text:
# Cải cách Giáp Ngọ
Cải cách Giáp Ngọ (tiếng Hàn Quốc: 갑오개혁, hay còn gọi là Cải cách Gabo, là một cuộc cải cách hiện đại hóa được thực hiện vào năm 1894 (năm Giáp Ngọ) dưới thời Triều Tiên. Cuộc Cải cách Ất Mùi từ năm 1895 đến 1896 được coi là một phần của sự kiện này.
Sau cuộc khởi nghĩa Đông Học vào năm 1894, Nhật Bản đã đưa quân đến Triều Tiên và yêu cầu nước này cải cách nội vụ. Ngày 23 tháng 7, quân Nhật chiếm đóng Cảnh Phúc Cung. Nội các Kim Hoằng Tập (Kim Hong-jip) do Đảng Khai Hóa làm trung tâm đã được thành lập. Ngày 27 tháng 7, cơ quan trung tâm cuộc cải cách, Quân Quốc Cơ Vụ Xứ, chính thức được thiết lập.

## Nội dung chính Cải cách Giáp Ngọ
Cải cách Giáp Ngọ tương tự như cuộc Duy tân Minh Trị ở Nhật Bản và đã tạo ra những thay đổi và tuyên bố toàn diện sau đây:
- Thay đổi hệ thống niên hiệu: Ngừng sử dụng niên hiệu Trung Quốc, chuyển sang sử dụng niên hiệu riêng của Triều Tiên (Khai Quốc kỷ niên).
- Tách biệt cơ cấu chính quyền: Phân tách Cung Nội Phủ và Nghị Chính Phủ.
- Tái tổ chức Lục tào: Các tào như Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công được cải tổ thành tám nha môn mới: Nội vụ, Ngoại vụ, Tài chính, Quân vụ, Pháp vụ, Học vụ, Công vụ, và Nông Thương vụ.
- Cải cách giáo dục và xã hội
- Bãi bỏ chế độ khoa cử.
- Xóa bỏ chế độ thân phận phong kiến và chế độ nô lệ.
- Cấm mua bán người và tra tấn.
- Hủy bỏ chế độ liên đới chịu trách nhiệm khi có tội (liên tọa pháp).
- Cấm kết hôn sớm, cho phép góa phụ tái hôn.
- Thực hiện cải cách tài khóa.
- Quy định nộp thuế bằng tiền mặt.
- Áp dụng chế độ tiền tệ dựa trên bạc.
- Thống nhất hệ thống đo lường.
- Cải cách hệ thống hành chính địa phương, chuyển từ 8 đạo sang 23 phủ.
- Thiết lập hệ thống cảnh sát và quân đội hiện đại.
- Cải cách hệ thống tư pháp theo hướng hiện đại hóa.

Các sự kiện quan trọng liên quan:
- Ngày 7 tháng 1 năm 1895: Vua Cao Tông dẫn thái tử (Thuần Tông) và bá quan triều đình tuyên thệ tại tông miếu, công bố “Hồng Phạm Thập Tứ Điều”, trong đó điều đầu tiên tuyên bố cắt đứt quan hệ chư hầu với nhà Thanh, khẳng định Triều Tiên độc lập và tự chủ.
- Tháng 5 năm 1895: Chính quyền Kim Hoằng Tập sụp đổ do mâu thuẫn nội bộ.
- Ngày 8 tháng 10 năm 1895 (Sự kiện Ất Mùi): Hoàng hậu Minh Thành (Mẫn Từ Anh) bị ám sát. Sau sự kiện này, Cải cách Ất Mùi bắt đầu nhưng chịu nhiều gián đoạn do sự trỗi dậy của phái thân Nga.

## Bối cảnh
Vào ngày 23 tháng 7 năm 1882, khi bị đẩy ra khỏi chính trường, Hưng Tuyên Đại Viện Quân (흥선대원군) đã cố gắng lợi dụng cuộc binh biến Nhâm Ngọ (임오군란) làm cơ hội để quay trở lại nắm quyền, nhưng thất bại do bị nhà Thanh ngăn chặn. Sau đó, triều đình Triều Tiên, được tái cơ cấu dưới sự lãnh đạo từ phe thân tộc họ Mẫn (민씨척족), đã cố gắng thúc đẩy cải cách hiện đại hóa, lấy phong trào Dương Vụ (양무운동) của nhà Thanh làm gương.
Những cải cách hiện đại hóa do triều đình dẫn dắt đòi hỏi nguồn tài chính lớn, trong khi tài chính Triều Tiên đã bị lung lay từ gốc rễ do tình trạng hỗn loạn trong ba chính sách tài chính chính, tam chính vấn loạn (삼정의문란). Hơn nữa, thâm hụt thương mại với Nhật Bản, mất cân bằng thương mại với nhà Thanh, cùng với việc các cường quốc xâm phạm quyền lợi Triều Tiên, đã làm cho tình hình càng trở nên tồi tệ. Thậm chí, tài chính triều đình và hoàng gia cũng không được tách biệt, và những mâu thuẫn như miễn thuế cho tầng lớp quý tộc, độc quyền kinh doanh nhà nước của hoàng tộc vẫn không được giải quyết.
Tình hình càng thêm bi đát khi nhà Thanh cử Paul Georg von Möllendorff đến và cho phát hành tiền Đương Ngũ Tiền (당오전), đẩy nền kinh tế Triều Tiên vốn đã khó khăn đến bờ vực sụp đổ. Tỷ giá hối đoái tăng cao, làm thâm hụt thương mại thêm trầm trọng. Các quan lại địa phương thì thu thuế bằng đồng Thường Bình Thông bảo (상평통보), loại tiền tệ vốn được lưu hành, nhưng nộp thuế cho chính quyền trung ương bằng mệnh giá Đương Ngũ Tiền, vốn chỉ bằng 1/5 giá trị thật, và biển thủ khoản chênh lệch này. Hệ thống tài chính hỗn loạn đã đạt đến mức đỉnh điểm.
Do đó, Kim Ngọc Quân (김옥균), Phác Vịnh Hiếu (박영효), và Từ Tái Bật (서재필) cùng các thành viên thuộc phái cấp tiến cải cách đã kêu gọi phương Tây hóa theo kiểu Nhật Bản, nhưng lại khiến phe thân tộc họ Mẫn mang lòng thù hận. Dù những nỗ lực cải cách đã gây ấn tượng với vua Cao Tông và được trao nhiều cơ hội, nhưng mỗi lần như vậy, phe bảo thủ do dòng họ Mẫn lãnh đạo luôn tìm cách cản trở. Trước tình thế đó, phái cải cách đã tiến hành cuộc đảo chính Giáp Thân (갑신정변) vào năm 1884. Tuy nhiên, nhà Thanh can thiệp, quân Nhật rút lui, cùng việc vua Cao Tông không còn ủng hộ phái cải cách đã khiến cuộc đảo chính chỉ kéo dài ba ngày trước khi thất bại. Nhiều thành viên phái cải cách bị giết, trong khi số còn sống sót phải chạy trốn. Một số người, bao gồm Từ Tái Bật, đã sống lưu vong, chủ yếu ở Nhật Bản. Họ rời khỏi Triều Tiên trên con tàu Chitosemaru (千歲丸). Việc những người lưu vong này, cùng với cuộc cạnh tranh quyền bá chủ trên bán đảo Triều Tiên, liên tục gây ra xung đột ngoại giao giữa nhà Thanh và Nhật Bản. Cuối cùng, hai nước đã đạt được thỏa thuận trong Điều ước Thiên Tân năm 1885, theo đó cả hai bên đồng ý rút quân khỏi Triều Tiên đồng thời.
Năm 1894, Phong trào Nông dân Đông học (동학농민운동) bùng nổ và các cuộc nổi dậy nông dân ở vùng Tam Nam (삼남지방) nhanh chóng lan rộng khắp cả nước. Lúc này, dòng họ Mẫn, vốn đã liên kết chặt chẽ với nhà Thanh, đã yêu cầu nhà Thanh cử viện binh. Đáp lại, nhà Thanh điều quân từ Mãn Châu tiến xuống phía nam.
Tuy nhiên, lực lượng Nông dân Đông học đã ký Hòa ước Jeonju (전주화약) với triều đình Triều Tiên, mở ra một thời kỳ cải cách lớn. Theo thỏa thuận, ở trung ương, chính quyền lập ra Giáo chính sảnh (교정청), còn ở địa phương, tổ chức tự trị của nông dân là Chấp cương sở (집강소) được thành lập, cho phép nông dân tham gia vào các vụ xét xử quan trọng. Đây là khởi đầu của cuộc Cải cách Giáp Ngọ.
Sau Hòa ước Jeonju, quân Thanh đang tiến xuống phía nam đã phải rút lui. Tuy nhiên, do Điều ước Thiên Tân, Nhật Bản không có lý do chính đáng để triển khai quân đội. Dù vậy, Nhật Bản vẫn đổ bộ quân lên bán đảo Triều Tiên, tấn công Cung Cảnh Phúc (경복궁) trong sự kiện gọi là Giáp Ngọ Oa loạn và chiếm giữ các cơ quan trung ương triều đình Triều Tiên. Ngay sau đó, Nhật Bản thành lập một nội các thân Nhật, giải thể Giáo chính sảnh và thiết lập cơ quan Quân quốc cơ vụ xứ (군국기무처) để can thiệp vào các cải cách vốn được khởi xướng từ Hòa ước Jeonju. Cả Nhật Bản và chính quyền thân Nhật đã tiến hành các cuộc đàn áp đẫm máu nhằm tiêu diệt phong trào Nông dân Đông học, dẫn đến những vụ thảm sát hàng loạt.
Ban đầu được cho là một cuộc chiến khó phân định bên nào sẽ chiếm ưu thế, nhưng Chiến tranh Thanh-Nhật nhanh chóng nghiêng về phía Nhật Bản. Quân Thanh bị đánh bại trên bán đảo Triều Tiên và nhanh chóng phải rút khỏi Triều Tiên. Sau khi thất bại trong trận hải chiến Hoàng Hải (황해 해전), nhà Thanh mất quyền kiểm soát biển và lần lượt để mất các điểm chiến lược quan trọng ở vùng biển Hoa Đông vào tay Nhật Bản, bao gồm cả cảng Lữ Thuận tại Liêu Đông, Uy Hải Vệ trên bán đảo Sơn Đông, và đảo Đài Loan.
Nỗ lực nhà Thanh nhằm kéo dài chiến sự để tranh thủ sự can thiệp từ các cường quốc phương Tây, qua đó kết thúc chiến tranh với điều kiện bớt bất lợi hơn, đã không thành công trước tốc độ tấn công nhanh chóng và quyết liệt từ Nhật Bản. Kết quả, Chiến tranh Thanh-Nhật đã kết thúc với thắng lợi thuộc về Nhật Bản, chính thức xác nhận qua Hiệp ước Shimonoseki.
Sau chiến thắng của Nhật Bản, các thành viên thuộc phái cải cách Triều Tiên, vốn đang sống lưu vong tại Nhật Bản, đã trở về nước. Dựa vào ảnh hưởng của Nhật Bản, họ tìm cách áp đặt các cải cách theo mô hình Nhật Bản tại Triều Tiên, và đây chính là những gì được gọi là Cải cách Giáp Ngọ.

