chiếm 16-25%, ngoài ra còn có mặt của một số chất chiết xuất. Thành phần các nguyên tố là sắp xỉ nhau, tương tự gỗ lá kim không phụ thuộc vào loài cây: C 49-50%; O 43-44%; H ≈ 6%; N ≈1%.

## Khai thác gỗ
Khai thác gỗ đóng vai trò thiết yếu trong việc cung cấp nguyên liệu cho nhiều sản phẩm thiết yếu mà con người sử dụng trên toàn cầu. Gỗ được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như xây dựng nhà cửa, công trình, sản xuất đồ nội thất, giấy và thậm chí là nguồn năng lượng.
Nghề khai thác gỗ tiềm ẩn nhiều rủi ro và nguy hiểm cho người lao động. Theo thống kê tại Hoa Kỳ, đây luôn là một trong những ngành công nghiệp có tỷ lệ tai nạn cao nhất. Viện An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Quốc gia (NIOSH) đã công nhận khai thác gỗ là lĩnh vực ưu tiên trong Chương trình Nghiên cứu Nghề nghiệp Quốc gia (NORA). Mục tiêu của NORA là xác định và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện điều kiện an toàn và sức khỏe cho người lao động trong ngành khai thác gỗ.
Năm 2008, ngành khai thác gỗ ghi nhận 93 trường hợp tử vong trên tổng số 86.000 công nhân, tương ứng với tỷ lệ tử vong là 108,1 người chết trên 100.000 công nhân. Con số này cao hơn 30 lần so với tỷ lệ tử vong trung bình của các ngành nghề khác.

title: Gỗ

wikitext:
{{1000 bài cơ bản}}
{{Annotated image 4
| caption =
| header =Gỗ mẫu
| alt =
| image = 16 wood samples.jpg
| align = right
| image-width = 350
| width = 350
| height = 431
| annot-font-size = 12
| annot-color =f
| annot-text-align =
| annotations =
{{Annotation|10|90| [[Chi Thông|Thông]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|97|90| [[Chi Vân sam|Vân sam]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|184|90| [[Thông rụng lá]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|270|90| [[Chi Bách xù|Bách xù]] |background-color=#F5DEB3}}

{{Annotation|10|197| [[Aspen]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|97|197| [[Hornbeam|Cây Trăn]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|184|197| [[chi Bạch dương|Bạch dương]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|270|197| [[Chi Khi mộc|Xích dương]] |background-color=#F5DEB3}}

{{Annotation|10|304| [[Chi Cử|Cử]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|97|304| [[Sồi]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|184|304| [[Chi Du|Du]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|270|304| [[Anh đào dại]] |background-color=#F5DEB3}}

{{Annotation|10|411| [[Pyrus communis|Lê châu Âu]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|97|411| [[Chi Phong|Phong]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|184|411| [[Đoạn lá nhỏ]] |background-color=#F5DEB3}}
{{Annotation|270|411| [[Fraxinus excelsior|Tần Bì]] |background-color=#F5DEB3}}
}}

[[Tập tin:Taxus wood.jpg|nhỏ|250px|phải|Mặt cắt ngang của một cây gỗ thanh tùng châu Âu (''Taxus baccata'').]]
'''Gỗ''' là một dạng tồn tại [[vật chất]] có cấu tạo chủ yếu từ các thành phần cơ bản như: [[cellulose|xenluloza]] (40-50%), [[hemixenluloza]] (15-25%), [[lignin]] (15-30%) và một số [[chất hóa học|chất]] khác. Nó được khai thác chủ yếu từ các loài [[cây thân gỗ]].

Gỗ đóng vai trò thiết yếu trong đời sống con người từ hàng ngàn năm nay. Nó được sử dụng làm nhiên liệu, vật liệu xây dựng, chế tạo công cụ, vũ khí, đồ nội thất và giấy<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=E-TEDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA101&dq=%22Wood+has+been+used+for+thousands+of+years+for+fuel,+as+a+construction+material,+for+making+tools+and+weapons,+furniture+and+paper%22&hl=vi|title=Management of Sports and Physical Education|last=Howe|first=Maddox|date=2018-02-09|publisher=Scientific e-Resources|isbn=978-1-83947-370-8|pages=101|language=en}}</ref>. Ngoài những ứng dụng truyền thống, gỗ hiện nay còn được sử dụng để sản xuất cellulose tinh chế và các sản phẩm từ cellulose như [[giấy bóng kính]] (cellophane) và cellulose acetate.

Tính đến năm 2020, trữ lượng rừng phát triển toàn cầu ước tính khoảng 557 tỷ m³.<ref name="FAO">FAO. 2020. ''[https://www.fao.org/3/ca9825en/ca9825en.pdf Global Forest Resources Assessment 2020: Main report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221105155828/https://www.fao.org/3/ca9825en/ca9825en.pdf|date=November 5, 2022}}.'' Rome.</ref><ref>{{Chú thích tạp chí|last=Tomppo|first=Erkki|last2=Wang|first2=Guangxing|last3=Praks|first3=Jaan|last4=McRoberts|first4=Ronald E.|last5=Waser|first5=Lars T.|date=2021-01|title=Editorial Summary, Remote Sensing Special Issue "Advances in Remote Sensing for Global Forest Monitoring"|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/13/4/597|journal=Remote Sensing|language=en|volume=13|issue=4|pages=597|doi=10.3390/rs13040597|issn=2072-4292}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.fao.org/3/CA8753EN/CA8753EN.pdf|tựa đề=Global Forest Resources Assessment 2020|website=Food and Agriculture Organization|url-status=live|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref> Nhờ khả năng tái tạo dồi dào và tính trung hòa carbon<ref>{{chú thích web|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/epa-declares-burning-wood-carbon-neutral-180968880/|title=The EPA Declared That Burning Wood is Carbon Neutral. It's Actually a Lot More Complicated|archive-url=https://web.archive.org/web/20210630153427/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/epa-declares-burning-wood-carbon-neutral-180968880/|archive-date=June 30, 2021|url-status=live|access-date=June 3, 2022}}</ref> gỗ ngày càng được chú trọng như một nguồn năng lượng tái tạo đầy tiềm năng. Trong năm 2008, lượng gỗ khai thác đạt khoảng 3,97 tỷ m³.<ref name="FAO" /><ref>{{Chú thích web|url=https://www.fao.org/3/cb9963en/cb9963en.pdf|tựa đề=Status of, and trends in, the Global Core Set of Forest|website=FAO|url-status=live|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref> Gỗ chủ yếu được sử dụng để sản xuất [[đồ nội thất]] và [[xây dựng]].<ref name="Ullmann2">Horst H. Nimz, Uwe Schmitt, Eckart Schwab, Otto Wittmann, Franz Wolf "Wood" in ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'' 2005, Wiley-VCH, Weinheim. {{doi|10.1002/14356007.a28_305}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=o7ISEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA368&dq=Dominant+use+were+for+furniture+and+building+construction&hl=vi|title=Global Energy Market Trends|last=Blazev|first=Anco S.|date=2021-01-07|publisher=CRC Press|isbn=978-87-7022-334-8|pages=368|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=E-TEDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA101&dq=Dominant+use+were+for+furniture+and+building+construction&hl=vi|title=Management of Sports and Physical Education|last=Howe|first=Maddox|date=2018-02-09|publisher=Scientific e-Resources|isbn=978-1-83947-370-8|pages=101|language=en}}</ref>

