text:
# Jesse Pinkman
Jesse Bruce Pinkman hay còn gọi là Jesse Pinkman một nhân vật hư cấu trong loạt phim truyền hình Breaking Bad do Aaron Paul thủ vai. Nhân vật vào vai với tư cách là học sinh của cựu giáo viên trung học là Walter White. Nhân vật là một trợ thủ đắc lực của nhân vật chính.

## Tiểu sử
Jesse Bruce Pinkman sinh ngày 14 tháng 9 năm 1984 trong một gia đình khá giả ở Albuquerque, New Mexico. Vào thời điểm bộ truyện bắt đầu, anh từ lâu đã bị bố mẹ ghẻ lạnh vì lối sống bừa bãi, nghiện ngập thậm chí còn buôn bán ma túy. Sau khi bị buộc rời khỏi nơi ở của cha mẹ, Jesse chuyển đến sống cùng dì Ginny, người mà anh được chăm sóc cho đến khi cô qua đời vì bệnh ung thư. Sau đó, anh được phép ở trong nhà cô, nhưng quyền sở hữu căn nhà vẫn thuộc về cha mẹ của Jesse.

## Xây dựng nhân vật
Đạo diễn Vince Gilligan ban đầu dự định cho nhân vật Jesse Pinkman bị sát hại vào cuối Breaking Bad 's mùa đầu tiên. Gilligan muốn Jesse chết trong một cuộc giao dịch ma túy, nhằm làm cho Walt cảm thấy tội lỗi. Tuy nhiên, Gilligan cho biết trong tập thứ hai của mùa, anh rất ấn tượng với nhân vật của Jesse và màn trình diễn của Aaron Paul rằng "sẽ là một sai lầm to lớn khi giết chết Jesse", Gilligan cũng thích sự phối hợp ăn ý giữa Aaron Paul (Jesse Pinkman) và Bryan Cranston (Walter White). Nhân vật này được cho là trở thành "trung tâm của mọi rắc rối" của Walter White trong các mùa sau. Paul đã nói rằng ban đầu anh ấy đã xem nhân vật này là "con người hư hỏng", nhưng theo thời gian, điều đó đã trở nên rõ ràng rằng Jesse "có một trái tim rộng lớn nhưng đã bị tổn thương".

title: Jesse Pinkman

wikitext:
{{Thông tin nhân vật                                         | tên = Jesse Pinkman
| hình = Aaron Paul (7598827768).jpg
| ghi chú hình = Nhân vật chính trong serie tv [[Breaking Bad]] được đóng bởi [[Aaron Paul]]
| công việc = {{unbulleted list| Buôn bán [[ma túy đá]] | Phụ tá điều chế ma túy đá cho [[Walter White]]}}
| người thân = {{unbulleted list | Adam Pinkman (cha) | Bà Pinkman (mẹ) | Jake Pinkman (em trai) | Ginny Pinkman (dì)}}
}}
'''Jesse Bruce Pinkman''' hay còn gọi là '''Jesse Pinkman''' một nhân vật hư cấu trong loạt phim truyền hình [[Breaking Bad]] do [[Aaron Paul]] thủ vai. Nhân vật vào vai với tư cách là học sinh của cựu giáo viên trung học là [[Walter White]]. Nhân vật là một trợ thủ đắc lực của nhân vật chính.

== Tiểu sử ==
Jesse Bruce Pinkman<ref>{{chú thích web |last=Trumbore |first=Dave |date=September 24, 2019 |title='El Camino: A Breaking Bad Movie' Trailer Sees a Scarred Jesse Pinkman in a Standoff |url=https://collider.com/el-camino-trailer-breaking-bad-movie/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228083030/https://collider.com/el-camino-trailer-breaking-bad-movie/ |archive-date=February 28, 2020 |access-date=February 28, 2020 |website=Collider}}</ref> sinh ngày 14 tháng 9 năm 1984 trong một gia đình [[Tầng lớp trung lưu|khá giả]] ở [[Albuquerque, New Mexico]]. Vào thời điểm bộ truyện bắt đầu, anh từ lâu đã bị bố mẹ ghẻ lạnh vì lối sống bừa bãi, nghiện ngập thậm chí còn buôn bán ma túy. Sau khi bị buộc rời khỏi nơi ở của cha mẹ, Jesse chuyển đến sống cùng dì Ginny, người mà anh được chăm sóc cho đến khi cô qua đời vì bệnh [[ung thư]]. Sau đó, anh được phép ở trong nhà cô, nhưng quyền sở hữu căn nhà vẫn thuộc về cha mẹ của Jesse.

== Xây dựng nhân vật ==
Đạo diễn [[Vince Gilligan]] ban đầu dự định cho nhân vật Jesse Pinkman bị sát hại vào cuối [[Breaking Bad|''Breaking Bad'' 's]] mùa đầu tiên.<ref name="Porter">{{chú thích web |last=Porter |first=Rick |date=July 16, 2012 |title='Breaking Bad': John Cusack as Walter White and other could-have-beens |url=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2012/07/breaking-bad-john-cusack-as-walter-white-and-other-could-have-beens.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814233431/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2012/07/breaking-bad-john-cusack-as-walter-white-and-other-could-have-beens.html |archive-date=August 14, 2013 |access-date=August 23, 2013 |website=[[Zap2it]]}}</ref><ref>{{chú thích web |last=Itzkoff |first=Dave |date=March 18, 2010 |title=Aaron Paul of 'Breaking Bad' - Character and Career, Both Alive |url=https://www.nytimes.com/2010/03/21/arts/television/21breaking.html?pagewanted=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405065813/http://www.nytimes.com/2010/03/21/arts/television/21breaking.html?pagewanted=all |archive-date=April 5, 2010 |access-date=August 23, 2013 |website=[[New York Times]]}}</ref> Gilligan muốn Jesse chết trong một cuộc giao dịch ma túy, nhằm làm cho Walt cảm thấy tội lỗi. Tuy nhiên, Gilligan cho biết trong tập thứ hai của mùa, anh rất ấn tượng với nhân vật của Jesse và màn trình diễn của [[Aaron Paul]] rằng "sẽ là một sai lầm to lớn khi giết chết Jesse"<ref>{{chú thích web |title=Breaking Bad – Aaron Paul Almost Got Killed Off (Paley Interview) |url=https://www.youtube.com/watch?v=YqnoJ10HqP0&feature=relmfu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518203755/http://www.youtube.com/watch?v=YqnoJ10HqP0&feature=relmfu |archive-date=May 18, 2014 |access-date=August 2, 2011 |website=(Paley Interview) |publisher=Paley Centre}}</ref>, Gilligan cũng thích sự phối hợp ăn ý giữa [[Aaron Paul]] (Jesse Pinkman) và [[Bryan Cranston]] ([[Walter White]])<ref>{{chú thích web |last=Gross |first=Terry |date=September 19, 2011 |title=Aaron Paul: 'Breaking Bad' Dealer Isn't Dead ... Yet |url=https://www.npr.org/2011/09/19/140040966/aaron-paul-breaking-bad-dealer-isnt-dead-yet |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822164402/http://www.npr.org/2011/09/19/140040966/aaron-paul-breaking-bad-dealer-isnt-dead-yet |archive-date=August 22, 2013 |access-date=August 23, 2013 |website=[[NPR]]}}</ref>. Nhân vật này được cho là trở thành "trung tâm của mọi rắc rối" của [[Walter White]] trong các mùa sau. Paul đã nói rằng ban đầu anh ấy đã xem nhân vật này là "con người hư hỏng", nhưng theo thời gian, điều đó đã trở nên rõ ràng rằng Jesse "có một trái tim rộng lớn nhưng đã bị tổn thương".<ref>{{chú thích báo |last=Koski |first=Genevieve |date=July 13, 2012 |title=Aaron Paul on ''Breaking Bad''<nowiki/>'s 'bloodbath' of a fifth season. |work=[[The A.V. Club]] |publisher=Onion, Inc. |location=Chicago, Illinois |url=https://www.avclub.com/articles/aaron-paul-on-breaking-bads-bloodbath-of-a-fifth-s,82372/ |url-status=live |access-date=August 23, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929233147/http://www.avclub.com/articles/aaron-paul-on-breaking-bads-bloodbath-of-a-fifth-s,82372/ |archive-date=September 29, 2013}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}
{{sơ khai}}

[[Thể loại:Nhân vật hư cấu bị rối loạn stress sau sang chấn]]

title: Jesse Pinkman

Nghề nghiệp: - Buôn bán ma túy đá - Phụ tá điều chế ma túy đá cho Walter White

Người thân: - Adam Pinkman (cha) - Bà Pinkman (mẹ) - Jake Pinkman (em trai) - Ginny Pinkman (dì)


text:
# Zonitis vermiculatus
Zonitis vermiculatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Meloidae. Loài này được Schaeffer miêu tả khoa học năm 1905.