## Cải cách lần thứ nhất
Cải cách Giáp Ngọ được thực hiện từ ngày 27 tháng 7 năm 1894 (âm lịch ngày 25 tháng 6) đến ngày 17 tháng 12 năm 1894 (âm lịch ngày 21 tháng 11) dưới sự dẫn dắt từ Nội các Kim Hoằng Tập (김홍집) và chỉ đạo từ Quân quốc cơ vụ xứ (군국기무처).
Quân quốc cơ vụ xứ, được thành lập thay thế cho Giáo chính sảnh, là một cơ quan thỏa thuận tạm thời bao gồm 17 thành viên, trong đó có Kim Hoằng Tập, Kim Duẫn Thực (김윤식), và Kim Gia Trấn (김가진). Cơ quan này chịu trách nhiệm cải cách các vấn đề hành chính, tư pháp, giáo dục, xã hội, và chính trị vốn mang tính tiền hiện đại. Tổng lý Quân quốc cơ vụ xứ là Kim Hoằng Tập, người đảm nhiệm chức vụ Lãnh nghị chính (영의정).
Một trong những đặc điểm quan trọng của cải cách là việc sử dụng niên hiệu "Khai Quốc" (개국) để thể hiện mối quan hệ bình đẳng với nhà Thanh. Hệ thống quan chế trung ương được chia thành Nghị chính phủ (의정부) và Cung nội phủ (궁내부), đồng thời hệ thống Lục tào (6조) truyền thống được thay thế bằng tám cơ quan hành chính mới gọi là Bát nha môn (八衙門), gồm: Nội vụ (내무), Ngoại vụ (외무), Tài chính (탁지), Quân vụ (군무), Pháp vụ (법무), Học vụ (학무), Công vụ (공무), và Nông thương (농상). Các cơ quan này trực thuộc Nghị chính phủ.
Cung nội phủ được thiết lập để tách biệt công việc hoàng gia với công việc chính phủ. Tài chính được thống nhất dưới sự quản lý từ Tài chính nha môn (탁지아문). Các cải cách khác bao gồm việc bãi bỏ chế độ khoa cử (과거제), áp dụng hệ thống tiền tệ dựa trên bạc, thống nhất các tiêu chuẩn đo lường, và chuyển sang hệ thống thu thuế bằng tiền mặt. Ngoài ra, Cảnh vụ sảnh (경무청) được thành lập để triển khai hệ thống cảnh sát hiện đại.
Hưng Tuyên Đại Viện Quân (흥선대원군) đã giữ vai trò nhiếp chính trong khoảng một tháng từ tháng 7 đến tháng 8 năm 1894, nhưng do bất đồng với Nhật Bản, ông buộc phải từ chức.

## Cải cách lần thứ hai
Cải cách lần thứ hai được thực hiện từ ngày 17 tháng 12 năm 1894 (âm lịch ngày 21 tháng 11) đến ngày 6 tháng 7 năm 1895 (âm lịch ngày 14 tháng 5 nhuận), dưới sự lãnh đạo từ chính phủ liên hiệp giữa Kim Hoằng Tập và Phác Vịnh Hiếu.
Trong giai đoạn này, cơ quan Quân quốc cơ vụ xứ, vốn là tổ chức chủ đạo trong cải cách lần thứ nhất, đã bị giải thể. Hệ thống chính phủ được cải tổ, Nghị chính phủ được đổi tên thành Nội các (내각), đánh dấu sự ra đời chế độ nội các. Dưới Nội các, Bát nha môn từ cải cách lần thứ nhất được tái tổ chức thành Bảy bộ.
Vua Cao Tông đã ban hành 14 Điều Hồng phạm (홍범14조), công bố phương hướng cải cách toàn diện. Trong đó, hệ thống nhân sự được cải tiến, chế độ lương tháng (월봉제도) được thiết lập cho quan lại, và quyền bổ nhiệm quan chức được giao cho các đại thần đứng đầu các bộ, bao gồm Tổng lý đại thần (총리대신).
Ngoài ra, hệ thống hành chính từ 8 đạo (8도) được chia thành 23 phủ (23부), tạo điều kiện quản lý chặt chẽ hơn. Hệ thống phân biệt địa vị xã hội giữa các tầng lớp quan văn, quan võ và dân thường bị bãi bỏ. Quyền tư pháp vốn được thực thi bởi các quan chức địa phương bị thu hồi. Các tòa án độc lập (재판소) được thành lập để đảm bảo tính công bằng trong xét xử. Quyền lực quân sự vốn nằm ở địa phương được tập trung hóa, đặt dưới sự kiểm soát từ trung ương, xây dựng một hệ thống quan liêu hiện đại.
Cuộc cải cách lần thứ hai này không chỉ nhằm mục đích hiện đại hóa hành chính, quân sự và tư pháp mà còn phá bỏ cấu trúc xã hội phong kiến, đặt nền móng cho một nhà nước hiện đại hóa theo kiểu phương Tây.

## Cải cách lần thứ ba
Cải cách Giáp Ngọ lần thứ ba, còn được gọi là Cải cách Ất Mùi (을미개혁), diễn ra từ ngày 8 tháng 10 năm 1895 (âm lịch ngày 20 tháng 8), ngay sau sự kiện sát hại hoàng hậu Mẫn (을미사변), đến ngày 11 tháng 2 năm 1896 (âm lịch ngày 28 tháng 12), ngay trước sự kiện trốn khỏi đại sứ quan Nga (아관파천). Cuộc cải cách này do chính phủ Kim Hoằng Tập lần thứ ba lãnh đạo, với sự kiểm soát chặt chẽ từ các lực lượng thân Nhật Bản. Đây được coi là cuộc cải cách mang đậm màu sắc thân Nhật nhất.
Dương lịch được chính thức đưa vào sử dụng, với ngày 17 tháng 11 năm 1895 (âm lịch) được đổi thành ngày 1 tháng 1 năm 1896 (dương lịch). Nhân dịp này, niên hiệu được đổi thành Kiến Dương (건양), thể hiện sự bắt đầu một kỷ nguyên mới. Chính phủ ban hành sắc lệnh bắt buộc cắt tóc ngắn (단발령), tượng trưng cho việc xóa bỏ truyền thống cũ và đồng hóa văn hóa theo phong cách phương Tây. Chính phủ thúc đẩy việc tiêm phòng đậu mùa (종두) trên quy mô toàn quốc, dù trước đó các phương pháp tiêm phòng đã được thực hiện trong các cơ sở y tế tư nhân. Hệ thống bưu chính hiện đại được thiết lập với việc thành lập cơ quan bưu điện (우체사), nhằm hiện đại hóa giao tiếp và liên lạc tại Triều Tiên.
Việc chính quyền cưỡng chế thực hiện sắc lệnh cắt tóc, kết hợp với sự phẫn nộ trước sự kiện Sát hại hoàng hậu Mẫn do người Nhật hậu thuẫn, đã châm ngòi cho làn sóng phản đối mạnh mẽ từ người dân. Những cảm xúc chống Nhật và chống chính phủ đã bùng nổ, dẫn đến sự hình thành các phong trào nghĩa quân kháng Nhật lớn trên toàn quốc, được gọi là Phong trào Nghĩa quân Ất Mùi (을미의병).

## Kết thúc cải cách
Cải cách Giáp Ngọ, mặc dù được khởi xướng nhằm hiện đại hóa và cải tổ xã hội Triều Tiên, đã bị suy yếu và cuối cùng chấm dứt do nhiều vấn đề nội bộ và sự can thiệp từ các thế lực bên ngoài.
Sự bất mãn với hướng đi các cải cách, đặc biệt từ phía Nhật Bản, cùng với áp lực từ triều đình, trong đó có vua Cao Tông và hoàng hậu Mẫn (명성황후), đã khiến nhà cải cách Phác Vịnh Hiếu phải trốn sang Nhật Bản. Sau sự kiện này, các cải cách vẫn được tiếp tục dưới sự lãnh đạo của Nội các Kim Hoằng Tập. Tuy nhiên, tác động các sự kiện nghiêm trọng như vụ ám sát hoàng hậu Mẫn vào năm 1895 và sự kiện vua Cao Tông trốn đến Đại sứ quán Nga năm 1896 đã làm sụp đổ hoàn toàn nỗ lực cải cách.
Sau vụ trốn khỏi đại sứ quan Nga, các yếu nhân trong Nội các Kim Hoằng Tập bị sát hại, khiến hệ thống cải cách không thể tiếp tục. Những nỗ lực cải cách, dù mang tham vọng thay đổi cấu trúc xã hội và chính trị, đã kết thúc trong bối cảnh hỗn loạn và bất ổn chính trị, đánh dấu một giai đoạn đầy biến động trong lịch sử Triều Tiên.

## Ý nghĩa và hạn chế cuộc cải cách
Cải cách Giáp Ngọ mang tính chất của một cuộc cải cách hiện đại hóa do Nhật Bản dẫn dắt, với mục tiêu thay đổi các yếu tố truyền thống của xã hội Nho giáo để phù hợp hơn với tư duy hiện đại. Nhiều nỗ lực được thực hiện nhằm cải tổ sâu sắc hệ thống xã hội và luật pháp của Triều Tiên. Đầu tiên xóa bỏ chế độ đẳng cấp, bãi bỏ hệ thống phân biệt giai cấp và cho phép tuyển dụng nhân tài dựa trên năng lực thay vì xuất thân. Cấm mua bán nô lệ, đánh dấu sự chấm dứt chế độ nô lệ truyền thống. Sau thời kỳ này, sự phân biệt địa vị xã hội dần biến mất. Tiếp theo, cải cách hệ thống hình phạt, loại bỏ các hình thức trừng phạt phi lý như tra tấn tội phạm và chế độ liên lụy gia đình (연좌제), một truyền thống Nho giáo nghiêm khắc thiếu tính nhân đạo. Cuối cùng, cải cách các tập tục xã hội như cấm tảo hôn, thúc đẩy quyền tự do tái hôn cho phụ nữ góa, một bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền phụ nữ. Sửa đổi hệ thống nhận con nuôi (양자제도), giảm thiểu các ràng buộc nghiêm ngặt từ Nho giáo truyền thống. Đơn giản hóa quy định về trang phục, loại bỏ các tiêu chuẩn rườm rà của chế độ phong kiến.
Xã hội hiện đại ở châu Âu được hình thành qua các quá trình lịch sử quan trọng như phong trào Phục Hưng, Cải cách tôn giáo, Cách mạng Công nghiệp và Cách mạng Pháp. Những sự kiện này không chỉ thúc đẩy đổi mới văn hóa mà còn đẩy mạnh tiến bộ khoa học, dẫn đến một quá trình hiện đại hóa sâu rộng và nội sinh. Ngược lại, Triều Tiên trong thời kỳ cuối triều đại phong kiến lại không trải qua một quá trình cải cách tự phát tương tự. Các phong trào như Thực học (실학운동) và Phong trào Đông học (동학혁명), dù mang tính đổi mới, đã không thể phá vỡ sự đóng kín và bảo thủ của chế độ phong kiến Nho giáo. Sự bế tắc này dẫn đến một quá trình hiện đại hóa bị áp đặt từ bên ngoài, mà điển hình là Cải cách Giáp Ngọ, chịu sự chi phối từ các cường quốc phương Tây và Nhật Bản. Nguyên nhân cải cách thất bại do triều đình phong kiến và tầng lớp quan lại Nho giáo duy trì tư duy bảo thủ, chỉ tập trung vào quyền lợi của tầng lớp thống trị, điển hình qua sự áp bức thuế má hà khắc (가렴주구). Chính sách bế quan tỏa cảng (쇄국정책) khiến Triều Tiên không thể chủ động tiếp cận với làn sóng hiện đại hóa. Sự can thiệp ngày càng mạnh mẽ của Nhật Bản và các nước phương Tây khiến Triều Tiên trở thành thuộc địa hóa dưới sự áp đặt thay vì hiện đại hóa tự chủ. Đồng thời, văn hóa truyền thống bị đè nén bởi các giá trị phương Tây thông qua Nhật Bản. Các cụm từ như "gậy khai hóa" (개화장), "đảng khai hóa" (개화당), hay "quân khai hóa" (개화군) thể hiện sự tiếp nhận miễn cưỡng và áp đặt từ bên ngoài đối với khái niệm "khai hóa văn minh" (문명개화). Người dân, thay vì hiểu hiện đại hóa như một quá trình nội tại, đã nhầm lẫn nó với việc Tây hóa (서양화) thông qua ảnh hưởng từ Nhật Bản. Khai hóa (개화) trong bối cảnh này ám chỉ quá trình thoát khỏi các giá trị và lối sống truyền thống thời đại cũ, để hòa nhập với văn hóa và lối sống thời đại mới. Tuy nhiên, ở Triều Tiên, khai hóa lại mang tính áp đặt hơn là tự chủ, và bị đồng nhất với việc tiếp nhận văn hóa phương Tây qua trung gian Nhật Bản. Điều này tạo nên hiện đại hóa lệ thuộc, không dựa trên sức mạnh nội sinh, dẫn đến sự suy yếu quốc gia và đỉnh điểm là sự mất chủ quyền vào tay Nhật Bản.
Cải cách Giáp Ngọ mặc dù là một cuộc cải cách bị động do áp lực từ ngoại bang, nhưng không thể phủ nhận rằng đây là một bước ngoặt quan trọng trong việc thúc đẩy hiện đại hóa ở Triều Tiên. Thứ nhất, về mặt chính trị đánh dấu sự chuyển đổi từ chế độ quý tộc sang chính trị dân chủ hơn, đặt nền móng cho việc bình đẳng hóa trong quản trị. Khẳng định rõ ràng hơn về chủ quyền quốc gia, dù thực tế vẫn chịu sự chi phối từ ngoại bang. Thứ hai, về mặt xã hội xóa bỏ các rào cản truyền thống như bãi bỏ hệ thống phân biệt giai cấp và chế độ nô lệ, cấm kết hôn sớm, cho phép phụ nữ tái hôn. Thay đổi các yếu tố xã hội lỗi thời, bãi bỏ hệ thống liên lụy (연좌법), tạo cơ hội bình đẳng hơn giữa các tầng lớp. Sử dụng niên hiệu "Khai quốc" (개국기원) nhằm tạo ý thức về sự khởi đầu mới. Thứ ba, về mặt kinh tế đưa vào chế độ tiền tệ chuẩn bạc (은본위제). Áp dụng hệ thống nộp thuế bằng tiền (금납제). Sửa đổi hệ thống đo lường, khuyến khích phát triển ngân hàng và doanh nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, do triều đình Triều Tiên phụ thuộc quá nhiều vào ngoại bang, thiếu sức mạnh nội tại để triển khai cải cách một cách toàn diện. Đồng thời, các thế lực bảo thủ tại Triều Tiên mạnh mẽ ngăn cản tiến trình cải cách. Và vì phụ thuộc vào Nhật Bản, cải cách mang tính cưỡng bức hơn là tự nguyện, dẫn đến sự phản đối từ tầng lớp dân chúng. Dù hiệu quả thực tiễn còn hạn chế, cải cách Giáp Ngọ đã khởi đầu cho một thời kỳ mới về tư tưởng, phong trào khai hóa nhằm phá vỡ các ràng buộc truyền thống Nho giáo, khuyến khích phổ cập tri thức khoa học và ý thức tự do cá nhân. Thay vì tạo ra những điều hoàn toàn mới, người dân tập trung nhiều hơn vào việc giải phóng bản thân khỏi các tư tưởng cũ kỹ, lạc hậu. Trong quá trình cải cách, Hiến pháp Hồng Phạm 14 Điều (홍범14조), được ban hành dưới sự ép buộc của liên minh nội các Kim Hoằng Tập và Phác Vịnh Hiếu, có thể coi là văn bản pháp luật mang tính hiến pháp đầu tiên của Triều Tiên. Đây là một cột mốc quan trọng trong lịch sử pháp lý, dù phạm vi thực thi bị hạn chế.
Mặt khác, từ quan điểm của Nhật Bản, dù Nhật Bản đã thúc ép cải cách, nhưng mục tiêu không phải vì lợi ích của Triều Tiên. Khi đó, Ngoại trưởng Nhật Bản, Munemitsu Mutsu, đã phát biểu về cải cách Giáp Ngọ rằng: “Chúng ta chỉ cần tập trung vào lợi ích của đất nước mình (Nhật Bản), không nhất thiết phải hy sinh lợi ích của chúng ta vì Triều Tiên”.
Cải cách Giáp Ngọ là một cuộc cải cách bị áp đặt, phản ánh rõ ràng ý đồ xâm lược bán đảo Triều Tiên của Nhật Bản. Những thay đổi trong hệ thống quân sự chủ yếu được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho sự xâm lược quân sự của Nhật Bản, chỉ áp dụng những nội dung tối thiểu. Đồng thời, cải cách này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các lực lượng bảo thủ trong nước. Các cải cách kinh tế cũng thiên về việc tạo lợi thế cho Nhật Bản và các cường quốc phương Tây, phục vụ cho các hoạt động xâm lược và khai thác kinh tế. Do đó, dân chúng Triều Tiên, vốn đã có tâm lý phản đối mạnh mẽ Nhật Bản, đã kịch liệt phản đối nội dung của các cải cách này. Sự phản kháng này càng được khuấy động sau Sự kiện Ất Mùi (1895), dẫn đến các phong trào kháng Nhật, đặc biệt là phong trào Nghĩa binh Ất Mùi (을미의병).