==Lịch sử==
Vào năm 2011, một khám phá tại tỉnh New Brunswick, [[Canada]] đã xác định được những loài [[thực vật]] có gỗ xuất hiện sớm nhất, có niên đại khoảng 395 đến 400 triệu năm trước.<ref>{{chú thích báo|date=August 12, 2011|title=N.B. fossils show origins of wood|publisher=[[CBC.ca]]|url=http://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/story/2011/08/12/nb-origins-of-wood-found.html|url-status=live|access-date=August 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813012432/http://www.cbc.ca/news/canada/new-brunswick/story/2011/08/12/nb-origins-of-wood-found.html|archive-date=August 13, 2011|df=mdy-all}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí|last1=Philippe Gerrienne|display-authors=etal|date=Aug 12, 2011|title=A Simple Type of Wood in Two Early Devonian Plants|url=http://orbi.ulg.ac.be/jspui/handle/2268/97121|journal=Science|volume=333|issue=6044|pages=837|bibcode=2011Sci...333..837G|doi=10.1126/science.1208882|pmid=21836008|s2cid=23513139| issn=0036-8075}}{{Dead link|date=October 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.oiirj.org/oiirj/sept2014-special-issue/03.pdf|tựa đề=Comparison between Wood Plastic Composites (WPCs) and Woods|họ=Shah|tên=Dhwani|ngày=2020-02-05|website=Global Scientific Journal|ngôn ngữ=en-US|url-status=live|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref>

Gỗ có thể biết được tuổi bằng cách đo lượng cacbon trong nó<ref>{{Chú thích web|url=http://beta.baolamdong.vn/khoahoc/201912/khao-co-hoc-phan-tich-dong-vi-carbon-la-gi-tai-sao-no-co-the-xac-dinh-nien-dai-trong-khao-co-2977960/|tựa đề=Phân tích đồng vị Carbon là gì? Tại sao nó có thể xác định niên đại trong khảo cổ?|website=beta.baolamdong.vn|ngôn ngữ=vi-VN|ngày truy cập=2024-03-07}}{{Liên kết hỏng|date=2024-11-13 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. Đối với một số loại cây, người ta còn có thể xem xét các vòng cây để biết được tuổi của gỗ.<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/tinh-tuoi-cua-cay-bang-cach-nao-2052319.html|tựa đề=Tính tuổi của cây bằng cách nào?|họ=VnExpress|website=vnexpress.net|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref>

Từ bao đời nay, con người đã sử dụng gỗ cho nhiều việc khác nhau.<ref>{{Chú thích tạp chí|last=Roser|first=Max|date=2023-12-28|title=Humans destroyed forests for thousands of years – we can become the first generation that achieves a world in which forests expand|url=https://ourworldindata.org/global-forest-transition|journal=Our World in Data}}</ref> Gỗ được dùng để đốt làm nhiên liệu, để xây dựng nhà cửa, làm công cụ, vũ khí, [[đồ nội thất]], [[Túi nhựa|bao bì]], đồ trang trí và [[giấy]]. Người ta đã tìm thấy những công trình xây dựng bằng gỗ có niên đại hàng chục nghìn năm<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=gdfzyzKjJg0C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA157&dq=Known+constructions+using+wood+date+back+ten+thousand+years&hl=vi|title=Aboriginal Peoples and Forest Lands in Canada|last=Tindall|first=D. B.|last2=Trosper|first2=Ronald|last3=Perreault|first3=Pamela|date=2013-02-11|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-2336-4|pages=157|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.newscientist.com/article/2392894-earliest-evidence-of-buildings-made-from-wood-is-476000-years-old/|tựa đề=Earliest evidence of buildings made from wood is 476,000 years old|website=New Scientist|ngôn ngữ=en-US|url-status=live|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref>.

Ngày nay, người ta sử dụng gỗ nhiều hơn trong xây dựng nhờ kết hợp với [[thép]] và [[đồng]].<ref name="A History of Wood from the Stone Age to the 21st Century">{{chú thích web|url=http://www.ecobuildingpulse.com/products/a-history-of-wood_o|title=A History of Wood from the Stone Age to the 21st Century|last1=Woods|first1=Sarah|website=EcoBUILDING|publisher=A Publication of The American Institute of Architects|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329051421/http://www.ecobuildingpulse.com/products/a-history-of-wood_o|archive-date=March 29, 2017|url-status=live|access-date=March 28, 2017|ref=3|df=mdy-all}}</ref>

Vòng cây có thể cho ta biết nhiều điều về khí hậu trong quá khứ.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.nguoi-viet.com/doi-song/khao-sat-thoi-tiet-qua-vong-go-va-loi-bang/|tựa đề=Khảo sát thời tiết qua vòng gỗ và lõi băng|họ=Việt|tên=Người|ngày=2019-06-14|website=Nguoi Viet Online|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://khoahocphothong.vn/thay-doi-khi-hau-trong-qua-khu-244931.html|tựa đề=Thay đổi khí hậu trong quá khứ|ngày=2010-12-19|website=khoahocphothong.vn|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.cesti.gov.vn/images/cesti/files/STINFO/N%C4%83m%202011/S%E1%BB%91%208%20-%202011/Demvongcay.pdf|tựa đề=Đếm vòng cây|ngày=2010-12-19|website=CESTI|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref> Bằng cách quan sát độ rộng của vòng cây và lượng đồng vị, ta có thể đoán được khí hậu như thế nào khi cây bị đốn hạ.<ref name="Briffa, 2008">{{chú thích tạp chí|author=Briffa, K.|last2=Shishov|first2=V.V.|last3=Melvin|first3=T.M.|last4=Vaganov|first4=E.A.|last5=Grudd|first5=H.|last6=Hantemirov|date=2008|title=Trends in recent temperature and radial tree growth spanning 2000 years across northwest Eurasia|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=363|issue=1501|pages=2271–2284|doi=10.1098/rstb.2007.2199|pmc=2606779|pmid=18048299}}</ref>

== Cứng so với mềm ==
Gỗ thường được chia thành hai loại là [[gỗ mềm]] và [[gỗ cứng]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.buildersupplysource.com/hardwood-vs.-softwood-in-the-cabinet-world.html|tựa đề=What Is The Difference Between Hardwood and Softwood {{!}} Builders Supply|website=Builder Supply Source|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2024-03-07|archive-date=2024-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240414085805/http://www.buildersupplysource.com/hardwood-vs.-softwood-in-the-cabinet-world.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=I4riNNdz0wAC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=SA3-PA26&dq=It+is+common+to+classify+wood+as+either+softwood+or+hardwood.&hl=vi|title=Builder 3 & 2|last=Buza|first=John|date=1993|publisher=The Activity|pages=3-26|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=GDCF9m7nx7IC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA229&dq=It+is+common+to+classify+wood+as+either+softwood+or+hardwood.&hl=vi|title=Understanding Housing Defects|last=Marshall|first=Duncan|last2=Worthing|first2=Derek|last3=Heath|first3=Roger|date=2008-09-24|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-35152-5|pages=229|language=en}}</ref>  Gỗ từ cây lá kim như [[Chi Thông|cây thông]] là [[gỗ mềm]], còn gỗ từ [[Thực vật hai lá mầm|cây hai lá mầm]] như cây sồi là [[gỗ cứng]].<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=CgBgEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA32&dq=the+wood+from+dicotyledons+(usually+broad-leaved+trees,+e.g.+oak)+is+called+hardwood&hl=vi|title=Furniture Manufacturing: A Production Engineering Approach|last=Ratnasingam|first=Jegatheswaran|date=2022-02-17|publisher=Springer Nature|isbn=978-981-16-9412-7|pages=32|language=en}}</ref> Tuy nhiên, tên gọi này có thể gây hiểu lầm vì một số loại gỗ lá rộng mềm hơn gỗ lá kim<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=rDyMEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA169&dq=These+names+are+a+bit+misleading,+as+hardwoods+are+not+necessarily+hard,+and+softwoods+are+not+necessarily+soft&hl=vi|title=Smart Packaging Technologies for Fast Moving Consumer Goods|last=Kerry|first=Joseph|last2=Butler|first2=Paul|date=2008-05-27|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-02802-5|pages=169|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=k2lYAAAAYAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=These+names+are+a+bit+misleading,+as+hardwoods+are+not+necessarily+hard,+and+softwoods+are+not+necessarily+soft&q=These+names+are+a+bit+misleading,+as+hardwoods+are+not+necessarily+hard,+and+softwoods+are+not+necessarily+soft&hl=vi|title=Diagnosis and Prognosis of the Development of Wood Decay in Urban Trees|last=Schwarze|first=Francis W. M. R.|date=2008|publisher=ENSPEC|isbn=978-0-646-49144-8|pages=60|language=en}}</ref>. Ví dụ, gỗ bấc (gỗ cứng) lại mềm hơn bất kỳ loại [[gỗ mềm]] nào<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=rDyMEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA169&dq=The+well-known+balsa+(a+hardwood)+is+actually+softer+than+any+commercial+softwood&hl=vi|title=Smart Packaging Technologies for Fast Moving Consumer Goods|last=Kerry|first=Joseph|last2=Butler|first2=Paul|date=2008-05-27|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-02802-5|language=en}}</ref>. Ngược lại, một số loại gỗ mềm như gỗ thủy tùng lại cứng hơn nhiều loại gỗ cứng.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=IXXOPknH9fEC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA229&dq=Conversely,+some+softwoods+(e.g.+yew)+are+harder+than+many+hardwoods.&hl=vi|title=Understanding Housing Defects|last=Marshall|first=Duncan|last2=Worthing|first2=Derek|last3=Heath|first3=Roger|last4=Dann|first4=Nigel|date=2003|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-7282-0417-1|pages=229|language=en}}</ref>