wikiname: viwiki

title: Zonitis vermiculatus

in_language: vi

wikitext:
{{Bảng phân loại
| name = ''Zonitis vermiculatus''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Coleoptera]]
| familia = [[Meloidae]]
| genus = ''[[Zonitis]]''
| species = '''''Z. vermiculatus'''''
| binomial = ''Zonitis vermiculatus''
| binomial_authority = Schaeffer, 1905
}}
'''''Zonitis vermiculatus''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Meloidae]]. Loài này được Schaeffer miêu tả khoa học năm 1905.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Meloidae.txt Meloidae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}

|2011|11|18}}

[[Thể loại:Zonitis]]

{{Nemognathini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Coleoptera

Họ (familia): Meloidae

Chi (genus): Zonitis

Loài (species): Z. vermiculatus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Zonitis vermiculatus · Schaeffer, 1905


text:
# Công nghiệp hóa dầu ở Romania
Thị trường dầu ở Romania ước tính đạt 9 tỷ Euro vào năm 2007. Năm 2006, mức tiêu thụ xăng bình quân đầu người ở Romania là 79 lít và của dầu diesel - 140 lít. Để so sánh, thị trường dầu Hungary cũng là 3,4 tỷ euro vào năm 2006, với mức tiêu thụ xăng là 147 lít trên đầu người và dầu diesel là 164 lít. Giờ đây, sau hơn một thế kỷ rưỡi sản xuất, hầu hết các khoản tiền gửi đã đáo hạn và sản lượng của nước này chưa bằng 10% so với các nhà sản xuất lớn của châu Âu. Tuy nhiên, những phát hiện gần đây về khí tự nhiên ở vùng nước sâu của Biển Đen cho thấy tiềm năng đáng kể.
Mức tiêu thụ hiện tại của Romania (2007) là khoảng 3 triệu tấn xăng mỗi năm và khoảng 4 triệu tấn dầu diesel, nhưng mức tiêu thụ dự kiến sẽ tăng mạnh trong những năm tới do sự phát triển của đội tàu bay.
Theo ước tính năm 2007, trữ lượng của Romania là 74 triệu tấn dầu thô, sẽ cạn kiệt trong khoảng 13 năm nữa (tức là vào năm 2020) .

## Lịch sử
Romania có lịch sử hơn 160 năm trong việc sản xuất và lọc dầu thô. Đây là một trong những quốc gia sản xuất lớn nhất trên thế giới và là một trong những quốc gia sản xuất lớn nhất vào đầu thế kỷ XX.
Vào thế kỷ 15 (1440–1442) các hầm chứa dầu đốt từ Lucăcești (huyện Moinești, Bacău) đã được đề cập đến, và vào thế kỷ 18, các hố từ phía nam của Suy thoái Dărmănești và xung quanh địa phương Moinești. Marco Bandini đã báo cáo vào năm 1646 rằng cư dân của các làng Mosoare, Poieni, Dofteana và Păcuri đã sử dụng dầu chiết xuất từ các giếng. Sau đó, Dimitrie Cantemir trong Descriptio Moldaviae đề cập đến sự tồn tại và khai thác dầu ở vùng này.
Khai thác dầu đã được biết đến ở khu vực này trong hơn năm thế kỷ. Ban đầu được thể hiện bằng cách khai thác thô sơ, sau đó từ nửa sau thế kỷ 19 bằng giếng cơ khí và ngày nay bằng cách khoan sâu, từ 150 m đến 1000 m, việc khai thác đã hiện diện lâu dài trong cảnh quan công nghiệp của khu vực. Sự khởi đầu của ngành công nghiệp dầu mỏ ở Romania diễn ra ở lưu vực sông Trotuș, tương ứng trên Thung lũng Tazlăului và trong Trũng Dărmănești. Sau đó, chu vi dầu mở rộng ra rất nhiều, bao phủ không gian ngày càng tăng trong khu vực Carpathian Paleogene.
Giàn khoan cơ khí đầu tiên ở Romania được sản xuất và sử dụng ở Poieni (Târgu Ocna), Bacău vào năm 1861 và bao gồm một bộ gõ bằng thanh gỗ.
Tàu thăm dò thương mại đầu tiên trên thế giới xuất hiện ở làng Lucăcești của Moinești vào khoảng thế kỷ 19.
Ở Lucăcești, Bacău, các nhà máy lọc dầu công nghiệp đầu tiên đã xuất hiện từ năm 1837–1840, tiếp theo là ở Moinești (1844).
Vào đầu năm 1857, tại Ploiești, "Nhà máy khí đốt" của Marin Mehedințeanu được đưa vào hoạt động, đây cũng là nhà máy đầu tiên thuộc loại hình này ở Romania và trên thế giới. Đó là một nhà máy lọc dầu, với nguồn nguyên liệu ban đầu, nhưng có nghĩa là một bước tiến lớn đối với nền văn minh.
Năm 1857, Romania là quốc gia đầu tiên báo cáo sản lượng dầu thô và có nhà máy lọc dầu đầu tiên ở châu Âu (Mehedințeanu) được xây dựng gần Ploiești. Đây là năm mà cuộc hành trình hấp dẫn của ngành dầu khí ở Romania bắt đầu. Cho đến đầu Chiến tranh thế giới thứ nhất, ngành công nghiệp này đã có một tốc độ phát triển nhanh chóng, chủ yếu là do đầu tư nước ngoài. Trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, khoảng 75% vốn đầu tư vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Romania là của Đức, Anh và Hà Lan, trong khi vốn Romania chỉ chiếm 8%. Các công ty quốc tế bị thu hút bởi các mỏ dầu ở Romania bao gồm Standard Oil (chi nhánh Romania-Mỹ, thành lập năm 1904) và Shell (chi nhánh Astra Romania, thành lập năm 1910).
Vương quốc Romania là nhà sản xuất dầu lớn nhất ở châu Âu trong Chiến tranh thế giới thứ hai (ngoại trừ Liên Xô có nguồn dầu chính ở Azerbaijan), và dầu khai thác từ Romania rất cần thiết cho các hoạt động quân sự của phe Trục. Máy bay ném bom của quân Đồng minh đã tấn công mạnh vào ngành công nghiệp hóa dầu của Romania gần Ploieşti (xem Chiến dịch Sóng thủy triều) trước khi Hồng quân Liên Xô chiếm các mỏ dầu vào tháng 8 năm 1944.
Giai đoạn 1947-1989 được gọi là Kỷ nguyên Cộng sản trong lịch sử Romania. Tất cả các công ty dầu mỏ đã được quốc hữu hóa vào cuối Chiến tranh thế giới thứ hai và tài sản của họ được khai thác bởi Sovrom Petrol, một công ty thuộc sở hữu của nhà nước Romania và Liên Xô.
Năm 1976, sản lượng dầu thô đạt kỷ lục 15 triệu tấn, sau đó sản lượng bắt đầu giảm.
Sau cuộc cách mạng năm 1989, tất cả các hoạt động thăm dò và sản xuất ở Romania đều do Công ty Dầu khí Romania, một công ty nhà nước tiếp quản. Công ty tiếp tục đối mặt với những thách thức liên quan đến việc thiếu vốn đầu tư và sự can thiệp của chính trị. Năm 1997, nó trở thành SN Petrom, cũng bao gồm hai nhà máy lọc dầu - Arpechim và Petrobrazi, cũng phải đối mặt với tình trạng thiếu đầu tư và tỷ suất lợi nhuận lọc dầu âm.
Năm 1996, Công ty Dầu khí Romania được thành lập, với tư cách là một công ty cổ phần, được thành lập theo sự tổ chức lại của RAFIROM, PECO và PETROTRANS, các công ty này đã được hợp nhất và ngừng hoạt động. Công ty Dầu khí Romania sở hữu tất cả mười nhà máy lọc dầu ở Romania, cùng với các mỏ khai thác, nhà kho và trạm xăng.
Năm 1997, Công ty Dầu khí Romania được chia tách, tám nhà máy lọc dầu tự hoạt động, phần tài sản còn lại trở thành tài sản của Công ty Dầu khí Quốc gia (SNP) Petrom. Như vậy, SNP Petrom được thừa hưởng hai nhà máy lọc dầu (Arpechim Pitești và Petrobrazi Ploiești), toàn bộ mạng lưới phân phối PECO trước đây, hệ thống đường ống PETROTRANS và độc quyền khai thác dầu thô từ các mỏ dầu của Romania.
Vào năm 2000, doanh nhân Ovidiu Tender đã mua lại từ Nhà nước Romania công ty Prospecțiuni S.A., công ty duy nhất trong nước cung cấp dịch vụ khảo sát địa chất để khoan.
Năm 2002, Petromservice ra đời bằng cách thoái vốn của Petroserv khỏi Petrom.
Năm 2004, OMV, tập đoàn dầu khí hàng đầu ở Trung và Đông Âu, đã mua lại 51% cổ phần của Petrom từ nhà nước Romania với tổng số tiền là 1,53 tỷ Euro.
Cuối năm 2004, OMV Petrom được tư nhân hóa và công ty OMV AG của Áo trở thành cổ đông lớn mới. Công ty đã trải qua một quá trình sắp xếp và tái cấu trúc sâu rộng và đã thu được lợi nhuận từ các khoản đầu tư lớn cho hiện đại hóa (13,5 tỷ euro từ năm 2005 đến 2017).

