text:
# Sân vận động Thống Nhất
Sân vận động Thống Nhất (trước đây là Vận động Trường Cộng Hòa) là một sân vận động đa năng ở Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. Sân nằm ở số 138 Đào Duy Từ, phường Diên Hồng. Sân hiện được sử dụng chủ yếu cho các trận đấu bóng đá. Đây là sân nhà của Thành phố Hồ Chí Minh, hiện đang thi đấu tại V.League 1 và Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, hiện đang thi đấu tại V.League 2. Sân vận động có sức chứa 15.000 người.

## Lịch sử

### Thời Pháp thuộc
Năm 1929, Ủy hội Thành phố (Commission municipale) của Thành phố Chợ Lớn (Ville de Cholon) đã quyết định khởi công xây dựng sân vận động mới trên địa bàn thành phố. Năm 1931, sân vận động được hoàn thành và được đặt tên là Sân vận động Renault, theo tên của Philippe Oreste Renault, Tham biện hạng 1, Chủ tịch Ủy hội Thành phố Chợ Lớn kiêm Chủ tỉnh Chợ Lớn thời bấy giờ. Ban đầu, sân chỉ mới có khán đài chính, chưa có các khán đài phụ. Sân vận động này được xây dựng theo kiến trúc mới như các sân vận động ở Pháp, mái che được đúc bằng bê tông cốt thép, khán đài có hơn 20 bậc ngồi, từ dưới lên cao trông rất quy mô, chưa kể những hàng ghế xếp riêng trong một khu vực đẹp dành cho các quan chức. Sân được xem là một công trình thể thao đồ sộ, được coi như lớn nhất Đông Dương lúc bấy giờ.
Sân được khánh thành vào ngày 18 tháng 10 năm 1931 với trận đấu giao hữu giữa đội Cảnh sát Chợ Lớn và Ngôi sao Gia Định. Kết quả trận đấu, Cảnh sát Chợ Lớn giành chiến thắng trước Ngôi sao Gia Định với tỷ số 1–0.
Kể từ khi được khánh thành, sân là nơi diễn ra nhiều trận đấu bóng đá giữa những đội bóng hàng đầu của Nam Kỳ và sau này là miền Nam Việt Nam như các đội bóng Ngôi sao Gia Định, Hoa kiều Chợ Lớn, Cảnh sát Sài Gòn... của người Việt hay các đội Cercle Sportif Saigonnais, Stade Militaire hay Transitaire... của người Pháp.

### Thời Việt Nam Cộng hòa

#### Thể thao
Năm 1959, sân được cải tạo, nâng cấp lớn để đạt tiêu chuẩn quốc tế thời bấy giờ. Khán đài chính được mở rộng thêm, các khán đài phụ cũng được xây dựng, trang bị hệ thống chiếu sáng hiện đại, nâng sức chứa của sân lên 16.000 người. Công việc cải tạo, nâng cấp được hoàn thành vào tháng 10 năm 1960. Sân cũng được đổi tên thành Vận động Trường Cộng Hòa. Theo nhiều tài liệu ghi lại, trong trận đấu đầu tiên sau khi sân được cải tạo, nữ nghệ sĩ Thanh Nga được mời đá quả bóng đầu tiên trước trận đấu bóng đá giữa hai đội Quan thuế của Tổng cục Quan thuế và AJS của Cảnh sát Quốc gia. Hình ảnh này sau đó được lan truyền trên các tờ báo, được cho là góp phần làm tăng thêm danh tiếng cho nữ nghệ sĩ này.
Năm 1967, sân một lần nữa được cải tạo và nâng cấp. Trong khoảng thời gian từ năm 1955 đến năm 1975, sân đã tổ chức các giải đấu khu vực, châu lục, tiếp đón nhiều đội bóng nước ngoài đến để học tập và trao đổi kinh nghiệm. Sân cũng chứng kiến nhiều trận đấu lịch sử của bóng đá Việt Nam Cộng hòa như:
- Trận đấu vòng loại môn bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 1964 giữa Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa và Đội tuyển bóng đá quốc gia Israel. Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa giành chiến thắng sau hai lượt trận với tổng tỷ số 2–1 và giành quyền vào vòng 2.
- Trận đấu vòng loại môn bóng đá tại Thế vận hội Mùa hè 1964 giữa Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa và Đội tuyển bóng đá quốc gia Hàn Quốc.[4] 30.000 khán giả đã lấp đầy sân vận động để dự khán trận đấu này. Sau 2 trận đấu lượt đi và về (31 tháng 5 và 28 tháng 6 năm 1964), đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa thua với tổng tỷ số 2–5 và bị loại.
- Trận đấu bóng đá nữ đầu tiên giữa hai đội bóng đá nữ Nam Phương và Nhị Trưng vào ngày 23 tháng 6 năm 1974. Nam Phương giành chiến thắng với tỷ số 3–0.

Năm 1966, đội tuyển Việt Nam Cộng hòa đã vô địch giải bóng đá Merdeka ở Malaysia sau khi đánh bại Miến Điện 1–0 trong trận chung kết. Chiếc cúp vô địch giải Merdeka bằng vàng được cất giữ ở trụ sở Tổng cuộc Túc cầu trong Sân vận động Cộng Hòa. Cúp đã bị thất lạc sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, và cho đến ngày nay vẫn chưa xác định được nằm ở đâu.

#### Vụ tấn công của biệt động Sài Gòn năm 1965
Trong tài liệu mật "A Study of the Use of Terror by the Vietcong" của MACVSOG lưu hành nội bộ vào tháng 5 năm 1966, có nhắc đến vụ đánh bom được 2 thành viên Biệt động Sài Gòn thực hiện tại sân Cộng hòa vào ngày 4 tháng 10 năm 1965 khiến 11 người thiệt mạng gồm 4 trẻ em, và 42 người bị thương. Theo báo Tuổi Trẻ, người thực hiện vụ đánh bom là Lê Tấn Quốc (Chín Quốc) đã cho nổ 2 trái mìn ĐH 10 cách nhau 3 phút và tiêu diệt 2 nhóm đối phương tại đây. Một số báo khác dẫn theo trang phunutoday.vn lại cho biết vụ đánh bom được thực hiện bởi nhóm người Thành gồm Huỳnh Văn Minh (chỉ huy), Bùi Thị Anh, Huỳnh Công Khánh (Sáu Vĩnh) và Võ Thị Lớn (Út Thu). Theo thông tin này thì vụ đánh bom được thực hiện vào lúc 11 giờ 30 phút ngày 1 tháng 10 năm 1965, dùng 2 trái mìn ĐH 10, đặt tại 2 địa điểm và cho nổ cách nhau 2 phút, nhắm vào các cảnh sát dã chiến đang huấn luyện tại đây. Vụ nổ làm 49 cảnh sát dã chiến thiệt mạng và bị thương, trong đó có 10 người thiệt mạng ngay trong vụ nổ đầu tiên.

### Sau năm 1975
Sau khi chính quyền lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam kiểm soát hoàn toàn miền Nam, ngày 2 tháng 9 năm 1975, một trận đấu giao hữu giữa đội Hải Quan (với nòng cốt là các cầu thủ của đội Quan Thuế cũ) và đội Ngân hàng (với nòng cốt là các cầu thủ của đội Việt Nam Thương Tín cũ) được tổ chức tại đây với sự có mặt của Chủ tịch Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Nguyễn Hữu Thọ. Trận đấu kết thúc với chiến thắng 3–1 nghiêng về các cầu thủ Hải Quan. Sau trận đấu này, sân cũng được đổi tên thành Sân vận động Thống Nhất và giữ tên gọi này cho đến tận ngày nay.
Ngày 7 tháng 11 năm 1976, trận đấu giao hữu giữa Đội bóng đá Tổng cục Đường sắt và Câu lạc bộ bóng đá Cảng Sài Gòn được tổ chức tại đây. Đây là cuộc chạm trán đầu tiên giữa bóng đá hai miền sau ngày thống nhất đất nước. Kết quả trận đấu, đội Tổng cục Đường sắt giành chiến thắng với tỷ số 2–0.
Qua các mùa giải, kể từ khi Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1980 cho đến trước khi giải đấu chuyên nghiệp được tổ chức, đây là sân nhà của các đội Cảng Sài Gòn, Hải Quan, Sở Công nghiệp, Công an TP.HCM... Sau khi Giải Vô địch Quốc gia chuyên nghiệp đầu tiên được tổ chức, qua các mùa giải, sân được chọn là sân nhà của các đội chuyên nghiệp Cảng Sài Gòn (sau này là Thép Miền Nam - Cảng Sài Gòn rồi Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh), Công an TP.HCM (sau này được chuyển thành Ngân hàng Đông Á), Navibank Sài Gòn, Sài Gòn Xuân Thành, Sài Gòn FC.
Năm 2002, sân vận động được cải tạo để chuẩn bị tổ chức các trận đấu bảng B của môn bóng đá nam tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003. Đây là sân nhà của đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam cùng với Sân vận động Hàng Đẫy ở Hà Nội cho đến năm 2003, khi Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình được hoàn thành xây dựng.
Cho đến năm 2017, sân vận động có sức chứa 19.450 người. Kể từ đó, sân đã được cải tạo theo từng giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, các phần A1 và A2 của khán đài chính đã được sơn lại và lắp đặt hệ thống đèn pha chiếu sáng 1500 lux mới vào quý 4 năm 2017. Năm 2018, mặt sân đã được cải tạo lại và hơn 6.700 ghế ngồi được lắp đặt bổ sung vào các khán đài B, C và D. Sau khi lắp đặt ghế ngồi, sức chứa của sân đã giảm xuống còn khoảng 15.000 người. Vào năm 2019, các ghế hiện có ở khán đài A được thay thế bằng các ghế mới, trong khi các ghế mới được lắp đặt bổ sung vào các phần còn lại của khán đài A (A4 và A5).

## Thiết kế và sử dụng
Đây là sân nhà của Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh (trước đây là Câu lạc bộ bóng đá Cảng Sài Gòn) kể từ khi câu lạc bộ được thành lập vào năm 1975. Từ năm 1995 đến năm 2002, đây cũng là sân nhà của Đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh. Từ năm 2016, Câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn cũng chọn Thống Nhất làm sân nhà cho các trận đấu tại V.League.
Trước năm 2003, sân Thống Nhất là sân bóng đá lớn nhất và hiện đại nhất Việt Nam. Vào thập niên 1990, sân một lần nữa được cải tạo, nâng cấp. Sân trở thành một sân vận động đa năng với sức chứa 18.000 người. Mãi đến năm 2003, khi sân Mỹ Đình được hoàn thành xây dựng với sức chứa 40.000 người, vai trò sân vận động lớn nhất và hiện đại nhất của sân vận động Thống Nhất mới kết thúc.
Năm 2005, sân một lần nữa được cải tạo để chuẩn bị tổ chức Đại hội Thể dục Thể thao toàn quốc lần thứ V vào năm 2006. Tuy nhiên, đợt cải tạo lớn này đã gây ra nhiều tai tiếng khi chất lượng cải tạo quá tệ hại và thời gian thi công kéo dài, các bậc ngồi của 2 khán đài C và D đã bị đập bỏ để làm đường chạy điền kinh, khiến sức chứa của sân vận động giảm từ 18.000 chỗ ngồi xuống còn 16.000 chỗ ngồi. Mãi đến cuối tháng 6 năm 2007, sân mới được báo cáo cải tạo xong tất cả các hạng mục với tổng kinh phí phát sinh lên đến 14 tỷ đồng. Tuy nhiên, chất lượng hạ tầng kém của sân vẫn để lại nhiều tiếng xấu cho đến thời điểm hiện tại.
Trong suốt các mùa giải bóng đá, sân luôn được chọn là sân nhà của từ 1 đến 2 đội bóng đang thi đấu tại Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam. Riêng liên tiếp trong 3 mùa giải 2013, 2014, 2015, không có đội bóng nào đang thi đấu tại Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam chọn sân Thống Nhất làm sân nhà. Mãi đến mùa giải V.League 2016, một đội bóng nhập khẩu từ Hà Nội vào Thành phố Hồ Chí Minh là Sài Gòn FC mới sử dụng sân Thống Nhất làm sân nhà. Bên cạnh đó, Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh vốn thi đấu ở giải hạng nhất được thăng hạng lên V.League 2017. Hiện tại, đây là sân nhà của Thành phố Hồ Chí Minh tại V.League 1 và Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh tại V.League 2.