title: Cải cách Giáp Ngọ

wikitext:
'''Cải cách Giáp Ngọ''' ({{langx|ko|갑오개혁}}, hay còn gọi là '''Cải cách Gabo''', là một cuộc cải cách hiện đại hóa được thực hiện vào năm 1894 (năm [[Giáp Ngọ]])<ref name="gabo nate">{{in lang|ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=B&i=110660&v=44 Gabo Reforms] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610003901/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=B&i=110660&v=44 |date=2011-06-10 }} at Nate Britannica Korea</ref> dưới thời Triều Tiên. Cuộc [[Cải cách Ất Mùi]] từ năm 1895 đến 1896 được coi là một phần của sự kiện này.

Sau cuộc [[Phong trào nông dân Đông Học|khởi nghĩa Đông Học]] vào năm 1894, Nhật Bản đã đưa quân đến Triều Tiên và yêu cầu nước này cải cách nội vụ. Ngày 23 tháng 7, quân Nhật chiếm đóng [[Gyeongbokgung|Cảnh Phúc Cung]]. Nội các [[Kim Hoằng Tập]] (Kim Hong-jip) do [[Đảng Khai Hóa]] làm trung tâm đã được thành lập. Ngày 27 tháng 7, cơ quan trung tâm cuộc cải cách, [[Quân Quốc Cơ Vụ Xứ]], chính thức được thiết lập.
==Nội dung chính Cải cách Giáp Ngọ==
Cải cách Giáp Ngọ tương tự như cuộc Duy tân Minh Trị ở Nhật Bản và đã tạo ra những thay đổi và tuyên bố toàn diện sau đây:<ref name="gabo ktta"/><ref>{{cite book|last=Seth|first=Michael J|title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|year=2010|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742567160|page=225|url=https://books.google.com/books?id=WJtMGXyGlUEC}}</ref>
* Thay đổi hệ thống niên hiệu: Ngừng sử dụng niên hiệu Trung Quốc, chuyển sang sử dụng niên hiệu riêng của Triều Tiên (Khai Quốc kỷ niên).
* Tách biệt cơ cấu chính quyền: Phân tách Cung Nội Phủ và Nghị Chính Phủ.
* Tái tổ chức Lục tào: Các tào như Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công được cải tổ thành tám nha môn mới: Nội vụ, Ngoại vụ, Tài chính, Quân vụ, Pháp vụ, Học vụ, Công vụ, và Nông Thương vụ.
* Cải cách giáo dục và xã hội
* Bãi bỏ chế độ khoa cử.
* Xóa bỏ chế độ thân phận phong kiến và chế độ nô lệ.
* Cấm mua bán người và tra tấn.
* Hủy bỏ chế độ liên đới chịu trách nhiệm khi có tội (liên tọa pháp).
* Cấm kết hôn sớm, cho phép góa phụ tái hôn.
* Thực hiện cải cách tài khóa.
* Quy định nộp thuế bằng tiền mặt.
* Áp dụng chế độ tiền tệ dựa trên bạc.
* Thống nhất hệ thống đo lường.
* Cải cách hệ thống hành chính địa phương, chuyển từ 8 đạo sang 23 phủ.
* Thiết lập hệ thống cảnh sát và quân đội hiện đại.
* Cải cách hệ thống tư pháp theo hướng hiện đại hóa.

Các sự kiện quan trọng liên quan:
* Ngày 7 tháng 1 năm 1895: Vua [[Triều Tiên Cao Tông|Cao Tông]] dẫn thái tử ([[Triều Tiên Thuần Tông|Thuần Tông]]) và bá quan triều đình tuyên thệ tại tông miếu, công bố “Hồng Phạm Thập Tứ Điều”, trong đó điều đầu tiên tuyên bố cắt đứt quan hệ chư hầu với nhà Thanh, khẳng định Triều Tiên độc lập và tự chủ.
* Tháng 5 năm 1895: Chính quyền Kim Hoằng Tập sụp đổ do mâu thuẫn nội bộ.
* Ngày 8 tháng 10 năm 1895 (Sự kiện Ất Mùi): [[Minh Thành Hoàng hậu|Hoàng hậu Minh Thành]] (Mẫn Từ Anh) bị ám sát. Sau sự kiện này, [[Cải cách Ất Mùi]] bắt đầu nhưng chịu nhiều gián đoạn do sự trỗi dậy của phái thân Nga.
==Bối cảnh==
Vào ngày 23 tháng 7 năm 1882, khi bị đẩy ra khỏi chính trường, [[Hưng Tuyên đại viện quân|Hưng Tuyên Đại Viện Quân]] (흥선대원군) đã cố gắng lợi dụng cuộc [[binh biến Nhâm Ngọ]] (임오군란) làm cơ hội để quay trở lại nắm quyền, nhưng thất bại do bị [[nhà Thanh]] ngăn chặn.<ref name="Marius B. Jansen">Marius B. Jansen (April 1989). The Cambridge History of Japan Volume 5 The Nineteenth Century. Cambridge University Press {{ISBN|0-521-22356-3}}.</ref> Sau đó, triều đình Triều Tiên, được tái cơ cấu dưới sự lãnh đạo từ phe thân tộc họ Mẫn (민씨척족), đã cố gắng thúc đẩy cải cách hiện đại hóa, lấy [[Vận động Dương Vụ|phong trào Dương Vụ]] (양무운동) của nhà Thanh làm gương.

Những cải cách hiện đại hóa do triều đình dẫn dắt đòi hỏi nguồn tài chính lớn, trong khi tài chính Triều Tiên đã bị lung lay từ gốc rễ do tình trạng hỗn loạn trong ba chính sách tài chính chính, [[tam chính vấn loạn]] (삼정의문란). Hơn nữa, thâm hụt thương mại với Nhật Bản, mất cân bằng thương mại với nhà Thanh, cùng với việc các cường quốc xâm phạm quyền lợi Triều Tiên, đã làm cho tình hình càng trở nên tồi tệ. Thậm chí, tài chính triều đình và hoàng gia cũng không được tách biệt, và những mâu thuẫn như miễn thuế cho tầng lớp quý tộc, độc quyền kinh doanh nhà nước của hoàng tộc vẫn không được giải quyết.

Tình hình càng thêm bi đát khi nhà Thanh cử [[Paul Georg von Möllendorff]] đến và cho phát hành tiền [[Đương Ngũ Tiền]] (당오전), đẩy nền kinh tế Triều Tiên vốn đã khó khăn đến bờ vực sụp đổ. Tỷ giá hối đoái tăng cao, làm thâm hụt thương mại thêm trầm trọng. Các quan lại địa phương thì thu thuế bằng đồng [[Thường Bình Thông bảo]] (상평통보), loại tiền tệ vốn được lưu hành, nhưng nộp thuế cho chính quyền trung ương bằng mệnh giá Đương Ngũ Tiền, vốn chỉ bằng 1/5 giá trị thật, và biển thủ khoản chênh lệch này. Hệ thống tài chính hỗn loạn đã đạt đến mức đỉnh điểm.

Do đó, [[Kim Ok-gyun|Kim Ngọc Quân]] (김옥균), [[Pak Yung-hio|Phác Vịnh Hiếu]] (박영효), và [[Seo Jae-pil|Từ Tái Bật]] (서재필) cùng các thành viên thuộc phái cấp tiến cải cách đã kêu gọi phương Tây hóa theo kiểu Nhật Bản, nhưng lại khiến phe thân tộc họ Mẫn mang lòng thù hận. Dù những nỗ lực cải cách đã gây ấn tượng với vua [[Triều Tiên Cao Tông|Cao Tông]] và được trao nhiều cơ hội, nhưng mỗi lần như vậy, phe bảo thủ do dòng họ Mẫn lãnh đạo luôn tìm cách cản trở. Trước tình thế đó, phái cải cách đã tiến hành cuộc [[đảo chính Giáp Thân]] (갑신정변) vào năm 1884. Tuy nhiên, nhà Thanh can thiệp, quân Nhật rút lui, cùng việc vua Cao Tông không còn ủng hộ phái cải cách đã khiến cuộc đảo chính chỉ kéo dài ba ngày trước khi thất bại. Nhiều thành viên phái cải cách bị giết, trong khi số còn sống sót phải chạy trốn. Một số người, bao gồm Từ Tái Bật, đã sống lưu vong, chủ yếu ở Nhật Bản. Họ rời khỏi Triều Tiên trên con tàu Chitosemaru (千歲丸). Việc những người lưu vong này, cùng với cuộc cạnh tranh quyền bá chủ trên bán đảo Triều Tiên, liên tục gây ra xung đột ngoại giao giữa nhà Thanh và Nhật Bản. Cuối cùng, hai nước đã đạt được thỏa thuận trong [[Điều ước Thiên Tân]] năm 1885, theo đó cả hai bên đồng ý rút quân khỏi Triều Tiên đồng thời.