title: Công nghiệp hóa dầu ở Romania

wikitext:
[[Tập tin:Romania resources (1970).jpg|nhỏ|phải|400px|Các khu vực khai thác và lọc dầu ở Romania năm 1970.]]
Thị trường [[dầu]] ở [[Romania]] ước tính đạt 9 tỷ [[Euro]] vào năm 2007<ref name="stpa2009-05-10">[http://www.standard.money.ro/articol_684/petrom_asteapta_pretendenti_pentru_petrochemicals_arges.html Petrom asteapta pretendenti pentru Petrochemicals Arges]{{Liên kết hỏng|date=2022-05-22 |bot=InternetArchiveBot }}, standard.ro, accesat la [[10 mai]] [[2009]]</ref>. Năm 2006, mức tiêu thụ [[xăng]] bình quân đầu người ở Romania là 79 lít và của dầu [[diesel]] - 140 lít<ref name="stpa2009-05-10">[http://www.standard.money.ro/articol_684/petrom_asteapta_pretendenti_pentru_petrochemicals_arges.html Petrom asteapta pretendenti pentru Petrochemicals Arges], standard.ro, accesat la [[10 mai]] [[2009]]</ref>. Để so sánh, thị trường dầu Hungary cũng là 3,4 tỷ euro vào năm 2006, với mức tiêu thụ xăng là 147 lít trên đầu người và dầu diesel là 164 lít<ref name="stpa2009-05-10">[http://www.standard.money.ro/articol_684/petrom_asteapta_pretendenti_pentru_petrochemicals_arges.html Petrom asteapta pretendenti pentru Petrochemicals Arges], standard.ro, accesat la [[10 mai]] [[2009]]</ref>. Giờ đây, sau hơn một thế kỷ rưỡi sản xuất, hầu hết các khoản tiền gửi đã đáo hạn và sản lượng của nước này chưa bằng 10% so với các nhà sản xuất lớn của châu Âu. Tuy nhiên, những phát hiện gần đây về khí tự nhiên ở vùng nước sâu của [[Biển Đen]] cho thấy tiềm năng đáng kể.<ref name="stpa2009-05-10">[http://www.standard.money.ro/articol_684/petrom_asteapta_pretendenti_pentru_petrochemicals_arges.html Petrom asteapta pretendenti pentru Petrochemicals Arges], standard.ro, accesat la [[10 mai]] [[2009]]</ref>

Mức tiêu thụ hiện tại của Romania (2007) là khoảng 3 triệu tấn xăng mỗi năm và khoảng 4 triệu tấn dầu diesel, nhưng mức tiêu thụ dự kiến sẽ tăng mạnh trong những năm tới do sự phát triển của đội tàu bay.

Theo ước tính năm 2007, trữ lượng của Romania là 74 triệu tấn dầu thô, sẽ cạn kiệt trong khoảng 13 năm nữa (tức là vào năm 2020) <ref name="st2009-03-25">[http://www.standard.money.ro/articol_84929/adevarul__consumul_de_energie_scade.html Adevarul: Consumul de energie scade]{{Liên kết hỏng|date=2022-05-22 |bot=InternetArchiveBot }}, Accesat la [[25 martie]] [[2009]]</ref>.

== Lịch sử ==
Romania có lịch sử hơn 160 năm trong việc sản xuất và lọc dầu thô. Đây là một trong những quốc gia sản xuất lớn nhất trên thế giới và là một trong những quốc gia sản xuất lớn nhất vào đầu [[thế kỷ XX]].

Vào thế kỷ 15 (1440–1442) các hầm chứa dầu đốt từ Lucăcești (huyện [[Moinești]], [[Bacău]]) đã được đề cập đến, và vào thế kỷ 18, các hố từ phía nam của Suy thoái Dărmănești và xung quanh địa phương Moinești. Marco Bandini đã báo cáo vào năm 1646 rằng cư dân của các làng Mosoare, Poieni, Dofteana và Păcuri đã sử dụng dầu chiết xuất từ các giếng. Sau đó, Dimitrie Cantemir trong Descriptio Moldaviae đề cập đến sự tồn tại và khai thác dầu ở vùng này.

Khai thác dầu đã được biết đến ở khu vực này trong hơn năm thế kỷ. Ban đầu được thể hiện bằng cách khai thác thô sơ, sau đó từ nửa sau thế kỷ 19 bằng giếng cơ khí và ngày nay bằng cách khoan sâu, từ 150 m đến 1000 m, việc khai thác đã hiện diện lâu dài trong cảnh quan công nghiệp của khu vực. Sự khởi đầu của ngành công nghiệp dầu mỏ ở Romania diễn ra ở lưu vực [[sông Trotuș]], tương ứng trên Thung lũng Tazlăului và trong Trũng Dărmănești. Sau đó, chu vi dầu mở rộng ra rất nhiều, bao phủ không gian ngày càng tăng trong khu vực Carpathian Paleogene.

Giàn khoan cơ khí đầu tiên ở Romania được sản xuất và sử dụng ở [[Poieni]] (Târgu Ocna), Bacău vào năm 1861 và bao gồm một bộ gõ bằng thanh gỗ.

Tàu thăm dò thương mại đầu tiên trên thế giới xuất hiện ở làng Lucăcești của Moinești vào khoảng thế kỷ 19.

Ở Lucăcești, Bacău, các nhà máy lọc dầu công nghiệp đầu tiên đã xuất hiện từ năm 1837–1840, tiếp theo là ở Moinești (1844).

Vào đầu năm 1857, tại [[Ploiești]], "Nhà máy khí đốt" của Marin Mehedințeanu được đưa vào hoạt động, đây cũng là nhà máy đầu tiên thuộc loại hình này ở Romania và trên thế giới.<ref name="cp2013-07-04">[http://ziarullumina.ro/magazin/bucuresti-primul-oras-iluminat-cu-petrol-lampant București, primul oraș iluminat cu petrol lampant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404042555/http://ziarullumina.ro/magazin/bucuresti-primul-oras-iluminat-cu-petrol-lampant |date=2015-04-04 }}, 29 decembrie 2012, ''Ziarul Lumina'', accesat la 4 iulie 2013</ref> Đó là một nhà máy lọc dầu, với nguồn nguyên liệu ban đầu, nhưng có nghĩa là một bước tiến lớn đối với nền văn minh.<ref name="cp2013-07-04">[http://ziarullumina.ro/magazin/bucuresti-primul-oras-iluminat-cu-petrol-lampant București, primul oraș iluminat cu petrol lampant], 29 decembrie 2012, ''Ziarul Lumina'', accesat la 4 iulie 2013</ref>

Năm 1857, Romania là quốc gia đầu tiên báo cáo sản lượng dầu thô và có nhà máy lọc dầu đầu tiên ở châu Âu (Mehedințeanu) được xây dựng gần Ploiești. Đây là năm mà cuộc hành trình hấp dẫn của ngành dầu khí ở Romania bắt đầu. Cho đến đầu [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]], ngành công nghiệp này đã có một tốc độ phát triển nhanh chóng, chủ yếu là do đầu tư nước ngoài. Trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, khoảng 75% vốn đầu tư vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Romania là của [[Đức]], [[Anh]] và [[Hà Lan]], trong khi vốn Romania chỉ chiếm 8%. Các công ty quốc tế bị thu hút bởi các mỏ dầu ở Romania bao gồm [[Standard Oil]] (chi nhánh Romania-Mỹ, thành lập năm 1904) và [[Shell]] (chi nhánh Astra Romania, thành lập năm 1910).<ref name="st2009-03-25">[http://www.standard.money.ro/articol_84929/adevarul__consumul_de_energie_scade.html Adevarul: Consumul de energie scade], Accesat la [[25 martie]] [[2009]]</ref>

Vương quốc Romania là nhà sản xuất dầu lớn nhất ở châu Âu trong Chiến tranh thế giới thứ hai (ngoại trừ [[Liên Xô]] có nguồn dầu chính ở [[Azerbaijan]]), và dầu khai thác từ Romania rất cần thiết cho các hoạt động quân sự của [[phe Trục]].<ref>{{chú thích web|url= http://www.adevarul.ro/actualitate/social/VIDEO_Inregistrare_senzationala_cu_Hitler-_-Fara_petrolul_din_Romania_nu_as_fi_atacat_niciodata_URSS-ul_0_379162423.html|title= VIDEO Înregistrare senzaţională cu Hitler: "Fără petrolul din România nu aş fi atacat niciodată URSS-ul"}}</ref><ref name="WDL">{{chú thích web | url = http://www.wdl.org/en/item/489/ |title = A Zero Job! Shoveling Out Refuse from the Hot Pools of Oil That Comes up from a Spouting Well | website = [[World Digital Library]] |date = 1923 |access-date = 2013-05-30 }}</ref> Máy bay ném bom của [[quân Đồng minh]] đã tấn công mạnh vào ngành công nghiệp hóa dầu của Romania gần [[Ploieşti]] (xem [[Chiến dịch Sóng thủy triều]]) trước khi Hồng quân Liên Xô chiếm các mỏ dầu vào tháng 8 năm 1944.

