text:
# Gukesh Dommaraju
Gukesh Dommaraju (sinh ngày 29 tháng 5 năm 2006) là một đại kiện tướng cờ vua người Ấn Độ. Anh là đương kim vô địch cờ vua thế giới và đang nắm giữ kỷ lục nhà vô địch cờ vua thế giới trẻ nhất từ trước đến nay, là kỳ thủ trẻ nhất vượt qua được mốc Elo 2750 khi mới 17 tuổi, và là người trẻ thứ ba vượt qua được mốc Elo 2700 khi mới 16 tuổi. Anh đã giành được danh hiệu đại kiện tướng khi mới 12 tuổi và vẫn là đại kiện tướng trẻ thứ ba trong lịch sử cờ vua.

## Sự nghiệp

### Thời gian đầu (2015–2019)
Gukesh vô địch hạng không quá 9 tuổi (U-9) ở Giải vô địch cờ vua trường học châu Á năm 2015. Cậu vô địch U-12 thế giới năm 2018. Tại Giải vô địch cờ vua trẻ châu Á năm 2018, cậu lập kỷ lục giành năm huy chương vàng ở các nội dung hạng tuổi U-12 gồm cờ tiêu chuẩn, cờ nhanh và cờ chớp cá nhân, cũng như cờ nhanh và cờ chớp đồng đội.
Vào ngày 15 tháng 1 năm 2019, Gukesh trở thành đại kiện tướng trẻ thứ hai tại thời điểm đó ở độ tuổi 12 năm, 7 tháng và 17 ngày, sau Sergey Karjakin.

### Huy chương vàng Olympiad và vòng loại ứng viên (2022–2023)
Vào tháng 8 năm 2022, tại Olympiad Cờ vua lần thứ 44 tổ chức ở Chennai, Gukesh giành huy chương vàng cá nhân ở bàn đầu tiên trong nội dung mở với thành tích 9 điểm trên 11 ván. Anh là thành viên của đội Ấn Độ-2, đội đã giành huy chương đồng trong cùng giải đấu. Tháng 9 năm 2022, Gukesh tiếp tục cùng đội tuyển Ấn Độ giành huy chương bạc nội dung đồng đội nam tại Đại hội thể thao châu Á 2022. Cũng trong tháng này, anh lần đầu tiên đạt được mức Elo FIDE trên 2700, với Elo 2726, trở thành kỳ thủ trẻ thứ ba trong lịch sử đạt cột mốc này, sau Vi Dịch và Alireza Firouzja.
Tháng 10 năm 2022, tại giải Aimchess Rapid, Gukesh trở thành kỳ thủ trẻ nhất từng đánh bại Nhà vô địch cờ vua thế giới lúc bấy giờ là Magnus Carlsen.
Tháng 8 năm 2023, Gukesh tiếp tục lập kỷ lục khi trở thành kỳ thủ trẻ nhất trong lịch sử đạt mức Elo 2750. Tại Cúp cờ vua thế giới 2023 tổ chức tại Baku, anh tiến vào tứ kết trước khi để thua Magnus Carlsen. Vào tháng 9 năm 2023, trong bảng xếp hạng FIDE, Gukesh vượt qua Viswanathan Anand để trở thành kỳ thủ Ấn Độ có xếp hạng cao nhất, chấm dứt 37 năm thống trị của Anand trên vị trí này.
Tháng 12 năm 2023, Gukesh giành quyền tham dự Giải đấu Ứng viên năm 2024, giải đấu nhằm xác định người thách đấu với Đinh Lập Nhân để giành danh hiệu Vô địch Cờ vua Thế giới. Gukesh đứng thứ hai tại Vòng đua FIDE 2023, sau Fabiano Caruana. Tuy nhiên, do Caruana đã giành suất tham dự thông qua Cúp cờ vua thế giới, suất vòng loại còn lại được trao cho Gukesh. Anh trở thành kỳ thủ trẻ thứ ba trong lịch sử đủ điều kiện tham dự Giải đấu Ứng viên, sau Bobby Fischer và Magnus Carlsen.

### Huy chương vàng Olympiad đôi và Giải vô địch thế giới (2024–nay)
Vào tháng 1 năm 2024, Gukesh kết thúc Giải cờ vua Tata Steel 2024 với thành tích đồng hạng tư, đạt 8½ điểm sau 13 ván đấu. Anh đã vượt qua Anish Giri ở bán kết nhưng thất bại trước Vi Dịch trong trận chung kết loạt tie-break.
Tháng 4 năm 2024, Gukesh tham gia Giải đấu Ứng viên, sự kiện quy tụ tám kỳ thủ hàng đầu, tổ chức tại Toronto. Anh xuất sắc giành chiến thắng năm ván, bao gồm các trận trước Praggnanandhaa và Vidit Gujrathi khi cầm quân đen, Firouzja khi cầm quân trắng, cũng như trước Nijat Abasov ở cả hai lượt. Với chỉ một trận thua duy nhất trước Firouzja, Gukesh hoàn tất giải đấu với 9 điểm sau 14 ván, trở thành người trẻ tuổi nhất trong lịch sử giành chiến thắng tại Giải đấu Ứng viên.
Ngày 10 tháng 8 năm 2024, cuốn sách "From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D" (Từ cậu bé đến người đàn ông đến người thách đấu: Những trận chiến khốc liệt nhất của Gukesh D) của Cyrus Lakdawala được xuất bản bởi Elk & Ruby. Cuốn sách bao gồm 70 trận đấu nổi bật, trong đó các trận đối đầu với các nhà vô địch thế giới được chú thích đầy đủ.
Tháng 9 năm 2024, Gukesh đại diện cho đội tuyển Ấn Độ tham gia Olympiad Cờ vua tại Budapest. Anh không thua bất kỳ trận nào và giành huy chương vàng cá nhân với thành tích 9 điểm sau 10 ván. Phong độ xuất sắc trên bàn đấu số một đã góp phần giúp đội tuyển Ấn Độ lần đầu tiên giành huy chương vàng đồng đội tại Olympiad Cờ vua. Nhờ chiến thắng này, Gukesh lần đầu tiên lọt vào top 5 bảng xếp hạng FIDE vào ngày 1 tháng 10 năm 2024.
Giải vô địch cờ vua thế giới 2024 diễn ra từ tháng 11 đến tháng 12, với trận tranh tài giữa Gukesh và đương kim vô địch Đinh Lập Nhân. Gukesh giành 3 chiến thắng, 2 thất bại và 9 trận hòa sau 14 ván cờ tiêu chuẩn, kết thúc giải đấu với chiến thắng trong ván cuối cùng vào ngày 12 tháng 12 năm 2024. Kết quả chung cuộc 7½–6½ giúp anh trở thành nhà vô địch cờ vua thế giới không có tranh chấp trẻ tuổi nhất trong lịch sử.

## Phong cách thi đấu
Gukesh được biết đến với phong cách chơi phản ứng, nổi bật nhờ khả năng tính toán chính xác dưới áp lực thời gian, thường dẫn đến những cuộc đấu chiến thuật phức tạp trong các ván đấu của anh. Viswanathan Anand, người cố vấn của Gukesh, nhận xét anh có "khả năng tính toán đáng kinh ngạc". Cựu vô địch thế giới Magnus Carlsen đánh giá lối chơi của Gukesh là "phản công thuần túy", đồng thời cho rằng Gukesh mắc rất ít sai lầm, điều này khiến anh trở thành "đối thủ cực kỳ nguy hiểm trong mọi hoàn cảnh". Nhà bình luận cờ vua Raymond Keene viết rằng điểm mạnh của Gukesh nằm ở khả năng duy trì thế trận một cách chủ động, tránh rơi vào các thế cờ bất lợi đồng thời hạn chế việc đơn giản hóa thế cờ dẫn đến kết quả hòa. Phong cách chơi của anh cũng được so sánh với cựu vô địch thế giới Anatoly Karpov, với những bước tiến nhỏ nhưng liên tục và bền bỉ — kiểu "bóp nghẹt" dần đối thủ, khiến họ không còn phản kháng hiệu quả.

## Giải thưởng và đề cử
| Năm  | Giải thưởng                                | Hạng mục                     | Kết quả   | Tham khảo |
| ---- | ------------------------------------------ | ---------------------------- | --------- | --------- |
| 2023 | Liên đoàn cờ vua châu Á                    | Kỳ thủ của năm               | Đoạt giải | [ 39 ]    |
| 2024 | Giải thưởng thể thao của tờ Times of India | Kỳ thủ cờ vua của năm        | Đề cử     | [ 40 ]    |
| 2025 | Giải Khel Ratna                            | Thành tích thể thao xuất sắc | Đoạt giải | [ 41 ]    |
| 2025 | Giải thưởng thể thao của tờ Times of India | Vận động viên nam của năm    | Đoạt giải | [ 42 ]    |
| 2025 | Giải thưởng thể thao của tờ Times of India | Kỳ thủ cờ vua nam của năm    | Đoạt giải | [ 42 ]    |

title: Gukesh Dommaraju

wikitext:
{{Infobox chess biography
| name          = Gukesh Dommaraju
| image         = Gukesh in 2025 (cropped).jpg
| alt           =
| caption       = Gukesh năm 2025
| country       = {{Lá cờ|Ấn Độ}}
| birth_date    = {{birth date and age|2006|05|29|df=yes}}
| birth_place   = [[Chennai]], [[Tamil Nadu]], [[Ấn Độ]]
| title         = [[Đại kiện tướng (cờ vua)|Đại kiện tướng]] (2019)
| worldchampion = 2024–nay
| yearsactive   = 2015–nay
| peakrating    = 2794 (10.2024)
| peakranking   = Hạng 5 (10.2024)
| FideID        = 46616543
}}

'''Gukesh Dommaraju''' (sinh ngày 29 tháng 5 năm 2006) là một [[Đại kiện tướng (cờ vua)|đại kiện tướng]] [[cờ vua]] [[người Ấn Độ]]. Anh là đương kim [[Giải vô địch cờ vua thế giới|vô địch cờ vua thế giới]] và đang nắm giữ kỷ lục nhà vô địch cờ vua thế giới trẻ nhất từ trước đến nay,<ref>{{Chú thích web|url=https://baoangiang.com.vn/than-dong-co-vua-an-do-tro-thanh-nha-vo-dich-tre-nhat-the-gioi-a411304.html|tiêu đề=Thần đồng cờ vua Ấn Độ trở thành nhà vô địch trẻ nhất thế giới|website=baoangiang.com.vn|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-12-16}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://vtv.vn/the-gioi/ky-thu-18-tuoi-tro-thanh-nha-vo-dich-co-vua-tre-nhat-the-gioi-20241213163119861.htm|tiêu đề=Kỳ thủ 18 tuổi trở thành nhà vô địch cờ vua trẻ nhất thế giới|tác giả=Mạnh Dương|họ=|tên=|ngày=2024-12-14|website=VTV News|ngôn ngữ=vi|url-status=live|ngày truy cập=2024-12-16}}</ref> là kỳ thủ trẻ nhất vượt qua được mốc [[Hệ thống đánh giá Elo|Elo]] 2750 khi mới 17 tuổi, và là người trẻ thứ ba vượt qua được mốc Elo 2700 khi mới 16 tuổi. Anh đã giành được danh hiệu đại kiện tướng khi mới 12 tuổi và vẫn là đại kiện tướng trẻ thứ ba trong lịch sử cờ vua.

== Sự nghiệp ==
=== Thời gian đầu (2015–2019) ===
Gukesh vô địch hạng không quá 9 tuổi (U-9) ở Giải vô địch cờ vua trường học châu Á năm 2015.<ref name=iifl/> Cậu vô địch U-12 [[Giải vô địch cờ vua trẻ thế giới|thế giới]] năm 2018.<ref name=scroll/> Tại [[Giải vô địch cờ vua trẻ châu Á]] năm 2018, cậu lập kỷ lục giành năm [[huy chương]] vàng ở các nội dung hạng tuổi U-12 gồm cờ tiêu chuẩn, cờ nhanh và cờ chớp cá nhân, cũng như cờ nhanh và cờ chớp đồng đội.<ref name=indiatimes/>

Vào ngày 15 tháng 1 năm 2019, Gukesh trở thành đại kiện tướng [[Thần đồng cờ vua#Danh sách các đại kiện tướng trẻ nhất|trẻ thứ hai]] tại thời điểm đó ở độ tuổi 12 năm, 7 tháng và 17 ngày, sau [[Sergey Karjakin]].<ref>{{Chú thích báo |last=Shah |first=Sagar |date=15 January 2019 |title=Gukesh becomes second youngest GM in history |url=https://en.chessbase.com/post/gukesh-becomes-second-youngest-gm-in-history |access-date=15 January 2019 |work=ChessBase |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116050035/https://en.chessbase.com/post/gukesh-becomes-second-youngest-gm-in-history |url-status=live }}</ref><ref>{{Chú thích báo |last=Shah |first=Sagar |date=9 December 2018 |title=Gukesh with 2 GM norms and 2490 Elo is on the verge of becoming world's youngest GM |url=https://www.chessbase.in/news/Gukesh-2nd-GM-norm |access-date=9 December 2018 |work=ChessBase |archive-date=10 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210111102/https://www.chessbase.in/news/Gukesh-2nd-GM-norm |url-status=live }}</ref>