### Các sự kiện thể thao
Sân vận động đã tổ chức nhiều sự kiện thể thao và giải trí trong nước và quốc tế kể từ khi được khánh thành. Một số sự kiện thể thao đáng chú ý nhất được liệt kê dưới đây:
- Giải vô địch bóng đá trẻ châu Á 1964
- Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 1998
- Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003 (môn bóng đá nam)
- Cúp bóng đá nữ châu Á 2008
- Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á 2009
- Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á 2010
- Giải vô địch bóng đá nữ U-19 châu Á 2011
- Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á 2012
- Giải vô địch bóng đá nữ Đông Nam Á 2012
- Cúp bóng đá nữ châu Á 2014
- Giải vô địch bóng đá nữ Đông Nam Á 2015
- Giải vô địch điền kinh trẻ châu Á 2016
- Giải vô địch bóng đá U-18 Đông Nam Á 2019
- AFC Champions League 2022 (vòng bảng)
- Cúp AFC 2022 (vòng bảng, bán kết khu vực Đông Nam Á)

title: Sân vận động Thống Nhất

wikitext:
{{Hộp thông tin sân vận động
| name              = Sân vận động Thống Nhất
| nickname          =
| image             = Thống Nhất Stadium 2022.jpg
| image_size        = 300px
| caption           = Sân vận động Thống Nhất trong thời gian diễn ra [[AFC Champions League 2022]]
| fullname          = Trung tâm Thể dục Thể thao Thống Nhất
| former_names      = Sân vận động Renault (1929–1960)
Sân vận động Vườn hoa Thành phố (1956–?)
Sân vận động Cộng Hòa (1960–1975)
| location          = 138 Đào Duy Từ, phường [[Diên Hồng, Thành phố Hồ Chí Minh|Diên Hồng]], [[Thành phố Hồ Chí Minh]], [[Việt Nam]]
| coordinates       = {{tọa độ|10.760703|106.663331|display=inline,title|format=dms|type:landmark_scale:3000}}
| pushpin_map       = TPHCM
| architect         =
| broke_ground      = 1929
| built             =
| opened            = 18 tháng 10 năm 1931
| renovated         = 1967–1968, 2002–2003, 2005–2007, 2017–2019
| expanded          = 1959–1960, thập niên 1990
| closed            =
| demolished        =
| owner             = [[Chính phủ Việt Nam]]
| operator          = Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh
| surface           = [[Cỏ Bermuda]]
| dimensions        = 100 × 68 m
| tenants           = [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam]]
[[Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Việt Nam]]
[[Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh|Thành phố Hồ Chí Minh]]
{{TNHCMC}}
[[Câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn|Sài Gòn]] (2016–2022)
[[Đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh|Công an Thành phố Hồ Chí Minh]] (1995–2002)
[[Đội bóng đá Hải Quan|Hải Quan]] (1954–2002)
[[Câu lạc bộ bóng đá Ngân hàng Đông Á|Ngân hàng Đông Á]] (2002–2005)
[[Câu lạc bộ bóng đá Navibank Sài Gòn|Navibank Sài Gòn]] (2009–2012)
[[Câu lạc bộ bóng đá Xi măng Xuân Thành Sài Gòn|Xuân Thành Sài Gòn]] (2010–2013)
[[Câu lạc bộ bóng đá Mancons Sài Gòn|Mancons Sài Gòn]]
[[Câu lạc bộ bóng đá Becamex Bình Dương|Becamex Bình Dương]] (2016)
[[Câu lạc bộ bóng đá Hoàng Anh Gia Lai|Hoàng Anh Gia Lai]] ([[AFC Champions League 2022]])
[[Câu lạc bộ bóng đá Viettel|Thể Công - Viettel]] ([[Cúp AFC 2022]])
| capacity          = 15.000<ref name="capacity">{{chú thích web |author1=Đức Nguyễn |title=Sân Thống Nhất được lắp đèn mới, cải tạo mặt cỏ |url=http://bongdaplus.vn/san-thong-nhat-duoc-lap-den-moi-cai-tao-mat-co-2117721803.html |website=Bóng đá Plus |access-date=ngày 1 tháng 3 năm 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704031835/http://bongdaplus.vn/san-thong-nhat-duoc-lap-den-moi-cai-tao-mat-co-2117721803.html |archive-date=ngày 4 tháng 7 năm 2019 |language=vi}}</ref>
}}

'''Sân vận động Thống Nhất''' (trước đây là '''Vận động Trường Cộng Hòa''') là một [[sân vận động đa năng]] ở [[Thành phố Hồ Chí Minh]], [[Việt Nam]].<ref>{{chú thích web|url=https://sportstar.thehindu.com/football/indian-football/india-1-1-draw-singapore-hung-thinh-tournament-chhetri-ashique-indian-football-news/article65931430.ece|title=India plays out 1-1 draw with Singapore in Hung Thinh tournament opener|website=sportstar.thehindu.com|publisher=[[Sportstar]]|date=ngày 24 tháng 9 năm 2022|access-date=ngày 24 tháng 9 năm 2022}}</ref> Sân nằm ở số 138 Đào Duy Từ, phường [[Diên Hồng, Thành phố Hồ Chí Minh|Diên Hồng]]. Sân hiện được sử dụng chủ yếu cho các trận đấu [[bóng đá]]. Đây là sân nhà của [[Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh|Thành phố Hồ Chí Minh]], hiện đang thi đấu tại [[Giải bóng đá Vô địch Quốc gia Việt Nam|V.League 1]] và {{TNHCMC}}, hiện đang thi đấu tại [[V.League 2]]. Sân vận động có sức chứa 15.000 người.<ref name="capacity" />

== Lịch sử ==
=== Thời Pháp thuộc ===
Năm 1929, Ủy hội Thành phố (''Commission municipale'') của [[Chợ Lớn|Thành phố Chợ Lớn]] (''Ville de Cholon'') đã quyết định khởi công xây dựng sân vận động mới trên địa bàn thành phố. Năm 1931, sân vận động được hoàn thành và được đặt tên là '''Sân vận động Renault''', theo tên của Philippe Oreste Renault, Tham biện hạng 1, Chủ tịch Ủy hội Thành phố Chợ Lớn kiêm Chủ tỉnh Chợ Lớn thời bấy giờ. Ban đầu, sân chỉ mới có khán đài chính, chưa có các khán đài phụ. Sân vận động này được xây dựng theo kiến trúc mới như các sân vận động ở [[Pháp]], mái che được đúc bằng [[bê tông cốt thép]], khán đài có hơn 20 bậc ngồi, từ dưới lên cao trông rất quy mô, chưa kể những hàng ghế xếp riêng trong một khu vực đẹp dành cho các quan chức. Sân được xem là một công trình thể thao đồ sộ, được coi như lớn nhất Đông Dương lúc bấy giờ.

Sân được khánh thành vào ngày 18 tháng 10 năm 1931 với trận đấu giao hữu giữa đội Cảnh sát Chợ Lớn và Ngôi sao Gia Định. Kết quả trận đấu, Cảnh sát Chợ Lớn giành chiến thắng trước Ngôi sao Gia Định với tỷ số 1–0.

Kể từ khi được khánh thành, sân là nơi diễn ra nhiều trận đấu bóng đá giữa những đội bóng hàng đầu của Nam Kỳ và sau này là miền Nam Việt Nam như các đội bóng Ngôi sao Gia Định, Hoa kiều Chợ Lớn, Cảnh sát Sài Gòn... của người Việt hay các đội Cercle Sportif Saigonnais, Stade Militaire hay Transitaire... của người Pháp.<ref>{{Chú thích web|url=http://thethao.sggp.org.vn/tu-san-renault-den-san-thong-nhat-205355.html|title=Từ sân Renault đến sân Thống Nhất|date=ngày 18 tháng 10 năm 2013|website=Sài Gòn Giải Phóng|access-date=ngày 22 tháng 7 năm 2018}}</ref>

=== Thời Việt Nam Cộng hòa ===
==== Thể thao ====
Năm 1959, sân được cải tạo, nâng cấp lớn để đạt tiêu chuẩn quốc tế thời bấy giờ. Khán đài chính được mở rộng thêm, các khán đài phụ cũng được xây dựng, trang bị hệ thống chiếu sáng hiện đại, nâng sức chứa của sân lên 16.000 người. Công việc cải tạo, nâng cấp được hoàn thành vào tháng 10 năm 1960. Sân cũng được đổi tên thành '''Vận động Trường Cộng Hòa'''. Theo nhiều tài liệu ghi lại, trong trận đấu đầu tiên sau khi sân được cải tạo, nữ nghệ sĩ [[Thanh Nga]] được mời đá quả bóng đầu tiên trước trận đấu bóng đá giữa hai đội Quan thuế của Tổng cục Quan thuế và AJS của [[Cảnh sát Quốc gia Việt Nam Cộng hòa|Cảnh sát Quốc gia]]. Hình ảnh này sau đó được lan truyền trên các tờ báo, được cho là góp phần làm tăng thêm danh tiếng cho nữ nghệ sĩ này.

Năm 1967, sân một lần nữa được cải tạo và nâng cấp. Trong khoảng thời gian từ năm 1955 đến năm 1975, sân đã tổ chức các giải đấu khu vực, châu lục, tiếp đón nhiều đội bóng nước ngoài đến để học tập và trao đổi kinh nghiệm. Sân cũng chứng kiến nhiều trận đấu lịch sử của bóng đá Việt Nam Cộng hòa như:

* Trận đấu vòng loại môn [[bóng đá]] tại [[Thế vận hội Mùa hè 1964]] giữa [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa]] và [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Israel]]. [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa]] giành chiến thắng sau hai lượt trận với tổng tỷ số 2–1 và giành quyền vào vòng 2.
* Trận đấu vòng loại môn [[bóng đá]] tại [[Thế vận hội Mùa hè 1964]] giữa [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa]] và [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Hàn Quốc]].<ref>[http://rdfc.com.ne.kr/int/skor-intres-1960.html South Korean International Matches] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102194024/http://rdfc.com.ne.kr/int/skor-intres-1960.html |date=ngày 2 tháng 1 năm 2014 }}</ref> 30.000 khán giả đã lấp đầy sân vận động để dự khán trận đấu này. Sau 2 trận đấu lượt đi và về (31 tháng 5 và 28 tháng 6 năm 1964), [[đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam Cộng hòa]] thua với tổng tỷ số 2–5 và bị loại.
* Trận đấu bóng đá nữ đầu tiên giữa hai đội bóng đá nữ Nam Phương và Nhị Trưng vào ngày 23 tháng 6 năm 1974. Nam Phương giành chiến thắng với tỷ số 3–0.

Năm 1966, đội tuyển Việt Nam Cộng hòa đã vô địch [[Giải bóng đá Merdeka 1966|giải bóng đá Merdeka]] ở [[Malaysia]] sau khi đánh bại [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Myanmar|Miến Điện]] 1–0 trong trận chung kết. Chiếc cúp vô địch giải Merdeka bằng [[vàng]] được cất giữ ở trụ sở Tổng cuộc Túc cầu trong Sân vận động Cộng Hòa. Cúp đã bị thất lạc sau [[sự kiện 30 tháng 4 năm 1975]], và cho đến ngày nay vẫn chưa xác định được nằm ở đâu.<ref>{{chú thích báo|url=http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/Phong-su-Ky-su/107412/Nga-re-cua-ong-Weigang-va-so-phan-chiec-cup-vo-dich.html|title=Ngã rẽ của ông Weigang và số phận chiếc Cúp Vô địch|work=[[Tuổi Trẻ (báo)|Tuổi Trẻ]]|language=vi|date=ngày 10 tháng 11 năm 2005|access-date=ngày 30 tháng 4 năm 2018}}</ref>

==== Vụ tấn công của biệt động Sài Gòn năm 1965 ====
Trong tài liệu mật "A Study of the Use of Terror by the Vietcong" của [[MACVSOG]] lưu hành nội bộ vào tháng 5 năm 1966, có nhắc đến vụ đánh bom được 2 thành viên [[Biệt động Sài Gòn]] thực hiện tại sân Cộng hòa vào ngày 4 tháng 10 năm 1965 khiến 11 người thiệt mạng gồm 4 trẻ em,<ref>[http://www.tsna.org/documents/56.pdf "Saigon Attacked Data Base"]</ref> và 42 người bị thương.<ref>{{chú thích báo |url=http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/044/0440416006.pdf |ngày truy cập=ngày 28 tháng 6 năm 2011 |tựa đề=A Study of the Use of Terror by the Vietcong|trang=14 |archive-date=ngày 11 tháng 10 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061011065501/http://www.vietnam.ttu.edu/star/images/044/0440416006.pdf }}</ref> Theo [[báo Tuổi Trẻ]], người thực hiện vụ đánh bom là [[Lê Tấn Quốc (sinh 1927)|Lê Tấn Quốc]] (Chín Quốc) đã cho nổ 2 trái mìn ĐH 10 cách nhau 3 phút và tiêu diệt 2 nhóm đối phương tại đây.<ref>{{chú thích báo|url=http://tuoitre.vn/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/373911/nguoi-khai-hoa-giua-noi-do-sai-gon.html|title=Người khai hỏa giữa nội đô Sài Gòn|work=Tuổi Trẻ|date=ngày 17 tháng 4 năm 2010|access-date=ngày 30 tháng 4 năm 2018}}</ref><ref>[http://plo.vn/plo/song-cuoc-doi-dang-song-340023.html Sống cuộc đời đáng sống]</ref> Một số báo khác dẫn theo trang phunutoday.vn lại cho biết vụ đánh bom được thực hiện bởi nhóm người Thành gồm Huỳnh Văn Minh (chỉ huy), Bùi Thị Anh, Huỳnh Công Khánh (Sáu Vĩnh) và Võ Thị Lớn (Út Thu). Theo thông tin này thì vụ đánh bom được thực hiện vào lúc 11 giờ 30 phút ngày 1 tháng 10 năm 1965, dùng 2 trái mìn ĐH 10, đặt tại 2 địa điểm và cho nổ cách nhau 2 phút, nhắm vào các cảnh sát dã chiến đang huấn luyện tại đây. Vụ nổ làm 49 cảnh sát dã chiến thiệt mạng và bị thương, trong đó có 10 người thiệt mạng ngay trong vụ nổ đầu tiên.<ref>[http://www.baoangiang.com.vn/Giao-duc/Lich-su-Viet-Nam/Chuyen-ve-nu-Viet-Cong-lam-rung-chuyen-Sai-Gon-nuo.html Chuyện về nữ Việt Cộng làm rung chuyển Sài Gòn, nước Mỹ]{{Liên kết hỏng|date=2022-12-15 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

=== Sau năm 1975 ===
[[Tập tin:SVĐ Thống Nhất 2.JPG|nhỏ|300px|phải|Sân vận động Thống Nhất tại giải Tứ Hùng, 10 tháng 1 năm 2014]]
Sau khi chính quyền lâm thời [[Cộng hòa Miền Nam Việt Nam]] kiểm soát hoàn toàn miền Nam, ngày 2 tháng 9 năm 1975, một trận đấu giao hữu giữa [[Đội bóng đá Hải Quan|đội Hải Quan]] (với nòng cốt là các cầu thủ của đội Quan Thuế cũ) và đội Ngân hàng (với nòng cốt là các cầu thủ của đội Việt Nam Thương Tín cũ) được tổ chức tại đây với sự có mặt của Chủ tịch [[Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam|Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam]] [[Nguyễn Hữu Thọ]]. Trận đấu kết thúc với chiến thắng 3–1 nghiêng về các cầu thủ Hải Quan. Sau trận đấu này, sân cũng được đổi tên thành '''Sân vận động Thống Nhất''' và giữ tên gọi này cho đến tận ngày nay.