Giai đoạn 1947-1989 được gọi là Kỷ nguyên Cộng sản trong lịch sử Romania. Tất cả các công ty dầu mỏ đã được quốc hữu hóa vào cuối [[Chiến tranh thế giới thứ hai]] và tài sản của họ được khai thác bởi Sovrom Petrol, một công ty thuộc sở hữu của nhà nước Romania và [[Liên Xô]].

Năm 1976, sản lượng dầu thô đạt kỷ lục 15 triệu tấn, sau đó sản lượng bắt đầu giảm.<ref name="istoric">[https://www.omvpetrom.com/ro/despre-noi/istoric OMVPetrom]</ref>

Sau cuộc cách mạng năm 1989, tất cả các hoạt động thăm dò và sản xuất ở Romania đều do Công ty Dầu khí Romania, một công ty nhà nước tiếp quản. Công ty tiếp tục đối mặt với những thách thức liên quan đến việc thiếu vốn đầu tư và sự can thiệp của chính trị. Năm 1997, nó trở thành SN Petrom, cũng bao gồm hai nhà máy lọc dầu - Arpechim và Petrobrazi, cũng phải đối mặt với tình trạng thiếu đầu tư và tỷ suất lợi nhuận lọc dầu âm.<ref name="istoric">[https://www.omvpetrom.com/ro/despre-noi/istoric OMVPetrom]</ref>

Năm 1996, Công ty Dầu khí Romania được thành lập, với tư cách là một công ty cổ phần, được thành lập theo sự tổ chức lại của RAFIROM, PECO và PETROTRANS, các công ty này đã được hợp nhất và ngừng hoạt động. Công ty Dầu khí Romania sở hữu tất cả mười nhà máy lọc dầu ở Romania, cùng với các mỏ khai thác, nhà kho và trạm xăng.

Năm 1997, Công ty Dầu khí Romania được chia tách, tám nhà máy lọc dầu tự hoạt động, phần tài sản còn lại trở thành tài sản của Công ty Dầu khí Quốc gia (SNP) Petrom. Như vậy, SNP Petrom được thừa hưởng hai nhà máy lọc dầu (Arpechim Pitești và Petrobrazi Ploiești), toàn bộ mạng lưới phân phối PECO trước đây, hệ thống đường ống PETROTRANS và độc quyền khai thác dầu thô từ các mỏ dầu của Romania.

Vào năm 2000, doanh nhân Ovidiu Tender đã mua lại từ Nhà nước Romania công ty Prospecțiuni S.A., công ty duy nhất trong nước cung cấp dịch vụ khảo sát địa chất để khoan.

Năm 2002, Petromservice ra đời bằng cách thoái vốn của Petroserv khỏi Petrom.

Năm 2004, OMV, tập đoàn dầu khí hàng đầu ở Trung và Đông Âu, đã mua lại 51% cổ phần của Petrom từ nhà nước Romania với tổng số tiền là 1,53 tỷ Euro.

Cuối năm 2004, OMV Petrom được tư nhân hóa và công ty OMV AG của Áo trở thành cổ đông lớn mới. Công ty đã trải qua một quá trình sắp xếp và tái cấu trúc sâu rộng và đã thu được lợi nhuận từ các khoản đầu tư lớn cho hiện đại hóa (13,5 tỷ euro từ năm 2005 đến 2017).

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Kinh tế România]]
[[Thể loại:Công nghiệp dầu khí theo quốc gia|Romania]]


text:
# Mulciber rosselli
Mulciber rosselli là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

title: Mulciber rosselli

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Mulciber rosselli''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| subordo = [[Polyphaga]]
| superfamilia = [[Cerambycoidea]]
| familia = [[Cerambycidae]]
| genus = ''[[Mulciber]]''
| species = '''''M. rosselli'''''
| binomial = ''Mulciber rosselli''
| binomial_authority = [[Stefan von Breuning|Breuning]], 1970
| synonyms =
}}
'''''Mulciber rosselli''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Cerambycidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Mulciber+rosselli/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons|Mulciber rosselli}}

[[Thể loại:Mulciber]]
[[Thể loại:Homonoeini]]

{{Cerambycidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Phân bộ (subordo): Polyphaga

Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea

Họ (familia): Cerambycidae

Chi (genus): Mulciber

Loài (species): M. rosselli

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Mulciber rosselli · Breuning, 1970


text:
# Tada Takayuki
Takayuki Tada (sinh ngày 7 tháng 4 năm 1988) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

## Sự nghiệp câu lạc bộ
Takayuki Tada đã từng chơi cho Giravanz Kitakyushu.

title: Tada Takayuki

wikitext:
{{Infobox football biography
|name=Takayuki Tada
|image=
|fullname=Takayuki Tada
|birth_date={{birth date and age|1988|4|7}}
|birth_place=[[Kagawa]], [[Nhật Bản]]
|position=[[Tiền vệ (bóng đá)|Tiền vệ]]
|currentclub=
|clubnumber=
|years1=2010–|clubs1=[[Giravanz Kitakyushu]]|caps1=|goals1=
}}
'''Takayuki Tada''' (sinh ngày 7 tháng 4 năm 1988) là một cầu thủ [[bóng đá]] người [[Nhật Bản]].<ref name="J.League">{{Cầu thủ J.League}}</ref>

==Sự nghiệp câu lạc bộ==
Takayuki Tada đã từng chơi cho [[Giravanz Kitakyushu]].

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{sơ khai cầu thủ bóng đá Nhật Bản}}

[[Thể loại:Sinh năm 1988]]
[[Thể loại:Nhân vật còn sống]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản]]
[[Thể loại:Tiền vệ bóng đá]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá Giravanz Kitakyushu]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá J2 League]]

title: Takayuki Tada

Tên đầy đủ: Takayuki Tada

Nơi sinh: Kagawa, Nhật Bản

Vị trí: Tiền vệ

title: Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*

Năm: Đội · ST · (BT)

Giravanz Kitakyushu

Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*: *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia


text:
# Campoplex pyraustae
Campoplex pyraustae là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

title: Campoplex pyraustae

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Campoplex pyraustae''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]
| familia = [[Ichneumonidae]]
| genus = ''[[Campoplex]]''
| species = '''''C. pyraustae'''''
| binomial = ''Campoplex pyraustae''
| binomial_authority = Smith, 1931
| synonyms =
}}
'''''Campoplex pyraustae''''' là một loài [[tò vò]] trong họ [[Ichneumonidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Campoplex+pyraustae/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 22 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Campoplex pyraustae|''Campoplex pyraustae''}}
*{{commonscat-inline|Campoplex pyraustae|''Campoplex pyraustae''}}

[[Thể loại:Campoplex]]

{{Campopleginae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Hymenoptera

Họ (familia): Ichneumonidae

Chi (genus): Campoplex

Loài (species): C. pyraustae

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Campoplex pyraustae · Smith, 1931


text:
# Chandata graeseri
Chandata graeseri là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae.

title: Chandata graeseri

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Chandata graeseri''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Noctuidae]]
| genus = ''[[Chandata]]''
| species = '''''C. graeseri'''''
| binomial = ''Chandata graeseri''
| binomial_authority = [[Otto Staudinger|Staudinger]], 1892
| synonyms =
}}
'''''Chandata graeseri''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Noctuidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Chandata+graeseri/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Chandata graeseri|''Chandata graeseri''}}
*{{commonscat-inline|Chandata graeseri|''Chandata graeseri''}}

[[Thể loại:Chandata]]

{{Noctuinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Noctuidae

Chi (genus): Chandata

Loài (species): C. graeseri

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Chandata graeseri · Staudinger, 1892


text:
# Stružinec
Stružinec là một làng thuộc huyện Semily, vùng Liberecký, Cộng hòa Séc.