Năm 1894, [[Phong trào nông dân Đông Học|Phong trào Nông dân Đông học]] (동학농민운동) bùng nổ và các cuộc nổi dậy nông dân ở [[vùng Tam Nam]] (삼남지방) nhanh chóng lan rộng khắp cả nước. Lúc này, dòng họ Mẫn, vốn đã liên kết chặt chẽ với nhà Thanh, đã yêu cầu nhà Thanh cử viện binh. Đáp lại, nhà Thanh điều quân từ Mãn Châu tiến xuống phía nam.

Tuy nhiên, lực lượng Nông dân Đông học đã ký [[Hòa ước Jeonju]] (전주화약) với triều đình Triều Tiên, mở ra một thời kỳ cải cách lớn. Theo thỏa thuận, ở trung ương, chính quyền lập ra [[Giáo chính sảnh]] (교정청), còn ở địa phương, tổ chức tự trị của nông dân là [[Chấp cương sở]] (집강소) được thành lập, cho phép nông dân tham gia vào các vụ xét xử quan trọng. Đây là khởi đầu của cuộc Cải cách Giáp Ngọ.

Sau Hòa ước Jeonju, quân Thanh đang tiến xuống phía nam đã phải rút lui. Tuy nhiên, do Điều ước Thiên Tân, Nhật Bản không có lý do chính đáng để triển khai quân đội. Dù vậy, Nhật Bản vẫn đổ bộ quân lên bán đảo Triều Tiên, tấn công [[Gyeongbokgung|Cung Cảnh Phúc]] (경복궁) trong sự kiện gọi là [[Chiến tranh Nhật–Thanh|Giáp Ngọ Oa loạn]] và chiếm giữ các cơ quan trung ương triều đình Triều Tiên. Ngay sau đó, Nhật Bản thành lập một nội các thân Nhật, giải thể Giáo chính sảnh và thiết lập cơ quan [[Quân quốc cơ vụ xứ]] (군국기무처) để can thiệp vào các cải cách vốn được khởi xướng từ Hòa ước Jeonju. Cả Nhật Bản và chính quyền thân Nhật đã tiến hành các cuộc đàn áp đẫm máu nhằm tiêu diệt phong trào Nông dân Đông học, dẫn đến những vụ thảm sát hàng loạt.

Ban đầu được cho là một cuộc chiến khó phân định bên nào sẽ chiếm ưu thế, nhưng Chiến tranh Thanh-Nhật nhanh chóng nghiêng về phía Nhật Bản. Quân Thanh bị đánh bại trên bán đảo Triều Tiên và nhanh chóng phải rút khỏi Triều Tiên. Sau khi thất bại trong trận [[Hải chiến Hoàng Hải (1894)|hải chiến Hoàng Hải]] (황해 해전), nhà Thanh mất quyền kiểm soát biển và lần lượt để mất các điểm chiến lược quan trọng ở vùng [[biển Hoa Đông]] vào tay Nhật Bản, bao gồm cả [[cảng Lữ Thuận]] tại Liêu Đông, [[Uy Hải|Uy Hải Vệ]] trên bán đảo Sơn Đông, và đảo Đài Loan.

Nỗ lực nhà Thanh nhằm kéo dài chiến sự để tranh thủ sự can thiệp từ các cường quốc phương Tây, qua đó kết thúc chiến tranh với điều kiện bớt bất lợi hơn, đã không thành công trước tốc độ tấn công nhanh chóng và quyết liệt từ Nhật Bản. Kết quả, Chiến tranh Thanh-Nhật đã kết thúc với thắng lợi thuộc về Nhật Bản, chính thức xác nhận qua [[Hiệp ước Shimonoseki]].

Sau chiến thắng của Nhật Bản, các thành viên thuộc phái cải cách Triều Tiên, vốn đang sống lưu vong tại Nhật Bản, đã trở về nước. Dựa vào ảnh hưởng của Nhật Bản, họ tìm cách áp đặt các cải cách theo mô hình Nhật Bản tại Triều Tiên, và đây chính là những gì được gọi là Cải cách Giáp Ngọ.
==Cải cách lần thứ nhất==
Cải cách Giáp Ngọ được thực hiện từ ngày 27 tháng 7 năm 1894 (âm lịch ngày 25 tháng 6) đến ngày 17 tháng 12 năm 1894 (âm lịch ngày 21 tháng 11) dưới sự dẫn dắt từ Nội các Kim Hoằng Tập (김홍집) và chỉ đạo từ Quân quốc cơ vụ xứ (군국기무처).<ref name="gabo nate"/>{{sfn|Kang|2006|p=483}}

Quân quốc cơ vụ xứ, được thành lập thay thế cho Giáo chính sảnh, là một cơ quan thỏa thuận tạm thời bao gồm 17 thành viên, trong đó có Kim Hoằng Tập, Kim Duẫn Thực (김윤식), và Kim Gia Trấn (김가진). Cơ quan này chịu trách nhiệm cải cách các vấn đề hành chính, tư pháp, giáo dục, xã hội, và chính trị vốn mang tính tiền hiện đại. Tổng lý Quân quốc cơ vụ xứ là Kim Hoằng Tập, người đảm nhiệm chức vụ [[Lãnh nghị chính]] (영의정).

Một trong những đặc điểm quan trọng của cải cách là việc sử dụng niên hiệu "Khai Quốc" (개국) để thể hiện mối quan hệ bình đẳng với nhà Thanh. Hệ thống quan chế trung ương được chia thành Nghị chính phủ (의정부) và Cung nội phủ (궁내부), đồng thời hệ thống Lục tào (6조) truyền thống được thay thế bằng tám cơ quan hành chính mới gọi là Bát nha môn (八衙門), gồm: Nội vụ (내무), Ngoại vụ (외무), Tài chính (탁지), Quân vụ (군무), Pháp vụ (법무), Học vụ (학무), Công vụ (공무), và Nông thương (농상). Các cơ quan này trực thuộc Nghị chính phủ.

Cung nội phủ được thiết lập để tách biệt công việc hoàng gia với công việc chính phủ. Tài chính được thống nhất dưới sự quản lý từ Tài chính nha môn (탁지아문). Các cải cách khác bao gồm việc bãi bỏ chế độ khoa cử (과거제), áp dụng hệ thống tiền tệ dựa trên bạc, thống nhất các tiêu chuẩn đo lường, và chuyển sang hệ thống thu thuế bằng tiền mặt. Ngoài ra, Cảnh vụ sảnh (경무청) được thành lập để triển khai hệ thống cảnh sát hiện đại.

Hưng Tuyên Đại Viện Quân (흥선대원군) đã giữ vai trò nhiếp chính trong khoảng một tháng từ tháng 7 đến tháng 8 năm 1894, nhưng do bất đồng với Nhật Bản, ông buộc phải từ chức.
==Cải cách lần thứ hai==
Cải cách lần thứ hai được thực hiện từ ngày 17 tháng 12 năm 1894 (âm lịch ngày 21 tháng 11) đến ngày 6 tháng 7 năm 1895 (âm lịch ngày 14 tháng 5 nhuận), dưới sự lãnh đạo từ chính phủ liên hiệp giữa Kim Hoằng Tập và Phác Vịnh Hiếu.

Trong giai đoạn này, cơ quan Quân quốc cơ vụ xứ, vốn là tổ chức chủ đạo trong cải cách lần thứ nhất, đã bị giải thể. Hệ thống chính phủ được cải tổ, Nghị chính phủ được đổi tên thành Nội các (내각), đánh dấu sự ra đời chế độ nội các. Dưới Nội các, Bát nha môn từ cải cách lần thứ nhất được tái tổ chức thành Bảy bộ.

Vua Cao Tông đã ban hành [[14 Điều Hồng phạm]] (홍범14조), công bố phương hướng cải cách toàn diện. Trong đó, hệ thống nhân sự được cải tiến, chế độ lương tháng (월봉제도) được thiết lập cho quan lại, và quyền bổ nhiệm quan chức được giao cho các đại thần đứng đầu các bộ, bao gồm Tổng lý đại thần (총리대신).

Ngoài ra, hệ thống hành chính từ 8 đạo (8도) được chia thành 23 phủ (23부), tạo điều kiện quản lý chặt chẽ hơn. Hệ thống phân biệt địa vị xã hội giữa các tầng lớp quan văn, quan võ và dân thường bị bãi bỏ. Quyền tư pháp vốn được thực thi bởi các quan chức địa phương bị thu hồi. Các tòa án độc lập (재판소) được thành lập để đảm bảo tính công bằng trong xét xử. Quyền lực quân sự vốn nằm ở địa phương được tập trung hóa, đặt dưới sự kiểm soát từ trung ương, xây dựng một hệ thống quan liêu hiện đại.<ref name="gabo nate" /><ref>{{in lang|ko}} Kang Junman (강준만), ''Walk through Korea's Modern History 2'' (한국근대사산책 2) p291, [http://inmul.co.kr/ Inmul Publishing Co.(인물과 사상사)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100625083041/http://inmul.co.kr/ |date=2010-06-25 }}, Seoul, 2007. {{ISBN|978-89-5906-072-6}}</ref>

Cuộc cải cách lần thứ hai này không chỉ nhằm mục đích hiện đại hóa hành chính, quân sự và tư pháp mà còn phá bỏ cấu trúc xã hội phong kiến, đặt nền móng cho một nhà nước hiện đại hóa theo kiểu phương Tây.
==Cải cách lần thứ ba==
Cải cách Giáp Ngọ lần thứ ba, còn được gọi là Cải cách Ất Mùi (을미개혁), diễn ra từ ngày 8 tháng 10 năm 1895 (âm lịch ngày 20 tháng 8),<ref name=autogenerated4>{{cite web|url=http://www.gkn-la.net/history_resources/queen_min.htm |title=Queen Min of Korea - the "Last Empress" |access-date=2013-03-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060217083556/http://www.gkn-la.net/history_resources/queen_min.htm |archive-date=2006-02-17 }}</ref> ngay sau sự kiện [[Ất Mùi sự biến|sát hại hoàng hậu Mẫn]] (을미사변),<ref name="queen min">[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1895/11/10/106073098.pdf Characteristics of Queen of Korea] ''[[The New York Times]]'' Nov 10, 1895</ref> đến ngày 11 tháng 2 năm 1896 (âm lịch ngày 28 tháng 12), ngay trước sự kiện [[Nga quán bá thiên|trốn khỏi đại sứ quan Nga]] (아관파천).<ref name="Dong-a 2002">{{cite news|url=http://www.donga.com/docs/magazine/shin/2004/11/09/200411090500053/200411090500053_1.html |script-title=ko:일본인 폭도가 가슴을 세 번 짓밟고 일본도로 난자했다 |newspaper=[[Dong-a Ilbo]] |author=Park Jong-hyo (박종효), former professor at [[Lomonosov Moscow State University]] |date= 2002-01-01 |issue= 508 |pages=472 ~ 485|language=ko}}</ref> Cuộc cải cách này do chính phủ Kim Hoằng Tập lần thứ ba lãnh đạo, với sự kiểm soát chặt chẽ từ các lực lượng thân Nhật Bản. Đây được coi là cuộc cải cách mang đậm màu sắc thân Nhật nhất.<ref name="gabo ktta">''Korea through the Ages Vol. 2'' p40-p43</ref><ref name="gabo doosan">{{in lang|ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=4790 Gabo Reforms] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120711173946/http://100.naver.com/100.nhn?docid=4790 |date=2012-07-11 }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref>{{sfn|Kang|2006|p=483}}<ref>{{Cite book |last1=Kang |first1=Chae-ŏn |url=https://books.google.com/books?id=XB4UYXNQK1wC&dq=Gabo+reforms+Kim+Hong+jip&pg=PA483 |title=The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism |last2=Kang |first2=Jae-eun |date=2006 |publisher=Homa & Sekey Books |isbn=978-1-931907-30-9 |language=en}}</ref>

Dương lịch được chính thức đưa vào sử dụng, với ngày 17 tháng 11 năm 1895 (âm lịch) được đổi thành ngày 1 tháng 1 năm 1896 (dương lịch).<ref>[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2010/04/181_24875.html Gabo Reforms], [[Korea Times]], 2008-05-28. Retrieved 2010-06-23</ref> Nhân dịp này, niên hiệu được đổi thành Kiến Dương (건양), thể hiện sự bắt đầu một kỷ nguyên mới. Chính phủ ban hành sắc lệnh bắt buộc cắt tóc ngắn (단발령), tượng trưng cho việc xóa bỏ truyền thống cũ và đồng hóa văn hóa theo phong cách phương Tây. Chính phủ thúc đẩy việc tiêm phòng đậu mùa (종두) trên quy mô toàn quốc, dù trước đó các phương pháp tiêm phòng đã được thực hiện trong các cơ sở y tế tư nhân. Hệ thống bưu chính hiện đại được thiết lập với việc thành lập cơ quan bưu điện (우체사), nhằm hiện đại hóa giao tiếp và liên lạc tại Triều Tiên.