Ngày 7 tháng 11 năm 1976, trận đấu giao hữu giữa [[Đội bóng đá Tổng cục Đường sắt]] và [[Câu lạc bộ bóng đá Cảng Sài Gòn]] được tổ chức tại đây. Đây là cuộc chạm trán đầu tiên giữa bóng đá hai miền sau ngày thống nhất đất nước. Kết quả trận đấu, đội Tổng cục Đường sắt giành chiến thắng với tỷ số 2–0.<ref>[http://vtv.vn/bong-da/cuoc-hoi-ngo-cua-hai-nen-bong-da-nam-bac-trong-tran-dau-lich-su-nam-1976-20150426150504248.htm Cuộc hội ngộ của hai nền bóng đá Nam-Bắc trong trận đấu lịch sử năm 1976]</ref>

Qua các mùa giải, kể từ khi [[Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam]] được tổ chức [[Giải bóng đá A1 toàn quốc lần thứ I|lần đầu tiên vào năm 1980]] cho đến trước khi giải đấu chuyên nghiệp được tổ chức, đây là sân nhà của các đội [[Câu lạc bộ bóng đá Cảng Sài Gòn|Cảng Sài Gòn]], [[Đội bóng đá Hải Quan|Hải Quan]], [[Đội bóng đá Sở Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh|Sở Công nghiệp]], [[Đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh|Công an TP.HCM]]... Sau khi [[Giải Vô địch Quốc gia chuyên nghiệp 2000-01|Giải Vô địch Quốc gia chuyên nghiệp đầu tiên]] được tổ chức, qua các mùa giải, sân được chọn là sân nhà của các đội chuyên nghiệp [[Câu lạc bộ bóng đá Cảng Sài Gòn|Cảng Sài Gòn]] (sau này là Thép Miền Nam - Cảng Sài Gòn rồi [[Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh]]), [[Đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh|Công an TP.HCM]] (sau này được chuyển thành [[Câu lạc bộ bóng đá Ngân hàng Đông Á|Ngân hàng Đông Á]]), [[Câu lạc bộ bóng đá Navibank Sài Gòn|Navibank Sài Gòn]], [[Câu lạc bộ bóng đá Xi măng Xuân Thành Sài Gòn|Sài Gòn Xuân Thành]], [[Câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn|Sài Gòn FC]].

Năm 2002, sân vận động được cải tạo để chuẩn bị tổ chức [[Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003|các trận đấu bảng B của môn bóng đá nam]] tại [[Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003]].<ref>{{Chú thích web|url=https://nld.com.vn/the-thao/hon-23-ti-dong-nang-cap-svd-thong-nhat-56071.htm|title=Hơn 23 tỉ đồng nâng cấp SVĐ Thống Nhất|date=ngày 18 tháng 12 năm 2001|website=Người Lao Động|language=vi|access-date=ngày 22 tháng 7 năm 2018}}</ref> Đây là sân nhà của [[đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam]] cùng với [[Sân vận động Hàng Đẫy]] ở [[Hà Nội]] cho đến năm 2003, khi [[Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình]] được hoàn thành xây dựng.

Cho đến năm 2017, sân vận động có sức chứa 19.450 người.<ref>{{Chú thích web|url=http://thongnhatsports.com.vn/index.php/gioi-thieu|title=Giới thiệu tổng quát TT TDTT Thống Nhất|date=ngày 8 tháng 2 năm 2015|website=Trung tâm Thể thao Thống Nhất|language=vi|access-date=ngày 22 tháng 7 năm 2018|ngày lưu trữ=2015-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706091428/http://www.thongnhatsports.com.vn/index.php/gioi-thieu|url-status=dead}}</ref> Kể từ đó, sân đã được cải tạo theo từng giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, các phần A1 và A2 của khán đài chính đã được sơn lại và lắp đặt hệ thống đèn pha chiếu sáng 1500 lux mới vào quý 4 năm 2017. Năm 2018, mặt sân đã được cải tạo lại và hơn 6.700 ghế ngồi được lắp đặt bổ sung vào các khán đài B, C và D. Sau khi lắp đặt ghế ngồi, sức chứa của sân đã giảm xuống còn khoảng 15.000 người.<ref name="capacity" /> Vào năm 2019, các ghế hiện có ở khán đài A được thay thế bằng các ghế mới, trong khi các ghế mới được lắp đặt bổ sung vào các phần còn lại của khán đài A (A4 và A5).<ref>{{Chú thích báo|url=http://vnbongda.vn/v-league/thuc-hu-chuyen-doi-bong-cua-cong-vinh-tu-sua-nang-cap-san-thong-nhat-tbd13938|title=Thực hư chuyện đội bóng của Công Vinh tu sửa, nâng cấp sân Thống Nhất|work=VNBongDa|access-date=ngày 22 tháng 7 năm 2018|language=vi}}{{Liên kết hỏng|date=2022-12-15 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

== Thiết kế và sử dụng ==
Đây là sân nhà của [[Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh]] (trước đây là [[Câu lạc bộ bóng đá Cảng Sài Gòn]]) kể từ khi câu lạc bộ được thành lập vào năm 1975. Từ năm 1995 đến năm 2002, đây cũng là sân nhà của [[Đội bóng đá Công an Thành phố Hồ Chí Minh]]. Từ năm 2016, [[Câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn]] cũng chọn Thống Nhất làm sân nhà cho các trận đấu tại V.League.

Trước năm 2003, sân Thống Nhất là sân bóng đá lớn nhất và hiện đại nhất Việt Nam. Vào thập niên 1990, sân một lần nữa được cải tạo, nâng cấp. Sân trở thành một [[sân vận động đa năng]] với sức chứa 18.000 người. Mãi đến năm 2003, khi [[Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình|sân Mỹ Đình]] được hoàn thành xây dựng với sức chứa 40.000 người, vai trò sân vận động lớn nhất và hiện đại nhất của sân vận động Thống Nhất mới kết thúc.

Năm 2005, sân một lần nữa được cải tạo để chuẩn bị tổ chức Đại hội Thể dục Thể thao toàn quốc lần thứ V vào năm 2006. Tuy nhiên, đợt cải tạo lớn này đã gây ra nhiều tai tiếng khi chất lượng cải tạo quá tệ hại và thời gian thi công kéo dài, các bậc ngồi của 2 khán đài C và D đã bị đập bỏ để làm đường chạy điền kinh, khiến sức chứa của sân vận động giảm từ 18.000 chỗ ngồi xuống còn 16.000 chỗ ngồi. Mãi đến cuối tháng 6 năm 2007, sân mới được báo cáo cải tạo xong tất cả các hạng mục với tổng kinh phí phát sinh lên đến 14 tỷ đồng. Tuy nhiên, chất lượng hạ tầng kém của sân vẫn để lại nhiều tiếng xấu cho đến thời điểm hiện tại.<ref>[http://www.sggp.org.vn/thethao/phiasausanco/2014/11/365762/ Nỗi buồn sân Thống Nhất]</ref>

Trong suốt các mùa giải bóng đá, sân luôn được chọn là sân nhà của từ 1 đến 2 đội bóng đang thi đấu tại [[Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam]]. Riêng liên tiếp trong 3 mùa giải [[Giải bóng đá vô địch quốc gia 2013|2013]], [[Giải bóng đá vô địch quốc gia 2014|2014]], [[Giải bóng đá vô địch quốc gia 2015|2015]], không có đội bóng nào đang thi đấu tại [[Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam]] chọn sân Thống Nhất làm sân nhà. Mãi đến mùa giải [[Giải bóng đá vô địch quốc gia 2016|V.League 2016]], một đội bóng nhập khẩu từ Hà Nội vào [[Thành phố Hồ Chí Minh]] là [[Câu lạc bộ bóng đá Sài Gòn|Sài Gòn FC]] mới sử dụng sân Thống Nhất làm sân nhà. Bên cạnh đó, [[Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh]] vốn thi đấu ở [[Giải bóng đá hạng nhất quốc gia (Việt Nam)|giải hạng nhất]] được thăng hạng lên [[Giải bóng đá Vô địch Quốc gia 2017|V.League 2017]]. Hiện tại, đây là sân nhà của [[Câu lạc bộ bóng đá Thành phố Hồ Chí Minh|Thành phố Hồ Chí Minh]] tại [[V.League 1]] và [[Câu lạc bộ bóng đá Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh|Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh]] tại [[V.League 2]].

=== Các sự kiện thể thao ===
Sân vận động đã tổ chức nhiều sự kiện thể thao và giải trí trong nước và quốc tế kể từ khi được khánh thành. Một số sự kiện thể thao đáng chú ý nhất được liệt kê dưới đây:

* [[Giải vô địch bóng đá trẻ châu Á 1964]]
* [[Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 1998]]
* [[Bóng đá tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003|Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2003 (môn bóng đá nam)]]
* [[Cúp bóng đá nữ châu Á 2008]]
* [[Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á 2009]]
* [[Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á 2010]]
* [[Giải vô địch bóng đá nữ U-19 châu Á 2011]]
* [[Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á 2012]]
* [[Giải vô địch bóng đá nữ Đông Nam Á 2012]]
* [[Cúp bóng đá nữ châu Á 2014]]
* [[Giải vô địch bóng đá nữ Đông Nam Á 2015]]
* [[Giải vô địch điền kinh trẻ châu Á 2016]]
* [[Giải vô địch bóng đá U-18 Đông Nam Á 2019]]
* [[AFC Champions League 2022]] ([[Vòng bảng AFC Champions League 2022#Bảng H|vòng bảng]])
* [[Cúp AFC 2022]] ([[Vòng bảng Cúp AFC 2022#Bảng I|vòng bảng]], [[Cúp AFC 2022#Bán kết khu vực|bán kết khu vực Đông Nam Á]])

== Tham khảo ==

{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{thể loại Commons}}
*[http://stadiumdb.com/stadiums/vie/thong_nhat_stadium Hình ảnh của StadiumDB]

{{S-start}}
{{Succession box
| title=[[Cúp bóng đá nữ châu Á]]
Địa điểm trận chung kết
| before=[[Sân vận động Hindmarsh]]
{{flagicon|AUS}} [[Adelaide]]
| after=[[Trung tâm Thể thao Thành Đô]]
{{flagicon|CHN}} [[Thành Đô]]
| years=[[Cúp bóng đá nữ châu Á 2008|2008]]
}}
{{Succession box
| title=[[Cúp bóng đá nữ châu Á]]
Địa điểm trận chung kết
| before=[[Trung tâm Thể thao Thành Đô]]
{{flagicon|CHN}} [[Thành Đô]]
| after=[[Sân vận động Quốc tế Amman]]
{{flagicon|JOR}} [[Amman]]
| years=[[Cúp bóng đá nữ châu Á 2014|2014]]
}}
{{S-end}}

{{Các công trình thể thao ở Việt Nam}}
{{Sân vận động Giải bóng đá vô địch quốc gia Việt Nam}}
{{Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh}}

{{DEFAULTSORT:Sân vận động Thống Nhất}}
[[Thể loại:Địa điểm thể thao hoàn thành năm 1931]]
[[Thể loại:Địa điểm bóng đá Việt Nam|Thống Nhất]]
[[Thể loại:Địa điểm điền kinh Việt Nam]]
[[Thể loại:Địa điểm thể thao tại Thành phố Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Sân vận động đa năng Việt Nam]]
[[Thể loại:Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh]]
[[Thể loại:Quận 10]]

title: Sân vận động Thống Nhất

Tên đầy đủ: Trung tâm Thể dục Thể thao Thống Nhất

Tên cũ: Sân vận động Renault (1929–1960) · Sân vận động Vườn hoa Thành phố (1956–?) · Sân vận động Cộng Hòa (1960–1975)

Vị trí: 138 Đào Duy Từ, phường Diên Hồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

Chủ sở hữu: Chính phủ Việt Nam

Mặt sân: Cỏ Bermuda

title: Công trình xây dựng

Khánh thành: 18 tháng 10 năm 1931

title: Bên thuê sân

Bên thuê sân: Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam · Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Việt Nam · Thành phố Hồ Chí Minh · Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh · Sài Gòn (2016–2022) · Công an Thành phố Hồ Chí Minh (1995–2002) · Hải Quan (1954–2002) · Ngân hàng Đông Á (2002–2005) · Navibank Sài Gòn (2009–2012) · Xuân Thành Sài Gòn (2010–2013) · Mancons Sài Gòn · Becamex Bình Dương (2016) · Hoàng Anh Gia Lai (AFC Champions League 2022) · Thể Công - Viettel (Cúp AFC 2022)


text:
# Nyctemera picatus
Nyctemera picatus là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

wikiname: viwiki

title: Nyctemera picatus

in_language: vi

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 năm 2020}}
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Nyctemera picatus''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Nyctemera]]''
| species = '''''N. picatus'''''
| binomial = ''Nyctemera picatus''
| binomial_authority =
| synonyms =
}}
'''''Nyctemera picatus''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc phân họ [[Arctiinae]], họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Nyctemera+picatus/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
*{{commonscat-inline}}
*{{wikispecies-inline}}

[[Thể loại:Nyctemera]]

{{Arctiini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Erebidae

Chi (genus): Nyctemera

Loài (species): N. picatus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Nyctemera picatus


text:
# Quận Bath, Virginia
Quận Bath là một quận thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ.
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của Cục điều tra dân số Hoa Kỳ năm 2000, quận có dân số 4814 người. Quận lỵ đóng ở Warm Springs.6 Quận được lập ngày 4/12/1790 từ các quận Augusta, Botetourt và Greenbrier.
Quận có nhà máy thủy điện tích năng. Quận có khu nghỉ mát nước khoáng Hot Springs.

## Địa lý
Theo Cục điều tra dân số Hoa Kỳ, quận có diện tích 535 dặm vuông Anh (1.385,6 km2), trong đó có 3 dặm vuông Anh (7,8 km2) là diện tích mặt nước.