title: Stružinec

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
|name          = Stružinec
|other_name             =
|native_name            =    <!-- for cities whose native name is not in English -->
|nickname               =
|settlement_type        =[[Làng của Cộng hòa Séc|Làng]]<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)-->
|motto                  =
<!-- images and maps  ----------->
|image_skyline          =
|imagesize              =
|image_caption          =
|image_flag             =
|flag_size              =
|image_seal             =
|seal_size              =
|image_shield           =
|shield_size            =
|image_map              =
|pushpin_map            =
|mapsize                =
|map_caption            =
|image_map1             =
|mapsize1               =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type       = Quốc gia
|subdivision_name       = {{flag|Cộng hòa Séc}}
|subdivision_type1      = [[Vùng của Cộng hòa Séc|Vùng]]
|subdivision_name1      = [[Liberec (vùng)|Liberecký]]
|subdivision_type2      = [[Huyện của Cộng hòa Séc|Huyện]]
|subdivision_name2      =[[Semily (huyện)|Semily]]
|subdivision_type3      =
|subdivision_name3      =
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|established_title      =  <!-- Settled -->
|established_date       =
<!-- Area    --------------------->
|area_magnitude         =
|unit_pref                = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
|area_footnotes           =
|area_total_km2           =<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2            = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->
|area_metro_km2           =
<!-- Population   ----------------------->
|population_as_of               =
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               =
|population_density_km2         =
<!-- General information  --------------->
|timezone               = [[Giờ chuẩn Trung Âu|CET]]
|utc_offset             =+1
|timezone_DST         = [[Giờ Mùa hè Trung Âu|CEST]]
|utc_offset_DST         =+2
|latd=|latm=|lats=|latNS=N
|longd=|longm=|longs=|longEW=E
|elevation_footnotes    =  <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m            =
|elevation_ft           =
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type       = [[Các vùng của Liên minh châu Âu|NUTS 5]] <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code            = CZ0514 577545
|area_code              =
|blank_name             =
|blank_info             =
|blank1_name            =
|blank1_info            =
|website                =
|footnotes              =
}}

'''Stružinec''' là một [[Làng của Cộng hòa Séc|làng]] thuộc huyện [[Semily (huyện)|Semily]], vùng [[Liberec (vùng)|Liberecký]], [[Cộng hòa Séc]].<ref>{{chú thích web|url=http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/|title=Struktura území ČR od 1.1.2008 do 1.1.2012 - xls|access-date=ngày 8 tháng 8 năm 2012|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628044327/http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ii_struktura_uzemi_ceske_republiky/|url-status=dead}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo}}
{{Sơ khai địa lý Cộng hòa Séc}}

[[Thể loại:Huyện Semily]]
[[Thể loại:Làng của Cộng hòa Séc]]
[[Thể loại:Khu dân cư ở quận Semily]]
[[Thể loại:Làng ở quận Semily]]

title: Stružinec

Quốc gia: Cộng hòa Séc

Vùng: Liberecký

Huyện: Semily

• Mùa hè ( DST ): CEST ( UTC+2 )


text:
# Biran, Gers
 Biran  là một xã thuộc tỉnh Gers trong vùng Occitanie tây nam nước Pháp. Xã này có độ cao trung bình 207 mét trên mực nước biển.

title: Biran, Gers

wikitext:
{{Bảng thông tin thành phố Pháp
|name = Biran
|image = [[Fichier:Blason ville fr Biran (Gers).svg|100px]]
|region = [[Occitanie]]
|department = [[Gers (tỉnh)|Gers]]
|arrondissement = [[Auch (quận)|Auch]]
|canton = [[Tổng Jegun|Jegun]]
|INSEE = 32054
|postal code = 32350
|mayor = Georges Séris
|term = 2008–2014
|intercommunality = [[Liên xã Cœur de Gascogne]]
|longitude = 0.419166666667
|latitude = 43.6969444444
|elevation m = 207
|elevation min m = 105
|elevation max m = 253
|area km2 = 36.86
|population = 351
|population date = 1999
}}

''' Biran ''' là một [[Xã của Pháp|xã]] thuộc [[tỉnh (Pháp)|tỉnh]] [[Gers]] trong [[vùng của Pháp|vùng]] [[Occitanie]] tây nam nước [[Pháp]]. Xã này có độ cao trung bình 207 [[mét]] trên [[mực nước biển]].

{{Xã của Gers}}

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
{{Sơ khai Pháp}}

[[Thể loại:Xã của Gers]]

title: Hành chính

Quốc gia: Pháp

Vùng: Occitanie

Tỉnh: Gers

Quận: Auch

Tổng: Jegun

Xã (thị) trưởng: Georges Séris · (2008–2014)

title: Thống kê

Diện tích đất1: 36,86 km2 (14,23 dặm vuông Anh)

Thống kê: 1 Dữ liệu địa chính Pháp loại trừ các hồ và ao lớn hơn 1 km² (0.386 dặm vuông hoặc 247 acre) cũng như các cửa sông.

Thống kê: 2 Dân số không tính hai lần: cư dân của nhiều xã (ví dụ, các sinh viên và quân nhân) chỉ tính một lần.


text:
# Bong bóng dot-com
Bong bóng dot-com (dot là dấu chấm, ý nói những trang web các công ty trên mạng lưới toàn cầu với tên miền là .com) hay bong bóng Y2K là một bong bóng thị trường cổ phiếu khi các cổ phiếu của các công ty công nghệ cao, nhất là các công ty mạng, được đầu cơ. Bong bóng này, theo Alan Greenspan - cựu Chủ tịch Fed, sinh ra vào ngày 9 tháng 8 năm 1995 khi mà Netscape Communications bắt đầu niêm yết cổ phiếu của mình và vỡ vào ngày 10 tháng 3 năm 2000 khi chỉ số tổng hợp NASDAQ đạt đỉnh cao nhất. Bong bóng Dot-com đã góp phần cùng các nhân tố khác tạo nên sự thịnh vượng kinh tế của Hoa Kỳ cuối thập niên 1990, thời kỳ mà nhiều người gọi là Nền Kinh tế Mới, còn Alan Greenspan gọi là "sự thịnh vượng bất thường".

## Bối cảnh
Năm 1993, trình duyệt Mosaic ra đời, cùng với những trình duyệt sau đó như Netscape Navigator hay Internet Explorer đã giúp người dùng máy tính tiếp cận World Wide Web, làm Internet trở nên phổ biến hơn. Số người sử dụng Internet ngày càng tăng cùng với sự đi xuống của "khoảng cách số" và sự phát triển về kết nối, sự sử dụng Internet cho các mục đích, và giáo dục máy tính. Giữa năm 1990 và 1997, tỉ lệ hộ gia đình tại Hoa Kỳ sở hữu máy tính tăng từ 15% đến 35%, khi máy tính dần trở thành một vật dụng thiết yếu thay vì một món đồ xa xỉ. Điều này đánh dấu sự chuyển mình sang Thời đại Thông tin, một nền kinh tế dựa trên công nghệ thông tin, dẫn đến sự thành lập nhiều công ty mới.
Cùng lúc này, việc giảm lãi suất cho vay làm tăng nguồn vốn có sẵn. Đạo luật Cứu trợ Người nộp thuế 1997 làm giảm mức thuế trên thặng dư vốn cận biên tại Hoa Kỳ, khiến mọi người có khuynh hướng đầu cơ. Alan Greenspan, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ lúc bấy giờ, được cho là đã đầu tư vào thị trường chứng khoán bằng cách định giá cổ phiếu cao hơn bình thường. Đạo luật Viễn thông 1996 ở thời điểm đó được kỳ vọng sẽ dẫn đến nhiều công nghệ mới, tạo ra nhiều lợi nhuận cho người nắm bắt thời cơ.

## Bong bóng
Do những yếu tố trên, nhiều người hào hứng đầu tư vào một công ty dot-com bất kỳ, ở bất cứ mức định giá nào, đặc biệt nếu trong tên công ty có những tiền tố liên quan đến Internet (như "e-" hay "i-") hoặc một hậu tố ".com" trong tên gọi. Vốn mạo hiểm được huy động rất dễ dàng. Các ngân hàng đầu tư, vốn rất được lời từ những đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), làm dấy lên làn sóng đầu cơ và khuyến khích đầu tư vào công nghệ. Sự kết hợp giữa giá cổ phiếu tăng nhanh trong khu vực bốn của nền kinh tế và niềm tin rằng các công ty sẽ sinh lời trong tương lai tạo thành một môi trường khiến nhiều nhà đầu tư bỏ qua những chỉ số truyền thống (như tỉ số P/E) và chỉ đặt niềm tin vào tiến bộ công nghệ, dẫn đến một bong bóng thị trường chứng khoán. Giữa năm 1995 và 2000, chỉ số tổng hợp Nasdaq tăng 400%. Tỉ số P/E của nó đạt 200, vượt qua đỉnh là 80 của chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản thời bong bóng bất động sản Nhật Bản năm 1991. Năm 1999, giá trị cổ phần của Qualcomm tăng 2.619%, trong khi 12 cổ phiếu vốn hóa lớp khác đều tăng hơn 1.000% về giá trị, và bảy cổ phiếu khác tăng 900%. Mặc dù chỉ số tổng hợp Nasdaq Composite tăng 85,6% và chỉ số S&P 500 tăng 19,5% năm 1999, số cổ phiếu giảm nhiều hơn số tăng do các nhà đầu tư bán cổ phần trong những công ty phát triển chậm để đầu tư vào cổ phiếu Internet.
Một lượng lớn đầu tư cá nhân xảy ra trong thời điểm này và câu chuyện về những người bỏ việc để buôn bán trên thị trường tài chính khá phổ biến. Giới truyền thông cũng không bỏ lỡ cơ hội này; một bài viết trong tờ The Wall Street Journal khuyên nhà đầu tư "tái suy nghĩ" về "ý tưởng kỳ lạ" về lợi nhuận, còn CNBC báo cáo về thị trường chứng khoán với sự hồi hộp như những chương trình thể thao.
Ở thời kỳ đỉnh của bong bóng, một công ty dot-com có thể trở thành một công ty đại chúng qua IPO và huy động một số tiền đáng kể ngay cả khi chưa có lợi nhuận, hoặc trong một số trường hợp không có cả doanh thu thực tế nào. Những người với quyền mua cổ phiếu cho nhân viên lập tức trở thành triệu phú khi công ty thực hiện IPO; tuy nhiên, đa số nhân viên bị cấm bán cổ phần ngay lập tức. Những doanh nhân thành công nhất, như là Mark Cuban, bán cổ phần hoặc đưa vào phòng vệ giá để giữ lời.