Đặc tính của gỗ phụ thuộc rất nhiều vào loại cây và cách nó sinh trưởng<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=66150oNiqHsC&newbks=0&printsec=frontcover&dq=There+is+a+strong+relationship+between+the+properties+of+wood+and+the+properties+of+the+particular+tree+that+yielded+it,+at+least+for+certain+species&q=There+is+a+strong+relationship+between+the+properties+of+wood+and+the+properties+of+the+particular+tree+that+yielded+it,+at+least+for+certain+species&hl=vi|title=The Improvement of Pinus Radiata: A Record of a Symposium Held at the Forest Research Institute, Rotorua, 24-25 November, 1965 ...|last=Thulin|first=I. J.|date=1966|publisher=New Zealand Forest Service, Forest Research Institute|pages=5|language=en}}</ref><ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=MeAstagRCJ4C&pg=SA2-PA6|title=Agriculture Handbook|date=1997|publisher=U.S. Department of Agriculture|page=2-6|language=en|access-date=March 20, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908234052/https://books.google.com/books?id=MeAstagRCJ4C&pg=SA2-PA6|archive-date=September 8, 2023|url-status=live}}</ref>. Cây khác nhau sẽ cho gỗ có mật độ khác nhau. Gỗ có mật độ cao thường sẽ cứng và bền hơn.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=6smVEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA59&dq=The+density+of+wood+varies+with+species+.+The+density+of+a+wood+correlates+with+its+strength+(mechanical+properties).&hl=vi|title=Insights in Technical Advances in Plant Science: 2021|last=Deal|first=Roger|date=2022-10-19|publisher=Frontiers Media SA|isbn=978-2-8325-0272-3|pages=59|language=en}}</ref>

== Thành phần hóa học ==
[[Tập_tin:Lignin.png|phải|nhỏ|Cấu trúc hóa học của [[lignin]], chiếm khoảng 25% khối lượng khô của gỗ, quyết định nhiều đặc tính của gỗ.]]
Mỗi loại cây có thành phần gỗ khác nhau, nhưng nhìn chung gỗ gồm khoảng 50% [[Carbon|cacbon]], 42% [[oxy]], 6% [[hydro]], 1% [[nitơ]] và 1% các nguyên tố khác như [[Calci|canxi]], [[kali]], [[natri]], [[Magnesi|magie]], [[sắt]] và [[mangan]].<ref>{{chú thích sách|title=Mémotech Bois et Matériaux Associés|author=Jean-Pierre Barette|author2=Claude Hazard et Jérôme Mayer|date=1996|publisher=Éditions Casteilla|isbn=978-2-7135-1645-0|location=Paris|page=22}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=LTIHEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA256&dq=The+chemical+composition+of+wood+varies+from+species+to+species,+but+is+approximately+50%25+carbon,+42%25+oxygen,+6%25+hydrogen,+1%25+nitrogen,+and+1%25+other+elements+(mainly+calcium,+potassium,+sodium,+magnesium,+iron,+and+manganese)+by+weight&hl=vi|title=Chemistry And Technology Of Alternate Fuels|last=Speight|first=James G.|date=2020-10-14|publisher=World Scientific|isbn=978-981-12-0366-4|pages=256|language=en}}</ref> Ngoài ra, gỗ cũng có một lượng nhỏ [[lưu huỳnh]], [[Chlor|clo]], [[silic]], [[Phosphor|phốt pho]] và các nguyên tố khác.

Ngoài nước, gỗ có ba thành phần chính là [[cellulose]] (chiếm khoảng 41–43%), [[hemixenluloza]] (khoảng 20% đến 30%) và [[lignin]] (khoảng 23% đến 27%)<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=CYVTEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA193&dq=Aside+from+water,+wood+has+three+main+components&hl=vi|title=Biomass Processes and Chemicals|last=Speight|first=James G.|date=2022-02-13|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-823244-6|pages=193|language=en}}</ref>. Ba thành phần này liên kết với nhau như mạng lưới, tạo nên độ bền cho gỗ. [[Lignin]] và [[hemixenluloza]] có liên kết đặc biệt, khó tách rời. Ngành công nghiệp giấy sử dụng các phương pháp hóa học để tách [[lignin]] khỏi [[cellulose]], từ đó sản xuất ra giấy.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=g7r8DwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA40&dq=paper+industry+is+the+separation+of+the+lignin+from+the+cellulose,+from+which+paper+is+made.&hl=vi|title=Microbial Strategies for Techno-economic Biofuel Production|last=Srivastava|first=Neha|last2=Srivastava|first2=Manish|last3=Mishra|first3=P. K.|last4=Gupta|first4=Vijai Kumar|date=2020-09-12|publisher=Springer Nature|isbn=978-981-15-7190-9|pages=40|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=vnq5eBNf5-oC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA332&dq=paper+industry+is+the+separation+of+the+lignin+from+the+cellulose,+from+which+paper+is+made.&hl=vi|title=Sustainable Energy Production and Consumption: Benefits, Strategies and Environmental Costing|last=Barbir|first=Frano|last2=Ulgiati|first2=Sergio|date=2008-05-29|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4020-8494-2|pages=332|language=en}}</ref>