Việc chính quyền cưỡng chế thực hiện sắc lệnh cắt tóc, kết hợp với sự phẫn nộ trước sự kiện Sát hại hoàng hậu Mẫn do người Nhật hậu thuẫn, đã châm ngòi cho làn sóng phản đối mạnh mẽ từ người dân. Những cảm xúc chống Nhật và chống chính phủ đã bùng nổ, dẫn đến sự hình thành các phong trào nghĩa quân kháng Nhật lớn trên toàn quốc, được gọi là Phong trào Nghĩa quân Ất Mùi (을미의병).
==Kết thúc cải cách==
Cải cách Giáp Ngọ, mặc dù được khởi xướng nhằm hiện đại hóa và cải tổ xã hội Triều Tiên, đã bị suy yếu và cuối cùng chấm dứt do nhiều vấn đề nội bộ và sự can thiệp từ các thế lực bên ngoài.

Sự bất mãn với hướng đi các cải cách, đặc biệt từ phía Nhật Bản, cùng với áp lực từ triều đình, trong đó có vua Cao Tông và [[Minh Thành Hoàng hậu|hoàng hậu Mẫn]] (명성황후), đã khiến nhà cải cách Phác Vịnh Hiếu phải trốn sang Nhật Bản. Sau sự kiện này, các cải cách vẫn được tiếp tục dưới sự lãnh đạo của Nội các Kim Hoằng Tập. Tuy nhiên, tác động các sự kiện nghiêm trọng như vụ ám sát hoàng hậu Mẫn vào năm 1895 và sự kiện vua Cao Tông trốn đến Đại sứ quán Nga năm 1896 đã làm sụp đổ hoàn toàn nỗ lực cải cách.

Sau vụ trốn khỏi đại sứ quan Nga, các yếu nhân trong Nội các Kim Hoằng Tập bị sát hại, khiến hệ thống cải cách không thể tiếp tục. Những nỗ lực cải cách, dù mang tham vọng thay đổi cấu trúc xã hội và chính trị, đã kết thúc trong bối cảnh hỗn loạn và bất ổn chính trị, đánh dấu một giai đoạn đầy biến động trong lịch sử Triều Tiên.
==Ý nghĩa và hạn chế cuộc cải cách==
Cải cách Giáp Ngọ mang tính chất của một cuộc cải cách hiện đại hóa do Nhật Bản dẫn dắt, với mục tiêu thay đổi các yếu tố truyền thống của xã hội Nho giáo để phù hợp hơn với tư duy hiện đại. Nhiều nỗ lực được thực hiện nhằm cải tổ sâu sắc hệ thống xã hội và luật pháp của Triều Tiên. Đầu tiên xóa bỏ chế độ đẳng cấp, bãi bỏ hệ thống phân biệt giai cấp và cho phép tuyển dụng nhân tài dựa trên năng lực thay vì xuất thân. Cấm mua bán nô lệ, đánh dấu sự chấm dứt chế độ nô lệ truyền thống. Sau thời kỳ này, sự phân biệt địa vị xã hội dần biến mất. Tiếp theo, cải cách hệ thống hình phạt, loại bỏ các hình thức trừng phạt phi lý như tra tấn tội phạm và chế độ liên lụy gia đình (연좌제), một truyền thống Nho giáo nghiêm khắc thiếu tính nhân đạo. Cuối cùng, cải cách các tập tục xã hội như cấm tảo hôn, thúc đẩy quyền tự do tái hôn cho phụ nữ góa, một bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền phụ nữ. Sửa đổi hệ thống nhận con nuôi (양자제도), giảm thiểu các ràng buộc nghiêm ngặt từ Nho giáo truyền thống. Đơn giản hóa quy định về trang phục, loại bỏ các tiêu chuẩn rườm rà của chế độ phong kiến.

Xã hội hiện đại ở châu Âu được hình thành qua các quá trình lịch sử quan trọng như phong trào [[Phục Hưng]], [[Cải cách tôn giáo]], [[Cách mạng Công nghiệp]] và [[Cách mạng Pháp]]. Những sự kiện này không chỉ thúc đẩy đổi mới văn hóa mà còn đẩy mạnh tiến bộ khoa học, dẫn đến một quá trình hiện đại hóa sâu rộng và nội sinh. Ngược lại, Triều Tiên trong thời kỳ cuối triều đại phong kiến lại không trải qua một quá trình cải cách tự phát tương tự. Các phong trào như [[Thực học]] (실학운동) và [[Đông học|Phong trào Đông học]] (동학혁명), dù mang tính đổi mới, đã không thể phá vỡ sự đóng kín và bảo thủ của chế độ phong kiến Nho giáo. Sự bế tắc này dẫn đến một quá trình hiện đại hóa bị áp đặt từ bên ngoài, mà điển hình là Cải cách Giáp Ngọ, chịu sự chi phối từ các cường quốc phương Tây và Nhật Bản. Nguyên nhân cải cách thất bại do triều đình phong kiến và tầng lớp quan lại Nho giáo duy trì tư duy bảo thủ, chỉ tập trung vào quyền lợi của tầng lớp thống trị, điển hình qua sự áp bức [[thuế má hà khắc]] (가렴주구). Chính sách [[bế quan tỏa cảng]] (쇄국정책) khiến Triều Tiên không thể chủ động tiếp cận với làn sóng hiện đại hóa. Sự can thiệp ngày càng mạnh mẽ của Nhật Bản và các nước phương Tây khiến Triều Tiên trở thành thuộc địa hóa dưới sự áp đặt thay vì hiện đại hóa tự chủ. Đồng thời, văn hóa truyền thống bị đè nén bởi các giá trị phương Tây thông qua Nhật Bản. Các cụm từ như "gậy khai hóa" (개화장), "đảng khai hóa" (개화당), hay "quân khai hóa" (개화군) thể hiện sự tiếp nhận miễn cưỡng và áp đặt từ bên ngoài đối với khái niệm "khai hóa văn minh" (문명개화). Người dân, thay vì hiểu hiện đại hóa như một quá trình nội tại, đã nhầm lẫn nó với việc Tây hóa (서양화) thông qua ảnh hưởng từ Nhật Bản. Khai hóa (개화) trong bối cảnh này ám chỉ quá trình thoát khỏi các giá trị và lối sống truyền thống thời đại cũ, để hòa nhập với văn hóa và lối sống thời đại mới. Tuy nhiên, ở Triều Tiên, khai hóa lại mang tính áp đặt hơn là tự chủ, và bị đồng nhất với việc tiếp nhận văn hóa phương Tây qua trung gian Nhật Bản. Điều này tạo nên hiện đại hóa lệ thuộc, không dựa trên sức mạnh nội sinh, dẫn đến sự suy yếu quốc gia và đỉnh điểm là sự mất chủ quyền vào tay Nhật Bản.

Cải cách Giáp Ngọ mặc dù là một cuộc cải cách bị động do áp lực từ ngoại bang, nhưng không thể phủ nhận rằng đây là một bước ngoặt quan trọng trong việc thúc đẩy hiện đại hóa ở Triều Tiên. Thứ nhất, về mặt chính trị đánh dấu sự chuyển đổi từ chế độ quý tộc sang chính trị dân chủ hơn, đặt nền móng cho việc bình đẳng hóa trong quản trị. Khẳng định rõ ràng hơn về chủ quyền quốc gia, dù thực tế vẫn chịu sự chi phối từ ngoại bang. Thứ hai, về mặt xã hội xóa bỏ các rào cản truyền thống như bãi bỏ hệ thống phân biệt giai cấp và chế độ nô lệ, cấm kết hôn sớm, cho phép phụ nữ tái hôn. Thay đổi các yếu tố xã hội lỗi thời, bãi bỏ hệ thống liên lụy (연좌법), tạo cơ hội bình đẳng hơn giữa các tầng lớp. Sử dụng niên hiệu "Khai quốc" (개국기원) nhằm tạo ý thức về sự khởi đầu mới. Thứ ba, về mặt kinh tế đưa vào chế độ tiền tệ chuẩn bạc (은본위제). Áp dụng hệ thống nộp thuế bằng tiền (금납제). Sửa đổi hệ thống đo lường, khuyến khích phát triển ngân hàng và doanh nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, do triều đình Triều Tiên phụ thuộc quá nhiều vào ngoại bang, thiếu sức mạnh nội tại để triển khai cải cách một cách toàn diện. Đồng thời, các thế lực bảo thủ tại Triều Tiên mạnh mẽ ngăn cản tiến trình cải cách. Và vì phụ thuộc vào Nhật Bản, cải cách mang tính cưỡng bức hơn là tự nguyện, dẫn đến sự phản đối từ tầng lớp dân chúng. Dù hiệu quả thực tiễn còn hạn chế, cải cách Giáp Ngọ đã khởi đầu cho một thời kỳ mới về tư tưởng, phong trào khai hóa nhằm phá vỡ các ràng buộc truyền thống Nho giáo, khuyến khích phổ cập tri thức khoa học và ý thức tự do cá nhân. Thay vì tạo ra những điều hoàn toàn mới, người dân tập trung nhiều hơn vào việc giải phóng bản thân khỏi các tư tưởng cũ kỹ, lạc hậu. Trong quá trình cải cách, Hiến pháp [[Hồng Phạm 14 Điều]] (홍범14조), được ban hành dưới sự ép buộc của liên minh nội các Kim Hoằng Tập và Phác Vịnh Hiếu, có thể coi là văn bản pháp luật mang tính hiến pháp đầu tiên của Triều Tiên. Đây là một cột mốc quan trọng trong lịch sử pháp lý, dù phạm vi thực thi bị hạn chế.

Mặt khác, từ quan điểm của Nhật Bản, dù Nhật Bản đã thúc ép cải cách, nhưng mục tiêu không phải vì lợi ích của Triều Tiên. Khi đó, Ngoại trưởng Nhật Bản, [[Munemitsu Mutsu]], đã phát biểu về cải cách Giáp Ngọ rằng: “Chúng ta chỉ cần tập trung vào lợi ích của đất nước mình (Nhật Bản), không nhất thiết phải hy sinh lợi ích của chúng ta vì Triều Tiên”.