### Khuynh hướng chi tiêu của công ty dot-com
Hầu hết công ty dot-com có lỗ vận hành ròng do dành nhiều cho quảng cáo để khuếch đại hiệu ứng mạng lưới để xây dựng thị phần nhanh nhất có thể, sử dụng khẩu hiệu như "get big fast" và "get large or get lost". Những công ty này cung cấp dịch vụ hoặc sản phẩm miễn phí hoặc ở mức giá thấp để tạo nhận thức thương hiệu tốt nhằm tăng giá trong tương lai.
Tinh thần "tăng trưởng trên lợi nhuận" và ánh hào quang của "nền kinh tế mới" bất bại khiến một số công ty chi tiêu hoang phí cho cơ sở doanh nghiệp và kỳ nghỉ thượng lưu cho nhân viên. Khi ra đời một sản phẩm hay trang web mới, công ty thường sẽ tổ chức một bữa liên hoan đắt tiền, gọi là bữa tiệc dot com.

### Bong bóng viễn thông
Bong bóng trong ngành viễn thông được gọi là "sự thăng trầm lớn nhất và nhanh nhất lịch sử".
Một phần vì lòng tham và sự lạc quan quá mức, đặc biệt là về sự tăng trưởng lưu lượng thông tin bởi Internet, trong năm năm sau khi Đạo luật Viễn thông 1996 có hiệu lực, các công ty viễn thông đầu tư hơn 500 tỷ đô la Mỹ, hầu hết là bằng nợ, vào việc lắp đặt cáp quang, công tắc, và các mạng không dây. Ở nhiều khu vực, như là Hành lang Công nghệ Dulles tại Virginia, chính phủ tài trợ cơ sở hạ tầng viễn thông và tạo môi trường và luật có lợi cho các công ty mở rộng. Cung tăng nhanh, vượt quá cầu. Tháng 4 năm 2000, đấu giá phổ cho 3G tại Anh, dẫn đầu bởi Bộ trưởng Tài chính Gordon Brown, đã thu được 22,5 tỷ bảng Anh. Tại Đức, tháng 8 năm 2000, các cuộc đấu giá thu được 30 tỷ bảng. Một phiên đấu giá phổ tại Hoa Kỳ năm 1999 phải tổ chức lại khi người thắng cuộc không thể chi trả số tiền cược 4 tỷ đô la. Phiên tái đấu thu được 10% số tiền đấu giá ban đầu. Khi tài chính khó cân đối trong lúc bong bóng vỡ, tỉ lệ nợ cao của những công ty này dẫn đến phá sản. Những nhà đầu tư trái phiếu chỉ thu về khoảng hơn 20% khoản đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, một số giám đốc viễn thông bán tháo cổ phần trước khi thị trường chứng khoán sụp đổ, như Philip Anschutz, thu về 1,9 tỷ USD, Joseph Nacchio, thu về 248 triệu USD, và Gary Winnick, bán số cổ phiếu trị giá 748 triệu USD.

## Tác động
Bong bóng Dot-com góp phần cùng nhiều nhân tố khác tạo ra sự thịnh vượng kinh tế của Hoa Kỳ trong nửa cuối thập niên 1990 theo những cách sau:
- Giá cổ phiếu công nghệ cao tăng nhanh đã khuyến khích sự phát triển của các công ty trong ngành công nghệ thông tin. Điều này làm cho công nghệ thông tin tiến bộ nhanh chóng và việc ứng dụng nó vào quản lý, sản xuất đã làm năng suất lao động tăng lên. Greenspan (2008) cho rằng sự bùng bổ của công nghệ cao diễn ra nhanh chóng đã mở ra một giai đoạn hủy diệt mang tính sáng tạo, làm năng suất lao động và làm thị trường lao động trở nên linh hoạt hơn. Đây chính là những nhân tố quan trọng nhất tạo nên tăng trưởng kinh tế cao và duy trì một thời gian khá lâu.[25]
- Giá cổ phiếu tăng nhanh khiến các nhà đầu tư cổ phiếu cảm thấy tài sản của mình tăng lên. Lúc đó, họ sẽ tiêu dùng nhiều hơn (hiệu ứng tài sản). Nhu cầu cá nhân nhờ vậy tăng lên cùng hiệu ứng lan tỏa của nó tới sản xuất của các ngành khác nhau trong nền kinh tế khiến đầu tư tư nhân tăng. Nói cách khác, nhìn từ mặt nhu cầu của nền kinh tế, giá cổ phiếu tăng làm tổng cầu tăng lên.[26]

Việc vỡ và xẹp bong bóng Dot-com mở đầu cho thời kỳ suy thoái kinh tế đầu thập niên 2000 ở Hoa Kỳ mà sự kiện 11 tháng 9 và các vụ bê bối kế toán trong các năm 2001 và 2002 làm trầm trọng hơn.

title: Bong bóng dot-com

wikitext:
[[Tập tin:Nasdaq Composite dot-com bubble.svg|nhỏ|phải|250px|Chỉ số tổng hợp NASDAQ trong thời kỳ bong bóng Dot-com]]
'''Bong bóng dot-com''' (''dot'' là dấu chấm, ý nói những trang web các công ty trên [[world Wide Web|mạng lưới toàn cầu]] với [[tên miền]] là ''.com'') hay '''bong bóng Y2K''' là một [[bong bóng thị trường cổ phiếu]] khi các [[cổ phiếu]] của các [[công ty]] [[công nghệ cao]], nhất là các [[công ty mạng]], được [[đầu cơ]]. Bong bóng này, theo [[Alan Greenspan]] - cựu [[Chủ tịch Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ|Chủ tịch Fed]], sinh ra vào ngày [[9 tháng 8]] năm [[1995]] khi mà [[Netscape Communications]] [[IPO|bắt đầu niêm yết cổ phiếu]] của mình và vỡ vào ngày [[10 tháng 3]] năm [[2000]] khi [[chỉ số tổng hợp NASDAQ]] đạt đỉnh cao nhất. Bong bóng Dot-com đã góp phần cùng các nhân tố khác tạo nên sự thịnh vượng kinh tế của [[Hoa Kỳ]] cuối [[thập niên 1990]], thời kỳ mà nhiều người gọi là [[Nền Kinh tế Mới]], còn Alan Greenspan gọi là "''sự thịnh vượng bất thường''".

== Bối cảnh ==
Năm 1993, trình duyệt [[Mosaic (trình duyệt)|Mosaic]] ra đời, cùng với những [[trình duyệt]] sau đó như [[Netscape Navigator]] hay [[Internet Explorer]] đã giúp người dùng máy tính tiếp cận [[World Wide Web]], làm Internet trở nên phổ biến hơn.<ref>{{chú thích báo |url=https://www.news-gazette.com/news/mosaic-started-web-rush-internet-boom/article_a459cd7f-dafe-5de4-a5fe-c3723a009af2.html |title=Mosaic started Web rush, Internet boom |first=Greg |last=Kline |work=[[The News-Gazette (Champaign-Urbana)|The News-Gazette]] |date=ngày 20 tháng 4 năm 2003}}</ref> Số người sử dụng Internet ngày càng tăng cùng với sự đi xuống của "[[khoảng cách số]]" và sự phát triển về kết nối, sự sử dụng Internet cho các mục đích, và giáo dục máy tính. Giữa năm 1990 và 1997, tỉ lệ hộ gia đình tại Hoa Kỳ sở hữu máy tính tăng từ 15% đến 35%, khi máy tính dần trở thành một vật dụng thiết yếu thay vì một món đồ xa xỉ.<ref>{{chú thích web |url=https://www.bls.gov/opub/btn/archive/computer-ownership-up-sharply-in-the-1990s.pdf |title=Issues in labor Statistics |publisher=[[U.S. Department of Labor]] |year=1999}}</ref> Điều này đánh dấu sự chuyển mình sang [[Thời đại Thông tin]], một nền kinh tế dựa trên [[công nghệ thông tin]], dẫn đến sự thành lập nhiều công ty mới.