=== Huy chương vàng Olympiad và vòng loại ứng viên (2022–2023) ===

Vào tháng 8 năm 2022, tại Olympiad Cờ vua lần thứ 44 tổ chức ở Chennai, Gukesh giành huy chương vàng cá nhân ở bàn đầu tiên trong nội dung mở với thành tích 9 điểm trên 11 ván. Anh là thành viên của đội Ấn Độ-2, đội đã giành huy chương đồng trong cùng giải đấu.<ref>{{Chú thích báo |date=2 May 2023 |title=Gukesh makes it 8/8 and dumps Caruana out of Top 10 |url=https://new.chess24.com/wall/news/gukesh-makes-it-8-8-and-dumps-caruana-out-of-top-10 |access-date=13 December 2024|work=Chess24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502025208/https://new.chess24.com/wall/news/gukesh-makes-it-8-8-and-dumps-caruana-out-of-top-10 |archive-date=2 May 2023 }}</ref><ref>{{Chú thích báo |url=https://www.fide.com/news/1915 |title=Uzbekistan youngsters surprise winners of 44th Chess Olympiad |work=[[FIDE]] |date=9 August 2022 |access-date=9 August 2022 |archive-date=9 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809152957/https://www.fide.com/news/1915 |url-status=live }}</ref> Tháng 9 năm 2022, Gukesh tiếp tục cùng đội tuyển Ấn Độ giành huy chương bạc nội dung đồng đội nam tại Đại hội thể thao châu Á 2022.<ref>{{Chú thích báo |date=22 April 2024 |title=Candidates Chess: Gukesh becomes youngest winner, to challenge for world title |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/candidates-chess-gukesh-becomes-youngest-winner-to-challenge-for-world-title/articleshow/109485704.cms |access-date=22 April 2024 |newspaper=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389 |archive-date=22 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422014921/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/candidates-chess-gukesh-becomes-youngest-winner-to-challenge-for-world-title/articleshow/109485704.cms |url-status=live }}</ref> Cũng trong tháng này, anh lần đầu tiên đạt được mức Elo [[FIDE]] trên 2700, với Elo 2726, trở thành kỳ thủ trẻ thứ ba trong lịch sử đạt cột mốc này, sau [[Vi Dịch]] và [[Alireza Firouzja]].<ref>{{Chú thích web|url=https://ratings.fide.com/profile/46616543/chart|title=Gukesh D, Rating Progress Chart|work=[[FIDE]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923153634/https://ratings.fide.com/profile/46616543/chart|archive-date=23 September 2024|url-status=live|access-date=1 June 2024}}</ref><ref>{{Chú thích báo |date=17 July 2022 |title=Biel: Gukesh becomes third-youngest player to cross the 2700 mark |url=https://en.chessbase.com/post/biel-chess-festival-2022-classical-r3 |work=[[Chessbase]] |archive-date=9 December 2023 |access-date=25 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209075047/https://en.chessbase.com/post/biel-chess-festival-2022-classical-r3 |url-status=live }}</ref>

Tháng 10 năm 2022, tại giải Aimchess Rapid, Gukesh trở thành kỳ thủ trẻ nhất từng đánh bại Nhà vô địch cờ vua thế giới lúc bấy giờ là [[Magnus Carlsen]].<ref>{{Chú thích báo|title=Gukesh D vs. Carlsen, Magnus|work=[[Chess.com]]|url=https://chess24.com/en/watch/live-tournaments/meltwater-champions-chess-tour-aimchess-rapid-2022-prelims/9/1/6|url-status=live|access-date=16 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017034237/https://chess24.com/en/watch/live-tournaments/meltwater-champions-chess-tour-aimchess-rapid-2022-prelims/9/1/6|archive-date=17 October 2022}}</ref>

Tháng 8 năm 2023, Gukesh tiếp tục lập kỷ lục khi trở thành kỳ thủ trẻ nhất trong lịch sử đạt mức Elo 2750.<ref>{{Chú thích báo|date=21 July 2023|title=Gukesh Breaks Record: Youngest Player To Cross 2750 Rating]|work=[[Chess.com]]|url=https://www.chess.com/news/view/gukesh-youngest-player-to-break-2750|url-status=live|access-date=1 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119133407/https://www.chess.com/news/view/gukesh-youngest-player-to-break-2750|archive-date=19 January 2024}}</ref> Tại [[Cúp cờ vua thế giới 2023]] tổ chức tại [[Baku]], anh tiến vào tứ kết trước khi để thua Magnus Carlsen.<ref>{{Chú thích báo |date=16 August 2023 |title=2023 Chess WC Q/Fs: Pragg takes Erigaisi to tie-breaks; Gukesh, Vidit out |url=https://www.espn.com/chess/story/_/id/38203203/2023-chess-world-cup-quarterfinals-r-praggnanandhaa-arjun-erigaisi-tie-breaks-magnus-carlsen-beats-gukesh-vidit-gujrathi-out |access-date=16 August 2023 |work=[[ESPN]] |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824005858/https://www.espn.com/chess/story/_/id/38203203/2023-chess-world-cup-quarterfinals-r-praggnanandhaa-arjun-erigaisi-tie-breaks-magnus-carlsen-beats-gukesh-vidit-gujrathi-out |url-status=live }}</ref> Vào tháng 9 năm 2023, trong bảng xếp hạng FIDE, Gukesh vượt qua Viswanathan Anand để trở thành kỳ thủ Ấn Độ có xếp hạng cao nhất, chấm dứt 37 năm thống trị của Anand trên vị trí này.<ref>{{Chú thích web |last=Menon |first=Anirudh |date=1 September 2023 |title=37 years – How the world changed as Anand stayed constant on top of Indian chess |url=https://www.espn.co.uk/chess/story/_/id/38303895/37-years-how-world-changed-viswanathan-anand-stayed-constant-top-indian-chess-d-gukesh |work=[[ESPN]] |access-date=23 December 2023 |archive-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223094631/https://www.espn.co.uk/chess/story/_/id/38303895/37-years-how-world-changed-viswanathan-anand-stayed-constant-top-indian-chess-d-gukesh |url-status=live }}</ref><ref>{{Chú thích báo |last=Watson |first=Leon |date=1 September 2023 |title=Gukesh Ends Anand's 37-Year Reign As India's Official Number 1 |url=https://www.chess.com/news/view/gukesh-ends-anands-37-year-reign |website=[[Chess.com]] |archive-date=5 January 2024 |access-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105081240/https://www.chess.com/news/view/gukesh-ends-anands-37-year-reign |url-status=live }}</ref>

Tháng 12 năm 2023, Gukesh giành quyền tham dự Giải đấu Ứng viên năm 2024, giải đấu nhằm xác định người thách đấu với [[Đinh Lập Nhân]] để giành danh hiệu Vô địch Cờ vua Thế giới.<ref name=":0">{{Chú thích báo |date=30 December 2023 |title=Gukesh confirms his Candidates spot |url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-confirms-his-candidates-spot-101703957927677.html |access-date=15 January 2024 |newspaper=[[The Hindustan Times]] |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208153537/https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-confirms-his-candidates-spot-101703957927677.html |url-status=live }}</ref> Gukesh đứng thứ hai tại Vòng đua FIDE 2023, sau [[Fabiano Caruana]]. Tuy nhiên, do Caruana đã giành suất tham dự thông qua Cúp cờ vua thế giới, suất vòng loại còn lại được trao cho Gukesh. Anh trở thành kỳ thủ trẻ thứ ba trong lịch sử đủ điều kiện tham dự Giải đấu Ứng viên, sau [[Bobby Fischer]] và [[Magnus Carlsen]].<ref name=":0" /><ref>{{Chú thích web|url=https://en.chessbase.com/post/candidates-tournament-2024-poll|title=Who will win the 2024 Candidates Tournament?|work=[[Chessbase]]|date=24 March 2024|access-date=1 January 2024|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421055918/https://en.chessbase.com/post/candidates-tournament-2024-poll|url-status=live}}</ref>

=== Huy chương vàng Olympiad đôi và Giải vô địch thế giới (2024–nay) ===

[[Tập tin:Alireza Firouzja - Gukesh D, Candidates Tournament 2024 01.jpg|nhỏ|phải|200px|Gukesh (trái) đang đấu với Alireza Firouzja tại Giải đấu Ứng viên năm 2024]]

Vào tháng 1 năm 2024, Gukesh kết thúc Giải cờ vua Tata Steel 2024 với thành tích đồng hạng tư, đạt 8½ điểm sau 13 ván đấu. Anh đã vượt qua Anish Giri ở bán kết nhưng thất bại trước [[Vi Dịch]] trong trận chung kết loạt tie-break.<ref>{{Chú thích báo |last=Carlos Alberto Colodro |date=29 January 2024 |title=Wei Yi brilliantly wins Tata Steel Masters in blitz playoff |url=https://en.chessbase.com/post/tata-steel-chess-2024-r13 |access-date=27 September 2024 |work=[[ChessBase]] |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923001434/https://en.chessbase.com/post/tata-steel-chess-2024-r13 |url-status=live }}</ref>

Tháng 4 năm 2024, Gukesh tham gia Giải đấu Ứng viên, sự kiện quy tụ tám kỳ thủ hàng đầu, tổ chức tại [[Toronto]]. Anh xuất sắc giành chiến thắng năm ván, bao gồm các trận trước [[Rameshbabu Praggnanandhaa|Praggnanandhaa]] và Vidit Gujrathi khi cầm quân đen, Firouzja khi cầm quân trắng, cũng như trước Nijat Abasov ở cả hai lượt. Với chỉ một trận thua duy nhất trước [[Alireza Firouzja|Firouzja]], Gukesh hoàn tất giải đấu với 9 điểm sau 14 ván,<ref>{{Chú thích báo|url=https://www.chess.com/news/view/2024-fide-candidates-tournament-round-14|title=Gukesh Youngest Ever Candidates Winner, Tan Takes Women's By 1.5 Points|work=[[chess.com]]|date=18 April 2024|access-date=1 June 2024|archive-date=22 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422005824/https://www.chess.com/news/view/2024-fide-candidates-tournament-round-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích báo|author=Dylan Loeb McClain |title=The Next Winner of the World Chess Championship Could Be the Youngest Ever |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/crosswords/chess/gukesh-candidates-winner.html |archive-url=https://archive.today/20240425010801/https://www.nytimes.com/2024/04/24/crosswords/chess/gukesh-candidates-winner.html |archive-date=25 April 2024 |access-date=22 April 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref> trở thành người trẻ tuổi nhất trong lịch sử giành chiến thắng tại Giải đấu Ứng viên.<ref>{{Chú thích báo |author=Leonard Barden |date=26 April 2024 |title=Chess: Gukesh, 17, shocks favourites to become youngest challenger for title |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/26/chess-gukesh-17-shocks-favourites-to-become-youngest-challenger-for-title |work=[[The Guardian]] |access-date=1 June 2024 |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923153701/https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/26/chess-gukesh-17-shocks-favourites-to-become-youngest-challenger-for-title |url-status=live }}</ref><ref>{{Chú thích báo |author=Sunaadh Sagar |date=22 April 2024 |title=D Gukesh, aged 17, wins FIDE Candidates 2024; will play Ding Liren for World Champion title |url=https://www.espn.in/chess/story/_/id/39991714/fide-candidates-2024-india-gukesh-wins-draw-nakamura-round-14-youngest-chess-history-challenge-world-championship |access-date=22 April 2024 |work=[[ESPN]]}}</ref><ref>{{Chú thích báo |title=Grandmaster left red-faced: Brutal blunder as new chess king Gukesh crowned at just 18 |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/grandmaster-left-redfaced-brutal-blunder-as-new-chess-king-gukesh-crowned-at-just-18/news-story/9b91605cab97a921a5b058f718ae5f8f |work=[[Fox Sports]] |date=12 December 2024 |access-date=12 December 2024}}</ref>

Ngày 10 tháng 8 năm 2024, cuốn sách "From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D" (Từ cậu bé đến người đàn ông đến người thách đấu: Những trận chiến khốc liệt nhất của Gukesh D) của Cyrus Lakdawala được xuất bản bởi Elk & Ruby. Cuốn sách bao gồm 70 trận đấu nổi bật, trong đó các trận đối đầu với các nhà vô địch thế giới được chú thích đầy đủ.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.elkandruby.com|title=Welcome to Elk and Ruby Publishing House|website=www.elkandruby.com}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.dropbox.com/scl/fi/pgy3ly133uxhl98araiu6/Gukesh-sample.pdf?rlkey=nzco31cxyhbt03vci7uuea1qd&e=1&st=eppreap4&dl=0|title=Dropbox|website=www.dropbox.com}}</ref><ref>{{Chú thích sách|url=https://forwardchess.com/product/from-boy-to-man-to-challenger-the-fiercest-battles-of-gukesh-d|title=From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D|first=Cyrus|last=Lakdawala|date=10 August 2024|via=forwardchess.com}}</ref>

Tháng 9 năm 2024, Gukesh đại diện cho đội tuyển Ấn Độ tham gia Olympiad Cờ vua tại Budapest. Anh không thua bất kỳ trận nào và giành huy chương vàng cá nhân với thành tích 9 điểm sau 10 ván. Phong độ xuất sắc trên bàn đấu số một đã góp phần giúp đội tuyển Ấn Độ lần đầu tiên giành huy chương vàng đồng đội tại Olympiad Cờ vua.<ref>{{Chú thích báo |date=23 September 2024 |title=India wins historic double team gold at FIDE Chess Olympiad 2024 |url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/9/23/india-wins-historic-double-team-gold-at-fide-chess-olympiad-2024 |work=[[Al Jazeera English]] |access-date=1 October 2024 |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001135451/https://www.aljazeera.com/sports/2024/9/23/india-wins-historic-double-team-gold-at-fide-chess-olympiad-2024 |url-status=live }}</ref> Nhờ chiến thắng này, Gukesh lần đầu tiên lọt vào top 5 bảng xếp hạng FIDE vào ngày 1 tháng 10 năm 2024.<ref>{{Chú thích báo |title=October 2024 FIDE Ratings: Gukesh Joins Arjun In World Top-5 |date=1 October 2024 |url=https://www.chess.com/news/view/october-2024-fide-rating-list |access-date=1 October 2024 |work=[[chess.com]] |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001211314/https://www.chess.com/news/view/october-2024-fide-rating-list |url-status=live }}</ref><ref>{{Chú thích báo |title=Arjun Erigaisi, Gukesh in top 5 rankings after historic Chess Olympiad; Ding Liren out of top 20 |date=October 2024 |url=https://indianexpress.com/article/sports/chess/arjun-erigaisi-d-gukesh-top-5-ranking-ding-liren-9598580/ |access-date=1 October 2024 |newspaper=[[The Indian Express]] |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001162444/https://indianexpress.com/article/sports/chess/arjun-erigaisi-d-gukesh-top-5-ranking-ding-liren-9598580/ |url-status=live }}</ref>