### Quận giáp ranh
- Quận Highland - bắc
- Quận Augusta - đông bắc
- Quận Rockbridge - đông
- Quận Alleghany - nam
- Quận Greenbrier, West Virginia - tây nam
- Quận Pocahontas, West Virginia - tây

### Các cộng đồng không hợp nhất
| - Armstrong - Ashwood - Bacova - Bacova Junction - Bath Alum - Bolar - Burnsville - Carloover - Chimney Run | - Crowdertown - Fort Lewis - Green Valley - Healing Springs - Hot Springs - McClung - Millboro - Millboro Springs - Mitchelltown | - Mountain Grove - Sunrise - Switch Back - Thomastown - Tinkertown - Warm Springs - West Warm Springs - Williamsville - Yost |

## Thông tin nhân khẩu
Theo điều tra dân số 2 năm 2000, quận đã có dân số 5.048 người, 2.053 hộ gia đình, và 1.451 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 10 người trên một dặm vuông (4/km ²). Có 2.896 đơn vị nhà ở mật độ trung bình trong 5 trên một dặm vuông (2/km ²). Cơ cấu điểm chủng tộc của dân cư quận gồm có 92,29% người da trắng, 6,28% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,22% người Mỹ bản xứ, 0,38% châu Á, Thái Bình Dương 0,06%, 0,10% từ các chủng tộc khác, và 0,67% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,36% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.
Có 2.053 hộ, trong đó 28,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,60% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,80% có nữ hộ và không có chồng, và 29,30% là các gia đình không. 26,30% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,10% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,34 và cỡ gia đình trung bình là 2,80.
Trong quận, độ tuổi dân số đã được trải ra với 21,00% dưới độ tuổi 18, 5,50% 18-24, 28,20% 25-44, 28,50% từ 45 đến 64, và 16,70% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 42 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 100,60 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 99,20 nam giới.
Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 35.013, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 41.276. Phái nam có thu nhập trung bình $ 30.238 so với 21.974 $ của phái nữ. Các bình quân đầu người thu nhập cho quận là 23.092 $. 7,80% dân số và 5,80% của các gia đình sống dưới mức nghèo khổ. Trong tổng số người dân sống trong nghèo đói, 5,40% là ở độ tuổi dưới 18 và 12,90% là từ 65 tuổi trở lên.

title: Quận Bath, Virginia

wikitext:
{{Infobox U.S. County|native-name=Bath County
 |county  = Quận Bath |
 |state = Virginia |
 seal = |
 map = Map of Virginia highlighting Bath County.png|
 map size = 250|
 founded = 1790|
 seat = [[Warm Springs, Virginia|Warm Springs]] |
 area_total_sq_mi =535 |
 area_land_sq_mi =532 |
 area_water_sq_mi =3 |
 area percentage = 0.51% |
 census estimate yr = 2006|
 pop = 4814 |
 density_km2 =4|
 web = www.bathcountyva.org|
|}}

'''Quận Bath''' là một [[quận của Hoa Kỳ|quận]] thuộc [[tiểu bang Hoa Kỳ|tiểu bang]] [[Virginia]], [[Hoa Kỳ]].
Quận này được đặt tên theo. Theo điều tra dân số của [[Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ|Cục điều tra dân số Hoa Kỳ]] năm 2000, quận có dân số 4814 người. Quận lỵ đóng ở [[Warm Springs, Virginia|Warm Springs]].{{GR|6}} Quận được lập ngày 4/12/1790 từ các quận [[quận Augusta, Virginia|Augusta]], [[quận Botetourt, Virginia|Botetourt]] và [[Quận Greenbrier, Tây Virginia|Greenbrier]].
Quận có nhà máy [[thủy điện]] tích năng. Quận có khu nghỉ mát nước khoáng [[Hot Springs, Virginia|Hot Springs]].
==Địa lý==
Theo [[Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ|Cục điều tra dân số Hoa Kỳ]], quận có diện tích {{convert|535|sqmi|1}}, trong đó có {{convert|3|sqmi|1}} là diện tích mặt nước.
===Các xa lộ chính===
===Quận giáp ranh===
*[[Quận Highland, Virginia|Quận Highland]] - bắc
*[[Quận Augusta, Virginia|Quận Augusta]] - đông bắc
*[[Quận Rockbridge, Virginia|Quận Rockbridge]] - đông
*[[Quận Alleghany, Virginia|Quận Alleghany]] - nam
*[[Quận Greenbrier, Tây Virginia|Quận Greenbrier, West Virginia]] - tây nam
*[[Quận Pocahontas, Tây Virginia|Quận Pocahontas, West Virginia]] - tây
===Các cộng đồng không hợp nhất===
{| border="0"
|-
|valign="top"|
*[[Armstrong, Virginia|Armstrong]]
*[[Ashwood, Virginia|Ashwood]]
*[[Bacova, Virginia|Bacova]]
*[[Bacova Junction, Virginia|Bacova Junction]]
*[[Bath Alum, Virginia|Bath Alum]]
*[[Bolar, Virginia|Bolar]]
*[[Burnsville, Virginia|Burnsville]]
*[[Carloover, Virginia|Carloover]]
*[[Chimney Run, Virginia|Chimney Run]]
|valign="top"|
*[[Crowdertown, Virginia|Crowdertown]]
*[[Fort Lewis, Virginia|Fort Lewis]]
*[[Green Valley, Virginia|Green Valley]]
*[[Healing Springs, Virginia|Healing Springs]]
*[[Hot Springs, Virginia|Hot Springs]]
*[[McClung, Virginia|McClung]]
*[[Millboro, Virginia|Millboro]]
*[[Millboro Springs, Virginia|Millboro Springs]]
*[[Mitchelltown, Virginia|Mitchelltown]]
|valign="top"|
*[[Mountain Grove, Virginia|Mountain Grove]]
*[[Sunrise, Virginia|Sunrise]]
*[[Switch Back, Virginia|Switch Back]]
*[[Thomastown, Virginia|Thomastown]]
*[[Tinkertown, Virginia|Tinkertown]]
*[[Warm Springs, Virginia|Warm Springs]]
*[[West Warm Springs, Virginia|West Warm Springs]]
*[[Williamsville, Virginia|Williamsville]]
*[[Yost, Virginia|Yost]]
|}
==Thông tin nhân khẩu==
Theo điều tra dân số {{GR|2}} năm 2000, quận đã có dân số 5.048 người, 2.053 hộ gia đình, và 1.451 gia đình sống trong quận hạt. Mật độ dân số là 10 người trên một dặm vuông (4/km ²). Có 2.896 đơn vị nhà ở mật độ trung bình trong 5 trên một dặm vuông (2/km ²). Cơ cấu điểm chủng tộc của dân cư quận gồm có 92,29% người da trắng, 6,28% da đen hay Mỹ gốc Phi, 0,22% người Mỹ bản xứ, 0,38% châu Á, Thái Bình Dương 0,06%, 0,10% từ các chủng tộc khác, và 0,67% từ hai hoặc nhiều chủng tộc. 0,36% dân số là người Hispanic hay Latino thuộc một chủng tộc nào.

Có 2.053 hộ, trong đó 28,00% có trẻ em dưới 18 tuổi sống chung với họ, 58,60% là đôi vợ chồng sống với nhau, 7,80% có nữ hộ và không có chồng, và 29,30% là các gia đình không. 26,30% hộ gia đình đã được tạo ra từ các cá nhân và 12,10% có người sống một mình 65 tuổi hoặc lớn tuổi hơn là người. Cỡ hộ trung bình là 2,34 và cỡ gia đình trung bình là 2,80.

Trong quận, độ tuổi dân số đã được trải ra với 21,00% dưới độ tuổi 18, 5,50% 18-24, 28,20% 25-44, 28,50% từ 45 đến 64, và 16,70% từ 65 tuổi trở lên đã được những người. Độ tuổi trung bình là 42 năm. Đối với mỗi 100 nữ có 100,60 nam giới. Đối với mỗi 100 nữ 18 tuổi trở lên, đã có 99,20 nam giới.

Thu nhập trung bình cho một hộ gia đình trong quận đã được $ 35.013, và thu nhập trung bình cho một gia đình là $ 41.276. Phái nam có thu nhập trung bình $ 30.238 so với 21.974 $ của phái nữ. Các bình quân đầu người thu nhập cho quận là 23.092 $. 7,80% dân số và 5,80% của các gia đình sống dưới mức nghèo khổ. Trong tổng số người dân sống trong nghèo đói, 5,40% là ở độ tuổi dưới 18 và 12,90% là từ 65 tuổi trở lên.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
{{Virginia}}

[[Thể loại:Quận của Virginia]]

Quận lỵ: Warm Springs


text:
# Androcharta klagesi
Androcharta klagesi là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

title: Androcharta klagesi

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Androcharta klagesi''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Androcharta]]''
| species = '''''A. klagesi'''''
| binomial = ''Androcharta klagesi''
| binomial_authority =
| synonyms =
}}
'''''Androcharta klagesi''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc phân họ [[Arctiinae]], họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Androcharta+klagesi/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
*{{Thể loại Commons nội dòng}}
*{{Wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Androcharta]]

{{Arctiinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Androcharta

Loài (species): A. klagesi

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Androcharta klagesi


text:
# Nai Bazar
Nai Bazar là một thị xã và là một nagar panchayat của quận Sant Ravidas Nagar thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.

## Nhân khẩu
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ, Nai Bazar có dân số 11.887 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Nai Bazar có tỷ lệ 53% biết đọc biết viết, thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 41%. Tại Nai Bazar, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

title: Nai Bazar

wikitext:
<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement
| name                       = Nai Bazar
| other_name                 =
| nickname                   =
| image_skyline              =
| image_seal                 =
| subdivision_type           = Quốc gia
| subdivision_name           = {{IND}}
| subdivision_type1          = Bang
| subdivision_name1          = Uttar Pradesh
| subdivision_type2          = [[Taluk]]
| subdivision_name2          =
| leader_title               =
| leader_name                =
| leader_title1              =
| leader_name1               =
| leader_title2              =
| leader_name2               =
| area_total_km2             =
| area_urban_km2             =
| elevation_m                =
| population_as_of           = 2001
| population_total           = 11.887{{#if:| (Hạng [[Danh sách các thành phố đông dân tại Ấn Độ]])}}
| population_density_km2     = auto
| timezone                   = [[Giờ chuẩn Ấn Độ|IST]]
| utc_offset                 = +05:30
| postal_code_type           =  [[Mã bưu chính tại Ấn Độ|Mã bưu chính]]
| postal_code                =
| area_code                  =
| registration_plate         =
| website                    =
| footnotes                  =
}}
'''Nai Bazar''' là một thị xã và là một [[nagar panchayat]] của [[quận Sant Ravidas Nagar]] thuộc [[phân cấp hành chính ở Ấn Độ|bang]] [[Uttar Pradesh]], [[Ấn Độ]].

==Nhân khẩu==
Theo điều tra dân số năm 2001 của Ấn Độ<ref>{{chú thích web|url= http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns. (Provisional)|access-date= ngày 3 tháng 9 năm 2007|work= |publisher= Census Commission of India|archive-date= 2004-06-16|archive-url= https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|url-status= dead}}</ref>, Nai Bazar có dân số 11.887 người. Phái nam chiếm 54% tổng số dân và phái nữ chiếm 46%. Nai Bazar có tỷ lệ 53% [[biết chữ|biết đọc biết viết]], thấp hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc là 59,5%: tỷ lệ cho phái nam là 63%, và tỷ lệ cho phái nữ là 41%. Tại Nai Bazar, 19% dân số nhỏ hơn 6 tuổi.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{Sơ khai Ấn Độ}}

<!--Liên kết interwiki-->

[[Thể loại:Thành phố thuộc bang Uttar Pradesh]]

title: Nai Bazar

Quốc gia: Ấn Độ

Bang: Uttar Pradesh

title: Dân số (2001)


text:
# Dolicholatirus lancea
Dolicholatirus lancea là một loài ốc biển, là động vật thân mềm chân bụng sống ở biển trong họ Fasciolariidae.

title: Dolicholatirus lancea

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Dolicholatirus lancea''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật thân mềm|Mollusca]]
| classis = [[Lớp Chân bụng|Gastropoda]]
| unranked_familia = nhánh [[Caenogastropoda]]
nhánh [[Hypsogastropoda]]
nhánh [[Neogastropoda]]
| superfamilia = [[Buccinoidea]]
| familia = [[Fasciolariidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Dolicholatirus]]''
| species = '''''D. lancea'''''
| binomial = ''Dolicholatirus lancea''
| synonyms_ref = <ref name="WoRMS"/>
| synonyms = ''Murex lancea'' Gmelin, 1791
}}
'''''Dolicholatirus lancea''''' là một loài [[ốc biển]], là [[động vật thân mềm]] [[động vật chân bụng|chân bụng]] sống ở biển trong họ [[Fasciolariidae]].<ref name="WoRMS">{{WRMS species|217068|''Dolicholatirus lancea'' ||18 tháng 4 năm 2010}}</ref>

== Miêu tả ==

== Phân bố ==

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
*

{{DEFAULTSORT:Dolicholatirus Lancea}}
[[Thể loại:Dolicholatirus]]

{{Fasciolariidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Ngành (phylum): Mollusca

Lớp (class): Gastropoda

Liên họ (superfamilia): Buccinoidea

(không phân hạng): nhánh Caenogastropoda · nhánh Hypsogastropoda · nhánh Neogastropoda

Họ (familia): Fasciolariidae

Chi (genus): Dolicholatirus

Loài (species): D. lancea

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Dolicholatirus lancea

title: Danh pháp đồng nghĩa

Danh pháp đồng nghĩa: Murex lancea Gmelin, 1791


text:
# Begonia lemurica
Begonia lemurica là một loài thực vật có hoa trong họ Thu hải đường. Loài này được Keraudren mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.

title: Begonia lemurica

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Begonia lemurica''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Bầu bí|Cucurbitales]]
| familia = [[Họ Thu hải đường|Begoniaceae]]
| genus = ''[[Begonia]]''
| species = '''''B. lemurica'''''
| binomial = ''Begonia lemurica''
| binomial_authority = [[Monique Keraudren|Keraudren]], 1983
}}
'''''Begonia lemurica''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Thu hải đường]]. Loài này được Keraudren mô tả khoa học đầu tiên năm 1983.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-362099| title=''Begonia lemurica''|access-date=ngày 30 tháng 8 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}
==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Begonia lemurica}}
*{{wikispecies-inline|Begonia lemurica}}
*{{IPNI2|Begonia lemurica|901578-1|access-date=ngày 30 tháng 8 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Thu hải đường|L]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1983]]

{{Begoniaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Cucurbitales

Họ (familia): Begoniaceae

Chi (genus): Begonia

Loài (species): B. lemurica

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Begonia lemurica · Keraudren, 1983


text:
# Khai thác mỏ
Khai thác mỏ là hoạt động khai thác khoáng sản hoặc các vật liệu địa chất từ lòng đất, thường là các thân quặng, mạch hoặc vỉa than. Các vật liệu được khai thác từ mỏ như kim loại cơ bản, kim loại quý, sắt, urani, than, kim cương, đá vôi, đá phiến dầu, đá muối và kali cacbonat. Bất kỳ vật liệu nào không phải từ trồng trọt hoặc được tạo ra trong phòng thí nghiệm hoặc nhà máy đều được khai thác từ mỏ. Khai thác mỏ ở nghĩa rộng hơn bao gồm việc khai thác các nguồn tài nguyên không tái tạo (như dầu mỏ, khí thiên nhiên, hoặc thậm chí là nước) hoặc các loại tiền mã hóa chứa bằng chứng công việc (như Bitcoin, Ethereum).
Khoảng 40.000 năm trước công nguyên, con người đã biết sử dụng mọi thứ xung quanh mình, kể cả đá cũng được dùng làm công cụ khai thác các khoáng sản. Sau một thời gian sử dụng hết những đá tốt trên bề mặt Trái Đất, con người bắt đầu đào bới để tìm những thứ họ cần. Những cái mỏ đầu tiên chỉ là những cái hố nông nhưng rồi những người khai mỏ sau buộc phải đào sâu thêm để tìm kiếm. Một trong những khoáng sản họ cần lúc bấy giờ là Hoàng Thổ, được dùng như sắc tố cho các mục đích lễ nghi và vẽ tranh trong hang động. Khu mỏ Hoàng Thổ được khai thác xưa nhất được tìm thấy là ở Bomvu Ridge thuộc Swaziland, châu Phi.