Cùng lúc này, việc giảm [[lãi suất]] cho vay làm tăng nguồn vốn có sẵn.<ref>{{chú thích web |url=https://www.businessinsider.com/history-of-the-dot-com-bubble-in-photos-2016-2/ |title=If you're too young to remember the insanity of the dot-com bubble, check out these pictures |first=Matt |last=Weinberger |work=[[Business Insider]] |date=ngày 3 tháng 2 năm 2016}}</ref> [[Đạo luật Cứu trợ Người nộp thuế 1997]] làm giảm mức [[thuế trên thặng dư vốn]] cận biên tại Hoa Kỳ, khiến mọi người có khuynh hướng đầu cơ.<ref>{{chú thích báo |url=https://www.businessinsider.com/heres-why-the-dot-com-bubble-began-and-why-it-popped-2010-12 |title=Here's Why The Dot Com Bubble Began And Why It Popped |work=[[Business Insider]] |date=ngày 15 tháng 12 năm 2010}}</ref> [[Alan Greenspan]], [[Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ]] lúc bấy giờ, được cho là đã đầu tư vào thị trường chứng khoán bằng cách định giá cổ phiếu cao hơn bình thường.<ref name=enigma/> [[Đạo luật Viễn thông 1996]] ở thời điểm đó được kỳ vọng sẽ dẫn đến nhiều công nghệ mới, tạo ra nhiều lợi nhuận cho người nắm bắt thời cơ.<ref name=now />

== Bong bóng ==
Do những yếu tố trên, nhiều người hào hứng đầu tư vào một [[công ty dot-com]] bất kỳ, ở bất cứ mức định giá nào, đặc biệt nếu trong tên công ty có những [[tiền tố]] liên quan đến Internet (như "e-" hay "i-") hoặc một [[hậu tố]] "[[.com]]" trong tên gọi. [[Vốn mạo hiểm]] được huy động rất dễ dàng. Các [[ngân hàng đầu tư]], vốn rất được lời từ những đợt [[phát hành công khai lần đầu|chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng]] (IPO), làm dấy lên làn sóng đầu cơ và khuyến khích đầu tư vào công nghệ.<ref name=swindle /> Sự kết hợp giữa giá cổ phiếu tăng nhanh trong [[khu vực bốn của nền kinh tế]] và niềm tin rằng các công ty sẽ sinh lời trong tương lai tạo thành một môi trường khiến nhiều nhà đầu tư bỏ qua những chỉ số truyền thống (như [[tỉ số P/E]]) và chỉ đặt niềm tin vào tiến bộ công nghệ, dẫn đến một [[bong bóng thị trường chứng khoán]].<ref name=enigma>{{chú thích tạp chí |last=Teeter |first=Preston |last2=Sandberg |first2=Jorgen |year=2017 |title=Cracking the enigma of asset bubbles with narratives |journal=Strategic Organization |volume=15 |issue=1 |pages=91–99 |doi=10.1177/1476127016629880}}</ref> Giữa năm 1995 và 2000, chỉ số tổng hợp [[Nasdaq]] tăng 400%. Tỉ số P/E của nó đạt 200, vượt qua đỉnh là 80 của chỉ số [[Nikkei 225]] của Nhật Bản thời [[bong bóng bất động sản Nhật Bản]] năm 1991.<ref name=enigma/> Năm 1999, giá trị cổ phần của [[Qualcomm]] tăng 2.619%, trong khi 12 cổ phiếu vốn hóa lớp khác đều tăng hơn 1.000% về giá trị, và bảy cổ phiếu khác tăng 900%. Mặc dù chỉ số tổng hợp Nasdaq Composite tăng 85,6% và [[chỉ số S&P 500]] tăng 19,5% năm 1999, số cổ phiếu giảm nhiều hơn số tăng do các nhà đầu tư bán cổ phần trong những công ty phát triển chậm để đầu tư vào cổ phiếu Internet.<ref>{{chú thích báo |url=https://www.nytimes.com/2000/01/03/business/the-year-in-the-markets-1999-extraordinary-winners-and-more-losers.html |title=THE YEAR IN THE MARKETS; 1999: Extraordinary Winners and More Losers |first=Floyd |last=Norris |authorlink=Floyd Norris |work=[[The New York Times]] |date=ngày 3 tháng 1 năm 2000}}</ref>

Một lượng lớn đầu tư cá nhân xảy ra trong thời điểm này và câu chuyện về những người bỏ việc để buôn bán trên [[thị trường tài chính]] khá phổ biến.<ref>{{chú thích báo |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,991726,00.html |title=Day Trading: It's a Brutal World |first=Daniel |last=Kadlec |work=[[Time (tạp chí)|Time]] |date=ngày 9 tháng 8 năm 1999 | url-access=subscription}}</ref> Giới [[truyền thông]] cũng không bỏ lỡ cơ hội này; một bài viết trong tờ ''[[The Wall Street Journal]]'' khuyên nhà đầu tư "tái suy nghĩ" về "ý tưởng kỳ lạ" về lợi nhuận, còn [[CNBC]] báo cáo về thị trường chứng khoán với sự hồi hộp như những chương trình thể thao.<ref name=enigma/><ref>{{chú thích sách |url=https://archive.org/details/originsofcrashgr00roge |url-access=registration |title=Origins of the Crash: The Great Bubble and Its Undoing |first=Roger |last=Lowenstein |authorlink=Roger Lowenstein |publisher=[[Penguin Books]] |year=2004 |isbn=978-1-59420-003-8 |page=[https://archive.org/details/originsofcrashgr00roge/page/115 115]}}</ref>

Ở thời kỳ đỉnh của bong bóng, một công ty dot-com có thể trở thành một [[công ty đại chúng]] qua IPO và huy động một số tiền đáng kể ngay cả khi chưa có lợi nhuận, hoặc trong một số trường hợp không có cả doanh thu thực tế nào. Những người với [[quyền mua cổ phiếu cho nhân viên]] lập tức trở thành triệu phú khi công ty thực hiện IPO; tuy nhiên, đa số nhân viên bị cấm bán cổ phần ngay lập tức.<ref name="swindle">{{chú thích sách |url=https://books.google.com/books/about/Totally_Wired.html?id=GoDuPQAACAAJ |title=Totally Wired: On the Trail of the Great Dotcom Swindle |authorlink=Andrew Smith (author) |first=Andrew |last=Smith |publisher=[[Bloomsbury Books]] |year=2012 |isbn=978-1-84737-449-3}}</ref> Những doanh nhân thành công nhất, như là [[Mark Cuban]], bán cổ phần hoặc đưa vào [[phòng vệ giá]] để giữ lời.

=== Khuynh hướng chi tiêu của công ty dot-com ===
Hầu hết công ty dot-com có [[lỗ vận hành ròng]] do dành nhiều cho quảng cáo để khuếch đại [[hiệu ứng mạng lưới]] để xây dựng [[thị phần]] nhanh nhất có thể, sử dụng khẩu hiệu như "get big fast" và "get large or get lost". Những công ty này cung cấp dịch vụ hoặc sản phẩm miễn phí hoặc ở mức giá thấp để tạo [[nhận thức thương hiệu]] tốt nhằm tăng giá trong tương lai.<ref name=lessons>{{chú thích báo |url=https://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23proto.html |title=Lessons of Survival, From the Dot-Com Attic |first=LESLIE |last=BERLIN |work=[[The New York Times]] |date=ngày 21 tháng 11 năm 2008}}</ref><ref>{{chú thích báo |url=https://www.wsj.com/articles/SB958412442522904320 |title=MotherNature.com's CEO Defends Dot-Coms' Get-Big-Fast Strategy |first=John |last=Dodge |work=[[The Wall Street Journal]] |date=ngày 16 tháng 5 năm 2000 |url-access=subscription}}</ref>

Tinh thần "tăng trưởng trên lợi nhuận" và ánh hào quang của "[[nền kinh tế mới]]" bất bại khiến một số công ty chi tiêu hoang phí cho cơ sở doanh nghiệp và kỳ nghỉ thượng lưu cho nhân viên. Khi ra đời một sản phẩm hay trang web mới, công ty thường sẽ tổ chức một bữa liên hoan đắt tiền, gọi là [[bữa tiệc dot com]].<ref>{{chú thích báo |url=https://www.salon.com/2000/04/25/party_5/ |title=Dot-com party madness |first=Damien |last=Cave |work=[[Salon (website)|Salon]] |date=ngày 25 tháng 4 năm 2000}}</ref><ref>{{chú thích báo |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2000-dec-25-mn-4559-story.html |title=Dot-Com Parties Dry Up |first=P.J. |last=HuffStutter |work=[[Los Angeles Times]] |date=ngày 25 tháng 12 năm 2000}}</ref>

=== Bong bóng viễn thông ===
Bong bóng trong ngành viễn thông được gọi là "sự thăng trầm lớn nhất và nhanh nhất lịch sử".<ref>{{chú thích báo | url=https://www.economist.com/leaders/2002/07/18/the-great-telecoms-crash | title=The great telecoms crash | work=[[The Economist]] | date=ngày 18 tháng 7 năm 2002| url-access=subscription}}</ref>