Giải vô địch cờ vua thế giới 2024 diễn ra từ tháng 11 đến tháng 12, với trận tranh tài giữa Gukesh và đương kim vô địch [[Đinh Lập Nhân]]. Gukesh giành 3 chiến thắng, 2 thất bại và 9 trận hòa sau 14 ván cờ tiêu chuẩn, kết thúc giải đấu với chiến thắng trong ván cuối cùng vào ngày 12 tháng 12 năm 2024. Kết quả chung cuộc 7½–6½<ref>{{Chú thích báo |date=12 December 2024 |title=World Chess Championship 2024, Gukesh vs Ding Game 14 LIVE: Gukesh becomes World Chess Champion |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-game-14-live-updates-december-12-2024/article68976533.ece |access-date=12 December 2024 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=12 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212090315/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-game-14-live-updates-december-12-2024/article68976533.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Chú thích báo |date=8 December 2024 |title=Gukesh wins after Ding blunder, takes lead for first time |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-2024-game-11-live-score/article68961469.ece |access-date=12 December 2024 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210092713/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-2024-game-11-live-score/article68961469.ece |url-status=live }}</ref> giúp anh trở thành nhà vô địch cờ vua thế giới không có tranh chấp trẻ tuổi nhất trong lịch sử.

==Phong cách thi đấu==
Gukesh được biết đến với phong cách chơi phản ứng, nổi bật nhờ khả năng tính toán chính xác dưới áp lực thời gian, thường dẫn đến những cuộc đấu chiến thuật phức tạp trong các ván đấu của anh.<ref>{{cite web|url=https://www.uschessacademy.com/blog/rising-star-international-chess|title=GM Gukesh Dommaraju: A Rising Star in International Chess|work=US Chess Academy|access-date=1 June 2024}}</ref> [[Viswanathan Anand]], người cố vấn của Gukesh, nhận xét anh có "khả năng tính toán đáng kinh ngạc".<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/books/reviews/sports/viswanathan-anand-gukesh-displays-incredible-calculating-abilities-at-chess-championship/article68922569.ece|title=Viswanathan Anand: Gukesh displays incredible calculating abilities at chess championship|work=[[Business Line]]|date=28 November 2024|access-date=1 December 2024}}</ref> Cựu vô địch thế giới Magnus Carlsen đánh giá lối chơi của Gukesh là "phản công thuần túy", đồng thời cho rằng Gukesh mắc rất ít sai lầm, điều này khiến anh trở thành "đối thủ cực kỳ nguy hiểm trong mọi hoàn cảnh".<ref>{{cite web|url=https://www.2700chess.com/players/gukesh_d|title=Gukesh D - 2700chess.com|work=2700chess.com|access-date=1 December 2024|archive-date=2 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202050351/https://www.2700chess.com/players/gukesh_d|url-status=live}}</ref> Nhà bình luận cờ vua Raymond Keene viết rằng điểm mạnh của Gukesh nằm ở khả năng duy trì thế trận một cách chủ động, tránh rơi vào các thế cờ bất lợi đồng thời hạn chế việc đơn giản hóa thế cờ dẫn đến kết quả hòa.<ref>{{cite web|url=https://www.thearticle.com/can-gukesh-rule-the-world-at-18|title=Can Gukesh rule the world at 18?|publisher=The Article|date=April 2024}}</ref> Phong cách chơi của anh cũng được so sánh với cựu vô địch thế giới [[Anatoly Evgenyevich Karpov|Anatoly Karpov]], với những bước tiến nhỏ nhưng liên tục và bền bỉ — kiểu "bóp nghẹt" dần đối thủ, khiến họ không còn phản kháng hiệu quả.<ref>{{cite web |title=From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D |url=https://www.houseofstaunton.com/from-boy-to-man-to-challenger-the-fiercest-battles-of-gukesh-d?srsltid=AfmBOop7O9hk4PiZULtsMytev2itHu7hgrel5jiPsYR6-HkErIS9oA1K |work=The House of Staunton |access-date=1 June 2024}}</ref>

==Giải thưởng và đề cử==
[[Tập tin:President of Bharat Smt. Droupadi Murmu confers Major Dhyan Chand Khel Ratna Award on Shri Gukesh Dommaraju.jpg|nhỏ|Gukesh nhận [[Giải thưởng Khel Ratna Major Dhyan Chand]] từ Tổng thống [[Droupadi Murmu]] vào ngày 17 tháng 1 năm 2025]]
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
! Năm
! Giải thưởng
! Hạng mục
! Kết quả
! Tham khảo
|-
| 2023
| Liên đoàn cờ vua châu Á
| Kỳ thủ của năm
| {{won}}
| <ref>{{Chú thích báo |title=Gukesh giành giải "Kỳ thủ của năm" và "Thành tựu trẻ nam xuất sắc" |url=https://indianexpress.com/article/sports/chess/acf-confers-grandmaster-d-gukesh-with-player-of-the-year-award-8475513/ |newspaper=[[The Indian Express]] |access-date=1 tháng 12 năm 2024}}</ref>
|-
| 2024
| Giải thưởng thể thao của tờ Times of India
| Kỳ thủ cờ vua của năm
| {{nom}}
|<ref>{{Chú thích báo |title=TOISA 2023: Những kỳ thủ trong danh sách đề cử |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/toisa-2023-the-chess-wizards-in-the-running-for-the-trophy/articleshow/107811295.cms |access-date=15 tháng 12 năm 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
|-
|rowspan=3|2025
|Giải Khel Ratna
|Thành tích thể thao xuất sắc
|{{won}}
|<ref>{{Chú thích web |title=Manu Bhaker, D Gukesh trong số bốn VĐV nhận giải Khel Ratna |url=https://www.news18.com/sports/manu-bhakar-d-gukesh-harmanpreet-singh-and-praveen-kumar-to-be-conferred-major-dhyan-chand-khel-ratna-award-9175230.html |access-date=2 tháng 1 năm 2025 |website=News18 |language=vi}}</ref>
|-
|rowspan=2|Giải thưởng thể thao của tờ Times of India
|Vận động viên nam của năm
|{{won}}
|<ref name=":3">{{Chú thích web |last=Ahmed |first=Shahid |date=25 tháng 2 năm 2025 |title=Gukesh nhận giải VĐV của năm 2024 của Times of India - ChessBase India |url=https://www.chessbase.in/news/Gukesh-receives-Times-of-India-Sportsperson-of-the-Year-2024-award |access-date=15 tháng 3 năm 2025 |website=ChessBase India}}</ref>
|-
|Kỳ thủ cờ vua nam của năm
|{{won}}
|<ref name=":3" />
|}

<!--He completed the requirements for the title of [[International Master]] in March 2017 at the 34th [[Cappelle-la-Grande Open]].<ref>{{cite news |author=Prasad RS |date=13 March 2018 |title=Gukesh making all the right moves |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/gukesh-making-all-the-right-moves/articleshow/63289164.cms |access-date=9 December 2018 |work=[[The Times of India]] |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301154232/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/gukesh-making-all-the-right-moves/articleshow/63289164.cms |url-status=live }}</ref>

On 15{{nbsp}}January 2019, Gukesh became the then [[List of youngest grandmasters|second-youngest grandmaster]] in the history of the game at the age of 12 years, 7 months, and 17 days, behind [[Sergey Karjakin]].<ref>{{cite news |last=Shah |first=Sagar |date=15 January 2019 |title=Gukesh becomes second youngest GM in history |url=https://en.chessbase.com/post/gukesh-becomes-second-youngest-gm-in-history |access-date=15 January 2019 |work=ChessBase |archive-date=16 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116050035/https://en.chessbase.com/post/gukesh-becomes-second-youngest-gm-in-history |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Shah |first=Sagar |date=9 December 2018 |title=Gukesh with 2 GM norms and 2490 Elo is on the verge of becoming world's youngest GM |url=https://www.chessbase.in/news/Gukesh-2nd-GM-norm |access-date=9 December 2018 |work=ChessBase |archive-date=10 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210111102/https://www.chessbase.in/news/Gukesh-2nd-GM-norm |url-status=live }}</ref>{{efn|The record has since been beaten by [[Abhimanyu Mishra]], making Gukesh the third-youngest.<ref>{{cite news |last=Hartmann |first=John |date=30 June 2021 |title=GM Abhimanyu Mishra is the Youngest GM in History! |url=https://new.uschess.org/news/gm-abhimanyu-mishra-youngest-gm-history |access-date=23 April 2024 |work=US Chess |archive-date=30 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630171128/https://new.uschess.org/news/gm-abhimanyu-mishra-youngest-gm-history |url-status=live }}</ref>}} In June 2021, he won the Julius Baer Challengers Chess Tour, Gelfand Challenge, scoring 14 out of 19 points.<ref>{{cite news |last=Rao |first=Rakesh |date=14 June 2021 |title=Gritty Gukesh wins Gelfand Challenge |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gritty-gukesh-wins-gelfand-challenge/article34815917.ece |access-date=18 June 2021 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=28 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328030239/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gritty-gukesh-wins-gelfand-challenge/article34815917.ece |url-status=live }}</ref>

=== Olympiad gold and Candidates qualification (2022–2023)===
In August 2022, Gukesh won the individual gold medal on the first board in the [[Open event at the 44th Chess Olympiad|open event]] at the [[44th Chess Olympiad]] in Chennai with a score of nine out of 11. He was part of the India-2 team won the bronze medal in the same tournament.<ref>{{cite news |date=2 May 2023 |title=Gukesh makes it 8/8 and dumps Caruana out of Top 10 |url=https://new.chess24.com/wall/news/gukesh-makes-it-8-8-and-dumps-caruana-out-of-top-10 |access-date=13 December 2024|work=Chess24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502025208/https://new.chess24.com/wall/news/gukesh-makes-it-8-8-and-dumps-caruana-out-of-top-10 |archive-date=2 May 2023 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.fide.com/news/1915 |title=Uzbekistan youngsters surprise winners of 44th Chess Olympiad |work=[[FIDE]] |date=9 August 2022 |access-date=9 August 2022 |archive-date=9 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809152957/https://www.fide.com/news/1915 |url-status=live }}</ref> In September 2022, he was part of the [[India at the 2022 Asian Games|Indian team]] that won the silver medal at the [[2022 Asian Games]] in the [[Chess at the 2022 Asian Games – Men's team standard|men's team competition]].<ref>{{cite news |date=22 April 2024 |title=Candidates Chess: Gukesh becomes youngest winner, to challenge for world title |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/candidates-chess-gukesh-becomes-youngest-winner-to-challenge-for-world-title/articleshow/109485704.cms |access-date=22 April 2024 |newspaper=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389 |archive-date=22 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422014921/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/candidates-chess-gukesh-becomes-youngest-winner-to-challenge-for-world-title/articleshow/109485704.cms |url-status=live }}</ref> In the same month, Gukesh reached a [[FIDE]] [[Elo rating|rating]] of over 2700 for the first time with a rating of 2726, and became the third-youngest to do so after [[Wei Yi]] and [[Alireza Firouzja]].<ref>{{cite web|url=https://ratings.fide.com/profile/46616543/chart|title=Gukesh D, Rating Progress Chart]|work=[[FIDE]]|access-date=1 June 2024|archive-date=23 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923153634/https://ratings.fide.com/profile/46616543/chart|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=17 July 2022 |title=Biel: Gukesh becomes third-youngest player to cross the 2700 mark |url=https://en.chessbase.com/post/biel-chess-festival-2022-classical-r3 |work=[[Chessbase]] |archive-date=9 December 2023 |access-date=25 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209075047/https://en.chessbase.com/post/biel-chess-festival-2022-classical-r3 |url-status=live }}</ref> During the Aimchess Rapid tournament in October 2022, Gukesh became the youngest to beat the reigning [[World Chess Champion]] [[Magnus Carlsen]].<ref>{{cite news |title=Gukesh D vs. Carlsen, Magnus |url=https://chess24.com/en/watch/live-tournaments/meltwater-champions-chess-tour-aimchess-rapid-2022-prelims/9/1/6 |access-date=16 October 2022 |work=[[chess.com]] |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017034237/https://chess24.com/en/watch/live-tournaments/meltwater-champions-chess-tour-aimchess-rapid-2022-prelims/9/1/6 |url-status=live }}</ref>