## Lịch sử

### Khai thác mỏ thời tiền sử
Từ khi bắt đầu thời kỳ văn minh con người đã sử dụng đá, gốm và sau đó là kim loại được tìm thấy trên bề mặt Trái Đất. Các loại vật liệu này cũng đã được sử dụng để tạo ra các công cụ và vũ khí trong thời kỳ này, như đá lửa chất lượng cao được tìm thấy ở miền bắc nước Pháp và miền nam Anh được sử dụng để tạo ra đá lửa. Các mỏ đá lửa được tìm thấy trong các khu vực có đá phấn, ở đây các vỉa đá được đào ở dạng hầm. Các mỏ ở Grimes Graves rất nổi tiếng, và cũng giống như hầu hết các mỏ đá lửa khác, có tuổi thuộc thời kỳ đồ đá mới (khoảng 4000 TCN- khoảng 3000 TCN). Các loại đá cứng khác được khai thác hay thu thập để làm rìu bao gồm đá lục của công nghiệp rìu Langdale có cơ sở tại Lake District ở Anh.
Các mỏ được biết đến cổ nhất theo ghi nhận của khảo cổ học là "hang Lion" ở Swaziland. Ở đây, theo phương pháp định tuổi cacbon chứng minh rằng mỏ được khai thác cách đây khoảng 43.000 năm, những cư dân thuộc thời kỳ đồ đá cũ đã khai thác hematit, một khoáng vật chứa sắt được nghiền nhỏ để làm chất tạo màu đỏ đất son. Các mỏ cùng tuổi ở Hungary được xem là các vị trí mà người Neanderthal đã từng khai thác đá lửa để chế tạo vũ khí và dụng cụ.

### Ai Cập cổ đại
Những người Ai Cập cổ đại khai thác mỏ malachit ở Maadi. Ban đầu, người Ai Cập sử dụng các đá malachit màu lục sáng để trang trí khảm và làm đồ gốm. Sau đó, vào giữa những năm 2.613 và 2.494 TCN. các dự án xây dựng lớn đòi hỏi những cuộc hành trình khắp nơi đến vùng Wadi Maghara để "đảm bảo việc cung cấp nguồn khoáng sản và các nguồn tài nguyên khác mà Ai Cập không có." Các mỏ ngọc lam (turqoise) và đồng cũng được tìm thấy ở "Wadi Hamamat, Tura, Aswan và các vùng khác thuộc Nubia" trên bán đảo Sinai và ở Timna. Khai thác mỏ ở Ai Cập xuất hiện từ các triều đại sớm nhất, và các mỏ vàng của Nubia nằm trong số những mỏ lớn nhất và rộng nhất vào thời Ai Cập cổ đại, và chúng được tác giả người Hy Lạp Diodorus Siculus miêu tả lại. Ông đề cập rằng nung đá là một phương pháp dùng để phá hủy các đá cứng để lấy vàng. Họ nghiền quặng thành bột trước khi đãi chúng để lấy vàng cám.

### La Mã và Hy Lạp cổ đại
Khai thác mỏ ở châu Âu đã có từ rất lâu, ví dụ như các mỏ bạc Laurium, giúp phát triển thành phố Hy Lạp thuộc Athens. Tuy nhiên, người La Mã đã phát triển các phương pháp khai thác mỏ trên quy mô rộng, đặc biệt việc sử dụng một lượng nước lớn để mang quặng đi bằng cống thoát nước. Nước được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như để gạt bỏ lớp phủ và các đá vụn được gọi là khai thác mỏ thủy lực, cũng như rửa quặng đã được nghiền nhỏ, và vận hành các máy đơn giản. Họ sử dụng phương pháp thủy lực trên diện rộng để thu các mạch quặng, đặc biệt các dạng khai thác lỗi thời hiện không còn dùng nữa như hushing. Nó liên quan đến việc xây dựng một lượng lớn các cống cung cấp nước đến đầu mỏ (nơi đang khai thác), ở đây nước được chứa trong các bồn và bể lớn. Khi các bể chứa đầy được xả ra đẩy các vật liệu phủ làm lộ ra đá gốc và các mạch quặng nằm bên dưới. Đá lộ ra sau đó bị nung nóng bằng pháp đốt và bị làm lạnh bằng dòng nước. Sự thay đổi nhiệt độ nhanh làm cho đá bị vỡ ra và dễ thu hồi bằng các dòng nước từ các bồn chứa như cách bốc lớp phủ ở trên. Họ sử dụng phương pháp tương tự để thu hồi cassiterit ở Cornwall và quặng chì ở Pennines. Các phương pháp đã được phát triển bởi người La Mã ở Tây Ban Nha vào 25 CN để khai thác các mỏ vàng lớn trong bồi tích, khu mỏ lớn nhất nằm ở Las Medulas, ở đây có 7 hệ thống cống dài được xây dựng để lấy nước từ các con sông trong khu vực với mục đích là rửa quặng. Tây Ban Nha là một khu vực khai thác mỏ quan trọng nhất trong tất cả các khu vực khai thác của đế chế La Mã. Họ sử dụng guồng nước nghịch để tách nước từ các mỏ ở dưới sâu như ở Rio Tinto. Ở Anh, người bản địa đã khai thác mỏ khoáng sản các đây gần nghìn năm, nhưng khi người La Mã đến, hoạt động khai thác đã thay đổi nhanh chóng. Người La Mã cần những thứ mà người Anh đang sở hữu, đặc biệt là vàng, bạc, thiếc và chì. Kỹ thuật của người La Mã không chỉ giới hạn trong việc khai thác trên mặt, mà họ còn khai thác theo các mạch quặng dưới lòng đất khi đó việc khai thác lộ thiên không còn là vấn đề khó khăn. Ở Dolaucothi họ dừng khai thác các mạch, và chuyển sang đào các lối vào xuyên qua các đá khô cằn để tiêu thoát nước đọng trong mỏ. Các đường này vẫn còn được sử dụng để thông gió cho công trình, đặc biệt rất quan trọng khi sử dụng phương pháp đốt. Ở các phần khác của mỏ, họ đào qua mực nước ngầm và lấy nước từ mỏ bằng các máy móc như guồng nước nghịch. Các máy này được sử dụng phổ biến trong các mỏ đồng ở Rio Tinto, Tây Ban Nha, ở đây có 16 cái được xếp thành hai hàng có nhiệm vụ nâng khoảng 80 foot (24 m). Chúng được vận hành như các máy đi từng bước với thợ mỏ đứng trên thanh gỗ cao nhất. Một vài ví dụ như các bộ phận của nó được tìm thấy ở các mỏ La Mã cổ và một số được trưng bày trong bảo tàng Vương quốc Anh và bảo tàng quốc gia xứ Wales.

### Châu Âu thời trung cổ
Khai thác mỏ trong thời kỳ Trung Cổ được biết đến nhiều nhất từ công trình De Re Metallica (1556) của Georg Agricola, ông đã miêu tả một số phương pháp khai thác mỏ khác nhau, sau này được sử dụng trong các mỏ ở Đức và Saxon. Sử dụng năng lượng nước một dạng của cối xay nước được cải tiến; họ tạo ra quặng được nghiền nhỏ, đưa quặng lên từ hầm mỏ và thông gió trong mỏ bằng các ống thổi công suất lớn. Bột màu đen được sử dụng đầu tiên trong khai thác mỏ ở Selmecbánya, Vương quốc Hungary (ngày nay là Banská Štiavnica,Slovakia) vào năm 1627. Phương pháp dùng chất nổ này làm các khối đất đá vỡ ra và thu hồi mạch quặng nhanh hơn phương pháp đốt nêu trên. Năm 1762, học viện khai thác mỏ đầu tiên trên thế giới được thành lập trong thành phố này.

### Nam Mỹ và Bắc Mỹ
Ở Bắc Mỹ đã có những mỏ đồng được khai thác vào thời tiền sử và thời cổ đại dọc theo hồ Superior. "Những người da đỏ bản địa đã mang lại nhiều lợi ích cho họ từ việc khai thác đồng ở đây ít nhất cách đây 5000," và những công cụ bằng đồng, đầu mũi tên, và các dụng cụ mang tính văn hóa khác là một phần trong mạng lưới giao thương bản địa đã được khám phá. Thêm vào đó, đá vỏ chai, đá lửa, và các khoáng sản khác được khai thác, chế biến và trao đổi. Trong khi các nhà thám hiểm người Pháp trước đây bắt gặp các mỏ này không sử dụng các kim loại bởi vì khó khăn trong việc vận chuyển, đồng được buôn bán trên toàn lục địa dọc theo các tuyến đường thủy chính. Ở Manitoba, Canada, cũng có các mỏ thạch anh cổ đại gần hồ Waddy và các vùng xung quanh.
Trong lịch sử thuộc địa của châu Mỹ trước đây, "vàng và bạc tự nhiên được khai thác một cách nhanh chóng và chuyển chúng đến Tây Ban Nha trên các thuyền buồm chất đầy vàng và bạc" hầu hết từ các mỏ ở Trung và Nam Mỹ. Ngọc lam được định tuổi khoảng năm 700 được khai thác vào thời châu Mỹ tiền Columbus; trong khu vực mỏ Cerillos ở New Mexico, ước tính "khoảng 15.000 tấn đá đã bị bóc ra khỏi núi Chalchihuitl sử dụng công cụ bằng đá trước năm 1700."
Khi thác mỏ ở Hoa Kỳ trở nên thịnh hành vào thế kỷ 19. Với cơn sốt vàng California vào giữa thập niên 1800, khai thác mỏ khoáng sản và kim loại quý cùng với nông trại, là một yếu tố tác động vào sự mở rộng về phía Tây đến bờ biển Thái Bình Dương. Với sự khảo sát về phía tây, các trại khai thác mỏ được dựng lên và "thể hiện một tinh thần đặc biệt, một gia sản lâu dài cho đất nước mới;" những người sốt vàng có thể gặp những vấn đề tương tự như những người sốt đất diễn ra trong thời gian ngắn ở miền Tây trước đó. bằng đường sắt, một số người đến miền Tây để tìm kiếm cơ hội làm việc trong ngành khai thác mỏ. Các thành phố miền Tây như Denver và Sacramento trước đây là các thành phố khai thác mỏ.

## Các phương pháp và công đoạn khai thác mỏ

### Các bước phát triển mỏ
Quá trình khai thác mỏ bắt đầu từ giai đoạn phát hiện thân quặng đến khâu chiết tách khoáng sản và cuối cùng là trả lại hiện trạng của mặt đất gần với tự nhiên nhất gồm một số bước nhất định. Đầu tiên là phát hiện thân quặng, khâu này được tiến hành thông qua việc thăm dò để tìm kiếm và sau đó là xác định quy mô, vị trí và giá trị của thân quặng. Khâu này cung cấp những số liệu để đánh giá tính trữ lượng tài nguyên để xác định kích thước và phân cấp quặng. Việc đánh giá này là để nghiên cứu tiền khả thi và xác định tính kinh tế của quặng. Bước tiếp theo là nghiên cứu khả thi để đánh giá khả năng tài chính để đầu tư, kỹ thuật và rủi ro đầu tư của dự án. Đây là căn cứu để công ty khai thác mỏ ra quyết định phát triển mỏ hoặc từ bỏ dự án. Khâu này bao gồm cả quy hoạch mỏ để đánh giá tỷ lệ quặng có thể thu hồi, khả năng tiêu thụ, và khả năng chi trả để mang lại lợi nhuận, chi phí cho kỹ thuật sử dụng, nhà máy và cơ sở hạ tầng, các yêu cầu về tài chính và equity và các phân tích về mỏ như đã đề xuất từ khâu khai đào cho đến hoàn thổ. Khi việc phân tích xác định một mỏ có giá trị thu hồi, phát triển mỏ mới bắt đầu và tiến hành xây dựng các công trình phụ trợ và nhà máy xử lý. Vận hành mỏ để thu hồi quặng bắt đầu và tiếp tục dự án khi mà công ty khai thác mỏ vẫn còn thu được lợi nhuận (khoáng sản vẫn còn). Sau khi tất cả quặng được thu hồi sẽ tiến hành công tác hoàn thổ để làm cho đất của khu mỏ có thể được sử dụng vào mục đích khác trong tương lai.

### Công nghệ khai thác mỏ
Công nghệ khai thác mỏ chủ yếu gồm 2 nhóm là khai thác mỏ lộ thiên và khai thác hầm lò. Đối tượng khai thác cũng được chia thành 2 nhóm tùy theo loại vật liệu: sa khoáng bao gồm các khoáng vật có giá trị nằm lẫn trong cuội lòng sông, cát bãi biển và các vật liệu bở rời khác; và quặng mạch hay còn gọi là quặng trong đá gốc, ở đây các khoáng vật có giá trị được tìm thấy trong các mạch, các lớp hoặc các hạt khoáng vật phân bố rải rác trong khối đá. Cả hai loại này đều có thể khai thác theo phương pháp lộ thiên và hầm lò.