Một phần vì lòng tham và sự lạc quan quá mức, đặc biệt là về sự tăng trưởng lưu lượng thông tin bởi Internet, trong năm năm sau khi [[Đạo luật Viễn thông 1996]] có hiệu lực, các công ty viễn thông đầu tư hơn 500 tỷ đô la Mỹ, hầu hết là bằng nợ, vào việc lắp đặt [[cáp quang]], công tắc, và các mạng không dây.<ref name=now>{{chú thích báo | url=https://www.brookings.edu/research/the-telecommunications-crash-what-to-do-now/ | title=The Telecommunications Crash: What To Do Now? | first=Robert E. | last=Litan | work=[[Brookings Institution]] | date=ngày 1 tháng 12 năm 2002}}</ref> Ở nhiều khu vực, như là [[Hành lang Công nghệ Dulles]] tại Virginia, chính phủ tài trợ cơ sở hạ tầng viễn thông và tạo môi trường và luật có lợi cho các công ty mở rộng.<ref>{{chú thích báo |last=Donnelly |first=Sally B. |last2=Zagorin |first2=Adam |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,52073-2,00.html |title=D.C. Dotcom |work=[[Time (tạp chí)|Time]] |date=ngày 14 tháng 8 năm 2000 |url-access=subscription |access-date=2020-08-20 |archive-date=2020-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607165730/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,52073-2,00.html |url-status=dead }}</ref> Cung tăng nhanh, vượt quá cầu.<ref name=now/> Tháng 4 năm 2000, [[đấu giá phổ]] cho [[3G]] tại Anh, dẫn đầu bởi [[Bộ trưởng Tài chính (Vương quốc Anh)|Bộ trưởng Tài chính]] [[Gordon Brown]], đã thu được 22,5 tỷ bảng Anh.<ref>{{chú thích báo |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/727831.stm | title=UK mobile phone auction nets billions | work=[[BBC News]] | date=ngày 27 tháng 4 năm 2000}}</ref> Tại Đức, tháng 8 năm 2000, các cuộc đấu giá thu được 30 tỷ bảng.<ref>{{chú thích báo | url=https://www.theguardian.com/technology/2000/nov/17/citynews.business | title=Consumers pay the price in 3G auction | first=Andrew | last=Osborn | work=[[The Guardian]] | date=ngày 17 tháng 11 năm 2000}}</ref><ref>{{chú thích báo | url=https://money.cnn.com/2000/08/17/europe/german_umts/index.htm | title=German phone auction ends | work=[[CNN]] | date=ngày 17 tháng 8 năm 2000}}</ref> Một phiên đấu giá phổ tại Hoa Kỳ năm 1999 phải tổ chức lại khi người thắng cuộc không thể chi trả số tiền cược 4 tỷ đô la. Phiên tái đấu thu được 10% số tiền đấu giá ban đầu.<ref>{{chú thích báo | url=https://www.theguardian.com/technology/2000/apr/13/mobilephones.victorkeegan | title=Dial-a-fortune | first=Victor | last=Keegan | work=[[The Guardian]] | date=ngày 13 tháng 4 năm 2000}}</ref><ref>{{chú thích báo | url=https://www.livemint.com/Opinion/FRQGcvIClZDzCS6EK0Cq4I/Views--Policy-lessons-from-the-3G-failure.html | title=Policy lessons from the 3G failure | first=R. | last=Sukumar | work=[[Mint (newspaper)|Mint]] | date=ngày 11 tháng 4 năm 2012}}</ref> Khi tài chính khó cân đối trong lúc bong bóng vỡ, [[tỉ lệ nợ]] cao của những công ty này dẫn đến [[phá sản]].<ref>{{chú thích báo | url=https://www.telegraph.co.uk/finance/2837764/Telecoms-crash-like-the-South-Sea-Bubble.html | title=Telecoms crash 'like the South Sea Bubble' | first=Dominic | last=White | work=[[The Daily Telegraph]] | date=ngày 30 tháng 12 năm 2002 | url-access=subscription}}</ref> Những nhà đầu tư trái phiếu chỉ thu về khoảng hơn 20% khoản đầu tư ban đầu.<ref>{{chú thích báo | url=https://www.houstonchronicle.com/business/energy/article/Oil-bust-on-par-wit-telecom-crash-of-dot-com-era-9218492.php | title=Oil bust on par with telecom crash of dot-com era | first1=David | last1=Hunn | first2=Collin | last2=Eaton | work=[[Houston Chronicle]] | date=ngày 12 tháng 9 năm 2016}}</ref> Tuy nhiên, một số giám đốc viễn thông bán tháo cổ phần trước khi thị trường chứng khoán sụp đổ, như [[Philip Anschutz]], thu về 1,9 tỷ USD, [[Joseph Nacchio]], thu về 248 triệu USD, và [[Gary Winnick]], bán số cổ phiếu trị giá 748 triệu USD.<ref>{{chú thích báo | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2002-08-04/inside-the-telecom-game | title=Inside the Telecom Game | work=[[Bloomberg Businessweek]] | date=ngày 5 tháng 8 năm 2002 | url-access=subscription}}</ref>

== Tác động ==
Bong bóng Dot-com góp phần cùng nhiều nhân tố khác tạo ra sự thịnh vượng kinh tế của Hoa Kỳ trong nửa cuối thập niên 1990 theo những cách sau:
* Giá cổ phiếu công nghệ cao tăng nhanh đã khuyến khích sự phát triển của các công ty trong ngành công nghệ thông tin. Điều này làm cho công nghệ thông tin tiến bộ nhanh chóng và việc ứng dụng nó vào quản lý, sản xuất đã làm [[năng suất lao động]] tăng lên. Greenspan (2008) cho rằng sự bùng bổ của công nghệ cao diễn ra nhanh chóng đã mở ra một giai đoạn [[hủy diệt mang tính sáng tạo]], làm năng suất lao động và làm [[lao động (kinh tế học)|thị trường lao động]] trở nên linh hoạt hơn. Đây chính là những nhân tố quan trọng nhất tạo nên [[tăng trưởng kinh tế]] cao và duy trì một thời gian khá lâu.<ref>''Trong hồi ký của mình, Greenspan có kể lại rằng khi ông ta và các nhà kinh tế học khác lưu ý Tổng thống Clinton về việc thắt chặt thị trường lao động có thể làm tăng trưởng kinh tế chậm lại, nhưng Clinton đã trả lời rằng "Ông đã sai". "Tôi hiểu lý thuyết nhưng với Internet, với công nghệ, tôi có thể cảm thấy sự thay đổi. Tôi có thể nhìn thấy tăng trưởng ở khắp nơi". Và Greenspan đã thừa nhận rằng Clinton đúng.'' (Xem Greenspan (2008), trang 216)</ref>
* Giá cổ phiếu tăng nhanh khiến các nhà đầu tư cổ phiếu cảm thấy [[tài sản]] của mình tăng lên. Lúc đó, họ sẽ [[tiêu dùng]] nhiều hơn ([[hiệu ứng tài sản]]). [[Nhu cầu cá nhân]] nhờ vậy tăng lên cùng [[hiệu ứng lan tỏa]] của nó tới sản xuất của các ngành khác nhau trong nền kinh tế khiến [[đầu tư tư nhân]] tăng. Nói cách khác, nhìn từ mặt nhu cầu của nền kinh tế, giá cổ phiếu tăng làm [[tổng cầu]] tăng lên.<ref>''Hồi ký của Greenspan nhắc đến một đánh giá của nhà kinh tế Mike Prell rằng hiệu ứng tài sản có thể làm tăng tiêu dùng thêm 50 tỷ dollar một năm trong năm tiếp theo và góp phần đẩy nhanh tăng trưởng kinh tế.'' (Xem Greenspan (2008), trang 211)</ref>

Việc vỡ và xẹp bong bóng Dot-com mở đầu cho thời kỳ suy thoái kinh tế đầu thập niên 2000<ref>Greenspan (2008), trang 260.</ref> ở Hoa Kỳ mà [[sự kiện 11 tháng 9]] và các vụ [[bê bối kế toán]] trong các năm 2001 và 2002 làm trầm trọng hơn.

== Xem thêm ==
* [[Nền Kinh tế Mới]]
* [[Suy thoái kinh tế Hoa Kỳ đầu thập niên 2000]]

== Ghi chú ==
{{tham khảo|30em}}

== Tham khảo ==
* Greene T., Larry Landweber, George Strawn. "[http://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/fsnsf_internet.htm A Brief History of NSF and the Internet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200528164646/https://www.nsf.gov/od/lpa/news/03/fsnsf_internet.htm |date=2020-05-28 }}".
* Greenspan, Alan (2008), ''Kỷ nguyên hỗn loạn: Những cuộc khám phá trong thế giới mới'', Nhà xuất bản Trẻ.

[[Thể loại:Bong bóng dot-com| ]]
[[Thể loại:Lịch sử kinh tế thập niên 1990]]
[[Thể loại:Lịch sử kinh tế thập niên 2000]]
[[Thể loại:Bong bóng kinh tế|Dot-com]]
[[Thể loại:Sụp đổ thị trường chứng khoán]]
[[Thể loại:Xu hướng thập niên 1990]]