Cải cách Giáp Ngọ là một cuộc cải cách bị áp đặt, phản ánh rõ ràng ý đồ xâm lược bán đảo Triều Tiên của Nhật Bản. Những thay đổi trong hệ thống quân sự chủ yếu được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho sự xâm lược quân sự của Nhật Bản, chỉ áp dụng những nội dung tối thiểu. Đồng thời, cải cách này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các lực lượng bảo thủ trong nước. Các cải cách kinh tế cũng thiên về việc tạo lợi thế cho Nhật Bản và các cường quốc phương Tây, phục vụ cho các hoạt động xâm lược và khai thác kinh tế. Do đó, dân chúng Triều Tiên, vốn đã có tâm lý phản đối mạnh mẽ Nhật Bản, đã kịch liệt phản đối nội dung của các cải cách này. Sự phản kháng này càng được khuấy động sau [[Sự kiện Ất Mùi]] (1895), dẫn đến các [[phong trào kháng Nhật]], đặc biệt là phong trào [[Nghĩa binh Ất Mùi]] (을미의병).
==Xem thêm==
* [[Biến cố Giáp Thân]]
* [[Hòa ước Jeonju]]
* [[Sự kiện Ất Mùi]]
* [[Cải cách Quang Vũ]]
* [[Cải cách Ất Mùi]]
* [[Dương vụ Vận động]]
==Tham khảo==
{{tham khảo}}
===Tài liệu tham khảo===
*{{in lang|ko}} [https://web.archive.org/web/20110610003901/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=B&i=110660&v=44 Cải cách Giáp Ngọ] at Nate Britannica Korea
*{{in lang|ko}} [http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b01g1339a Cải cách Giáp Ngọ] at Daum Britannica Korea
*{{in lang|ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=4790 Cải cách Giáp Ngọ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120711173946/http://100.naver.com/100.nhn?docid=4790 |date=2012-07-11 }} at [[Doosan Encyclopedia]]
*The Academy of Korean Studies, ''Korea through the Ages Vol. 2'', The Editor Publishing Co., Seoul, 2005. {{ISBN|89-7105-544-8}}
*{{cite book|last=Kang|first=Jae-eun |title=The Land of Scholars: Two Thousand Years of Korean Confucianism|url=https://books.google.com/books?id=XB4UYXNQK1wC&pg=PA483|year=2006|publisher=Homa & Sekey Books|isbn=978-1-931907-30-9}}
*Yu Kilchun, “Levels of enlightenment”, pp. 248–253 in Yôngho Ch'oe and Peter H. Lee eds., Sources of Korean Tradition, Vol. 2: From the Sixteenth to the Twentieth Centuries
*Young I. Lew, “Korean-Japanese Politics behind the Kabo-Ulmi Reform Movement, 1894 to 1896”, Journal of Korean Studies, Vol. 3 (1981)

==Liên kết ngoài==
+{{Commonscatinline|Cải cách Giáp Ngọ}}

[[Thể loại:Lịch sử Triều Tiên]]
[[Thể loại:Cải cách tại châu Á]]


text:
# Javalli, Shimoga
Javalli là một làng thuộc tehsil Shimoga, huyện Shimoga, bang Karnataka, Ấn Độ.

wikiname: viwiki

title: Javalli, Shimoga

in_language: vi

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
 | tên = Javalli
 | settlement_type=[[Làng]]
 | tên hiệu =
 | khẩu hiệu =
 | hình nền trời =
 | hình cờ =
 | hình con dấu =
 | bản đồ =
 | ctbd =
 | subdivision_type = [[Danh sách quốc gia|Quốc gia]]
 | subdivision_type1 = [[Phân cấp hành chính ở Ấn Độ|Bang]]
 | subdivision_type2 = [[Phân cấp hành chính ở Ấn Độ|Huyện]]
 | subdivision_name = {{flag|Ấn Độ}}
 | subdivision_name1 = [[Karnataka]]
 | subdivision_name2 = [[Shimoga (huyện)|Shimoga]]
 | subdivision_type3 = [[Tehsil|Thành phố/thị trấn]]
| subdivision_name3 = [[Shimoga]]
 | established_title =
 | established_date =
 | established_title2 =
 | established_date2 =
 | government_type =
 | leader_title =
 | leader_tên =
 | area_magnitude =
 | area_total_sq_mi =
 | area_total_km2 =
 | area_land_sq_mi =
 | area_land_km2 =
 | area_water_sq_mi =
 | area_water_km2 =
 | area_urban_sq_mi =
 | area_urban_km2 =
 | area_metro_km2 =
 | area_metro_sq_mi =
 | population_as_of=
 | population_footnotes =
 | population_total =
 | population_urban =
 | population_metro =
 | population_density_sq_mi =
 | population_density_km2 =
 | timezone = [[Giờ chuẩn Ấn Độ|IST]]
 | utc_offset = +5:30
 | timezone_DST =
 | utc_offset_DST =
 | latd = | latm = | lats = | latNS = N
 | longd = | longm = | longs =| longEW = W
 | elevation_footnotes=
 | elevation_ft =
 | elevation_m =
 | website =
 | footnotes =
}}
'''Javalli''' là một [[làng]] thuộc [[tehsil]] [[Shimoga]], huyện [[Shimoga (huyện)|Shimoga]], bang [[Karnataka]], [[Ấn Độ]].<ref>{{chú thích web|url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/List_of_Villages/List_of_Villages_Alphabetical.aspx?cki=&ComboState_Code=29|publisher=[[Bộ Nhà ở Ấn Độ]]|title=Danh sách làng thuộc bang Karnataka|access-date = ngày 27 tháng 10 năm 2012}}</ref><ref>{{chú thích web| url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Shimoga/Shimoga/Javalli|publisher=Onefivenine.com |title= Làng Javalli|access-date = ngày 27 tháng 10 năm 2012}}</ref>

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

{{Shimoga}}

[[Thể loại:Shimoga (huyện)]]

{{Karnataka-stub}}

title: Javalli

Quốc gia: Ấn Độ

Bang: Karnataka

Huyện: Shimoga

Thành phố/thị trấn: Shimoga


text:
# Hypena innotata
Hypena innotata là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

title: Hypena innotata

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Hypena innotata''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| genus = ''[[Hypena]]''
| species = '''''H. innotata'''''
| binomial = ''Hypena innotata''
| binomial_authority = Warren, 1913
| synonyms =
}}
'''''Hypena innotata''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Hypena+innotata/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate= ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Hypena innotata|''Hypena innotata''}}
*{{commonscat-inline|Hypena innotata|''Hypena innotata''}}

[[Thể loại:Hypena]]

{{Hypeninae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Erebidae

Chi (genus): Hypena

Loài (species): H. innotata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Hypena innotata · Warren, 1913


text:
# Vellozia albiflora
Vellozia albiflora là một loài thực vật có hoa trong họ Velloziaceae. Loài này được Pohl miêu tả khoa học đầu tiên năm 1828.

title: Vellozia albiflora

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Vellozia albiflora''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Pandanales]]
| familia = [[Velloziaceae]]
| genus = ''[[Vellozia]]''
| species = '''''V. albiflora'''''
| binomial = ''Vellozia albiflora''
| binomial_authority = Pohl, 1828
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
}}
'''''Vellozia albiflora''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong họ [[Velloziaceae]]. Loài này được Pohl miêu tả khoa học đầu tiên năm 1828.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-291326| title=''Vellozia albiflora''|accessdate=ngày 20 tháng 7 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Vellozia albiflora}}
*{{wikispecies-inline|Vellozia albiflora}}
*{{IPNI2|Vellozia albiflora|67037-1|accessdate=ngày 16 tháng 7 năm 2013}}

[[Thể loại:Vellozia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1828]]

{{Pandanales-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Monocots

Bộ (ordo): Pandanales

Họ (familia): Velloziaceae

Chi (genus): Vellozia

Loài (species): V. albiflora

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Vellozia albiflora · Pohl, 1828


text:
# Hestiochora intermixta
Hestiochora intermixta là một loài bướm đêm thuộc họ Zygaenidae. Nó được tìm thấy ở Queensland, New South Wales và Nam Úc.

title: Hestiochora intermixta

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Hestiochora intermixta''
| image =
| image_width = 250px
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Zygaenidae]]
| subfamilia = [[Procridinae]]
| genus = ''[[Hestiochora]]''
| species = '''''H. intermixta'''''
| binomial = ''Hestiochora intermixta''
| binomial_authority = Tarmann, 2005
| synonyms =
}}
'''''Hestiochora intermixta''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc họ [[Zygaenidae]]. Nó được tìm thấy ở [[Queensland]], [[New South Wales]] và [[Nam Úc (tiểu bang)|Nam Úc]].

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
== Liên kết ngoài ==
*[http://www.environment.gov.au/biodiversity//abrs/online-resources/fauna/afd/taxa/Hestiochora_intermixta Australian Faunal Directory]
*[http://books.google.nl/books?id=R8OgFq9gfwgC&pg=PA186&lpg=PA186&dq=Australartona+mirabilis&source=bl&ots=6ScGvEjJJ-&sig=7xgmQZpKru99bkpNpLMp1TnJl38&hl=nl&ei=IK0DTOLNOoSiONTK9dYE&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CBEQ6AEwAg#v=onepage&q=Australartona%20mirabilis&f=false Zygaenid moths of Australia: a revision of the Australian Zygaenidae]

[[Thể loại:Hestiochora]]
[[Thể loại:Procridinae]]

{{Lepidoptera-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Zygaenidae

Phân họ (subfamilia): Procridinae

Chi (genus): Hestiochora

Loài (species): H. intermixta

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Hestiochora intermixta · Tarmann, 2005


text:
# Grobya amherstiae
Grobya amherstiae là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Lindl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1835.

title: Grobya amherstiae

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Grobya amherstiae''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image = Grobya amherstiae - Edwards vol 20 pl 1740 (1835).jpg
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Măng tây|Asparagales]]
| familia = [[Họ Lan|Orchidaceae]]
| genus = ''[[Grobya]]''
| species = '''''G. amherstiae'''''
| binomial = ''Grobya amherstiae''
| binomial_authority = [[John Lindley|Lindl.]]
}}
'''''Grobya amherstiae''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Lan]]. Loài này được Lindl. mô tả khoa học đầu tiên năm 1835.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-92704| title=''Grobya amherstiae''|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

== Hình ảnh ==
<gallery>
Tập tin:Grobya amherstiae-Orchi 021.jpg
Tập tin:Grobya amherstiae-Orchi 024.jpg
</gallery>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Grobya amherstiae}}
*{{wikispecies-inline|Grobya amherstiae}}
*{{IPNI2|Grobya amherstiae|636422-1|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Grobya]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1835]]

{{Cymbidieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Asparagales

Họ (familia): Orchidaceae

Chi (genus): Grobya

Loài (species): G. amherstiae

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Grobya amherstiae · Lindl.


text:
# Monardella australis
Monardella australis là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa môi. Loài này được Abrams mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.

title: Monardella australis

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Monardella australis''
| status =
| status_sysem =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Hoa môi|Lamiales]]
| familia = [[Họ Hoa môi|Lamiaceae]]
| genus = ''[[Monardella]]''
| species = '''''M. australis'''''
| binomial = ''Monardella australis''
| binomial_authority = [[LeRoy Abrams|Abrams]]
}}
'''''Monardella australis''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Hoa môi]]. Loài này được Abrams mô tả khoa học đầu tiên năm 1912.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-129280| title=''Monardella australis''|accessdate=ngày 5 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>
==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Monardella australis}}
*{{Wikispecies-inline|Monardella australis}}

[[Thể loại:Monardella]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1912]]
[[Thể loại:Thực vật California]]

{{Mentheae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Lamiales

Họ (familia): Lamiaceae

Chi (genus): Monardella

Loài (species): M. australis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Monardella australis · Abrams


text:
# Cyanallapoderus congoanus
Cyanallapoderus congoanus là một loài bọ cánh cứng trong họ Attelabidae. Loài này được Legalov miêu tả khoa học năm 2007.

title: Cyanallapoderus congoanus

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Cyanallapoderus congoanus''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Attelabidae]]
| genus = ''[[Cyanallapoderus]]''
| species = '''''C. congoanus'''''
| binomial = ''Cyanallapoderus congoanus''
| binomial_authority = Legalov, 2007
}}
'''''Cyanallapoderus congoanus''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Attelabidae]]. Loài này được Legalov miêu tả khoa học năm 2007.<ref>{{Reftabel|2010-Hallan|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{Wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Cyanallapoderus]]

{{Apoderinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Coleoptera

Họ (familia): Attelabidae

Chi (genus): Cyanallapoderus

Loài (species): C. congoanus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cyanallapoderus congoanus · Legalov, 2007


text:
# Paracardiophorus amami
Paracardiophorus amami là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1977.

title: Paracardiophorus amami

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Paracardiophorus amami''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Họ Bổ củi|Elateridae]]
| genus = ''[[Paracardiophorus]]''
| species = '''''P. amami'''''
| binomial = ''Paracardiophorus amami''
| binomial_authority = Kishii, 1977
}}
'''''Paracardiophorus amami''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Họ Bổ củi|Elateridae]]. Loài này được Kishii miêu tả khoa học năm 1977.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Paracardiophorus]]

{{Cardiophorinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Elateridae

Chi (genus): Paracardiophorus

Loài (species): P. amami

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Paracardiophorus amami · Kishii, 1977


text:
# Thập niên 50 TCN
Thập niên 50 TCN hay thập kỷ 50 TCN chỉ đến những năm từ 50 TCN đến 59 TCN.

title: Thập niên 50 TCN

wikitext:
{{decade|-5}}
'''Thập niên 50 TCN''' hay '''thập kỷ 50 TCN''' chỉ đến những năm từ [[50 TCN]] đến [[59 TCN]].