Về mặt hóa học, gỗ cứng và [[gỗ mềm]] khác nhau ở thành phần của [[lignin]].<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=CYVTEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA198&dq=In+chemical+terms,+the+difference+between+hardwood+and+softwood+is+reflected+in+the+composition+of+the+constituent+lignin.&hl=vi|title=Biomass Processes and Chemicals|last=Speight|first=James G.|date=2022-02-13|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-823244-6|pages=198|language=en}}</ref> Có hai chất quan trọng giúp [[gỗ cứng]] trở nên cứng cáp là rượu sinapyl và rượu coniferyl.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=CYVTEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA198&dq=Hardwood+lignin+is+primarily+derived+from+sinapyl+alcohol+and+coniferyl+alcohol.&hl=vi|title=Biomass Processes and Chemicals|last=Speight|first=James G.|date=2022-02-13|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-823244-6|pages=198|language=en}}</ref> Chất làm cho gỗ mềm cứng cáp hơn được tạo thành từ rượu coniferyl.<ref name="boerjan">{{chú thích tạp chí|author=W. Boerjan|author2=J. Ralph|author3=M. Baucher|date=June 2003|title=Lignin biosynthesis|journal=Annu. Rev. Plant Biol.|volume=54|issue=1|pages=519–549|doi=10.1146/annurev.arplant.54.031902.134938|pmid=14503002}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=9HDJDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT28&dq=Softwood+lignin+is+mainly+derived+from+coniferyl+alcohol.&hl=vi|title=Lignocellulosic Biorefining Technologies|last=Ingle|first=Avinash P.|last2=Chandel|first2=Anuj Kumar|last3=Silva|first3=Silvio Silverio da|date=2020-01-10|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-119-56883-4|language=en}}</ref>

== Công dụng của gỗ ==
[[Tập_tin:World_Production_Of_Roundwood_By_Type,_Main_Producers_(2021).svg|nhỏ|Các nhà sản xuất gỗ tròn chính theo từng loại]]
[[Tập_tin:World_Production_Of_Roundwood_By_Type.svg|nhỏ|Sản lượng gỗ tròn thế giới theo chủng loại.]]

=== Sản xuất ===
{{Main|Lâm nghiệp}}Từ năm 2000 đến năm 2021, lượng gỗ tròn được khai thác trên toàn cầu đã tăng từ 3,5 tỷ m³ lên 4 tỷ m³.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=BhpPEAAAQBAJ&pg=PA18&lpg=PA18&dq=Global+production+of+roundwood+rose+from+3.5+billion+m%C2%B3+in+2000+to+4+billion+m%C2%B3+in+2021&source=bl&ots=R85U3WpCQ8&sig=ACfU3U0Tx3Bc4-u1LxZ1jlFMLGdbAblNpA&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwjjueaEyOGEAxUYslYBHf0aCVsQ6AF6BAgdEAM#v=onepage&q=Global%20production%20of%20roundwood%20rose%20from%203.5%20billion%20m%C2%B3%20in%202000%20to%204%20billion%20m%C2%B3%20in%202021&f=false|title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2021|last=Nations|first=Food and Agriculture Organization of the United|date=2021-10-28|publisher=Food & Agriculture Org.|isbn=978-92-5-134332-6|pages=18|language=en}}</ref> Trong năm 2021, gỗ dùng làm nhiên liệu là sản phẩm được sử dụng nhiều nhất, chiếm gần một nửa (49%) tổng sản lượng với 2 tỷ m³. Gỗ tròn lá kim dùng cho công nghiệp đứng thứ hai với 30% (1,2 tỷ m³) và gỗ tròn không lá kim dùng cho công nghiệp chiếm 21% (0,9 tỷ m³)<ref>{{Chú thích web|url=https://www.fao.org/3/cc8166en/online/cc8166en.html|tựa đề=STATISTICAL YEARBOOK WORLD FOOD AND AGRICULTURE 2023|website=www.fao.org|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2024-03-07}}</ref>. [[Châu Á]] và [[châu Mỹ]] là hai khu vực sản xuất gỗ tròn lớn nhất, cung cấp lần lượt 29% và 28% sản lượng toàn cầu. [[Châu Phi]] và [[Châu Âu]] có tỷ lệ tương đương nhau, khoảng 20-21%. [[Châu Đại Dương]] sản xuất 2% còn lại.<ref name=":2">{{chú thích sách|url=http://www.fao.org/documents/card/en/c/cc8166en|title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2023|date=2023-11-29|publisher=FAO|isbn=978-92-5-138262-2|language=en|doi=10.4060/cc8166en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=WSPPEAAAQBAJ&pg=PA20&lpg=PA20&dq=Africa+and+Europe+have+similar+shares+of+20%E2%80%9321+percent,+while+Oceania+produces+the+remaining+2+percent&source=bl&ots=fIpMyC82lF&sig=ACfU3U2olu11jDXzhE-bvBZFoLJyUvRUVQ&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwj89uTbyOGEAxUgsVYBHU1_DVwQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=Africa%20and%20Europe%20have%20similar%20shares%20of%2020%E2%80%9321%20percent,%20while%20Oceania%20produces%20the%20remaining%202%20percent&f=false|title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2022|last=Nations|first=Food and Agriculture Organization of the United|date=2022-12-12|publisher=Food & Agriculture Org.|isbn=978-92-5-136930-2|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=v5bPJVGqdDcC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=Africa+and+Europe+have+similar+shares+of+20%E2%80%9321+percent,+while+Oceania+produces+the+remaining+2+percent&source=bl&ots=cKjyYFlq0A&sig=ACfU3U0zUUjFkuASJoaSOXzMHzHHA4HBOg&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwj89uTbyOGEAxUgsVYBHU1_DVwQ6AF6BAgUEAM#v=onepage&q=Africa%20and%20Europe%20have%20similar%20shares%20of%2020%E2%80%9321%20percent,%20while%20Oceania%20produces%20the%20remaining%202%20percent&f=false|title=World Agriculture Outlook & Situation|date=1984|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref>

=== Nhiên liệu ===
{{Main|Nhiên liệu gỗ
}}Từ xa xưa, con người đã sử dụng gỗ để [[Lửa|đốt lửa]].<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=jFvrF4DaZcgC&q=%C2%A0Wood+has+a+long+history+of+being+used+as+fuel&pg=PA261|title=Alternative Fuels and the Environment|last=Sterrett|first=Frances S.|date=1994-10-12|publisher=CRC Press|isbn=978-0-87371-978-0|language=en|access-date=October 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230131945/https://books.google.com/books?id=jFvrF4DaZcgC&q=%C2%A0Wood+has+a+long+history+of+being+used+as+fuel&pg=PA261#v=snippet&q=%C2%A0Wood%20has%20a%20long%20history%20of%20being%20used%20as%20fuel&f=false|archive-date=December 30, 2023|df=mdy-all|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=U7yZDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT162&dq=Wood+has+a+long+history+of+being+used+as+fuel&hl=vi|title=Transitions To Alternative Energy Systems: Entrepreneurs, New Technologies, And Social Change|last=Baumgartner|first=Thomas|date=2019-03-22|publisher=Routledge|isbn=978-1-000-00970-5|language=en}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=93L_v7PWei0C&newbks=0&printsec=frontcover&pg=RA3-PA18&dq=Wood+has+a+long+history+of+being+used+as+fuel&hl=vi|title=Food Costs: Retail Prices, Farm Prices, Marketing Spreads|date=1966|publisher=U.S. Department of Agriculture, Economics Research Service|pages=18|language=en}}</ref> Ngày nay, nhiều người ở các vùng [[Đồng quê|nông thôn]] vẫn dùng gỗ để đun nấu. Gỗ cứng được ưa chuộng hơn [[gỗ mềm]] vì nó ít khói và cháy lâu hơn.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=7kbOAAAAMAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=Hardwood+is+preferred+over+softwood+because+it+creates+less+smoke+and+burns+longer&q=Hardwood+is+preferred+over+softwood+because+it+creates+less+smoke+and+burns+longer&hl=vi|title=Club Bulletin|last=Service|first=Michigan State University Cooperative Extension|date=1934|pages=14|language=en}}</ref> Nhiều người thích lắp đặt bếp củi hoặc [[lò sưởi]] trong nhà vì nó mang lại cảm giác ấm áp và sang trọng.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com.vn/books?id=4M4DAAAAMBAJ&pg=PA124&dq=Adding+a+woodstove+or+fireplace+to+a+home+is+often+felt+to+add+ambiance+and+warmth.&hl=vi&sa=X&ved=2ahUKEwiBv4eVy-GEAxX9slYBHQr4Cl0Q6AF6BAgFEAI#v=onepage&q&f=false|title=Popular Mechanics|last=Magazines|first=Hearst|date=1978-10|publisher=Hearst Magazines|pages=124|language=en}}</ref>