## Tác động môi trường
Những ảnh hưởng của khai thác mỏ đến môi trường như xói mòn, tạo các hố sụt lún, suy giảm đa dạng sinh học, và ô nhiễm đất, nước ngầm và nước mặt bởi các hóa chất sử dụng trong các quá trình khai thác mỏ. Trong một số trường hợp, khai thác gỗ rừng bổ sung trong khu vực xung quanh mỏ để tăng khả năng chứa các loại đất và đá thải ra từ quá trình khai thác. Sự nhiễm do rò rĩ các chất hóa học cũng tác động đến sức khỏe của cư dân địa phương nếu không có biện pháp kiểm soát chặt chẽ.
Các nhà máy xử lý quặng tạo ra một lượng lớn chất thải được gọi là đuôi quặng. Các chất thải này có thể có độc tính. Các đuôi quặng thường được thải ra ở dạng bùn thải, thường được thải vào các hồ chứa nằm trong các thung lũng tự nhiên. Các hồ chứa này thường được xây dựng giống như các đập. Các đập bị vỡ gây nhiều tổn hại đến môi trường như trong thảm họa khai thác Marcopper có ít nhất 2 triệu tấn đuôi quặng thải vào sông ở địa phương. Thải đuôi quặng ở dưới nước cũng là một lựa chọn. Ngành công nghiệp mỏ đã lập luận rằng việc thải đuôi quặng xuống biển sẽ tránh được các tác hại do các hồ chứa chất thải, mặc dù việc làm này là không hợp pháp ở Hoa Kỳ và Canada nhưng các nước đang phát triển vẫn thực hiện. nhưng các tác động tiêu cực liên quan đến hệ sinh thái biển là không lường trước được.

## Kỷ lục
Đến năm 2008, mỏ sâu nhất trên thế giới là TauTona ở Carletonville, Nam Phi đạt đến độ sâu 3,9 km, kỉ lục trước đó là mỏ lân cận Savuka ở North West Province của Nam Phi đạt đến độ sâu 3.774 m. Mỏ East Rand ở Boksburg, Nam Phi từng lập kỷ lục ở độ sâu 3.585 m. Mỏ sâu nhất ở châu Âu là các mỏ khai thác urani thứ 16 ở Příbram, Séc ở độ sâu 1.838 m, thứ nhì là Bergwerk Saar ở Saarland, Đức sâu 1.750 m.

## Khai thác mỏ trong văn hóa
- Tiểu thuyết Gray Mountain (tiểu thuyết của Grisham) (2014) của John Grisham nói về khai thác mỏ và các tác động có hại ở dãy Appalachian.[24]
- Bài hát Paradise của John Prine về chủ đề tàn phá Kentucky bằng khai thác mỏ.[25]

title: Khai thác mỏ

wikitext:
{{expand}}
[[Tập tin:Chuquicamata-002.jpg|nhỏ|phải|200px|[[Chuquicamata]], [[Chile]], mỏ [[đồng]] lộ thiên có chu vi lớn nhất và độ sâu khai thác đứng hàng thứ hai trên thế giới.]]

'''Khai thác mỏ''' là hoạt động khai thác [[khoáng sản]] hoặc các vật liệu địa chất từ lòng đất, thường là các thân [[quặng]], [[mạch (địa chất)|mạch]] hoặc vỉa [[Than mỏ|than]]. Các vật liệu được khai thác từ mỏ như [[kim loại cơ bản]], [[kim loại quý]], [[sắt]], [[urani]], [[than (định hướng)|than]], [[kim cương]], [[đá vôi]], [[đá phiến dầu]], [[Natri clorua|đá muối]] và [[kali cacbonat]]. Bất kỳ vật liệu nào không phải từ [[nông nghiệp|trồng trọt]] hoặc được tạo ra trong [[phòng thí nghiệm]] hoặc [[nhà máy]] đều được khai thác từ mỏ. Khai thác mỏ ở nghĩa rộng hơn bao gồm việc khai thác các nguồn [[tài nguyên không tái tạo]] (như [[dầu mỏ]], [[khí thiên nhiên]], hoặc thậm chí là [[nước chôn vùi|nước]]) hoặc các loại tiền mã hóa chứa bằng chứng công việc (như [[Bitcoin]], Ethereum).

Khoảng 40.000 năm trước công nguyên, con người đã biết sử dụng mọi thứ xung quanh mình, kể cả đá cũng được dùng làm công cụ khai thác các khoáng sản. Sau một thời gian sử dụng hết những đá tốt trên bề mặt Trái Đất, con người bắt đầu đào bới để tìm những thứ họ cần. Những cái mỏ đầu tiên chỉ là những cái hố nông nhưng rồi những người khai mỏ sau buộc phải đào sâu thêm để tìm kiếm. Một trong những khoáng sản họ cần lúc bấy giờ là Hoàng Thổ, được dùng như sắc tố cho các mục đích lễ nghi và vẽ tranh trong hang động. Khu mỏ Hoàng Thổ được khai thác xưa nhất được tìm thấy là ở Bomvu Ridge thuộc Swaziland, châu Phi.

== Lịch sử ==
=== Khai thác mỏ thời tiền sử ===
[[Tập tin:TimnaChalcolithicMine.JPG|nhỏ|Mỏ đồng [[thời đại đồ đồng đá]] ở thung lũng Timna, [[negev|sa mạc Negev]], [[Israel]].]]
Từ khi bắt đầu thời kỳ văn minh con người đã sử dụng [[đá]], [[gốm]] và sau đó là [[kim loại]] được tìm thấy trên bề mặt [[Trái Đất]]. Các loại vật liệu này cũng đã được sử dụng để tạo ra các [[công cụ]] và [[vũ khí]] trong thời kỳ này, như [[Đá lửa (lịch sử)|đá lửa]] chất lượng cao được tìm thấy ở miền bắc nước [[Pháp]] và miền nam [[Anh]] được sử dụng để tạo ra [[đá lửa (dụng cụ)|đá lửa]].<ref>Hartman, Howard L. ''SME Mining Engineering Handbook'', Society for Mining, Metallurgy, and Exploration Inc, 1992, tr.3.</ref> Các mỏ đá lửa được tìm thấy trong các khu vực có [[đá phấn]], ở đây các vỉa đá được đào ở dạng hầm. Các mỏ ở [[Grimes Graves]] rất nổi tiếng, và cũng giống như hầu hết các mỏ đá lửa khác, có tuổi thuộc [[thời đại đồ đá mới|thời kỳ đồ đá mới]] (khoảng 4000 TCN- khoảng 3000 TCN). Các loại đá cứng khác được khai thác hay thu thập để làm rìu bao gồm đá lục của [[rìu đá Langdale|công nghiệp rìu Langdale]] có cơ sở tại [[Lake District]] ở Anh.

Các mỏ được biết đến cổ nhất theo ghi nhận của khảo cổ học là "hang Lion" ở [[Swaziland]]. Ở đây, theo phương pháp [[định tuổi cacbon]] chứng minh rằng mỏ được khai thác cách đây khoảng 43.000 năm, những cư dân thuộc [[thời đại đồ đá cũ|thời kỳ đồ đá cũ]] đã khai thác [[hematit]], một khoáng vật chứa sắt được nghiền nhỏ để làm [[chất tạo màu]] đỏ [[đất son]].<ref>Swaziland Natural Trust Commission, "Cultural Resources - Malolotja Archaeology, Lion Cavern," Tra cứu 27-8-2007, [http://www.sntc.org.sz/cultural/malarch.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221001/http://www.sntc.org.sz/cultural/malarch.asp |date = ngày 3 tháng 3 năm 2016}}.</ref><ref>Peace Parks Foundation, "Major Features: Cultural Importance." Republic of South Africa: Author. Tra cứu 27-8-2007, [http://www.peaceparks.org/story.php?mid=168&pid=148] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207102130/http://www.peaceparks.org/story.php?mid=168&pid=148 |date = ngày 7 tháng 12 năm 2008}}.</ref> Các mỏ cùng tuổi ở [[Hungary]] được xem là các vị trí mà người [[Người Neanderthal|Neanderthal]] đã từng khai thác [[đá lửa (lịch sử)|đá lửa]] để chế tạo vũ khí và dụng cụ.

=== Ai Cập cổ đại ===
Những người [[Ai Cập cổ đại]] khai thác mỏ [[malachit]] ở [[Maadi]].<ref>Shaw, I. (2000). ''The Oxford History of Ancient Egypt''. New York: Nhà in Đại học Oxford, tr. 57-59.</ref> Ban đầu, [[người Ai Cập]] sử dụng các đá malachit màu lục sáng để trang trí khảm và làm đồ gốm. Sau đó, vào giữa những năm 2.613 và 2.494 TCN. các dự án xây dựng lớn đòi hỏi những cuộc hành trình khắp nơi đến vùng Wadi Maghara để "đảm bảo việc cung cấp nguồn khoáng sản và các nguồn tài nguyên khác mà Ai Cập không có."<ref name="Shaw">Shaw, I. (2000). ''The Oxford History of Ancient Egypt''. New York: nhà in Đại học Oxford, tr. 108.</ref> Các mỏ [[ngọc lam]] (turqoise) và [[đồng]] cũng được tìm thấy ở "Wadi Hamamat, Tura, Aswan và các vùng khác thuộc Nubia"<ref name="Shaw">Shaw, I. (2000). ''The Oxford History of Ancient Egypt''. New York: Oxford University Press, p. 108.</ref> trên [[bán đảo Sinai]] và ở [[Timna]]. [[Khai thác mỏ ở Ai Cập]] xuất hiện từ các triều đại sớm nhất, và các [[mỏ vàng]] của [[Nubia]] nằm trong số những mỏ lớn nhất và rộng nhất vào thời [[Ai Cập cổ đại]], và chúng được tác giả người Hy Lạp [[Diodorus Siculus]] miêu tả lại. Ông đề cập rằng [[nung đá]] là một phương pháp dùng để phá hủy các đá cứng để lấy vàng. Họ nghiền quặng thành bột trước khi đãi chúng để lấy [[vàng cám]].

=== La Mã và Hy Lạp cổ đại ===
[[Tập tin:Georgius Agricola.jpg|nhỏ|150px|trái|Agricola, tác giả quyển ''De Re Metallica'']]
[[Tập tin:Archscrew2.jpg|phải|nhỏ|200px|Guồng thoát nước từ mỏ Rio Tinto]]
Khai thác mỏ ở châu Âu đã có từ rất lâu, ví dụ như các mỏ bạc [[Laurium]], giúp phát triển thành phố Hy Lạp thuộc [[Athena|Athens]]. Tuy nhiên, [[La Mã cổ đại|người La Mã]] đã phát triển các phương pháp khai thác mỏ trên quy mô rộng, đặc biệt việc sử dụng một lượng nước lớn để mang quặng đi bằng cống thoát nước. Nước được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như để gạt bỏ lớp phủ và các đá vụn được gọi là [[khai thác mỏ thủy lực]], cũng như rửa quặng đã được nghiền nhỏ, và vận hành các máy đơn giản. Họ sử dụng phương pháp thủy lực trên diện rộng để thu các mạch quặng, đặc biệt các dạng khai thác lỗi thời hiện không còn dùng nữa như [[hushing]]. Nó liên quan đến việc xây dựng một lượng lớn các cống cung cấp nước đến đầu mỏ (nơi đang khai thác), ở đây nước được chứa trong các bồn và bể lớn. Khi các bể chứa đầy được xả ra đẩy các vật liệu phủ làm lộ ra đá gốc và các mạch quặng nằm bên dưới. Đá lộ ra sau đó bị nung nóng bằng pháp đốt và bị làm lạnh bằng dòng nước. Sự thay đổi nhiệt độ nhanh làm cho đá bị vỡ ra và dễ thu hồi bằng các dòng nước từ các bồn chứa như cách bốc lớp phủ ở trên. Họ sử dụng phương pháp tương tự để thu hồi [[cassiterit]] ở [[Cornwall]] và quặng [[chì]] ở [[Pennines]]. Các phương pháp đã được phát triển bởi người La Mã ở [[Tây Ban Nha]] vào 25 CN để khai thác các mỏ vàng lớn trong [[bồi tích]], khu mỏ lớn nhất nằm ở [[Las Medulas]], ở đây có 7 hệ thống cống dài được xây dựng để lấy nước từ các con sông trong khu vực với mục đích là rửa quặng. [[Tây Ban Nha]] là một khu vực khai thác mỏ quan trọng nhất trong tất cả các khu vực khai thác của [[đế quốc La Mã|đế chế La Mã]]. Họ sử dụng [[guồng nước nghịch]] để tách nước từ các mỏ ở dưới sâu như ở [[Rio Tinto]]. Ở Anh, người bản địa đã khai thác [[khai thác mỏ ở Anh thời La Mã|mỏ]] khoáng sản các đây gần nghìn năm,<ref>{{Chú thích web |url=http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2169254.ece |ngày truy cập=2009-07-18 |tựa đề=The Independent, ngày 20 tháng 1 năm 2007: ''The end of a Celtic tradition: the last gold miner in Wales'' |archive-date = ngày 6 tháng 7 năm 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080706035317/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2169254.ece |url-status=dead }}</ref> nhưng khi [[đế quốc La Mã|người La Mã]] đến, hoạt động khai thác đã thay đổi nhanh chóng. Người La Mã cần những thứ mà người Anh đang sở hữu, đặc biệt là [[vàng]], [[bạc]], [[thiếc]] và [[chì]]. Kỹ thuật của người La Mã không chỉ giới hạn trong việc khai thác trên mặt, mà họ còn khai thác theo các mạch quặng dưới lòng đất khi đó việc khai thác lộ thiên không còn là vấn đề khó khăn. Ở [[Dolaucothi]] họ dừng khai thác các mạch, và chuyển sang đào các lối vào xuyên qua các đá khô cằn để tiêu thoát nước đọng trong mỏ. Các đường này vẫn còn được sử dụng để thông gió cho công trình, đặc biệt rất quan trọng khi sử dụng phương pháp đốt. Ở các phần khác của mỏ, họ đào qua [[mực nước ngầm]] và lấy nước từ mỏ bằng các máy móc như [[guồng nước nghịch]]. Các máy này được sử dụng phổ biến trong các mỏ [[đồng]] ở [[Rio Tinto]], Tây Ban Nha, ở đây có 16 cái được xếp thành hai hàng có nhiệm vụ nâng khoảng {{convert|80|ft|m}}. Chúng được vận hành như các máy đi từng bước với thợ mỏ đứng trên thanh gỗ cao nhất. Một vài ví dụ như các bộ phận của nó được tìm thấy ở các mỏ La Mã cổ và một số được trưng bày trong [[bảo tàng Vương quốc Anh]] và [[bảo tàng quốc gia xứ Wales]].<ref>{{Chú thích web |url=http://www.romans-in-britain.org.uk/raw_mining.htm |ngày truy cập=2009-07-18 |tựa đề=''The Romans in Britain: mining'' |archive-date = ngày 20 tháng 7 năm 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720073131/http://www.romans-in-britain.org.uk/raw_mining.htm |url-status=dead }}</ref>