In August 2023, Gukesh became the youngest player ever to reach a rating of 2750.<ref>{{cite news|url=https://www.chess.com/news/view/gukesh-youngest-player-to-break-2750|title=Gukesh Breaks Record: Youngest Player To Cross 2750 Rating]|work=[[chess.com]]|date=21 July 2023|access-date=1 June 2024|archive-date=19 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119133407/https://www.chess.com/news/view/gukesh-youngest-player-to-break-2750|url-status=live}}</ref> In the [[Chess World Cup 2023]] at [[Baku]], he advanced to the quarterfinals, where he lost to Carlsen.<ref>{{cite news |date=16 August 2023 |title=2023 Chess WC Q/Fs: Pragg takes Erigaisi to tie-breaks; Gukesh, Vidit out |url=https://www.espn.com/chess/story/_/id/38203203/2023-chess-world-cup-quarterfinals-r-praggnanandhaa-arjun-erigaisi-tie-breaks-magnus-carlsen-beats-gukesh-vidit-gujrathi-out |access-date=16 August 2023 |work=[[ESPN]] |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824005858/https://www.espn.com/chess/story/_/id/38203203/2023-chess-world-cup-quarterfinals-r-praggnanandhaa-arjun-erigaisi-tie-breaks-magnus-carlsen-beats-gukesh-vidit-gujrathi-out |url-status=live }}</ref> In the September 2023 rating list, Gukesh surpassed [[Viswanathan Anand]] as the top-ranked Indian player, marking the first time in 37 years that Anand was not the top-ranked Indian player.<ref>{{cite web |last=Menon |first=Anirudh |date=1 September 2023 |title=37 years – How the world changed as Anand stayed constant on top of Indian chess |url=https://www.espn.co.uk/chess/story/_/id/38303895/37-years-how-world-changed-viswanathan-anand-stayed-constant-top-indian-chess-d-gukesh |work=[[ESPN]] |access-date=23 December 2023 |archive-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231223094631/https://www.espn.co.uk/chess/story/_/id/38303895/37-years-how-world-changed-viswanathan-anand-stayed-constant-top-indian-chess-d-gukesh |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Watson |first=Leon |date=1 September 2023 |title=Gukesh Ends Anand's 37-Year Reign As India's Official Number 1 |url=https://www.chess.com/news/view/gukesh-ends-anands-37-year-reign |website=[[Chess.com]] |archive-date=5 January 2024 |access-date=23 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105081240/https://www.chess.com/news/view/gukesh-ends-anands-37-year-reign |url-status=live }}</ref> In December 2023, Gukesh qualified for the [[Candidates Tournament 2024|2024 Candidates Tournament]], to be conducted to identify the challenger to [[Ding Liren]] for the [[World Chess Championship]].<ref>{{cite news |date=30 December 2023 |title=Gukesh confirms his Candidates spot |url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-confirms-his-candidates-spot-101703957927677.html |access-date=15 January 2024 |newspaper=[[The Hindustan Times]] |archive-date=8 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208153537/https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-confirms-his-candidates-spot-101703957927677.html |url-status=live }}</ref> He finished second in the [[2023 FIDE Circuit|FIDE Circuit]] behind [[Fabiano Caruana]], and took the qualifying spot reserved for the winner, as Caruana had already qualified through the Chess World Cup.<ref>{{cite web |title=FIDE World Championship Cycle |url=https://wcc.fide.com/fide_circuit.phtml |access-date=15 January 2024 |work=[[FIDE]] |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824200918/https://wcc.fide.com/fide_circuit.phtml |url-status=live }}</ref> He was the third youngest player to qualify for a Candidates tournament, behind [[Bobby Fischer]] and Carlsen.<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-confirms-his-candidates-spot-101703957927677.html|title=Gukesh confirms his Candidates spot|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=31 December 2023|access-date=1 January 2024|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208153537/https://www.hindustantimes.com/sports/others/gukesh-confirms-his-candidates-spot-101703957927677.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://en.chessbase.com/post/candidates-tournament-2024-poll|title=Who will win the 2024 Candidates Tournament?|work=[[Chessbase]]|date=24 March 2024|access-date=1 January 2024|archive-date=21 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421055918/https://en.chessbase.com/post/candidates-tournament-2024-poll|url-status=live}}</ref>

=== Olympiad double gold and World Championship (2024–present) ===
[[File:Alireza Firouzja - Gukesh D, Candidates Tournament 2024 01.jpg|thumb|Gukesh (left) playing [[Alireza Firouzja]] at the [[Candidates Tournament 2024|2024 Candidates Tournament]]]]

In January 2024, Gukesh finished in a four-way tie for the first place in the [[Tata Steel Chess Tournament 2024]] with a score of 8½ in 13 rounds. He defeated [[Anish Giri]] in the semifinals before losing to [[Wei Yi]] in the finals of the tiebreaker.<ref>{{cite news |last=Carlos Alberto Colodro |date=29 January 2024 |title=Wei Yi brilliantly wins Tata Steel Masters in blitz playoff |url=https://en.chessbase.com/post/tata-steel-chess-2024-r13 |access-date=27 September 2024 |work=[[ChessBase]] |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923001434/https://en.chessbase.com/post/tata-steel-chess-2024-r13 |url-status=live }}</ref> In April 2024, Gukesh was part of the eight-player [[Candidates Tournament 2024|Candidates Tournament]] held in [[Toronto]]. He won five games against [[R Praggnanandhaa]] and [[Vidit Gujrathi]] playing as Black, Firouzja playing as White, and [[Nijat Abasov]] playing as both Black and White. With a single loss coming against Firouzja, he finished with nine points from 14 rounds to win the tournament.<ref>{{cite news|url=https://www.chess.com/news/view/2024-fide-candidates-tournament-round-14|title=Gukesh Youngest Ever Candidates Winner, Tan Takes Women's By 1.5 Points|work=[[chess.com]]|date=18 April 2024|access-date=1 June 2024|archive-date=22 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422005824/https://www.chess.com/news/view/2024-fide-candidates-tournament-round-14|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Dylan Loeb McClain |title=The Next Winner of the World Chess Championship Could Be the Youngest Ever |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/crosswords/chess/gukesh-candidates-winner.html |archive-url=https://archive.today/20240425010801/https://www.nytimes.com/2024/04/24/crosswords/chess/gukesh-candidates-winner.html |archive-date=25 April 2024 |access-date=22 April 2024 |work=[[The New York Times]]}}</ref> He was the youngest-ever winner of the Candidates tournament.<ref>{{cite news |author=Leonard Barden |date=26 April 2024 |title=Chess: Gukesh, 17, shocks favourites to become youngest challenger for title |url=https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/26/chess-gukesh-17-shocks-favourites-to-become-youngest-challenger-for-title |work=[[The Guardian]] |access-date=1 June 2024 |archive-date=23 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923153701/https://www.theguardian.com/sport/2024/apr/26/chess-gukesh-17-shocks-favourites-to-become-youngest-challenger-for-title |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Sunaadh Sagar |date=22 April 2024 |title=D Gukesh, aged 17, wins FIDE Candidates 2024; will play Ding Liren for World Champion title |url=https://www.espn.in/chess/story/_/id/39991714/fide-candidates-2024-india-gukesh-wins-draw-nakamura-round-14-youngest-chess-history-challenge-world-championship |access-date=22 April 2024 |work=[[ESPN]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Grandmaster left red-faced: Brutal blunder as new chess king Gukesh crowned at just 18 |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/grandmaster-left-redfaced-brutal-blunder-as-new-chess-king-gukesh-crowned-at-just-18/news-story/9b91605cab97a921a5b058f718ae5f8f |work=[[Fox Sports]] |date=12 December 2024 |access-date=12 December 2024}}</ref>

On August 10, 2024 ''From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D'' by [[Cyrus Lakdawala]] was published by Elk & Ruby; 70 games exclusively against world champions are fully annotated.<ref>{{Cite web|url=https://www.elkandruby.com|title=Welcome to Elk and Ruby Publishing House|website=www.elkandruby.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dropbox.com/scl/fi/pgy3ly133uxhl98araiu6/Gukesh-sample.pdf?rlkey=nzco31cxyhbt03vci7uuea1qd&e=1&st=eppreap4&dl=0|title=Dropbox|website=www.dropbox.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://forwardchess.com/product/from-boy-to-man-to-challenger-the-fiercest-battles-of-gukesh-d|title=From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D|first=Cyrus|last=Lakdawala|date=10 August 2024|via=forwardchess.com}}</ref>

In September 2024, Gukesh took part in the [[45th Chess Olympiad|Chess Olympiad]] in [[Budapest]] as part of the Indian team. He did not lose a single match and won the individual gold medal with a score of nine across ten rounds. His performance on board one helped India to win their first ever team gold medal at the Olympiad.<ref>{{cite news |date=23 September 2024 |title=India wins historic double team gold at FIDE Chess Olympiad 2024 |url=https://www.aljazeera.com/sports/2024/9/23/india-wins-historic-double-team-gold-at-fide-chess-olympiad-2024 |work=[[Al Jazeera English]] |access-date=1 October 2024 |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001135451/https://www.aljazeera.com/sports/2024/9/23/india-wins-historic-double-team-gold-at-fide-chess-olympiad-2024 |url-status=live }}</ref> As a result of the win, Gukesh entered the top-five in the FIDE rankings for the first time on 1 October 2024.<ref>{{cite news |title=October 2024 FIDE Ratings: Gukesh Joins Arjun In World Top-5 |date=1 October 2024 |url=https://www.chess.com/news/view/october-2024-fide-rating-list |access-date=1 October 2024 |work=[[chess.com]] |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001211314/https://www.chess.com/news/view/october-2024-fide-rating-list |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Arjun Erigaisi, Gukesh in top 5 rankings after historic Chess Olympiad; Ding Liren out of top 20 |date=October 2024 |url=https://indianexpress.com/article/sports/chess/arjun-erigaisi-d-gukesh-top-5-ranking-ding-liren-9598580/ |access-date=1 October 2024 |newspaper=[[The Indian Express]] |archive-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241001162444/https://indianexpress.com/article/sports/chess/arjun-erigaisi-d-gukesh-top-5-ranking-ding-liren-9598580/ |url-status=live }}</ref>

The [[2024 World Chess Championship]] was held in November-December 2024 between Gukesh and [[Ding Liren]]. Gukesh scored three wins against two wins for Ding, and eight draws in the 14 classical rounds of the tournament. He won the 14th and final match on 12 December 2024, and as a result, the World Chess Championship by a scoreline of 7½–6½.<ref>{{cite news |date=12 December 2024 |title=World Chess Championship 2024, Gukesh vs Ding Game 14 LIVE: Gukesh becomes World Chess Champion |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-game-14-live-updates-december-12-2024/article68976533.ece |access-date=12 December 2024 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=12 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212090315/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-game-14-live-updates-december-12-2024/article68976533.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=8 December 2024 |title=Gukesh wins after Ding blunder, takes lead for first time |url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-2024-game-11-live-score/article68961469.ece |access-date=12 December 2024 |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210092713/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/gukesh-vs-ding-world-chess-championship-2024-game-11-live-score/article68961469.ece |url-status=live }}</ref> The win made him the youngest World Chess Champion.<ref>{{cite news |last=McGourty |first=Colin |date=12 December 2024 |title=18-Year-Old Gukesh Becomes Youngest-Ever Undisputed Chess World Champion |url=https://www.chess.com/news/view/fide-world-chess-championship-2024-game-14 |access-date=12 December 2024 |work=[[Chess.com]] |archive-date=11 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211230604/https://www.chess.com/news/view/fide-world-chess-championship-2024-game-14 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=22 March 2019 |title=The Youngest Chess Grandmasters In History |url=https://www.chess.com/article/view/youngest-chess-grandmasters |access-date=22 April 2024 |work=[[Chess.com]] |archive-date=7 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107231536/https://www.chess.com/article/view/youngest-chess-grandmasters |url-status=live }}</ref> FIDE commented on Gukesh's gameplay as having "near-perfect accuracy," and Ding reacted that it was his best tournament of the year, and that he had no regrets in losing the title to Gukesh.<ref>{{cite web|url=https://fide.com/news/3347|title=FIDE World Championship Game 14: Gukesh D crowned 18th World Champion|work=[[FIDE]] |date=13 December 2024|access-date=13 December 2024}}</ref> Accolades{{Mdash}}and claims of credit{{Mdash}}came from both Tamil and Telugu politicians,<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/gukesh-dommaraju-tamilian-or-telugu-mk-stalin-chandrababu-naidu-tamil-or-telugu-mk-stalin-chandrababu-naidu-lead-battle-over-chess-champ-gukeshs-herit-7237651|title=Tamil Or Telugu? MK Stalin, Chandrababu Naidu Lead Battle Over Chess Champ Gukesh's Heritage|website=NDTV.com}}</ref> as well as congratulations from the Indian [[cricket (sport)|cricket]] world.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/13/how-indias-gukesh-dommaraju-became-chess-king-in-a-cricket-crazy-country|title=How India’s Gukesh Dommaraju became chess king in a cricket crazy country|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera}}</ref>

=== Playing style ===
Gukesh plays a reactive game and has a notable ability to calculate under time pressure, hence his games often evolve into complex tactical battles.<ref>{{cite web|url=https://www.uschessacademy.com/blog/rising-star-international-chess|title=GM Gukesh Dommaraju: A Rising Star in International Chess|work=US Chess Academy|access-date=1 June 2024}}</ref> His mentor Anand describes him as having "incredible calculating abilities".<ref>{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/books/reviews/sports/viswanathan-anand-gukesh-displays-incredible-calculating-abilities-at-chess-championship/article68922569.ece|title=Viswanathan Anand: Gukesh displays incredible calculating abilities at chess championship|work=[[Business Line]]|date=28 November 2024|access-date=1 December 2024}}</ref> Carlsen regards Gukesh's style of play as "pure counter" and opined that Gukesh makes very few mistakes, which makes him "an extremely dangerous opponent under any circumstances".<ref>{{cite web|url=https://www.2700chess.com/players/gukesh_d|title=Gukesh D - 2700chess.com|work=2700chess.com|access-date=1 December 2024|archive-date=2 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202050351/https://www.2700chess.com/players/gukesh_d|url-status=live}}</ref> His style has also borne comparison with former world champion [[Anatoly Karpov]]'s incremental, [[anaconda]]-like gains (so subtle that his opponent has no counter).<ref>{{cite web |title=From Boy to Man to Challenger: The Fiercest Battles of Gukesh D |url=https://www.houseofstaunton.com/from-boy-to-man-to-challenger-the-fiercest-battles-of-gukesh-d?srsltid=AfmBOop7O9hk4PiZULtsMytev2itHu7hgrel5jiPsYR6-HkErIS9oA1K |work=The House of Staunton |access-date=1 June 2024}}</ref>