=== Bột giấy ===
Gỗ bột giấy là loại gỗ được trồng với mục đích chuyên dùng để sản xuất giấy.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=qDRgDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA62&dq=%22Pulpwood%22+is+wood+that+is+raised+specifically+for+use+in+making+paper%22&hl=vi|title=Plantation and Agroforestry Pulpwood Value Chain Approach|last=Parthiban|first=K. T.|last2=Seenivasan|first2=R.|date=2017-02-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-87307-55-1|pages=62|language=en}}</ref>

=== Xây dựng ===
[[Tập_tin:Importers_And_Exporters_Of_Forest_Products_(2021).svg|nhỏ|220x220px|Bản đồ phân bố các quốc gia nhập khẩu và xuất khẩu sản phẩm lâm sản, bao gồm gỗ, năm 2021]]
Từ xa xưa, con người đã sử dụng gỗ để dựng nhà, đóng thuyền và làm nơi trú ẩn.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=-b04DwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA602&dq=Wood+has+been+an+important+construction+material+since+humans+began+building+shelters,+houses+and+boats.&hl=vi|title=Forestry Principles And Applications|last=Raj|first=A. J.|last2=Lal|first2=S. B.|date=2013-01-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-86237-74-3|pages=602|language=en}}</ref> Cho đến cuối thế kỷ 19, hầu hết thuyền bè đều được làm từ gỗ. Ngày nay, gỗ vẫn là vật liệu phổ biến trong đóng thuyền. Trước khi có hệ thống ống nước hiện đại, người ta cũng sử dụng [[Chi Du|gỗ du]] để làm ống dẫn nước.

Loại gỗ dùng cho công trình xây dựng ở [[Bắc Mỹ]] thường gọi là gỗ xẻ.<ref>{{chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=jSiRAAAAQBAJ&q=%C2%A0Wood+to+be+used+for+construction+work+is+commonly+known+as+lumber+in+North+America&pg=SA7-PA15|title=Materials for Interior Environments|last=Binggeli|first=Corky|publisher=John Wiley & Sons|year=2013|isbn=978-1-118-42160-4|language=en|access-date=October 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230132013/https://books.google.com/books?id=jSiRAAAAQBAJ&q=%C2%A0Wood+to+be+used+for+construction+work+is+commonly+known+as+lumber+in+North+America&pg=SA7-PA15#v=snippet&q=%C2%A0Wood%20to%20be%20used%20for%20construction%20work%20is%20commonly%20known%20as%20lumber%20in%20North%20America&f=false|archive-date=December 30, 2023|df=mdy-all|url-status=live}}</ref> [[Trung Cổ|Thời Trung cổ]] ở [[châu Âu]], gỗ sồi là lựa chọn cho mọi công trình bằng gỗ như dầm, tường, cửa và [[Sàn|sàn nhà]].

==== Gỗ kỹ thuật ====
{{main|Gỗ công nghiệp}}Gỗ kỹ thuật là loại vật liệu được tạo ra từ việc liên kết các sợi gỗ, dăm bào, mảnh vụn gỗ với nhau bằng keo hoặc chất kết dính.<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=03jpEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA34&dq=Engineered+wood+products,+glued+building+products+%22engineered%22+for+application-specific+performance+requirements,+are+often+used+in+construction+and+industrial+applications&hl=vi|title=Current Applications of Engineered Wood|date=2023-11-08|publisher=BoD – Books on Demand|isbn=978-1-83769-162-3|pages=34|language=en}}</ref> Loại gỗ này sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội so với gỗ tự nhiên như: chống mối mọt, cong vênh, co ngót hiệu quả, đồng thời có thể đáp ứng đa dạng các yêu cầu về độ bền, khả năng chịu tải cho từng mục đích sử dụng cụ thể.<ref name="apawood">{{chú thích web|url=http://www.apawood.org/pdfs/download_pdf.cfm?PDFFilename=managed/E30.pdf|title=APA – The Engineered Wood Association|work=apawood.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20060627045932/http://www.apawood.org/pdfs/download_pdf.cfm?PDFFilename=managed%2FE30.pdf|archive-date=June 27, 2006|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>

=== Đồ nội thất và đồ dùng ===
Từ xa xưa, con người đã sử dụng gỗ để làm nhiều đồ dùng trong nhà như [[ghế]], [[giường]], [[bàn]].<ref>{{Chú thích sách|url=https://books.google.com/books?id=pmd1CQAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA45&dq=Wood+has+always+been+used+extensively+for+furniture,+such+as+chairs+and+beds&hl=vi|title=Industrial Engineering, Management Science and Applications 2015|last=Gen|first=Mitsuo|last2=Kim|first2=Kuinam J.|last3=Huang|first3=Xiaoxia|last4=Hiroshi|first4=Yabe|date=2015-05-18|publisher=Springer|isbn=978-3-662-47200-2|pages=45|language=en}}</ref> Gỗ cũng được dùng để làm cán cho các dụng cụ như [[dao]], [[kéo]], [[cưa]]. Ngoài ra, gỗ còn được sử dụng để làm các vật dụng ăn uống như [[đũa]], [[muỗng]], [[nĩa]].

=== Khác ===
Ngành công nghiệp gỗ đang có nhiều bước phát triển mới. Các nhà khoa học đang tìm ra nhiều cách sử dụng keo lignin mới, làm bao bì thực phẩm có thể tái chế, thay thế lốp cao su bằng gỗ, sản xuất vật liệu y tế chống vi khuẩn và tạo ra loại vải hoặc vật liệu tổng hợp có độ bền cao.<ref>{{chú thích web|url=http://www.forintek.ca/public/pdf/annual%20report/AR_2007_2008/AR_ENG_2007.pdf|title=FPInnovations|work=forintek.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20090319100903/http://www.forintek.ca/public/pdf/annual%20report/AR_2007_2008/AR_ENG_2007.pdf|archive-date=March 19, 2009|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><ref>"System for remotely monitoring moisture content on wooden elements" I Arakistain, O Munne EP Patent EPO1382108.0</ref>

== Niên đại học thụ mộc ==
[[Tập_tin:Dendrochronological_drill_hg.jpg|nhỏ|240x240px|Máy khoan lấy mẫu vòng gỗ hàng năm và đếm vòng tăng trưởng]]
[[Tập_tin:Tree.ring.arp.jpg|nhỏ|240x240px|Vòng sinh trưởng của một cây ở Thảo cầm viên Bristol, [[Anh]]. Mỗi vòng gỗ tượng trưng cho một năm; các vòng bên ngoài gần vỏ cây là trẻ nhất]]
Niên đại học thụ mộc (tiếng Anh: dendrochronology hoặc tree-ring dating) là [[phương pháp khoa học]] xác định niên đại của cây gỗ theo đúng số năm chúng sinh sống. Cùng với việc xác định tuổi cây, điều này có thể cung cấp dữ liệu cho ngành khí hậu học, hỗ trợ nghiên cứu về khí hậu và điều kiện khí quyển trong các giai đoạn khác nhau trong lịch sử từ vòng gỗ hàng năm. Thuật ngữ tiếng Anh của niên đại học thụ mộc là dendrochronology, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại {{Lang|grc|[[wikt:δένδρον|δένδρον]]}} - {{Transliteration|grc|dendron}}, nghĩa là "cây", và {{Lang|grc|[[wikt:χρόνος|χρόνος]]}} - {{Transliteration|grc|khronos}}, nghĩa là "thời gian" và {{Lang|grc|[[wikt:-λογία|-λογία]]}} ({{Transliteration|grc|[[wikt:-logia|-logia]]}}) có nghĩa là "nghiên cứu về".<ref>The term "dendrochronology" was coined in 1928 by the American astronomer [[A. E. Douglass|Andrew Ellicott Douglass]] (1867–1962).  {{chú thích sách|url=https://archive.org/details/climaticcyclestr02douguoft|title=Climatic Cycles and Tree Growth|last1=Douglass|first1=A.E.|date=1928|publisher=Carnegie Institute of Washington|volume=II. A Study of the Annual Rings of Trees in relation to Climate and Solar Activity.|location=Washington, D.C., USA|page=[https://archive.org/details/climaticcyclestr02douguoft/page/5 5]}}  From p. 5:  "One can see that in all this we are measuring the lapse of time by means of a slow-geared clock within trees.  For this study the name "dendro-chronology" has been suggested, or "tree-time"."</ref>