=== Châu Âu thời trung cổ ===
Khai thác mỏ trong [[trung Cổ|thời kỳ Trung Cổ]] được biết đến nhiều nhất từ công trình [[De Re Metallica]] (1556) của [[Georg Agricola]], ông đã miêu tả một số phương pháp khai thác mỏ khác nhau, sau này được sử dụng trong các mỏ ở Đức và Saxon. Sử dụng năng lượng nước một dạng của [[cối xay nước]] được cải tiến; họ tạo ra quặng được nghiền nhỏ, đưa quặng lên từ hầm mỏ và thông gió trong mỏ bằng các [[ống thổi]] công suất lớn. [[Thuốc súng|Bột màu đen]] được sử dụng đầu tiên trong khai thác mỏ ở [[Banská Štiavnica|Selmecbánya]], [[Vương quốc Hungary]] (ngày nay là [[Banská Štiavnica]],[[Slovakia]]) vào năm 1627.<ref>Heiss, A.G. & Oeggl, K. (2008). Analysis of the fuel wood used in Late Bronze Age and Early Iron Age copper mining sites of the Schwaz and Brixlegg area (Tyrol, Austria). ''Vegetation History and Archaeobotany'' 17(2):211-221, Springer Berlin / Heidelberg, [http://dx.doi.org/10.1007/s00334-007-0096-8].</ref> Phương pháp dùng chất nổ này làm các khối đất đá vỡ ra và thu hồi mạch quặng nhanh hơn phương pháp đốt nêu trên. Năm 1762, học viện khai thác mỏ đầu tiên trên thế giới được thành lập trong thành phố này.

=== Nam Mỹ và Bắc Mỹ ===
[[Tập tin:TamarackMiners CopperCountryMI sepia.jpg|nhỏ|245px|Thợ mỏ ở [[mỏ Tamarack]], [[Copper Country]], Michigan, Hoa Kỳ năm 1905.]]
Ở [[Bắc Mỹ]] đã có những mỏ [[đồng]] được khai thác vào thời tiền sử và thời cổ đại dọc theo [[hồ Thượng|hồ Superior]].<ref name="Lankton91">Lankton, L. (1991). ''Cradle to Grave: Life, Work, and Death at the Lake Superior Copper Mines''. New York: nhà in Đại học Oxford, tr. 5-6.</ref><ref name="west70">West, G.A. (1970). ''Copper: its mining and use by the aborigines of the Lake Superior region''. Westport, Conn: Greenwood Press.</ref> "Những người da đỏ bản địa đã mang lại nhiều lợi ích cho họ từ việc khai thác đồng ở đây ít nhất cách đây 5000,"<ref name="Lankton91">Lankton, L. (1991). ''Cradle to Grave: Life, Work, and Death at the Lake Superior Copper Mines''. New York: Oxford University Press, p. 5-6.</ref> và những công cụ bằng đồng, đầu mũi tên, và các dụng cụ mang tính văn hóa khác là một phần trong mạng lưới giao thương bản địa đã được khám phá. Thêm vào đó, [[đá vỏ chai]], [[đá lửa (lịch sử)|đá lửa]], và các khoáng sản khác được khai thác, chế biến và trao đổi.<ref name="west70">West, G.A. (1970). ''Copper: its mining and use by the aborigines of the Lake Superior Region''. Westport, Conn: Greenwood Press.</ref> Trong khi các nhà thám hiểm người Pháp trước đây bắt gặp các mỏ này không sử dụng các kim loại bởi vì khó khăn trong việc vận chuyển,<ref name="west70"/> đồng được buôn bán trên toàn lục địa dọc theo các tuyến đường thủy chính. Ở [[Manitoba]], Canada, cũng có các mỏ thạch anh cổ đại gần hồ Waddy và các vùng xung quanh.<ref>Bruno L. & Heaman L. M. (2004). Structural controls on hypozonal oroganic gold mineralization in the La Rouge Domain, Trans-Hudson Orogen, Saskatchewan. ''The Canadian Journal of Earth Sciences'', quyển 41, số 12, tr. 1453-1471.</ref>

Trong lịch sử thuộc địa của châu Mỹ trước đây, "vàng và bạc tự nhiên được khai thác một cách nhanh chóng và chuyển chúng đến Tây Ban Nha trên các thuyền buồm chất đầy vàng và bạc"<ref>Vaden, H.E. & Prevost. G. (2002). ''Politics of Latin America: The Power Game''. New York: nhà in Đại học Oxford, tr. 34.</ref> hầu hết từ các mỏ ở Trung và Nam Mỹ. [[Ngọc lam]] được định tuổi khoảng năm 700 được khai thác vào thời châu Mỹ [[tiền Columbus]]; trong khu vực mỏ Cerillos ở [[New Mexico]], ước tính "khoảng 15.000 tấn đá đã bị bóc ra khỏi núi Chalchihuitl sử dụng [[công cụ bằng đá]] trước năm 1700."<ref>Maynard, S.R., Lisenbee, A.L. & Rogers, J. (2002). Preliminary Geologic Map of the Picture Rock 7.5 - Minute Quadrangle Sante Fe County, Central New Mexico. New Mexico Bureau of Geology and Mineral Resources, Open-File Report DM-49.</ref><ref>The Cerrillos Hills Park Coalition, (2000). Cerrillos Hills Historic Park Vision Statement. Public documents: Author. Khôi phục ngày 27 tháng 8 năm 2007, [http://www.cerrilloshills.org/Coalition/document.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120801011021/http://www.cerrilloshills.org/Coalition/document.html |date = ngày 1 tháng 8 năm 2012}}.</ref>

Khi thác mỏ ở [[Hoa Kỳ]] trở nên thịnh hành vào thế kỷ 19. Với [[cơn sốt vàng California]] vào giữa thập niên 1800, khai thác mỏ khoáng sản và kim loại quý cùng với [[trang trại|nông trại]], là một yếu tố tác động vào [[sự mở rộng về phía Tây]] đến bờ biển Thái Bình Dương. Với sự khảo sát về phía tây, các trại khai thác mỏ được dựng lên và "thể hiện một tinh thần đặc biệt, một gia sản lâu dài cho đất nước mới;" những người sốt vàng có thể gặp những vấn đề tương tự như những người sốt đất diễn ra trong thời gian ngắn ở miền Tây trước đó.<ref>Boorstin, D.J. (1965). ''The Americans: The National Experience''. New York: Vintage Books, tr. 78-81.</ref> bằng đường sắt, một số người đến miền Tây để tìm kiếm cơ hội làm việc trong ngành khai thác mỏ. Các thành phố miền Tây như [[Denver]] và [[Sacramento, California|Sacramento]] trước đây là các thành phố khai thác mỏ.

== Các phương pháp và công đoạn khai thác mỏ ==
=== Các bước phát triển mỏ ===
Quá trình khai thác mỏ bắt đầu từ giai đoạn phát hiện thân quặng đến khâu chiết tách khoáng sản và cuối cùng là trả lại hiện trạng của mặt đất gần với tự nhiên nhất gồm một số bước nhất định. Đầu tiên là phát hiện thân quặng, khâu này được tiến hành thông qua việc [[thăm dò khoáng sản|thăm dò]] để tìm kiếm và sau đó là xác định quy mô, vị trí và giá trị của thân quặng. Khâu này cung cấp những số liệu để đánh giá [[phân loại tài nguyên khoáng sản|tính trữ lượng tài nguyên]] để xác định kích thước và [[phân cấp quặng]]. Việc đánh giá này là để nghiên cứu tiền khả thi và xác định tính kinh tế của quặng. Bước tiếp theo là [[nghiên cứu khả thi mỏ|nghiên cứu khả thi]] để đánh giá khả năng tài chính để đầu tư, kỹ thuật và rủi ro đầu tư của dự án. Đây là căn cứu để công ty khai thác mỏ ra quyết định phát triển mỏ hoặc từ bỏ dự án. Khâu này bao gồm cả quy hoạch mỏ để đánh giá tỷ lệ quặng có thể thu hồi, khả năng tiêu thụ, và khả năng chi trả để mang lại lợi nhuận, chi phí cho kỹ thuật sử dụng, nhà máy và cơ sở hạ tầng, các yêu cầu về tài chính và equity và các phân tích về mỏ như đã đề xuất từ khâu khai đào cho đến hoàn thổ. Khi việc phân tích xác định một mỏ có giá trị thu hồi, phát triển mỏ mới bắt đầu và tiến hành xây dựng các công trình phụ trợ và nhà máy xử lý. Vận hành mỏ để thu hồi quặng bắt đầu và tiếp tục dự án khi mà công ty khai thác mỏ vẫn còn thu được lợi nhuận (khoáng sản vẫn còn). Sau khi tất cả quặng được thu hồi sẽ tiến hành công tác [[hoàn thổ]] để làm cho đất của khu mỏ có thể được sử dụng vào mục đích khác trong tương lai.

=== Công nghệ khai thác mỏ ===
Công nghệ khai thác mỏ chủ yếu gồm 2 nhóm là [[khai thác mỏ lộ thiên]] và [[khai thác hầm lò]]. Đối tượng khai thác cũng được chia thành 2 nhóm tùy theo loại vật liệu: sa khoáng bao gồm các khoáng vật có giá trị nằm lẫn trong cuội lòng sông, cát bãi biển và các vật liệu bở rời khác; và quặng mạch hay còn gọi là quặng trong đá gốc, ở đây các khoáng vật có giá trị được tìm thấy trong các mạch, các lớp hoặc các hạt khoáng vật phân bố rải rác trong khối đá. Cả hai loại này đều có thể khai thác theo phương pháp lộ thiên và hầm lò.
{{wide image|Tagebau_Garzweiler_Panorama_2005.jpg|1200px|Khai thác mỏ lộ thiên gần [[Garzweiler]], [[Đức]]}}

=== Máy móc ===

===Chiết tách kim loại===

== Tác động môi trường ==
{{chính|Tác động môi trường trong khai thác mỏ}}
[[Hình:Iron hydroxide precipitate in stream.jpg|nhỏ|upright|phải|Tích tụ sắt hydroxide trong một con suối tiếp nhận nước axít mỏ từ mỏ than.]]
Những ảnh hưởng của khai thác mỏ đến môi trường như [[xói mòn]], tạo các [[hố địa ngục|hố sụt lún]], suy giảm [[đa dạng sinh học]], và ô nhiễm đất, [[nước ngầm]] và nước mặt bởi các hóa chất sử dụng trong các quá trình khai thác mỏ. Trong một số trường hợp, khai thác gỗ rừng bổ sung trong khu vực xung quanh mỏ để tăng khả năng chứa các loại đất và đá thải ra từ quá trình khai thác.<ref>{{Chú thích web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2009/01/gold/larmer-text/6 |ngày truy cập=2012-06-08 |tựa đề=Logging of forests and debris dumping |archive-date=2017-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701153625/http://ngm.nationalgeographic.com/2009/01/gold/larmer-text/6 |url-status=dead }}</ref> Sự nhiễm do rò rĩ các chất hóa học cũng tác động đến sức khỏe của cư dân địa phương nếu không có biện pháp kiểm soát chặt chẽ.<ref>{{chú thích web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2009/01/gold/larmer-text/12 |title=The Real Price of Gold |publisher=National Geographic |date=2009-01 |first=Brook |last=Larmer |ngày truy cập=2012-06-08 |archive-date=2017-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726111900/http://ngm.nationalgeographic.com/2009/01/gold/larmer-text/12 |url-status=dead }}</ref>

Các nhà máy xử lý quặng tạo ra một lượng lớn chất thải được gọi là [[đuôi quặng]]. Các chất thải này có thể có độc tính. Các đuôi quặng thường được thải ra ở dạng [[bùn thải]], thường được thải vào các hồ chứa nằm trong các thung lũng tự nhiên.<ref name=EPADesignDams>US EPA. (1994). [http://www.epa.gov/osw/nonhaz/industrial/special/mining/.../tailings.pdf Technical Report: Design and Evaluation of Tailings Dams].</ref> Các hồ chứa này thường được xây dựng giống như các [[đập]].<ref name=EPADesignDams/> Các đập bị vỡ gây nhiều tổn hại đến môi trường như trong [[thảm họa khai thác Marcopper]] có ít nhất 2 triệu tấn đuôi quặng thải vào sông ở địa phương.<ref name=StewardDams>TE Martin, MP Davies. (2000). [http://www.infomine.com/publications/docs/Martin2000.pdf Trends in the stewardship of tailings dams].</ref> Thải đuôi quặng ở dưới nước cũng là một lựa chọn.<ref name=EPADesignDams/> Ngành công nghiệp mỏ đã lập luận rằng việc thải đuôi quặng xuống biển sẽ tránh được các tác hại do các hồ chứa chất thải, mặc dù việc làm này là không hợp pháp ở Hoa Kỳ và Canada nhưng các nước đang phát triển vẫn thực hiện.<ref>Coumans C. (2002). [http://www.wman-info.org/resources/technicalreports/Submarine%20Tailings%20Disposal%20Toolkit.pdf Mining’s Problem with Waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401040144/http://www.wman-info.org/resources/technicalreports/Submarine%20Tailings%20Disposal%20Toolkit.pdf |date = ngày 1 tháng 4 năm 2010}}. MiningWatch Canada.</ref> nhưng các tác động tiêu cực liên quan đến hệ sinh thái biển là không lường trước được.