-->

== Chú thích ==
{{Tham khảo|2|refs=

<ref name=iifl>
{{chú thích web
| url = http://www.iiflwmumbaichess.com/index.php?option=com_content&view=article&id=134:gukesh%20d-the-story-behind-a-budding-talent&catid=8:news-event&Itemid=130
| tiêu đề = Gukesh D: The story behind a budding talent (''Gukesh D: Câu chuyện đằng sau một tài năng chớm nở'')
| author = Shubham Kumthekar
| ngày = 2018
| ngày truy cập = 2024-12-16
| work = IIFL Wealth Mumbai International Chess Tournament
| archive-date = 2019-04-16
| archive-url = https://web.archive.org/web/20190416062735/http://www.iiflwmumbaichess.com/index.php?option=com_content&view=article&id=134:gukesh%20d-the-story-behind-a-budding-talent&catid=8:news-event&Itemid=130
| url-status=dead}} {{en}}
</ref>

<ref name=scroll>
{{chú thích web
| url = http://www.iiflwmumbaichess.com/index.php?option=com_content&view=article&id=134:gukesh%20d-the-story-behind-a-budding-talent&catid=8:news-event&Itemid=130
| tiêu đề = Chess: India Gukesh, Savitha Shri bag gold medals in U-12 World Cadets Championship (''Cờ vua: Gukesh, Savitha Shri của Ấn Độ giành huy chương vàng U-12 tại Giải vô địch thiếu nhi thế giới'')
| author =
| ngày = 2018-11-16
| ngày truy cập = 2024-12-16
| work = Scroll.in
}} {{en}}
</ref>

<ref name=indiatimes>
{{chú thích web
| url = https://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/gukesh-wins-5-gold-medals-in-asian-youth-chess-championship/articleshow/63687428.cms
| tiêu đề = Gukesh wins 5 gold medals in Asian Youth Chess Championship (''Gukesh giành 5 huy chương vàng ở Giải vô địch cờ vua trẻ châu Á'')
| author = Prasad RS
| ngày = 2018-04-09
| ngày truy cập = 2024-12-16
| work = [[The Times of India]]
}} {{en}}
</ref>
}}

{{Thời gian sống|2006}}

[[Thể loại:Đại kiện tướng cờ vua Ấn Độ]]
[[Thể loại:Nhà vô địch cờ vua thế giới]]
[[Thể loại:Người Ấn Độ thế kỷ 21]]
[[Thể loại:Đại kiện tướng cờ vua]]
[[Thể loại:Nhà vô địch cờ vua trẻ thế giới]]

title: Gukesh Dommaraju

Quốc gia: Ấn Độ

Sinh: 29 tháng 5, 2006 · Chennai, Tamil Nadu, Ấn Độ

Danh hiệu: Đại kiện tướng (2019)

Elo FIDE: [https://ratings.fide.com/card.phtml?event=46616543 2777 ] (2.2025)


text:
# Ngôn ngữ trung gian dùng chung
Ngôn ngữ trung gian chung hoặc Ngôn ngữ trung gian dùng chung (Common Intermediate Language - CLI), là ngôn ngữ lập trình có thể đọc được của con người ở mức thấp nhất được xác định bởi đặc tả Cơ sở chung hạ tầng ngôn ngữ (CLI) và được .NET Framework và Mono sử dụng. Ngôn ngữ nhắm mục tiêu một môi trường thời gian chạy tương thích với CLI biên dịch tới CIL, được lắp ráp thành một mã đối tượng có định dạng bytecode. CIL là một ngôn ngữ lắp ráp hướng đối tượng, và hoàn toàn dựa trên stack. Bytecode của nó được dịch sang mã gốc hoặc - thường được thực hiện bởi một máy ảo.
CIL ban đầu được gọi là Ngôn ngữ trung gian dùng chung của Microsoft (MSIL) trong phiên bản beta của các ngôn ngữ.NET. Do tiêu chuẩn hoá C # và cơ sở ngôn ngữ dùng chung, bytecode được chính thức gọi là CIL.

## Thông tin tổng quan
Trong quá trình biên soạn ngôn ngữ lập trình CLI, mã nguồn được dịch sang mã CIL thay vì mã đối tượng trên nền tảng hoặc bộ xử lý cụ thể. CIL là một tập lệnh độc lập với nền tảng CPU và nền tảng có thể được thực hiện trong bất kỳ môi trường hỗ trợ Cơ sở ngôn ngữ dùng chung, chẳng hạn như .NET runtime trên Windows, hoặc nền tảng Mono. Về lý thuyết thì điều này giúp loại bỏ sự cần thiết của việc phân phối các tập tin thực thi khác nhau cho các nền tảng khác nhau và các loại CPU. Mã CIL được xác minh để đảm bảo an toàn trong suốt thời gian chạy, cung cấp sự bảo mật và độ tin cậy cao hơn so với các tệp thực thi truyền thống.
Quy trình thực hiện như sau:
1. Mã nguồn được chuyển sang CIL tức là Ngôn ngữ trung gian chung, là ngôn ngữ tương đương của CLI so với ngôn ngữ assembly của CPU.
2. CIL sau đó được biên soạn thành dạng bytecode, và phiên bản assembly CLI được tạo ra.
3. Khi thực hiện tổng hợp CLI, mã của nó được truyền qua trình biên dịch JIT của thời gian chạy để tạo ra mã nguồn gốc.
4. Bộ xử lý của máy tính thực thi mã nguồn được tạo ra.

## Các tập lệnh
Bytecode CIL có các tập lệnh cho các nhóm tác vụ sau:
- Load và lưu
- Số học
- Chuyển đổi
- Tạo và quản lý đối tượng
- Quản lý việc xếp chồng toán hạng (push/pop)
- Kiểm soát việc chuyển nhánh
- Gọi phương thức và trả về
- Ném ngoại lệ
- Đồng bộ hóa
- Dữ liệu và chức năng con trỏ chức năng cần thiết cho C++/CLI và mã C# không an toàn.

## Mô hình tính toán
Ngôn ngữ trung gian chung là hướng đối tượng và dựa trên ngăn xếp (stack). Điều đó có nghĩa là dữ liệu được đẩy vào ngăn xếp thay vì lấy từ thanh ghi (register) như trong hầu hết các kiến trúc CPU.
Trong x86 nó có thể trông như thế này:
```
add

eax
,

edx

```

Khi đó, mã tương ứng ở CLI sẽ như thế này:
```
ldloc.0
ldloc.1
add
stloc.0  // a = a + b or a += b;

```

### Khái niệm hướng đối tượng
Điều này cũng mở rộng cho các khái niệm hướng đối tượng. Bạn có thể tạo các đối tượng, gọi phương thức, tương tác với các field...
CIL được thiết kế để định hướng cho đối tượng và mọi phương thức nếu cần (với một số ngoại lệ) vào trong một lớp. Phương thức static này cũng vậy:
```
.
class

public

Foo

{

.
method

public

static

int32

Add
(
int32
,

int32
)

cil

managed

{

.
maxstack

2

ldarg
.
0

// tải số đầu tiên;

ldarg
.
1

// tải số thứ hai;

add

// cộng hai số;

ret

// trả kết quả về;

}

}

```

Phương thức này không yêu cầu bất kỳ instance nào của Foo được khai báo vì nó là static. Điều đó có nghĩa nó thuộc về lớp và sau đó nó có thể được sử dụng như thế này trong C #:
```
int

r

=

Foo
.
Add
(
2
,

3
);

// 5

```

Trong CIL:
```
ldc
.
i4
.
2

ldc
.
i4
.
3

call

int32

Foo
::
Add
(
int32
,

int32
)

stloc
.
0

```

#### Các lớp instance
Một lớp instance chứa ít nhất một constructor và một số thành viên instance. Lớp này có một tập hợp các phương thức đại diện cho hành động của đối tượng Car.
```
.
class

public

Car

{

.
method

public

specialname

rtspecialname

instance

void
.
ctor
(
int32
,

int32
)

cil

managed

{

/* Constructor */

}

.
method

public

void

Move
(
int32
)

cil

managed

{

/* Bỏ qua việc hiện thực hóa */

}

.
method

public

void

TurnRight
()

cil

managed

{

/* Bỏ qua việc hiện thực hóa */

}

.
method

public

void

TurnLeft
()

cil

managed

{

/* Bỏ qua việc hiện thực hóa */

}

.
method

public

void

Brake
()

cil

managed

{

/* Bỏ qua việc hiện thực hóa */

}

}

```

#### Tạo đối tượng
Trong C#, các instance được tạo ra như thế này:
```
Car

myCar

=

new

Car
(
1
,

4
);

Car

yourCar

=

new

Car
(
1
,

3
);

```

Trong CIL:
```
ldc
.
i4
.
1

ldc
.
i4
.
4

newobj

instance

void

Car
::.
ctor
(
int
,

int
)

stloc
.
0

// myCar = new Car(1, 4);

ldc
.
i4
.
1

ldc
.
i4
.
3

newobj

instance

void

Car
::.
ctor
(
int
,

int
)

stloc
.
1

// yourCar = new Car(1, 3);

```

#### Gọi phương thức của instance:
Các phương thức của instance được gọi như sau:
```
myCar
.
Move
(
3
);

```

Trong CIL:
```
ldloc
.
0

// tải đối tượng "myCar" từ stack

ldc
.
i4
.
3

call

instance

void

Car
::
Move
(
int32
)

```

### Metadata
CLI ghi lại thông tin về các lớp được biên dịch dưới dạng metadata. Giống như thư viện kiểu trong Mô hình Đối tượng Thành phần, điều này cho phép các ứng dụng hỗ trợ và khám phá các interface, lớp, các kiểu dữ liệu, phương thức, và các trường trong assembly. Quá trình đọc siêu dữ liệu như vậy được gọi là sự phản chiếu.
Metadata có thể là dữ liệu ở dạng thuộc tính (attributes). Thuộc tính có thể được tạo ra thủ công bằng cách mở rộng lớp Attribute. Đây là một tính năng rất mạnh, cho phép lập trình viên khi tạo các lớp có thể bổ sung các thông tin bổ sung mà người sử dụng lớp có thể sử dụng theo những cách khác nhau có tùy thuộc vào miền ứng dụng.

## Ví dụ
Dưới đây là chương trình Hello, World được viết trong CIL:
```
.
assembly

Hello

{}

.
assembly

extern

mscorlib

{}

.
method

static

void

Main
()

{

.
entrypoint

.
maxstack

1

ldstr

"Hello, world!"

call

void

[
mscorlib
]
System
.
Console
::
WriteLine
(
string
)

ret

}

```

Chương trình sau sử dụng các dạng số phức tạp hơn của opcode
Đoạn mã này cũng có thể được so sánh với đoạn mã tương ứng trong bài viết về Java bytecode.
```
static

void

Main
(
string
[]

args
)

{

for

(
int

i

=

2
;

i

<

1000
;

i
++
)

{

for

(
int

j

=

2
;

j

<

i
;

j
++
)

{

if

(
i

%

j

==

0
)

goto

outer
;

}

Console
.
WriteLine
(
i
);

outer
:;

}

}

```

Trong CIL, chương trình trên trở thành:
```
.
method

private

hidebysig

static

void

Main
(
string
[]

args
)

cil

managed

{

.
entrypoint

.
maxstack

2

.
locals

init

(
int32

V_0
,

int32

V_1
)

ldc
.
i4
.
2

stloc
.
0

br
.
s

IL_001f

IL_0004
:

ldc
.
i4
.
2

stloc
.
1

br
.
s

IL_0011

IL_0008
:

ldloc
.
0

ldloc
.
1

rem

brfalse
.
s

IL_001b

ldloc
.
1

ldc
.
i4
.
1

add

stloc
.
1

IL_0011
:

ldloc
.
1

ldloc
.
0

blt
.
s

IL_0008

ldloc
.
0

call

void

[
mscorlib
]
System
.
Console
::
WriteLine
(
int32
)

IL_001b
:

ldloc
.
0

ldc
.
i4
.
1

add

stloc
.
0

IL_001f
:

ldloc
.
0

ldc
.
i4

0
x3e8

blt
.
s

IL_0004

ret

}

```

## Thực thi

### Biên dịch kiểu just-in-time
Biên dịch kiểu just-in-time (JIT)  liên quan đến việc biến mã byte thành các đoạn mã có thể được thực thi ngay lập tức bởi CPU. Việc chuyển đổi được thực hiện dần dần trong quá trình thực thi của chương trình. Biên dịch JIT hỗ trợ tối ưu hóa môi trường cụ thể, an toàn kiểu, và xác minh assembly. Để thực hiện điều này, trình biên dịch JIT kiểm tra metadata của assembly đối với bất kỳ lượt truy cập bất hợp pháp nào, và xử lý các hành vi vi phạm một cách thích hợp.