Niên đại học thụ mộc rất hữu ích để xác định tuổi chính xác của cây gỗ, đặc biệt là những mẫu quá gần đây nên không sử dụng phương pháp [[Định tuổi bằng carbon-14|xác định niên đại bằng carbon phóng xạ]], kết quả của phương pháp carbon-14 có sai số là các khoảng thời gian rất lớn. Để biết chính xác ngày cây chết, cần phải thu mẫu đầy đủ đến sát vỏ cây, điều mà hầu hết gỗ chế biến không có. Nó cũng cung cấp dữ liệu về thời gian của các sự kiện và tốc độ thay đổi trong môi trường (nổi bật nhất là khí hậu) và cả trong gỗ được tìm thấy trong [[khảo cổ học]] hoặc các tác phẩm nghệ thuật và kiến trúc. Nó cũng được sử dụng để kiểm tra niên đại carbon phóng xạ để hiệu chỉnh tuổi carbon phóng xạ.<ref name="Grissino">{{Chú thích|last=Grissino-Mayer|first=Henri D.|title=The Science of Tree Rings: Principles of Dendrochronology|date=n.d.|url=http://web.utk.edu/~grissino/principles.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104042215/http://web.utk.edu/~grissino/principles.htm|publisher=Department of Geography, The University of Tennessee|access-date=October 23, 2016|archive-date=November 4, 2016}}</ref>

Sự phát triển mới của [[cây thân gỗ]] xảy ra ở [[tượng tầng]], một loại mô phân sinh gần vỏ cây. Tốc độ tăng trưởng của cây thay đổi theo một mô hình có thể dự đoán được trong suốt cả năm để đáp ứng với những thay đổi khí hậu theo mùa, dẫn đến các vòng tăng trưởng dễ thấy được. Mỗi vòng gỗ hàng năm đánh dấu một chu kỳ hoàn chỉnh của các [[mùa]] hoặc một năm trong vòng đời của cây.<ref name="Grissino" /> Dữ liệu từ niên đại học thụ mộc còn được dùng để hiệu chỉnh cho phương pháp carbon phóng xạ chính xác đến 13.910 năm trước.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last=Van der Plecht |first=J |last2=Bronck Ramsey |first2=C |last3=Heaton |first3=T. J. |last4=Scott |first4=E. M. |last5=Talamo |first5=S |date=August 2020 |title=Recent Developments in Calibration for Archaeological and Environmental Samples |journal=Radiocarbon |volume=62 |issue=4 |pages=1095–1117 |doi=10.1017/RDC.2020.22 |doi-access=free}}</ref> Một phương pháp mới dựa trên việc đo lường sự biến đổi của các đồng vị [[oxy]] trong mỗi vòng gỗ hàng năm và cách này được sử dụng trên các mẫu không phù hợp với phương pháp niên đại thụ mộc vì có quá ít hoặc các vòng quá giống nhau.<ref>{{Chú thích tập san học thuật |last=Loader |first=Neil J. |last2=Mccarroll |first2=Danny |last3=Miles |first3=Daniel |last4=Young |first4=Giles H. F. |last5=Davies |first5=Darren |last6=Ramsey |first6=Christopher Bronk |date=August 2019 |title=Tree ring dating using oxygen isotopes: a master chronology for central England |journal=Journal of Quaternary Science |volume=34 |issue=6 |pages=475–490 |bibcode=2019JQS....34..475L |doi=10.1002/jqs.3115 |doi-access=free}}</ref>

== Gỗ lá rộng ==
Gỗ lá rộng là các sản phẩm gỗ tự nhiên khai thác từ thực vật lá rộng. Gỗ lá rộng có cấu tạo phức tạp hơn gỗ lá kim, các thành phần cấu tạo chủ yếu: [[mạch gỗ]], [[tế bào mô mềm xếp dọc thân cây]], [[tia gỗ]], [[sợi gỗ]], [[quản bào dọc]], [[ống dẫn nhựa]], [[cấu tạo lớp]].

Thành phần hóa học của gỗ lá rộng gồm: xenlulo chiếm 41-49%, hemixellulo chiếm 20-30%, lignhin chiếm 16-25%, ngoài ra còn có mặt của một số chất chiết xuất. Thành phần các nguyên tố là sắp xỉ nhau, tương tự gỗ lá kim không phụ thuộc vào loài cây: C 49-50%; O 43-44%; H ≈ 6%; N ≈1%.

== Khai thác gỗ ==
Khai thác gỗ đóng vai trò thiết yếu trong việc cung cấp nguyên liệu cho nhiều sản phẩm thiết yếu mà con người sử dụng trên toàn cầu. Gỗ được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như xây dựng nhà cửa, công trình, sản xuất đồ nội thất, giấy và thậm chí là nguồn năng lượng.<ref name="dictionaryofforestry.org">[http://dictionaryofforestry.org/ Society of American Foresters, 1998. Dictionary of Forestry.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725234528/http://www.dictionaryofforestry.org/|date=2011-07-25}}</ref><ref name="ReferenceA">{{chú thích tạp chí|last1=Keifer|first1=Matthew|last2=Casanova|first2=Vanessa|last3=Garland|first3=John|last4=Smidt|first4=Mathew|last5=Struttmann|first5=Tim|date=2019-04-03|title=Foreword by the Editor-in-Chief and Guest Editors|journal=Journal of Agromedicine|volume=24|issue=2|pages=119–120|doi=10.1080/1059924X.2019.1596697|issn=1059-924X|pmid=30890041|s2cid=150081506}}</ref><ref>'Logging emits three times as much carbon dioxide into the atmosphere per acre as wildfire alone. Most of the tree parts unusable for lumber – the branches, tops, bark and sawdust from milling – are burned for energy, sending large amounts of carbon into the atmosphere. In contrast, wildfire releases a surprisingly small amount of the carbon in trees, less than 2 percent. Logging in U.S. forests is now responsible for as much annual greenhouse gas emissions as burning coal.'  Chad Hanson, Michael Dorsey,  [https://www.nytimes.com/2022/07/30/opinion/california-wildfires-oak-fire-yosemite-sequoias.html 'The Case Against Commercial Logging in Wildfire-Prone Forests,'] [[New York Times]]  30 July  2022.</ref>