== Sự kiện ==

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

{{thể loại Commons|50s BC}}

{{sơ khai}}

{{sơ khai}}

[[Thể loại:Thập niên 50 TCN|Thập niên 50 TCN]]

Thiên niên kỷ: thiên niên kỷ 1 TCN

Thế kỷ: thế kỷ 2 TCN – thế kỷ 1 TCN – thế kỷ 1

Thập niên: thập niên 60 TCN – thập niên 50 TCN – thập niên 40 TCN

Năm: 59 TCN 58 TCN 57 TCN 56 TCN 55 TCN 54 TCN 53 TCN 52 TCN 51 TCN 50 TCN

Thể loại: Sinh – Mất – Kiến trúc · Thành lập – Phá hủy


text:
# Cattleya wilsoniana
Cattleya wilsoniana là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Rchb.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.

title: Cattleya wilsoniana

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Cattleya wilsoniana''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Măng tây|Asparagales]]
| familia = [[Họ Lan|Orchidaceae]]
| genus = ''[[Chi Cát lan|Cattleya]]''
| species = '''''C. wilsoniana'''''
| binomial = ''Cattleya wilsoniana''
| binomial_authority = [[Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]], 1877
}}
'''''Cattleya wilsoniana''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Lan]]. Loài này được Rchb.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1877.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-36183| title=''Cattleya wilsoniana''|access-date =ngày 7 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Cattleya wilsoniana}}
*{{Wikispecies nội dòng|Cattleya wilsoniana}}
*{{IPNI2|Cattleya wilsoniana|622284-1|access-date =ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Cát lan]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1877]]

{{Epidendreae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Cattleya

Loài (species): C. wilsoniana

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cattleya wilsoniana · Rchb.f., 1877


text:
# Cardiophorus crassus
Cardiophorus crassus là một loài bọ cánh cứng trong họ Elateridae. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.

title: Cardiophorus crassus

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Cardiophorus crassus''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Họ Bổ củi|Elateridae]]
| genus = ''[[Cardiophorus]]''
| species = '''''C. crassus'''''
| binomial = ''Cardiophorus crassus''
| binomial_authority = [[Edmond Jean-Baptiste Fleutiaux|Fleutiaux]], 1933
}}
'''''Cardiophorus crassus''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Họ Bổ củi|Elateridae]]. Loài này được Fleutiaux miêu tả khoa học năm 1933.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Cardiophorus]]

{{Cardiophorinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Cardiophorus

Loài (species): C. crassus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Cardiophorus crassus · Fleutiaux, 1933


text:
# Albert Bell (cầu thủ bóng đá)
Albert Bell (sinh 26 tháng 11 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá đến từ Samoa. Anh chơi ở vị trí tiền vệ cho đội tuyển quốc gia tại Vòng sơ loại World Cup 2014 khu vực Châu Đại Dương.

## Liên kết khác
Albert Bell tại National-Football-Teams.com

title: Albert Bell (cầu thủ bóng đá)

wikitext:
'''Albert Bell''' (sinh [[26 tháng 11]] năm [[1992]]<ref>[http://asia.eurosport.com/football/albert-bell_prs296261/person.shtml Profile]</ref>) là một [[cầu thủ bóng đá]] đến từ [[Samoa]]. Anh chơi ở vị trí [[tiền vệ (bóng đá)|tiền vệ]] cho đội tuyển quốc gia tại [[Vòng sơ loại World Cup 2014 khu vực Châu Đại Dương]].

==Tham khảo==
{{Tham khảo}}

== Liên kết khác ==
{{nfteams|48703}}

{{Thời gian sống|1992||Bell, Albert}}

{{DEFAULTSORT:Bell, Albert}}
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá Samoa]]
[[Thể loại:Hậu vệ bóng đá]]

{{Samoa-footy-bio-stub}}


text:
# Gratwein
Gratwein là một đô thị thuộc huyện Graz-Umgebung bang Steiermark, nước Áo. Đô thị Gratwein có diện tích 4,55 km², dân số thời điểm cuối năm 2005 là 3587 người.

title: Gratwein

wikitext:
{{Infobox settlement
| name                    = Gratwein
| official_name           =
| native_name             =
| native_name_lang        = de
| settlement_type         = [[Marktgemeinde]]
| image_skyline           = Gratwein CF9A0229.jpg
| imagesize               = 268px
| image_alt               =
| image_caption           =
| image_seal              = Wappen Gratwein.gif
| seal_size               = 120px
| image_map               =
| mapsize                 = 150px
| pushpin_map             = Austria
| pushpin_mapsize         = 150
| pushpin_map_caption     = Vị trí tại Áo
| pushpin_label_position  = right
| coordinates             = {{Coord|47|07|46|N|15|19|04|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = Quốc gia
| subdivision_name        = {{AUT}}
| subdivision_type1       = [[Bang của Áo|Bang]]
| subdivision_name1       = [[Steiermark]]
| subdivision_type2       = [[Huyện của Áo|Huyện]]
| subdivision_name2       = Graz-Umgebung
| established_title       = Thành lập
| established_date        =
| parts_type              = Phân chia đô thị
| parts                   =
| government_type         =
| leader_title            = [[Burgomaster|Thị trưởng]]
| leader_name             = Adolf Egger
| leader_party            = SPÖ
| area_footnotes          =
| area_total_km2          = 4.55
| area_metro_km2          =
| elevation_footnotes     =
| elevation_m             = 392
| elevation_max_m         =
| population_footnotes    =
| population_as_of        = 2005-12-31
| population_total        = 3587
| population_urban        =
| population_metro        =
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[Múi giờ Trung Âu|CET]]
| utc_offset1             = +1
| timezone1_DST           = [[Giờ mùa hè Trung Âu|CEST]]
| utc_offset1_DST         = +2
| postal_code_type        = [[Mã bưu chính ở Áo|Mã bưu chính]]
| postal_code             = 8112
| area_code_type          = [[Mã vùng điện thoại ở Áo|Mã vùng]]
| area_code               = 03124
| registration_plate_type = [[Biển số xe ở Áo|Biển số xe]]
| registration_plate      = GU
| blank_name_sec1         = Đảng cầm quyền
| blank_info_sec1         =
| blank1_name_sec1        = Thuộc về
| blank1_info_sec1        =
| image_map1              = Gratwein in GU.png
| mapsize1                = 265px
| map_caption1            = Vị trí của Gratweintrong huyện Graz-Umgebung
| website                 = [http://www.gratwein.at/ www.gratwein.at]
}}
'''Gratwein''' là một đô thị thuộc [[huyện của Áo|huyện]] [[Graz-Umgebung]] bang [[Steiermark]], nước [[Áo]]. Đô thị {{PAGENAME}} có [[diện tích]] 4,55 [[km²]], [[dân số]] thời điểm cuối [[năm]] 2005 là 3587 [[loài người|người]].

{{Đô thị của Graz-Umgebung}}
==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{Steiermark-stub}}

title: Gratwein

Quốc gia: Áo

Bang: Steiermark

Huyện: Graz-Umgebung

title: Chính quyền

• Thị trưởng: Adolf Egger (SPÖ)

title: Diện tích

title: Dân số (2005-12-31)

Múi giờ: UTC+1, UTC+2

• Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)

Biển số xe: GU


text:
# 1647
Năm 1647 (số La Mã: MDCXLVII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Ba trong lịch Gregory (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ sáu của lịch Julius chậm hơn 10 ngày).

## Sự kiện

### Tháng 1
- Ngày 2: Trương Hiến Trung trúng tên chết, chính quyền Đại Tây diệt vong.
- Tại Mân Việt đảo Nam Áo, Trịnh Thành Công khởi nghĩa.

### Tháng 3
- Ngày 24: Nhà Thanh ban hànhĐại Thanh luật thi hành trên toàn quốc thay thế Đại Minh luật.

### Tháng 4
- Quân Thanh tập kích An Bình trấn, mẹ Trịnh Thành Công tự sát không hàng Thanh.
- Trương Hoàng Ngôn và Trương Danh Chấn phụng chỉ Thiệu Vũ đế tập hợp binh lực tác chiến kháng Thanh tại Chiết Giang.

### Tháng 7
- Trịnh Thành Công cùng Trịnh Thái dẫn quân tiến công Hải Trừng.

### Tháng 8
- Trịnh Thành Công cùng Trịnh Hồng Quỳ vây đánh Chương Châu. Tướng thủ thành Vương Tiến đánh lui quân Trịnh.

## Sinh
- 2 tháng 4 - Maria Sibylla Merian, nhà nữ tự nhiên học người Đức gốc Thụy Sĩ

## Mất
- Trương Hiến Trung tướng khởi nghĩa (sinh năm 1606).

title: 1647

wikitext:
{{yearbox}}
{{năm trong lịch khác}}
'''Năm 1647''' ([[số La Mã]]: MDCXLVII) là một năm thường bắt đầu vào thứ Ba trong [[lịch Gregory]] (hoặc một năm thường bắt đầu vào thứ sáu của [[lịch Julius]] chậm hơn 10 ngày).
== Sự kiện ==

=== Tháng 1 ===
* Ngày 2: [[Trương Hiến Trung]] trúng tên chết, chính quyền [[Đại Tây quốc|Đại Tây]] diệt vong.
* Tại [[Mân Việt]] đảo [[Nam Áo]], [[Trịnh Thành Công]] khởi nghĩa.

=== Tháng 3 ===
* Ngày [[24 tháng 3|24]]: [[Nhà Thanh]] ban hành[[Nhà Thanh|Đại Thanh]] luật thi hành trên toàn quốc thay thế [[Nhà Minh|Đại Minh]] luật.

=== Tháng 4 ===
* Quân Thanh tập kích [[An Hải|An Bình trấn]], mẹ Trịnh Thành Công tự sát không hàng Thanh.
* [[Trương Hoàng Ngôn]] và [[Trương Danh Chấn]] phụng chỉ [[Thiệu Vũ, Nam Bình|Thiệu Vũ]] đế tập hợp binh lực tác chiến kháng Thanh tại [[Chiết Giang]].

=== Tháng 7 ===
* [[Trịnh Thành Công]] cùng [[Trịnh Thái]] dẫn quân tiến công [[Long Hải, Chương Châu|Hải Trừng]].

=== Tháng 8 ===
* [[Trịnh Thành Công]] cùng [[Trịnh Hồng Quỳ]] vây đánh [[Chương Châu]]. Tướng thủ thành [[Vương Tiến]] đánh lui quân Trịnh.
==Sinh==
* [[2 tháng 4]] - [[Maria Sibylla Merian]], nhà nữ tự nhiên học [[người Đức]] gốc [[Thụy Sĩ]]
{{Năm trong lịch khác}}

== Mất ==
* [[Trương Hiến Trung]] tướng khởi nghĩa (sinh năm 1606).
==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{sơ khai năm}}

[[Thể loại:Năm 1647]]

Thế kỷ: Thế kỷ 16 · Thế kỷ 17 · Thế kỷ 18

title: 1647 trong lịch khác

Lịch Gregory: 1647 · MDCXLVII

Lịch Armenia: 1096 · ԹՎ ՌՂԶ

Can Chi: Bính Tuất (丙戌年) · 4343 hoặc 4283 · — đến — · Đinh Hợi (丁亥年) · 4344 hoặc 4284

Lịch Dân Quốc: 265 trước Dân Quốc · 民前265年

Lịch Julius: theo lịch Gregory trừ 10 ngày

Lịch Nhật Bản: Shōhō 4 · (正保４年)

title: 1647 trong lịch khác

Lịch Armenia: 1096 · ԹՎ ՌՂԶ

Lịch Nhật Bản: Shōhō 4 · (正保４年)


text:
# Dalea flavescens
Dalea flavescens là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (S.Watson) S.L.Welsh miêu tả khoa học đầu tiên.

title: Dalea flavescens

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Dalea flavescens''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh hoa Hồng|Rosids]]
| ordo = [[Bộ Đậu|Fabales]]
| familia = [[Họ Đậu|Fabaceae]]
| genus = ''[[Dalea]]''
| species = '''''D. flavescens'''''
| binomial = ''Dalea flavescens''
| binomial_authority = (S.Watson) S.L.Welsh
}}
'''''Dalea flavescens''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Đậu]]. Loài này được (S.Watson) S.L.Welsh miêu tả khoa học đầu tiên.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-24864| title=''Dalea flavescens''|access-date=ngày 5 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
*{{commonscat-inline|Dalea flavescens}}
*{{Wikispecies-inline|Dalea flavescens}}

[[Thể loại:Dalea]]

{{Faboideae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Rosids

Bộ (ordo): Fabales

Họ (familia): Fabaceae

Chi (genus): Dalea

Loài (species): D. flavescens

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Dalea flavescens · (S.Watson) S.L.Welsh


text:
# NGC 6872
NGC 6872 hay tên gọi khác là thiên hà Condor là tên của một thiên hà xoắn ốc có thanh chắn nằm trong chòm sao Khổng Tước. Khoảng cách của thên hà này với trái đất chúng ta là khoảng xấp xỉ 212 triệu năm ánh sáng (tương đương 65 triệu parsec) Tuổi của thiên hà này là khoảng xấp xỉ 5 tỉ năm tuổi. Hiện tại, nó đang có sự tương tác thiên hà với một thiên hà có kích thước chưa đến 1 phần 12 kích thước của NGC 6872 tên là IC 4970. Thiên hà này có hai nhánh xoắn ốc kéo dài ra từ đầu đến cuối và kích thước của nó là khoảng 522000 năm ánh sáng (tương đương 160000 parsec), điều này kiến nó trở thành một trong những thiên hà lớn nhất từng được biết đến. Ngày 27 tháng 6 năm 1835, nhà thiên văn học người Anh John Herschel đã phát hiện ra thiên hà này.
Khi quan sát với tia cực tím và hồng ngoại, vùng trung tâm và cấu trúc thanh chắn của NGC 6872 cho thấy nó có những ngôi sao già với tỉ lệ hình thành sao thấp. Tỉ lệ đó tăng dần dọc theo nhánh xoắn ốc tính từ lõi ra.
Nó hiện đang tương tác với IC 4970, một thiên hà hình hạt đậu và chỉ cách nhau một vài giây trên cung tròn. Horrelou và Koribalski đã sự dụng một thuật toán để xác định về sự tương tác của chúng. Kết quả cho thấy cả hai đã bắt đầu tương tác cách đây 130 triệu năm trước.