### Biên dịch kiểu ahead-of-time
Các môi trường thực thi tương thích với CLI cũng đi kèm với tùy chọn biên dịch ahead-of-time (AOT) của một assembly để giúp nó chạy nhanh hơn bằng cách loại bỏ quá trình JIT khi chạy.
Trong .NET Framework có một công cụ đặc biệt được gọi là Native Image Generator (NGEN) thực hiện AOT. Trong Mono cũng có tùy chọn để thực hiện AOT.

## Tập lệnh con trỏ - C++/CLI
Sự khác biệt rất lớn giữa CLI với bytecode của Java là CIL có các lệnh ldind, stind, ldloca, và nhiều lệnh khác để gọi và thao tác với con trỏ dữ liệu/chức năng.
```
class

A

{

public
:

virtual

void

__stdcall

meth
()

{}

};

void

test_pointer_operations
(
int

param
)

{

int

k

=

0
;

int

*

ptr

=

&
k
;

*
ptr

=

1
;

ptr

=

&
param
;

*
ptr

=

2
;

A

a
;

A

*

ptra

=

&
a
;

ptra
->
meth
();

}

```

Mã tương ứng trong CLI là:
```
.
method

assembly

static

void

modopt
([
mscorlib
]
System
.
Runtime
.
CompilerServices
.
CallConvCdecl
)

test_pointer_operations
(
int32

param
)

cil

managed

{

.
vtentry

1
:

1

// Code size  44 (0x2c)

.
maxstack

2

.
locals

([
0
]

int32
*

ptr
,

[
1
]

valuetype

A
*

V_1
,

[
2
]

valuetype

A
*

a
,

[
3
]

int32

k
)

// k = 0;

IL_0000
:

ldc
.
i4
.0

IL_0001
:

stloc
.3

// ptr = &k;

IL_0002
:

ldloca
.
s

k

// tải địa chỉ tập lệnh địa phương

IL_0004
:

stloc
.0

// *ptr = 1;

IL_0005
:

ldloc
.0

IL_0006
:

ldc
.
i4
.1

IL_0007
:

stind
.
i4

// indirection instruction

// ptr = &param

IL_0008
:

ldarga
.
s

param

// tải tham số địa chỉ của tập lệnh

IL_000a
:

stloc
.0

// *ptr = 2

IL_000b
:

ldloc
.0

IL_000c
:

ldc
.
i4
.2

IL_000d
:

stind
.
i4

// a = new A;

IL_000e
:

ldloca
.
s

a

IL_0010
:

call

valuetype

A
*

modopt
([
mscorlib
]
System
.
Runtime
.
CompilerServices
.
CallConvThiscall
)

'
A
.{
ctor
}
'
(
valuetype

A
*

modopt
([
mscorlib
]
System
.
Runtime
.
CompilerServices
.
IsConst
)

modopt
([
mscorlib
]
System
.
Runtime
.
CompilerServices
.
IsConst
))

IL_0015
:

pop

// ptra = &a;

IL_0016
:

ldloca
.
s

a

IL_0018
:

stloc
.1

// ptra->meth();

IL_0019
:

ldloc
.1

IL_001a
:

dup

IL_001b
:

ldind
.
i4

// đọc VMT cho việc gọi hàm virtual

IL_001c
:

ldind
.
i4

IL_001d
:

calli

unmanaged

stdcall

void

modopt
([
mscorlib
]
System
.
Runtime
.
CompilerServices
.
CallConvStdcall
)(
native

int
)

IL_0022
:

ret

}

// kết thúc phương thức "Global Functions"::test_pointer_operations

```

wikiname: viwiki

title: Ngôn ngữ trung gian dùng chung

in_language: vi

wikitext:
'''Ngôn ngữ trung gian chung '''hoặc '''Ngôn ngữ trung gian dùng chung''' ('''Common Intermediate Language - CLI'''), là ngôn ngữ lập trình có thể đọc được của con người ở mức thấp nhất được xác định bởi đặc tả Cơ sở chung hạ tầng ngôn ngữ (CLI) và được [[.NET Framework]] và [[Mono (phần mềm)|Mono]] sử dụng. Ngôn ngữ nhắm mục tiêu một môi trường thời gian chạy tương thích với CLI biên dịch tới CIL, được lắp ráp thành một [[mã đối tượng]] có định dạng [[bytecode]]. CIL là một ngôn ngữ lắp ráp [[hướng đối tượng]], và hoàn toàn dựa trên stack. Bytecode của nó được dịch sang mã gốc hoặc - thường được thực hiện bởi một [[máy ảo]].

CIL ban đầu được gọi là Ngôn ngữ trung gian dùng chung của Microsoft (MSIL) trong phiên bản beta của các ngôn ngữ.NET. Do tiêu chuẩn hoá C # và [[cơ sở ngôn ngữ dùng chung]], bytecode được chính thức gọi là CIL.

== Thông tin tổng quan ==
Trong quá trình biên soạn ngôn ngữ lập trình CLI, [[mã nguồn]] được dịch sang mã CIL thay vì mã đối tượng trên nền tảng hoặc bộ xử lý cụ thể. CIL là một tập lệnh độc lập với nền tảng [[CPU]] và nền tảng có thể được thực hiện trong bất kỳ môi trường hỗ trợ Cơ sở ngôn ngữ dùng chung, chẳng hạn như [[.NET runtime]] trên [[Windows]], hoặc nền tảng [[Mono]]. Về lý thuyết thì điều này giúp loại bỏ sự cần thiết của việc phân phối các tập tin thực thi khác nhau cho các nền tảng khác nhau và các loại CPU. Mã CIL được xác minh để đảm bảo an toàn trong suốt thời gian chạy, cung cấp sự bảo mật và độ tin cậy cao hơn so với các tệp thực thi truyền thống.

Quy trình thực hiện như sau:
# Mã nguồn được chuyển sang CIL tức là Ngôn ngữ trung gian chung, là ngôn ngữ tương đương của CLI so với ngôn ngữ assembly của CPU.
# CIL sau đó được biên soạn thành dạng bytecode, và phiên bản assembly CLI được tạo ra.
# Khi thực hiện tổng hợp CLI, mã của nó được truyền qua trình biên dịch JIT của thời gian chạy để tạo ra mã nguồn gốc.
# Bộ xử lý của máy tính thực thi mã nguồn được tạo ra.

== Các tập lệnh ==
Bytecode CIL có các tập lệnh cho các nhóm tác vụ sau:
* Load và lưu
* [[Số học]]
* [[Chuyển đổi kiểu|Chuyển đổi]]
* [[Quản lý bộ nhớ|Tạo và quản lý đối tượng]]
* [[Ngăn xếp|Quản lý việc xếp chồng toán hạng (push/pop)]]
* Kiểm soát việc chuyển nhánh
* [[Chương trình con|Gọi phương thức và trả về]]
* [[Exception handling|Ném ngoại lệ]]
* [[Monitor (synchronization)|Đồng bộ hóa]]
* Dữ liệu và chức năng con trỏ chức năng cần thiết cho C++/CLI và mã C# không an toàn.

== Mô hình tính toán ==
Ngôn ngữ trung gian chung là hướng đối tượng và dựa trên ngăn xếp (stack). Điều đó có nghĩa là dữ liệu được đẩy vào ngăn xếp thay vì lấy từ thanh ghi (register) như trong hầu hết các [[kiến trúc CPU]].

Trong [[x86]] nó có thể trông như thế này:
<syntaxhighlight lang="asm">
add eax, edx
</syntaxhighlight>
Khi đó, mã tương ứng ở CLI sẽ như thế này:

ldloc.0
ldloc.1
add
stloc.0  // a = a + b or a += b;

=== Khái niệm hướng đối tượng ===
Điều này cũng mở rộng cho các khái niệm hướng đối tượng. Bạn có thể tạo các đối tượng, gọi phương thức, tương tác với các field...

CIL được thiết kế để định hướng cho đối tượng và mọi phương thức nếu cần (với một số ngoại lệ) vào trong một lớp. Phương thức static này cũng vậy:
<syntaxhighlight lang="csharp">
.class public Foo
{
  .method public static int32 Add(int32, int32) cil managed
  {
  .maxstack 2
  ldarg.0 // tải số đầu tiên;
  ldarg.1 // tải số thứ hai;
  add // cộng hai số;
  ret // trả kết quả về;
  }
}
</syntaxhighlight>
Phương thức này không yêu cầu bất kỳ instance nào của Foo được khai báo vì nó là static. Điều đó có nghĩa nó thuộc về lớp và sau đó nó có thể được sử dụng như thế này trong C #:
<syntaxhighlight lang="csharp">
int r = Foo.Add(2, 3);  // 5
</syntaxhighlight>
Trong CIL:
<syntaxhighlight lang="csharp">
ldc.i4.2
ldc.i4.3
call int32 Foo::Add(int32, int32)
stloc.0
</syntaxhighlight>

==== Các lớp instance ====
Một lớp instance chứa ít nhất một constructor và một số thành viên instance. Lớp này có một tập hợp các phương thức đại diện cho hành động của đối tượng Car.
<syntaxhighlight lang="csharp">
.class public Car
{
  .method public specialname rtspecialname instance void.ctor(int32, int32) cil managed
  {
  /* Constructor */
  }

  .method public void Move(int32) cil managed
  {
  /* Bỏ qua việc hiện thực hóa */
  }

  .method public void TurnRight() cil managed
  {
  /* Bỏ qua việc hiện thực hóa */
  }

  .method public void TurnLeft() cil managed
  {
  /* Bỏ qua việc hiện thực hóa */
  }

  .method public void Brake() cil managed
  {
  /* Bỏ qua việc hiện thực hóa */
  }
}
</syntaxhighlight>
==== Tạo đối tượng ====
Trong C#, các instance được tạo ra như thế này:
<syntaxhighlight lang="csharp">
Car myCar = new Car(1, 4);
Car yourCar = new Car(1, 3);
</syntaxhighlight>
Trong CIL:
<syntaxhighlight lang="csharp">
ldc.i4.1
ldc.i4.4
newobj instance void Car::.ctor(int, int)
stloc.0  // myCar = new Car(1, 4);
ldc.i4.1
ldc.i4.3
newobj instance void Car::.ctor(int, int)
stloc.1  // yourCar = new Car(1, 3);
</syntaxhighlight>
==== Gọi phương thức của instance: ====
Các phương thức của instance được gọi như sau:
<syntaxhighlight lang="csharp">
myCar.Move(3);
</syntaxhighlight>
Trong CIL:
<syntaxhighlight lang="csharp">
ldloc.0  // tải đối tượng "myCar" từ stack
ldc.i4.3
call instance void Car::Move(int32)
</syntaxhighlight>
=== Metadata ===
CLI ghi lại thông tin về các lớp được biên dịch dưới dạng [[Siêu dữ liệu|metadata]]. Giống như thư viện kiểu trong [[Mô hình Đối tượng Thành phần]], điều này cho phép các ứng dụng hỗ trợ và khám phá các interface, lớp, các kiểu dữ liệu, phương thức, và các trường trong assembly. Quá trình đọc siêu dữ liệu như vậy được gọi là sự phản chiếu.

Metadata có thể là dữ liệu ở dạng ''thuộc tính'' (''attributes)''. Thuộc tính có thể được tạo ra thủ công bằng cách mở rộng lớp Attribute. Đây là một tính năng rất mạnh, cho phép [[lập trình viên]] khi tạo các lớp có thể bổ sung các thông tin bổ sung mà người sử dụng lớp có thể sử dụng theo những cách khác nhau có tùy thuộc vào miền ứng dụng.

== Ví dụ ==
Dưới đây là chương trình [[Chương trình máy tính "Xin chào thế giới"|Hello, World]] được viết trong CIL:
<syntaxhighlight lang="csharp">
.assembly Hello {}
.assembly extern mscorlib {}
.method static void Main()
{
  .entrypoint
  .maxstack 1
  ldstr "Hello, world!"
  call void [mscorlib]System.Console::WriteLine(string)
  ret
}
</syntaxhighlight>

Chương trình sau sử dụng các dạng số phức tạp hơn của opcode

''Đoạn mã này cũng có thể được so sánh với đoạn mã tương ứng trong bài viết về Java bytecode.''
<syntaxhighlight lang="csharp">
static void Main(string[] args)
{
  for (int i = 2; i < 1000; i++)
  {
  for (int j = 2; j < i; j++)
  {
   if (i % j == 0)
   goto outer;
  }
  Console.WriteLine(i);
  outer:;
  }
}
</syntaxhighlight>
Trong CIL, chương trình trên trở thành:
<syntaxhighlight lang="csharp">
.method private hidebysig static void Main(string[] args) cil managed
{
  .entrypoint
  .maxstack 2
  .locals init (int32 V_0,
   int32 V_1)

   ldc.i4.2
   stloc.0
   br.s  IL_001f
  IL_0004: ldc.i4.2
   stloc.1
   br.s  IL_0011
  IL_0008: ldloc.0
   ldloc.1
   rem
   brfalse.s IL_001b
   ldloc.1
   ldc.i4.1
   add
   stloc.1
  IL_0011: ldloc.1
   ldloc.0
   blt.s IL_0008
   ldloc.0
   call  void [mscorlib]System.Console::WriteLine(int32)
  IL_001b: ldloc.0
   ldc.i4.1
   add
   stloc.0
  IL_001f: ldloc.0
   ldc.i4 0x3e8
   blt.s IL_0004
   ret
}
</syntaxhighlight>

== Thực thi ==

=== Biên dịch kiểu just-in-time ===
Biên dịch kiểu just-in-time (JIT)  liên quan đến việc biến mã byte thành các đoạn mã có thể được thực thi ngay lập tức bởi CPU. Việc chuyển đổi được thực hiện dần dần trong quá trình thực thi của chương trình. Biên dịch JIT hỗ trợ tối ưu hóa môi trường cụ thể, an toàn kiểu, và xác minh assembly. Để thực hiện điều này, trình biên dịch JIT kiểm tra metadata của assembly đối với bất kỳ lượt truy cập bất hợp pháp nào, và xử lý các hành vi vi phạm một cách thích hợp.