Nghề khai thác gỗ tiềm ẩn nhiều rủi ro và nguy hiểm cho [[người lao động]]. Theo thống kê tại [[Hoa Kỳ]], đây luôn là một trong những ngành công nghiệp có tỷ lệ tai nạn cao nhất. Viện An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Quốc gia (NIOSH) đã công nhận khai thác gỗ là lĩnh vực ưu tiên trong Chương trình Nghiên cứu Nghề nghiệp Quốc gia (NORA). Mục tiêu của NORA là xác định và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện điều kiện an toàn và sức khỏe cho người lao động trong ngành khai thác gỗ.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{chú thích web|url=https://www.cdc.gov/nora/councils/agff/default.html|title=CDC – NORA Agriculture, Forestry and Fishing Sector Council|date=2019-02-10|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=2019-03-14}}</ref>

Năm 2008, ngành khai thác gỗ ghi nhận 93 trường hợp tử vong trên tổng số 86.000 công nhân, tương ứng với tỷ lệ tử vong là 108,1 người chết trên 100.000 công nhân. Con số này cao hơn 30 lần so với tỷ lệ tử vong trung bình của các ngành nghề khác.<ref>{{chú thích web|url=https://www.cdc.gov/niosh/topics/logging|title=NIOSH Logging Safety|publisher=United States National Institute for Occupational Safety and Health|access-date=2010-04-19}}</ref><ref>{{chú thích tạp chí|last1=Weichelt|first1=Bryan|last2=Gorucu|first2=Serap|date=2018-02-17|title=Supplemental surveillance: a review of 2015 and 2016 agricultural injury data from news reports on AgInjuryNews.org|url=http://injuryprevention.bmj.com/content/early/2018/02/16/injuryprev-2017-042671|journal=Injury Prevention|language=en|volume=25|issue=3|pages=injuryprev–2017–042671|doi=10.1136/injuryprev-2017-042671|issn=1353-8047|pmid=29386372|s2cid=3371442}}</ref>

==Xem thêm==
* [[Ngành xây dựng gỗ]]
* [[Thợ mộc]]
* [[Nghề mộc]]
* [[Khắc gỗ]]
* [[Khai thác gỗ]]
* [[Cây thân gỗ]]
* [[Gỗ xây dựng]]
* [[Gỗ sống]] và [[gỗ sấy]]
* [[Nhà gỗ]]
* [[Cầu gỗ]]
* [[Danh sách cây cho gỗ nhóm 1 ở Việt Nam]]
* {{intitle|gỗ}}

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

== Tham khảo ==
{{thể loại Commons|Wood}}
{{refbegin}}
* Giáo trình khoa học gỗ - [[Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam|Đại học Lâm nghiệp Việt Nam]]
* Solomon, Berg, Martin. ''Biology'' (8th Edition). Thompson Brooks/Core, 2008. ISBN 978-0-495-10705-7
* {{chú thích sách | authorlink = R. Bruce Hoadley | last = Hoadley | first = R. Bruce | year = 2000 | title = Understanding Wood: A Craftsman's Guide to Wood Technology | publisher = [[Taunton Press]] | isbn = 1-56158-358-8 }}
*{{chú thích sách|last=Capon|first=Brian|title=Botany for Gardeners|url=https://archive.org/details/botanyforgardene0000capo_k8y2|year=2005|edition=2|isbn=0-88192-655-8|publisher=Timber Publishing|location=Portland, OR}}
* Shigo, Alex. (1986) ''A New Tree Biology Dictionary''. Shigo and Trees, Associates. ISBN 0-943563-12-7
* [http://www.spiritofnature.net/eng/index_eng.html The Wood in Culture Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141104174821/http://www.spiritofnature.net/eng/index_eng.html |date=2014-11-04 }}
* [http://www.thewoodexplorer.com/ The Wood Explorer: A comprehensive database of commercial wood species] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407062512/http://www.thewoodexplorer.com/ |date=2015-04-07 }}
* [http://www.apawood.org/level_b.cfm?content=prd_main APA – The Engineered Wood Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414041302/http://www.apawood.org/level_b.cfm?content=prd_main |date=ngày 14 tháng 4 năm 2011 }}
{{refend}}
{{thực vật}}
{{Lâm nghiệp}}
{{Tài nguyên thiên nhiên}}
{{Sản phẩm gỗ}}
{{Kiểm soát tính nhất quán}}
{{Thanh chủ đề|Cơ Đốc giáo|Nghệ thuật}}

[[Thể loại:Gỗ| ]]
[[Thể loại:Lâm nghiệp]]
[[Thể loại:Nghề mộc]]
[[Thể loại:Bài cơ bản dài trung bình]]
[[Thể loại:Cây]]
[[Thể loại:Chất liệu nghệ thuật]]
[[Thể loại:Vật liệu tự nhiên]]
[[Thể loại:Vật liệu xây dựng]]
[[Thể loại:Chế biến gỗ]]
[[Thể loại:Thực vật học]]
[[Thể loại:Vật liệu]]
[[Thể loại:Tài nguyên thiên nhiên]]
[[Thể loại:Giải phẫu học thực vật]]
[[Thể loại:Sản phẩm lâm nghiệp]]
[[Thể loại:Sản phẩm gỗ]]


text:
# Prunum damasoi
Prunum damasoi là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Marginellidae, họ ốc mép.

title: Prunum damasoi

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật thân mềm|Mollusca]]
| classis = [[Lớp Chân bụng|Gastropoda]]
| unranked_familia = nhánh [[Caenogastropoda]]
nhánh [[Hypsogastropoda]]
nhánh [[Neogastropoda]]
| superfamilia = [[Muricoidea]]
| familia = [[Marginellidae]]
| subfamilia = [[Marginellinae]]
| genus = ''[[Prunum]]''
| subgenus =
| species = '''''P. damasoi'''''
| binomial = ''Prunum damasoi''
| binomial_authority = Cossignani, 2006<ref>{{WRMS source|128328|Cossignani. 2006. Malacologia Mostra Mondiale, 53 (4): 12-15|ngày 24 tháng 4 năm 2010}}</ref>
| synonyms_ref =
| synonyms =
| name = ''Prunum damasoi''
| image =
}}
'''''Prunum damasoi''''' là một loài [[ốc biển]], là [[động vật thân mềm]] [[động vật chân bụng|chân bụng]] sống ở biển trong họ [[Marginellidae]], họ ốc mép.<ref name="WoRMS">{{WRMS species|390513|''Prunum damasoi'' Cossignani, 2006||24 tháng 4 năm 2010}}</ref>

== Miêu tả ==

== Phân bố ==

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
*

{{DEFAULTSORT:Prunum Damasoi}}
[[Thể loại:Prunum]]
[[Thể loại:Marginellidae]]

{{Marginellidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Ngành (phylum): Mollusca

Lớp (class): Gastropoda

Liên họ (superfamilia): Muricoidea

(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda · nhánh Hypsogastropoda · nhánh Neogastropoda

Họ (familia): Marginellidae

Phân họ (subfamilia): Marginellinae

Chi (genus): Prunum

Loài (species): P. damasoi

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Prunum damasoi · Cossignani, 2006


text:
# Thiền Thành
Thiền Thành (tiếng Trung: 禅城区, Hán Việt: Thiền Thành khu) là một quận của địa cấp thị Phật Sơn (佛山市), tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thiền Thành có diện tích 154,68 km2, dân số 960.000 người.