== Công nghiệp khai thác mỏ ==

== An toàn ==
=== Mỏ sau khai thác ===
== Kỷ lục ==
Đến năm 2008, mỏ sâu nhất trên thế giới là [[TauTona]] ở [[Carletonville]], [[Cộng hòa Nam Phi|Nam Phi]] đạt đến độ sâu 3,9 km,<ref name="TauTonaExtended">{{chú thích báo |title=TauTona, Anglo Gold - Mining Technology |url=http://www.mining-technology.com/projects/tautona_goldmine/ |publisher=SPG Media Group PLC |date = ngày 1 tháng 1 năm 2009 |access-date = ngày 2 tháng 3 năm 2009}}</ref> kỉ lục trước đó là mỏ lân cận [[Mỏ Savuka|Savuka]] ở [[North West Province (South Africa)|North West Province]] của Nam Phi đạt đến độ sâu 3.774 m.<ref name="TauTonaPlans">{{chú thích báo |first=Brindaveni |last=Naidoo |title=TauTona to take 'deepest mine' accolade |url=http://www.miningweekly.co.za/article.php?a_id=98516 |publisher=Creamer Media's Mining Weekly Online |date=ngày 15 tháng 12 năm 2006 |access-date=ngày 19 tháng 7 năm 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819232301/http://www.miningweekly.co.za/article.php?a_id=98516 |archive-date=ngày 19 tháng 8 năm 2007 |url-status=dead |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308201748/http://www.miningweekly.co.za/article.php?a_id=98516 }}</ref> [[Mỏ East Rand]] ở [[Boksburg]], Nam Phi từng lập kỷ lục ở độ sâu 3.585 m. Mỏ sâu nhất ở châu Âu là các mỏ khai thác urani thứ 16 ở [[Příbram]], [[Séc]] ở độ sâu 1.838 m,<ref name="DeepestEurope">{{chú thích báo |title=Mineral deposits: from their origin to their environmental impacts |url=http://books.google.cz/books?id=o-WkCSk4jbkC&lpg=PA400&ots=mju4Fz3wlJ&dq=uranium%20mines%20in%20P%C5%99%C3%ADbram%201838&hl=cs&pg=PA400#v=onepage&q=uranium%20mines%20in%20P%C5%99%C3%ADbram%201838&f=false |publisher= Taylor & Francis}}</ref> thứ nhì là [[Bergwerk Saar]] ở [[Saarland]], [[Đức]] sâu 1.750 m.

== Khai thác mỏ trong văn hóa ==

*Tiểu thuyết ''[[Gray Mountain (tiểu thuyết của Grisham)]]'' (2014) của [[John Grisham]] nói về khai thác mỏ và các tác động có hại ở [[dãy Appalachian]].<ref>{{Chú thích web|url=http://www.thebookseller.com/news/grisham-tackle-recession-gray-mountain.html|tiêu đề=Grisham to tackle recession in Gray Mountain|ngày tháng=ngày 25 tháng 6 năm 2014|ngày truy cập=ngày 7 tháng 9 năm 2014|tác giả 1=Shaffi, Sarah|work=[[The Bookseller]]}}</ref>
*Bài hát [[Paradise (bài hát của John Prine)|Paradise]] của John Prine về chủ đề tàn phá Kentucky bằng khai thác mỏ.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.imdb.com/title/tt0082939/soundtrack|tiêu đề=Soundtracks for ''The Pride of Jesse Hallam'' (1981) (TV)|ngày truy cập=2016-10-05|website=IMDb.com}}</ref>

== Xem thêm ==

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Tham khảo==

== Đọc thêm ==
* Ali, Saleem H. (2003) ''Mining, the Environment and Indigenous Development Conflicts''. Tucson AZ: University of Arizona Press.
* Ali, Saleem H. (2009) ''Treasures of the Earth: need, greed and a sustainable future''. New Haven and London: Yale University Press
* {{chú thích sách |title=From Mine to Mistress: Corporate Strategies and Government Policies in the International Diamond Industry |url=https://archive.org/details/fromminetomistre0000chai |last=Even-Zohar |first=Chaim |year=2002 |publisher=Mining Journal Books |isbn=0-9537336-1-0 |page=[https://archive.org/details/fromminetomistre0000chai/page/555 555]}}
* Geobacter Project: [http://www.geobacter.org/press/2001-07-21-economist.pdf Gold mines may owe their origins to bacteria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170308175324/http://www.geobacter.org/press/2001-07-21-economist.pdf |date = ngày 8 tháng 3 năm 2017}} (in [[PDF]] format)
* Garrett, Dennis ''Alaska Placer Mining''
* {{chú thích sách |title=Principles of Mine Planning|edition=2nd |last=Jayanta |first=Bhattacharya |year=2007 |publisher=Wide Publishing |location= |isbn=81-7764-480-7 |page=505}}
* Morrison, Tom (1992) ''Hardrock Gold: a miner's tale''. ISBN 0-8061-2442-3
*John Milne: The Miner's Handbook: A Handy Reference on the subjects of Mineral Deposits(1894) Mining operations in the19th century.[http://books.google.com/books?id=ty0LAQAAIAAJ&pg=PA95&lpg=PA95&dq=waterways+john+milne&source=bl&ots=jDX1QlJE1A&sig=p7zYWfP1L7Z81bN2QKJeX_H-6MQ&hl=en&ei=vpeqTOOWNcKC8gb5pJirCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBYQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false]
*Aryee, B., Ntibery, B., Atorkui, E. (2003) ''Trends in the small-scale mining of precious minerals in Ghana: a perspective on its environmental impact'' (in Journal of Cleaner Production 11: 131-140)
*The Oil, gas and Mining Sustainable Community Development Fund (2009) ''Social Mine Closure Strategy, Mali''(in [http://commdev.org/section/projects/sadiola] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007165012/http://commdev.org/section/projects/sadiola |date = ngày 7 tháng 10 năm 2011}})

== Liên kết ngoài==
{{thể loại Commons|Mining}}
* [http://media.wiley.com/product_data/excerpt/11/04713485/0471348511.pdf First chapter] of [http://books.google.com/books?id=gi2sfYQIqPgC&dq Introductory Mining Engineering]
* [http://www.rmmlf.org/scitech/lacy/lacy.htm#II.A.4 An introduction to geology and hard rock mining] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415175614/http://www.rmmlf.org/scitech/lacy/lacy.htm#II.A.4 |date = ngày 15 tháng 4 năm 2016}}

{{Công nghệ mỏ}}
{{Công nghệ}}

[[Thể loại:Khai thác mỏ| ]]
[[Thể loại:An toàn và sức khỏe nghề nghiệp]]
[[Thể loại:Lịch sử khai thác mỏ|*]]


text:
# Parischasia ligulatipennis
Parischasia ligulatipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

title: Parischasia ligulatipennis

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Parischasia ligulatipennis''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| subordo = [[Polyphaga]]
| superfamilia = [[Cerambycoidea]]
| familia = [[Cerambycidae]]
| genus = ''[[Parischasia]]''
| species = '''''P. ligulatipennis'''''
| binomial = ''Parischasia ligulatipennis''
| binomial_authority = ([[Pierre Émile Gounelle|Gounelle]], 1911)
| synonyms =
}}
'''''Parischasia ligulatipennis''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Cerambycidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Parischasia+ligulatipennis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
{{commonscat|Parischasia ligulatipennis}}

[[Thể loại:Parischasia]]

{{Rhinotragini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Coleoptera

Phân bộ (subordo): Polyphaga

Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea

Họ (familia): Cerambycidae

Chi (genus): Parischasia

Loài (species): P. ligulatipennis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Parischasia ligulatipennis · (Gounelle, 1911)


text:
# Thuidium pseudodelicatulum
Thuidium pseudodelicatulum là một loài Rêu trong họ Thuidiaceae. Loài này được A. Jaeger miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.

title: Thuidium pseudodelicatulum

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| divisio = [[Bryophyta]]
| classis = [[Bryopsida]]
| subclassis = [[Bryidae]]
| ordo = [[Hypnales]]
| familia = [[Thuidiaceae]]
| genus = ''[[Thuidium]]''
| species = '''''T. pseudodelicatulum'''''
| binomial = ''Thuidium pseudodelicatulum''
| binomial_authority = A. Jaeger, 1878
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
| name = ''Thuidium pseudodelicatulum''
}}
'''''Thuidium pseudodelicatulum''''' là một loài [[Ngành Rêu|Rêu]] trong họ [[Thuidiaceae]]. Loài này được A. Jaeger miêu tả khoa học đầu tiên năm 1878.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-35105780| title=''Thuidium pseudodelicatulum''|access-date = ngày 10 tháng 8 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Thuidium pseudodelicatulum}}
*{{Wikispecies nội dòng|Thuidium pseudodelicatulum}}
*{{citation|url=http://www.tropicos.org/Name/35105780|title=Thuidium pseudodelicatulum|author = Tropicos.org. Missouri Botanical Garden |access-date = ngày 10 tháng 8 năm 2013 | year=2013}}

[[Thể loại:Thuidium]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1878]]

{{Thuidiaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Ngành (divisio): Bryophyta

Lớp (class): Bryopsida

Phân lớp (subclass): Bryidae

Bộ (ordo): Hypnales

Họ (familia): Thuidiaceae

Chi (genus): Thuidium

Loài (species): T. pseudodelicatulum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Thuidium pseudodelicatulum · A. Jaeger, 1878


text:
# Xã Wilcox, Michigan
Xã Wilcox (tiếng Anh: Wilcox Township) là một xã thuộc quận Newaygo, tiểu bang Michigan, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 1.098 người.

title: Xã Wilcox, Michigan

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
 | tên bản địa = Wilcox Township
 | ngôn ngữ tên bản địa = en
| tên = Xã Wilcox
| settlement_type = [[Xã của Hoa Kỳ|Xã]]
 | tên hiệu =
 | khẩu hiệu =
 | hình nền trời =
 | hình cờ =
 | hình con dấu =
 | bản đồ = | ctbd = Vị trí trong [[Quận Newaygo, Michigan|Quận Newaygo]], [[Michigan]]
| bản đồ 1 = Map of Michigan highlighting Newaygo County.svg
| ctbd1 = Vị trí quận Newaygo trong tiểu bang Michigan ở Hoa Kỷ
 | subdivision_type = [[Quốc gia]]
 | subdivision_type1 = [[Tiểu bang Hoa Kỳ|Tiểu bang]]
 | subdivision_type2 = [[Danh sách các quận ở Michigan|Quận]]
 | subdivision_name = [[Hoa Kỳ]]
 | subdivision_name1 = [[Michigan]]
 | subdivision_name2 = [[Quận Newaygo, Michigan|Quận Newaygo]]
 | established_title =
 | established_date =
 | established_title2 =
 | established_date2 =
 | government_type =
 | leader_title =
 | leader_tên =
 | area_magnitude =
 | area_total_sq_mi =
 | area_total_km2 =
 | area_land_sq_mi =
 | area_land_km2 =
 | area_water_sq_mi =
 | area_water_km2 =
 | area_urban_sq_mi =
 | area_urban_km2 =
 | area_metro_km2 =
 | area_metro_sq_mi =
 | population_as_of=2010
 | population_footnotes =
 | population_total = 1098
 | population_urban =
 | population_metro =
 | population_density_sq_mi =
 | population_density_km2 =
 | timezone = [[Múi giờ miền Trung (Bắc Mỹ)|CST]]
 | utc_offset = -5 | timezone_DST = '''CDT'''
 | utc_offset_DST = -4
 | latd = | latm = | lats = | latNS = N
 | longd = | longm = | longs = | longEW = W
 | elevation_footnotes=
 | elevation_ft =
 | elevation_m =
 | website =
 | footnotes =
}}
'''Xã Wilcox''' ({{langx|en|Wilcox Township}}) là một [[Xã của Hoa Kỳ|xã]] thuộc [[Quận Newaygo, Michigan|quận Newaygo]], tiểu bang [[Michigan]], [[Hoa Kỳ]]. Năm 2010, dân số của xã này là 1.098 người.<ref>{{chú thích web|url=http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html|title=2010 Census Gazetteer Files|publisher=[[Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ]]|accessdate=ngày 13 tháng 10 năm 2012}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Tham khảo==
* [http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST16&prodType=table American FactFinder]

{{Sơ khai Michigan}}

{{DEFAULTSORT:Wilcox, Newaygo, Michigan}}
[[Thể loại:Xã của Michigan]]
[[Thể loại:Quận Newaygo, Michigan]]

title: Xã Wilcox · Wilcox Township

Quốc gia: Hoa Kỳ

Tiểu bang: Michigan

Quận: Quận Newaygo

title: Dân số (2010)

• Mùa hè (DST): CDT (UTC-4)


text:
# Lobophora rudolphii
Lobophora rudolphii là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

title: Lobophora rudolphii

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Lobophora rudolphii''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Lobophora]]''
| species = '''''L. rudolphii'''''
| binomial = ''Lobophora rudolphii''
| binomial_authority = Lampa, 1885
| synonyms =
}}
'''''Lobophora rudolphii''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Lobophora+rudolphii/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 17 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Wikispecies nội dòng|Lobophora rudolphii}}
*{{Thể loại Commons nội dòng|Lobophora rudolphii}}

{{wikispecies|Lobophora rudolphii}}

[[Thể loại:Lobophora]]

{{Trichopterygini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Geometridae

Chi (genus): Lobophora

Loài (species): L. rudolphii

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Lobophora rudolphii · Lampa, 1885


text:
# Eupithecia sucidata
Eupithecia sucidata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

title: Eupithecia sucidata

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 năm 2020}}
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Eupithecia sucidata''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Eupithecia]]''
| species = '''''E. sucidata'''''
| binomial = ''Eupithecia sucidata''
| binomial_authority = [[Heinrich Benno Möschler|Möschler]] 1886<ref>{{chú thích web|title=Home of Ichneumonoidea|publisher=Dicky Sick Ki Yu|access-date=2013|work=Taxapad|date=1997–2012|url=http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82838474|archive-date=2018-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811031951/http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82838474|url-status=dead}}</ref>
| synonyms =
}}
'''''Eupithecia sucidata''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name ="COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Eupithecia+sucidata/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Eupithecia sucidata}}

{{wikispecies|Eupithecia sucidata}}

[[Thể loại:Eupithecia|S]]

{{Eupitheciini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Eupithecia

Loài (species): E. sucidata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Eupithecia sucidata · Möschler 1886