=== Biên dịch kiểu ahead-of-time ===
Các môi trường thực thi tương thích với CLI cũng đi kèm với tùy chọn biên dịch ahead-of-time (AOT) của một assembly để giúp nó chạy nhanh hơn bằng cách loại bỏ quá trình JIT khi chạy.

Trong [[.NET Framework]] có một công cụ đặc biệt được gọi là Native Image Generator (NGEN) thực hiện AOT. Trong [[Mono]] cũng có tùy chọn để thực hiện AOT.

== Tập lệnh con trỏ - C++/CLI ==
Sự khác biệt rất lớn giữa CLI với bytecode của Java là CIL có các lệnh ldind, stind, ldloca, và nhiều lệnh khác để gọi và thao tác với con trỏ dữ liệu/chức năng.
<syntaxhighlight lang="cpp">
class A {
  public: virtual void __stdcall meth() {}
};
void test_pointer_operations(int param) {
int k = 0;
int * ptr = &k;
*ptr = 1;
ptr = &param;
*ptr = 2;
A a;
A * ptra = &a;
ptra->meth();
}
</syntaxhighlight>
Mã tương ứng trong CLI là:
<syntaxhighlight lang="cpp">
.method assembly static void modopt([mscorlib]System.Runtime.CompilerServices.CallConvCdecl)
  test_pointer_operations(int32 param) cil managed
{
 .vtentry 1: 1
 // Code size  44 (0x2c)
 .maxstack 2
 .locals ([0] int32* ptr,
  [1] valuetype A* V_1,
  [2] valuetype A* a,
  [3] int32 k)
// k = 0;
 IL_0000: ldc.i4.0
 IL_0001: stloc.3
// ptr = &k;
 IL_0002: ldloca.s  k // tải địa chỉ tập lệnh địa phương
 IL_0004: stloc.0
// *ptr = 1;
 IL_0005: ldloc.0
 IL_0006: ldc.i4.1
 IL_0007: stind.i4 // indirection instruction
// ptr = &param
 IL_0008: ldarga.s  param // tải tham số địa chỉ của tập lệnh
 IL_000a: stloc.0
// *ptr = 2
 IL_000b: ldloc.0
 IL_000c: ldc.i4.2
 IL_000d: stind.i4
// a = new A;
 IL_000e: ldloca.s  a
 IL_0010: call  valuetype A* modopt([mscorlib]System.Runtime.CompilerServices.CallConvThiscall) 'A.{ctor}'(valuetype A* modopt([mscorlib]System.Runtime.CompilerServices.IsConst) modopt([mscorlib]System.Runtime.CompilerServices.IsConst))
 IL_0015: pop
// ptra = &a;
 IL_0016: ldloca.s  a
 IL_0018: stloc.1
// ptra->meth();
 IL_0019: ldloc.1
 IL_001a: dup
 IL_001b: ldind.i4 // đọc VMT cho việc gọi hàm virtual
 IL_001c: ldind.i4
 IL_001d: calli unmanaged stdcall void modopt([mscorlib]System.Runtime.CompilerServices.CallConvStdcall)(native int)
 IL_0022: ret
} // kết thúc phương thức "Global Functions"::test_pointer_operations
</syntaxhighlight>

== Đọc thêm ==
* [[Danh sách các lệnh CLI]]

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-335.htm Cơ sở ngôn ngữ dùng chung (Chuẩn đáng tin cây-335)]
* [[wikibooks:Computer Programming/Hello world#CIL|Chương trình Hello World CIL]]
* [http://weblogs.asp.net/kennykerr/archive/2004/09/07/introduction-to-msil-part-1-hello-world.aspx Kenny Kerr giới thiệu với CIL]
* [http://msdn.microsoft.com/en-us/magazine/cc163808.aspx Tốc độ: NGEN Vòng quay mạnh mẽ - bài hướng dẫn đi kèm tạp chí, tháng 4 năm 2005]

[[Thể loại:Hợp ngữ]]
[[Thể loại:Cơ sở ngôn ngữ dùng chung]]


text:
# Navia abysmophila
Navia abysmophila là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1960.

title: Navia abysmophila

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Navia abysmophila''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh Thài lài|Commelinids]]
| ordo = [[Poales]]
| familia = [[Bromeliaceae]]
| genus = ''[[Navia (bromeliad)|Navia]]''
| species = '''''N. abysmophila'''''
| binomial = ''Navia abysmophila''
| binomial_authority = [[Lyman Bradford Smith|L.B.Sm.]], [[1960]]
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
}}
'''''Navia abysmophila''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong họ [[Bromeliaceae]]. Loài này được L.B.Sm. mô tả khoa học đầu tiên năm 1960.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-255104| title=''Navia abysmophila''|access-date=ngày 16 tháng 7 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Navia abysmophila}}
*{{Wikispecies nội dòng|Navia abysmophila}}
*{{IPNI2|Navia abysmophila|167635-2|access-date=ngày 16 tháng 7 năm 2013}}

[[Thể loại:Navia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1960]]
[[Thể loại:Thực vật Venezuela]]

{{Bromeliaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Monocots Commelinids

Bộ (ordo): Poales

Họ (familia): Bromeliaceae

Chi (genus): Navia

Loài (species): N. abysmophila

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Navia abysmophila · L.B.Sm., 1960


text:
# Ouratea oleosa
Ouratea oleosa là một loài thực vật có hoa trong họ Ochnaceae. Loài này được J.F. Macbr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1956.

title: Ouratea oleosa

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Ouratea oleosa''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh hoa Hồng|Rosids]]
| ordo = [[Bộ Sơ ri|Malpighiales]]
| familia = [[Ochnaceae]]
| genus = ''[[Ouratea]]''
| species = '''''O. oleosa'''''
| binomial = ''Ouratea oleosa''
| binomial_authority = J.F. Macbr., 1956
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
}}
'''''Ouratea oleosa''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong họ [[Ochnaceae]]. Loài này được J.F. Macbr. mô tả khoa học đầu tiên năm 1956.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-22800387| title=''Ouratea oleosa''|access-date = ngày 15 tháng 9 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Ouratea oleosa}}
*{{wikispecies-inline|Ouratea oleosa}}
*{{IPNI2|Ouratea oleosa|177593-2|access-date = ngày 15 tháng 9 năm 2013}}

[[Thể loại:Ouratea]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1956]]

{{Ochnaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Rosids

Bộ (ordo): Malpighiales

Họ (familia): Ochnaceae

Chi (genus): Ouratea

Loài (species): O. oleosa

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Ouratea oleosa · J.F. Macbr., 1956


text:
# Cuphea palustris
Cuphea palustris là một loài thực vật có hoa trong họ Lythraceae. Loài này được Koehne mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.

title: Cuphea palustris

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}

{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Cuphea palustris''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Đào kim nương|Myrtales]]
| familia = [[Lythraceae]]
| genus = ''[[Cuphea]]''
| species = '''''C. palustris'''''
| binomial = ''Cuphea palustris''
| binomial_authority = Koehne, 1877
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
}}
'''''Cuphea palustris''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong họ [[Lythraceae]]. Loài này được Koehne mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2748285| title=''Cuphea palustris''|access-date=ngày 17 tháng 9 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Cuphea palustris}}
*{{Wikispecies nội dòng|Cuphea palustris}}
*{{IPNI2|Cuphea palustris|275441-2|access-date=ngày 17 tháng 9 năm 2013}}

[[Thể loại:Cuphea]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877]]

{{Lythraceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Myrtales

Họ (familia): Lythraceae

Chi (genus): Cuphea

Loài (species): C. palustris

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cuphea palustris · Koehne, 1877


text:
# Phaeochrous nitidus
Phaeochrous nitidus là một loài bọ cánh cứng trong họ Hybosoridae. Loài này được Arrow miêu tả khoa học năm 1909.

title: Phaeochrous nitidus

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Phaeochrous nitidus''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Hybosoridae]]
| genus = ''[[Phaeochrous]]''
| species = '''''P. nitidus'''''
| binomial = ''Phaeochrous nitidus''
| binomial_authority = [[Gilbert John Arrow|Arrow]], 1909
}}
'''''Phaeochrous nitidus''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Hybosoridae]]. Loài này được Arrow miêu tả khoa học năm 1909.<ref>{{Reftabel|2010-Hallan|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Phaeochrous]]

{{Hybosoridae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Coleoptera

Họ (familia): Hybosoridae

Chi (genus): Phaeochrous

Loài (species): P. nitidus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Phaeochrous nitidus · Arrow, 1909


text:
# Xã của tỉnh Corrèze
Đây là danh sách 286 xã của tỉnh Corrèze ở Pháp.
- (CAB) Communauté d'agglomération de Brive, created in 2002.

| INSEE | Bưu chính | Xã                            |
| ----- | --------- | ----------------------------- |
| 19001 | 19260     | Affieux                       |
| 19002 | 19200     | Aix                           |
| 19003 | 19190     | Albignac                      |
| 19004 | 19380     | Albussac                      |
| 19005 | 19240     | Allassac(CAB)                 |
| 19006 | 19200     | Alleyrat                      |
| 19007 | 19120     | Altillac                      |
| 19008 | 19250     | Ambrugeat                     |
| 19009 | 19000     | Les Angles-sur-Corrèze        |
| 19010 | 19400     | Argentat                      |
| 19011 | 19230     | Arnac-Pompadour               |
| 19012 | 19120     | Astaillac                     |
| 19013 | 19190     | Aubazines                     |
| 19014 | 19220     | Auriac                        |
| 19015 | 19310     | Ayen                          |
| 19016 | 19800     | Bar                           |
| 19017 | 19430     | Bassignac-le-Bas              |
| 19018 | 19220     | Bassignac-le-Haut             |
| 19019 | 19120     | Beaulieu-sur-Dordogne         |
| 19020 | 19390     | Beaumont                      |
| 19021 | 19290     | Bellechassagne                |
| 19022 | 19510     | Benayes                       |
| 19023 | 19190     | Beynat                        |
| 19024 | 19230     | Beyssac                       |
| 19025 | 19230     | Beyssenac                     |
| 19026 | 19120     | Bilhac                        |
| 19027 | 19170     | Bonnefond                     |
| 19028 | 19110     | Bort-les-Orgues               |
| 19029 | 19500     | Branceilles                   |
| 19030 | 19310     | Brignac-la-Plaine             |
| 19031 | 19100     | Brive-la-Gaillarde(CAB)       |
| 19032 | 19120     | Brivezac                      |
| 19033 | 19170     | Bugeat                        |
| 19034 | 19430     | Camps-Saint-Mathurin-Léobazel |
| 19035 | 19350     | Chabrignac                    |
| 19036 | 19370     | Chamberet                     |
| 19037 | 19450     | Chamboulive                   |
| 19038 | 19330     | Chameyrat                     |
| 19039 | 19320     | Champagnac-la-Noaille         |
| 19040 | 19320     | Champagnac-la-Prune           |
| 19041 | 19150     | Chanac-les-Mines              |
| 19042 | 19330     | Chanteix                      |
| 19043 | 19360     | La Chapelle-aux-Brocs(CAB)    |
| 19044 | 19120     | La Chapelle-aux-Saints        |
| 19045 | 19430     | La Chapelle-Saint-Géraud      |
| 19046 | 19300     | Chapelle-Spinasse             |
| 19047 | 19600     | Chartrier-Ferrière            |
| 19048 | 19190     | Le Chastang                   |
| 19049 | 19600     | Chasteaux                     |
| 19050 | 19500     | Chauffour-sur-Vell            |
| 19051 | 19390     | Chaumeil                      |
| 19052 | 19290     | Chavanac                      |
| 19053 | 19200     | Chaveroche                    |
| 19054 | 19120     | Chenailler-Mascheix           |
| 19055 | 19160     | Chirac-Bellevue               |
| 19056 | 19320     | Clergoux                      |
| 19057 | 19500     | Collonges-la-Rouge            |
| 19058 | 19250     | Combressol                    |
| 19059 | 19350     | Concèze                       |
| 19060 | 19140     | Condat-sur-Ganaveix           |
| 19167 | 19200     | Confolent-Port-Dieu           |
| 19061 | 19150     | Cornil                        |
| 19062 | 19800     | Corrèze                       |
| 19063 | 19360     | Cosnac(CAB)                   |
| 19064 | 19340     | Couffy-sur-Sarsonne           |
| 19065 | 19340     | Courteix                      |
| 19066 | 19520     | Cublac(CAB)                   |
| 19067 | 19500     | Curemonte                     |
| 19068 | 19360     | Dampniat(CAB)                 |
| 19069 | 19220     | Darazac                       |
| 19070 | 19300     | Darnets                       |
| 19071 | 19250     | Davignac                      |
| 19072 | 19270     | Donzenac                      |
| 19073 | 19300     | Égletons                      |
| 19074 | 19170     | L'Église-aux-Bois             |
| 19075 | 19150     | Espagnac                      |
| 19076 | 19140     | Espartignac                   |
| 19077 | 19600     | Estivals                      |
| 19078 | 19410     | Estivaux                      |
| 19079 | 19140     | Eyburie                       |
| 19080 | 19340     | Eygurande                     |
| 19081 | 19800     | Eyrein                        |
| 19082 | 19330     | Favars                        |
| 19083 | 19340     | Feyt                          |
| 19084 | 19380     | Forgès                        |
| 19085 | 19800     | Gimel-les-Cascades            |
| 19086 | 19430     | Goulles                       |
| 19087 | 19170     | Gourdon-Murat                 |
| 19088 | 19300     | Grandsaigne                   |
| 19089 | 19320     | Gros-Chastang                 |
| 19090 | 19320     | Gumond                        |
| 19091 | 19400     | Hautefage                     |
| 19092 | 19300     | Le Jardin                     |
| 19093 | 19500     | Jugeals-Nazareth              |
| 19094 | 19350     | Juillac                       |
| 19095 | 19170     | Lacelle                       |
| 19096 | 19150     | Ladignac-sur-Rondelles        |
| 19097 | 19320     | Lafage-sur-Sombre             |
| 19098 | 19150     | Lagarde-Enval                 |
| 19099 | 19500     | Lagleygeolle                  |
| 19100 | 19700     | Lagraulière                   |
| 19101 | 19150     | Laguenne                      |
| 19102 | 19160     | Lamazière-Basse               |
| 19103 | 19340     | Lamazière-Haute               |
| 19104 | 19510     | Lamongerie                    |
| 19105 | 19190     | Lanteuil                      |
| 19106 | 19550     | Lapleau                       |
| 19107 | 19600     | Larche                        |
| 19108 | 19340     | Laroche-près-Feyt             |
| 19109 | 19130     | Lascaux                       |
| 19110 | 19160     | Latronche                     |
| 19111 | 19550     | Laval-sur-Luzège              |
| 19112 | 19170     | Lestards                      |
| 19113 | 19160     | Liginiac                      |
| 19114 | 19200     | Lignareix                     |
| 19115 | 19500     | Ligneyrac                     |
| 19116 | 19120     | Liourdres                     |
| 19117 | 19600     | Lissac-sur-Couze              |
| 19118 | 19470     | Le Lonzac                     |
| 19119 | 19500     | Lostanges                     |
| 19120 | 19310     | Louignac                      |
| 19121 | 19210     | Lubersac                      |
| 19122 | 19470     | Madranges                     |
| 19123 | 19360     | Malemort-sur-Corrèze(CAB)     |
| 19124 | 19520     | Mansac(CAB)                   |
| 19125 | 19320     | Marcillac-la-Croisille        |
| 19126 | 19500     | Marcillac-la-Croze            |
| 19127 | 19150     | Marc-la-Tour                  |
| 19128 | 19200     | Margerides                    |
| 19129 | 19510     | Masseret                      |
| 19130 | 19250     | Maussac                       |
| 19131 | 19510     | Meilhards                     |
| 19132 | 19190     | Ménoire                       |
| 19133 | 19430     | Mercœur                       |
| 19134 | 19340     | Merlines                      |
| 19135 | 19200     | Mestes                        |
| 19136 | 19250     | Meymac                        |
| 19137 | 19800     | Meyrignac-l'Église            |
| 19138 | 19500     | Meyssac                       |
| 19139 | 19290     | Millevaches                   |
| 19140 | 19400     | Monceaux-sur-Dordogne         |
| 19141 | 19340     | Monestier-Merlines            |
| 19142 | 19110     | Monestier-Port-Dieu           |