title: Thiền Thành

wikitext:
{{Infobox settlement
| name                     = Thiền Thành
| native_name              = 禅城区
| native_name_lang         = zh-Hans
| settlement_type          = [[khu (Trung Quốc)|Quận]]
| image_skyline            = Foshan Zu Miao 2012.11.20 15-50-09.jpg
| image_caption            = Phật Sơn tổ miếu
| image_map                = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10}}
| coor_pinpoint            = Foshan government
| coordinates              = {{coord|23.0214|N|113.1216|E|type:adm3rd_region:CN-44_source:Gaode|format=dms|display=it}}
| subdivision_type   = [[Danh sách quốc gia có chủ quyền|Quốc gia]]
| subdivision_name   = {{flag|Trung Quốc}}
| subdivision_type1        = [[tỉnh (Trung Quốc)|Tỉnh]]
| subdivision_name1        = [[Quảng Đông]]
| subdivision_type2        = [[Địa cấp thị]]
| subdivision_name2        = [[Phật Sơn]]
| area_total_km2           = 153,69
| population_as_of         = 2020
| population_density_km2   = auto
| population_total         = 1330262
|timezone = [[Giờ ở Trung Quốc|CST]]
| utc_offset               = +8
| postal_code_type         = Mã bưu chính
| postal_code              = 528000
| website                  = [https://web.archive.org/web/20040123134934/http://chancheng.gov.cn/ Chancheng.gov.cn]
}}
{{Infobox Chinese
 | s        = 禅城区
 | t        = 禪城區
 | p        = Chánchéng Qū
 | j        = sim4 sing4 keoi1
 | y        = Sìhmsìhng Kēui
 | s2       = 禅城
 | t2       = 禪城
 | p2       = Chánchéng
 | j2       = sim4 sing4
 | y2       = Sìhmsìhng
 | showflag = jyp
 | order    = st
}}
'''Thiền Thành''' ([[tiếng Trung Quốc|tiếng Trung]]: 禅城区, [[Từ Hán-Việt|Hán Việt]]: Thiền Thành khu) là một [[khu (Trung Quốc)|quận]] của [[địa cấp thị]] [[Phật Sơn]] (佛山市), [[tỉnh (Trung Quốc)|tỉnh]] [[Quảng Đông]], [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]]. Thiền Thành có diện tích 154,68 km2, dân số 960.000 người.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
{{Quảng Đông}}

{{Sơ khai Hành chính Trung Quốc}}

[[Thể loại:Đơn vị cấp huyện Quảng Đông]]
[[Thể loại:Phật Sơn]]

title: Thiền Thành · 禅城区

Quốc gia: Trung Quốc

Tỉnh: Quảng Đông

Địa cấp thị: Phật Sơn

Thủ phủ: Zumiao Subdistrict

title: Diện tích

title: Dân số (2020)

title: Tên tiếng Trung thay thế

Giản thể: 禅城

Phồn thể: 禪城

Việt bính: sim4 sing4

Latinh hóa Yale tiếng Quảng Châu: Sìhmsìhng

Bính âm Hán ngữ: Chánchéng

Latinh hóa Yale: Sìhmsìhng


text:
# Eugoa imposita
Eugoa imposita là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

title: Eugoa imposita

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Eugoa imposita''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Eugoa]]''
| species = '''''E. imposita'''''
| binomial = ''Eugoa imposita''
| binomial_authority =
| synonyms =
}}
'''''Eugoa imposita''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc phân họ [[Arctiinae]], họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Eugoa+imposita/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
*{{Thể loại Commons nội dòng}}
*{{Wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Eugoa]]

{{Lithosiini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Erebidae

Chi (genus): Eugoa

Loài (species): E. imposita

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Eugoa imposita


text:
# Myrmotherula urosticta
Myrmotherula urosticta là một loài chim trong họ Thamnophilidae.

title: Myrmotherula urosticta

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| status_ref =
| image = Myrmotherula urosticta Band-tailed Antwren (male), Pau Brasil National Park, Porto Seguro, Bahia, Brazil.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật có dây sống|Chordata]]
| classis = [[Chim|Aves]]
| ordo = [[Bộ Sẻ|Passeriformes]]
| familia = [[Thamnophilidae]]
| genus = ''[[Myrmotherula]]''
| species = '''''M. urosticta'''''
| binomial = ''Myrmotherula urosticta''
| binomial_authority =
| range_map =
}}
'''''Myrmotherula urosticta''''' là một loài [[chim]] trong họ [[Thamnophilidae]].<ref>{{chú thích web|author=Clements|first= J. F. |first2 =T. S. |last2 = Schulenberg |first3= M. J. |last3 = Iliff |first6 = B.L. |last6 = Sullivan |first4= C. L. |last4 = Wood |first5 = D. |last5 = Roberson|year=2012|url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist|title=The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.|access-date =ngày 19 tháng 12 năm 2012}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}

[[Thể loại:Myrmotherula]]
[[Thể loại:Chim Brasil]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1857]]

{{Thamnophilidae-stub}}

title: Tình trạng bảo tồn

Tình trạng bảo tồn: · Sắp nguy cấp (IUCN 3.1)

title: Phân loại khoa học

Ngành (phylum): Chordata

Lớp (class): Aves

Bộ (ordo): Passeriformes

Họ (familia): Thamnophilidae

Chi (genus): Myrmotherula

Loài (species): M. urosticta

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Myrmotherula urosticta


text:
# Clerodendrum ervatamioides
Clerodendrum ervatamioides là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được C.Y.Wu mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.

title: Clerodendrum ervatamioides

wikitext:
{{Speciesbox
| status =
| status_sysem =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| genus = Clerodendrum
| species = ervatamioides
| authority = C.Y.Wu, 1977
}}
'''''Clerodendrum ervatamioides''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Hoa môi]]. Loài này được C.Y.Wu mô tả khoa học đầu tiên năm 1977.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-42577| title=''Clerodendrum ervatamioides''|accessdate=ngày 5 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>
==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Clerodendrum ervatamioides}}
*{{Wikispecies-inline|Clerodendrum ervatamioides}}

[[Thể loại:Chi Bân bấn|E]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1977]]

{{Teucrioideae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới: Plantae

nhánh: Tracheophyta Angiospermae Eudicots Asterids

Bộ: Lamiales

Họ: Lamiaceae

Chi: Clerodendrum

Loài: C. ervatamioides

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Clerodendrum ervatamioides · C.Y.Wu, 1977


text:
# Hadena nisus
Hadena nisus là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

title: Hadena nisus

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Hadena nisus''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Noctuidae]]
| genus = ''[[Hadena]]''
| species = '''''H. nisus'''''
| binomial = ''Hadena nisus''
| binomial_authority = [[Ernst Friedrich Germar|Germar]], 1812
| synonyms =
}}
'''''Hadena nisus''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Noctuidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Hadena+nisus/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate= ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Hadena nisus|''Hadena nisus''}}
*{{commonscat-inline|Hadena nisus|''Hadena nisus''}}

[[Thể loại:Hadena]]

{{Hadenini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Hadena

Loài (species): H. nisus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Hadena nisus · Germar, 1812


text:
# Lepanthes papallactae
Lepanthes papallactae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Luer & Hirtz mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.

title: Lepanthes papallactae

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Lepanthes papallactae''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Măng tây|Asparagales]]
| familia = [[Họ Lan|Orchidaceae]]
| genus = ''[[Lepanthes]]''
| species = '''''L. papallactae'''''
| binomial = ''Lepanthes papallactae''
| binomial_authority = [[Carlyle August Luer|Luer]] & [[Alexander Charles Hirtz|Hirtz]]
}}
'''''Lepanthes papallactae''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Lan]]. Loài này được Luer & Hirtz mô tả khoa học đầu tiên năm 1987.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-110352| title=''Lepanthes papallactae''|access-date = ngày 7 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Lepanthes papallactae}}
*{{wikispecies-inline|Lepanthes papallactae}}
*{{IPNI2|Lepanthes papallactae|934099-1|access-date = ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Lepanthes|P]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1987]]

{{Epidendreae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Monocots

Bộ (ordo): Asparagales

Họ (familia): Orchidaceae

Chi (genus): Lepanthes

Loài (species): L. papallactae

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Lepanthes papallactae · Luer & Hirtz