| INSEE | Bưu chính | Xã                              |
| ----- | --------- | ------------------------------- |
| 19143 | 19300     | Montaignac-Saint-Hippolyte      |
| 19144 | 19210     | Montgibaud                      |
| 19145 | 19300     | Moustier-Ventadour              |
| 19146 | 19460     | Naves                           |
| 19147 | 19600     | Nespouls                        |
| 19148 | 19160     | Neuvic                          |
| 19149 | 19380     | Neuville                        |
| 19150 | 19500     | Noailhac                        |
| 19151 | 19600     | Noailles(CAB)                   |
| 19152 | 19120     | Nonards                         |
| 19153 | 19130     | Objat                           |
| 19154 | 19410     | Orgnac-sur-Vézère               |
| 19155 | 19390     | Orliac-de-Bar                   |
| 19156 | 19190     | Palazinges                      |
| 19157 | 19160     | Palisse                         |
| 19158 | 19150     | Pandrignes                      |
| 19159 | 19300     | Péret-Bel-Air                   |
| 19160 | 19170     | Pérols-sur-Vézère               |
| 19161 | 19310     | Perpezac-le-Blanc               |
| 19162 | 19410     | Perpezac-le-Noir                |
| 19163 | 19190     | Le Pescher                      |
| 19164 | 19290     | Peyrelevade                     |
| 19165 | 19260     | Peyrissac                       |
| 19166 | 19450     | Pierrefitte                     |
| 19168 | 19170     | Pradines                        |
| 19169 | 19120     | Puy-d'Arnac                     |
| 19170 | 19120     | Queyssac-les-Vignes             |
| 19171 | 19430     | Reygade                         |
| 19172 | 19260     | Rilhac-Treignac                 |
| 19173 | 19220     | Rilhac-Xaintrie                 |
| 19174 | 19320     | La Roche-Canillac               |
| 19175 | 19160     | Roche-le-Peyroux                |
| 19176 | 19300     | Rosiers-d'Égletons              |
| 19177 | 19350     | Rosiers-de-Juillac              |
| 19178 | 19270     | Sadroc                          |
| 19179 | 19500     | Saillac                         |
| 19180 | 19200     | Saint-Angel                     |
| 19181 | 19390     | Saint-Augustin                  |
| 19182 | 19130     | Saint-Aulaire                   |
| 19183 | 19320     | Saint-Bazile-de-la-Roche        |
| 19184 | 19500     | Saint-Bazile-de-Meyssac         |
| 19185 | 19150     | Saint-Bonnet-Avalouze           |
| 19186 | 19380     | Saint-Bonnet-Elvert             |
| 19187 | 19130     | Saint-Bonnet-la-Rivière         |
| 19188 | 19410     | Saint-Bonnet-l'Enfantier        |
| 19189 | 19430     | Saint-Bonnet-les-Tours-de-Merle |
| 19190 | 19200     | Saint-Bonnet-près-Bort          |
| 19191 | 19600     | Saint-Cernin-de-Larche          |
| 19192 | 19380     | Saint-Chamant                   |
| 19193 | 19220     | Saint-Cirgues-la-Loutre         |
| 19194 | 19700     | Saint-Clément                   |
| 19195 | 19130     | Saint-Cyprien                   |
| 19196 | 19130     | Saint-Cyr-la-Roche              |
| 19202 | 19270     | Sainte-Féréole(CAB)             |
| 19203 | 19490     | Sainte-Fortunade                |
| 19198 | 19210     | Saint-Éloy-les-Tuileries        |
| 19219 | 19160     | Sainte-Marie-Lapanouze          |
| 19199 | 19200     | Saint-Étienne-aux-Clos          |
| 19200 | 19160     | Saint-Étienne-la-Geneste        |
| 19201 | 19200     | Saint-Exupéry-les-Roches        |
| 19204 | 19200     | Saint-Fréjoux                   |
| 19205 | 19220     | Saint-Geniez-ô-Merle            |
| 19206 | 19290     | Saint-Germain-Lavolps           |
| 19207 | 19330     | Saint-Germain-les-Vergnes       |
| 19208 | 19550     | Saint-Hilaire-Foissac           |
| 19209 | 19170     | Saint-Hilaire-les-Courbes       |
| 19210 | 19160     | Saint-Hilaire-Luc               |
| 19211 | 19560     | Saint-Hilaire-Peyroux           |
| 19212 | 19400     | Saint-Hilaire-Taurieux          |
| 19213 | 19700     | Saint-Jal                       |
| 19214 | 19220     | Saint-Julien-aux-Bois           |
| 19215 | 19430     | Saint-Julien-le-Pèlerin         |
| 19216 | 19210     | Saint-Julien-le-Vendômois       |
| 19217 | 19500     | Saint-Julien-Maumont            |
| 19218 | 19110     | Saint-Julien-près-Bort          |
| 19220 | 19150     | Saint-Martial-de-Gimel          |
| 19221 | 19400     | Saint-Martial-Entraygues        |
| 19222 | 19320     | Saint-Martin-la-Méanne          |
| 19223 | 19210     | Saint-Martin-Sepert             |
| 19225 | 19320     | Saint-Merd-de-Lapleau           |
| 19226 | 19170     | Saint-Merd-les-Oussines         |
| 19227 | 19330     | Saint-Mexant                    |
| 19228 | 19160     | Saint-Pantaléon-de-Lapleau      |
| 19229 | 19600     | Saint-Pantaléon-de-Larche       |
| 19230 | 19210     | Saint-Pardoux-Corbier           |
| 19231 | 19320     | Saint-Pardoux-la-Croisille      |
| 19232 | 19200     | Saint-Pardoux-le-Neuf           |
| 19233 | 19200     | Saint-Pardoux-le-Vieux          |
| 19234 | 19270     | Saint-Pardoux-l'Ortigier        |
| 19235 | 19150     | Saint-Paul                      |
| 19236 | 19800     | Saint-Priest-de-Gimel           |
| 19237 | 19220     | Saint-Privat                    |
| 19238 | 19290     | Saint-Rémy                      |
| 19239 | 19310     | Saint-Robert                    |
| 19240 | 19700     | Saint-Salvadour                 |
| 19241 | 19290     | Saint-Setiers                   |
| 19242 | 19130     | Saint-Solve                     |
| 19243 | 19230     | Saint-Sornin-Lavolps            |
| 19244 | 19250     | Saint-Sulpice-les-Bois          |
| 19245 | 19380     | Saint-Sylvain                   |
| 19246 | 19240     | Saint-Viance(CAB)               |
| 19247 | 19200     | Saint-Victour                   |
| 19248 | 19140     | Saint-Ybard                     |
| 19249 | 19300     | Saint-Yrieix-le-Déjalat         |
| 19250 | 19510     | Salon-la-Tour                   |
| 19251 | 19800     | Sarran                          |
| 19252 | 19110     | Sarroux                         |
| 19253 | 19310     | Segonzac                        |
| 19254 | 19230     | Ségur-le-Château                |
| 19255 | 19700     | Seilhac                         |
| 19256 | 19160     | Sérandon                        |
| 19257 | 19190     | Sérilhac                        |
| 19258 | 19220     | Servières-le-Château            |
| 19259 | 19430     | Sexcles                         |
| 19260 | 19120     | Sioniac                         |
| 19261 | 19290     | Sornac                          |
| 19262 | 19370     | Soudaine-Lavinadière            |
| 19263 | 19300     | Soudeilles                      |
| 19264 | 19550     | Soursac                         |
| 19265 | 19170     | Tarnac                          |
| 19266 | 19200     | Thalamy                         |
| 19268 | 19170     | Toy-Viam                        |
| 19269 | 19260     | Treignac                        |
| 19270 | 19230     | Troche                          |
| 19271 | 19120     | Tudeils                         |
| 19272 | 19000     | Tulle                           |
| 19273 | 19500     | Turenne(CAB)                    |
| 19274 | 19270     | Ussac(CAB)                      |
| 19275 | 19200     | Ussel                           |
| 19276 | 19140     | Uzerche                         |
| 19277 | 19200     | Valiergues                      |
| 19278 | 19240     | Varetz(CAB)                     |
| 19279 | 19130     | Vars-sur-Roseix                 |
| 19280 | 19120     | Végennes                        |
| 19281 | 19260     | Veix                            |
| 19282 | 19360     | Venarsal(CAB)                   |
| 19283 | 19200     | Veyrières                       |
| 19284 | 19170     | Viam                            |
| 19285 | 19410     | Vigeois                         |
| 19286 | 19130     | Vignols                         |
| 19287 | 19800     | Vitrac-sur-Montane              |
| 19288 | 19130     | Voutezac                        |
| 19289 | 19310     | Yssandon                        |

title: Xã của tỉnh Corrèze


text:
# Zamarada pandatilinea
Zamarada pandatilinea là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

title: Zamarada pandatilinea

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Zamarada pandatilinea''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Zamarada]]''
| species = '''''Z. pandatilinea'''''
| binomial = ''Zamarada pandatilinea''
| binomial_authority = [[Louis Beethoven Prout|Prout]], 1916
| synonyms =
}}
'''''Zamarada pandatilinea''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Zamarada+pandatilinea/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate = ngày 17 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Zamarada pandatilinea}}
*{{commonscat-inline|Zamarada pandatilinea}}

{{wikispecies|Zamarada pandatilinea}}

[[Thể loại:Zamarada]]

{{Cassymini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Geometridae

Chi (genus): Zamarada

Loài (species): Z. pandatilinea

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Zamarada pandatilinea · Prout, 1916


text:
# Pseudoleptonema godapitigama
Pseudoleptonema godapitigama là một loài Trichoptera thuộc họ Hydropsychidae. Chúng phân bố ở miền Ấn Độ - Mã Lai.

title: Pseudoleptonema godapitigama

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Pseudoleptonema godapitigama''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh lông|Trichoptera]]
| familia = [[Hydropsychidae]]
| genus = ''[[Pseudoleptonema]]''
| species = '''''P. godapitigama'''''
| binomial = ''Pseudoleptonema godapitigama''
| binomial_authority = F Schmid, 1958
}}
'''''Pseudoleptonema godapitigama''''' là một loài [[Bộ Cánh lông|Trichoptera]] thuộc họ [[Hydropsychidae]]. Chúng phân bố ở [[miền Ấn Độ - Mã Lai]].

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

[[Thể loại:Động vật khu vực sinh thái Indomalaya]]
[[Thể loại:Pseudoleptonema]]

{{Hydropsychidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Trichoptera

Họ (familia): Hydropsychidae

Chi (genus): Pseudoleptonema

Loài (species): P. godapitigama

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Pseudoleptonema godapitigama · F Schmid, 1958