## Dữ liệu hiện tại
Theo như quan sát, đây là thiên hà nằm trong chòm sao Khổng Tước và dưới đây là một số dữ liệu khác:
Xích kinh 20h 16m 56.558s
Độ nghiêng −70° 46′ 04.60″
Giá trị dịch chuyển đỏ 0015194±00001
Cấp sao biểu kiến 10.69
Vận tốc xuyên tâm 4555±30 km/s
Kích thước biểu kiến 6.0′ × 1.7′
Loại thiên hà SB(s)b pec

title: NGC 6872

wikitext:
{{Infobox galaxy
| name               = [[New General Catalogue|NGC]] 6872
| image              = NGC 6872.png
| image_size         = 250px
| caption            = NGC 6872 (trung tâm ) với  [[IC 4970]] (trên)
| epoch              = [[J2000]]
| constellation name = [[Pavo (constellation)|Pavo]]
| ra                 = {{RA|20|16|56.558}}<ref name="ned"/>
| dec                = {{DEC|-70|46|04.60}}<ref name="ned"/>
| z                  = {{val|0.015194|0.0001}}<ref name="ned"/>
| h_radial_v         = {{val|4555|30|u=km/s}}<ref name="ned"/>
| gal_v              = {{val|4443|30|u=km/s}}<ref name="ned"/>
| dist_ly            = {{convert|212|Mly|Mpc|abbr=on|lk=on}}<ref name="JPL_2013-016"/>
| type               = {{abbr|SB(s)b pec|unringed barred spiral, peculiar}}<ref name="ned"/>
| mass               = >{{10^|11}}<ref name="Eufrasio2014"/>
| mass_light_ratio   = <!-- In solar units  -->
| size               = {{convert|522|kly|kpc|abbr=on|lk=on}}<ref name="JPL_2013-016"/>
| appmag_v           = 10.69<ref name="ned"/>
| absmag_v           = -23.29<ref name="ned"/>
| size_v             = 6.0′ × 1.7′<ref name="ned"/>
| notes              = [[Interacting galaxy]] with {{nowrap|[[IC 4970]]}}
| names              = {{nowrap| {{abbr|ESO|ESO/Uppsala Survey of the ESO(B) Atlas}} 73-32}}, {{nowrap| {{abbr|JB|Johansson+Bergvall}} a 28-1}}, {{nowrap| {{abbr|LEDA|Lyon-Meudon Extragalactic Database}} 64413}}, {{nowrap| {{abbr|2MASX|2Micron All-Sky Survey, Extended source catalogue}} J20165648-7046057}}, {{nowrap| {{abbr|2E|Einstein obs., 2nd version}} 2011.7-7055}}
}}
'''NGC 6872''' hay tên gọi khác là '''thiên hà Condor'''<ref name="Eufrasio2014"/> là tên của một [[thiên hà xoắn ốc có thanh]] chắn nằm trong chòm sao [[Khổng Tước (chòm sao)|Khổng Tước]]. Khoảng cách của thên hà này với [[trái đất]] chúng ta là khoảng xấp xỉ 212 triệu [[năm ánh sáng]] (tương đương 65 triệu [[parsec]]) Tuổi của thiên hà này là khoảng xấp xỉ 5 tỉ năm tuổi<ref name="Eufrasio2014"/>. Hiện tại, nó đang có sự [[tương tác thiên hà]] với một thiên hà có kích thước chưa đến 1 phần 12 kích thước của NGC 6872 tên là [[IC 4970]]<ref name="JPL_2013-016"/><ref name="Eufrasio2014"/>. Thiên hà này có hai nhánh xoắn ốc kéo dài ra từ đầu đến cuối và kích thước của nó là khoảng 522000 năm ánh sáng (tương đương 160000 parsec), điều này kiến nó trở thành một trong những thiên hà lớn nhất từng được biết đến<ref name="JPL_2013-016"/>. Ngày 27 tháng 6 năm 1835, nhà thiên văn học người [[Anh]] [[John Herschel]] đã phát hiện ra thiên hà này<ref name="seligman"/>.

Khi quan sát với [[tia cực tím]] và [[hồng ngoại]], vùng trung tâm và cấu trúc thanh chắn của NGC 6872 cho thấy nó có những ngôi sao già với tỉ lệ [[hình thành sao]] thấp. Tỉ lệ đó tăng dần dọc theo nhánh xoắn ốc tính từ lõi ra.<ref name="Eufrasio2014"/>

Nó hiện đang tương tác với [[IC 4970]], một [[thiên hà hình hạt đậu]] và chỉ cách nhau một vài giây trên cung tròn. Horrelou và Koribalski đã sự dụng một thuật toán để xác định về sự tương tác của chúng. Kết quả cho thấy cả hai đã bắt đầu tương tác cách đây 130 triệu năm trước.<ref name="Horellou2007"/>

==Dữ liệu hiện tại==
Theo như quan sát, đây là thiên hà nằm trong chòm sao Khổng Tước và dưới đây là một số dữ liệu khác:

Xích kinh {{RA|20|16|56.558}}<ref name="ned"/>

Độ nghiêng {{DEC|-70|46|04.60}}<ref name="ned"/>

Giá trị [[dịch chuyển đỏ]] {{val|0.015194|0.0001}}<ref name="ned"/>

[[Cấp sao biểu kiến]] 10.69<ref name="ned"/>

[[Vận tốc xuyên tâm]] {{val|4555|30|u=km/s}}<ref name="ned"/>

Kích thước biểu kiến 6.0′ × 1.7′<ref name="ned"/>

Loại thiên hà SB(s)b pec<ref name="ned"/>
==Tham khảo==
{{tham khảo|refs=
<ref name="ned">{{chú thích web |url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&objid=56033 |title=Detailed Information for Object NGC 6872 |work=[[NASA/IPAC Extragalactic Database]] |accessdate =ngày 30 tháng 12 năm 2014}}</ref>

<ref name="JPL_2013-016">{{chú thích báo |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/galex/galex20130110.html |title=NASA's GALEX Reveals the Largest-Known Spiral Galaxy |publisher=NASA |date=ngày 10 tháng 1 năm 2013 |accessdate=ngày 29 tháng 12 năm 2014 |access-date=2019-08-23 |archive-date=2017-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516224228/https://www.nasa.gov/mission_pages/galex/galex20130110.html |url-status=dead }}</ref>

<ref name="Eufrasio2014">{{chú thích tạp chí |title=Star Formation Histories across the Interacting Galaxy NGC 6872, the Largest-known Spiral |journal=[[The Astrophysical Journal]] |first1=Rafael T. |last1=Eufrasio |first2=Eli |last2=Dwek |first3=Richard G. |last3=Arendt |first4=Duília F. |last4=de Mello |first5=Dimitri A. |last5=Gadotti |first6=Fernanda |last6=Urrutia-Viscarra |first7=Claudia |last7=Mendes de Oliveira |first8=Dominic J. |last8=Benford |display-authors=5 |volume=795 |issue=1 |at=89 |date=November 2014 |doi=10.1088/0004-637X/795/1/89 |bibcode=2014ApJ...795...89E |arxiv=1409.3226}}</ref>

<ref name="seligman">{{chú thích web |url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc68a.htm#6872 |title=NGC 6872 (= PGC 64413) |work=CSeligman.com |first=Courtney |last=Seligman |date=ngày 21 tháng 10 năm 2014 |accessdate =ngày 30 tháng 12 năm 2014}}</ref>

<ref name="Horellou2007">{{chú thích tạp chí |title=Stars and gas in the very large interacting galaxy NGC 6872 |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |first1=Cathy |last1=Horellou |first2=Bärbel |last2=Koribalski |volume=464 |issue=1 |pages=155–165 |date=March 2007 |doi=10.1051/0004-6361:20066023 |bibcode=2007A&A...464..155H|arxiv = astro-ph/0701291 }}</ref>

}}
==Liên kết ngoài==
{{wikiSky}}
* [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=NGC+6872 NGC 6872] at [[SIMBAD]]

{{Ngc70}}

[[Thể loại:Chòm sao Khổng Tước]]
[[Thể loại:Thiên thể NGC]]
[[Thể loại:Thiên thể PGC]]
[[Thể loại:Thiên hà xoắn ốc có thanh]]

title: Dữ liệu quan sát (Kỷ nguyên J2000)

Chòm sao: Pavo

title: Đặc tính

Kiểu: SB(s)b pec

Đặc trưng đáng chú ý: Interacting galaxy with IC 4970

title: Tên gọi khác


text:
# Sinjeong-dong, Ulsan
Sinjeong-dong là một dong, hoặc phường, của Nam-gu ở Ulsan, Hàn Quốc. Sinjung-dong được chia thành nhiều phân khu: Sinjeong-1-dong, Sinjeong-2-dong, Sinjeong-3-dong, Sinjeong-4-dong, và Sinjeong-5-dong.

## Liên kết
Trang chủ Ulsan Namgu

title: Sinjeong-dong, Ulsan

wikitext:
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->
| name                    = Sinjeong-1-dong
| translit_lang1          = Tiếng Triều Tiên
| translit_lang1_type     = [[Hangul]]
| translit_lang1_info     = 신정1동
| translit_lang1_type1    = [[Hanja]]
| translit_lang1_info1    = {{linktext|新|停|n2=1|洞}}
| translit_lang1_type2    = {{nowrap|[[Romaja quốc ngữ]]}}
| translit_lang1_info2    = Sinjeong-1-dong
| translit_lang1_type3    = {{nowrap|[[McCune–Reischauer]]}}
| translit_lang1_info3    = Sinjŏng-1-dong
| translit_lang1_type4    = {{nowrap|[[Hán Việt]]}}
| translit_lang1_info4    =
| translit_lang2          =
| translit_lang2_type     = [[Hangul]]
| translit_lang2_info     =
| translit_lang2_type1    = [[Hanja]]
| translit_lang2_info1    =
| translit_lang2_type2    = {{nowrap|[[Romaja quốc ngữ]]}}
| translit_lang2_info2    =
| translit_lang2_type3    = {{nowrap|[[McCune–Reischauer]]}}
| translit_lang2_info3    =
| image_skyline           =
| imagesize               =
| image_alt               =
| image_caption           =
| image_map               =
| mapsize                 =
| map_alt                 =
| map_caption             =
| pushpin_map             = <!-- name of a location map, can be North Korea, South Korea or South Korea Seoul -->
| pushpin_label_position  = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
| pushpin_label           = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long -->
| latd  =  |latm  =  |lats  =  |latNS  = N
| longd =  |longm =  |longs =  |longEW = E
| coor_pinpoint           = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) -->
| coordinates_region      = <!-- ISO 3166-1 alpha-2 or ISO 3166-2 code for country/region containing the coordinates -->
| coordinates_type        = <!-- parameter list passed to Coord template, overrides coordinates_region -->
| coordinates_display     = inline,title
| coordinates_format      = dms
| subdivision_type        = Quốc gia
| subdivision_name        = [[Hàn Quốc]]
| subdivision_type1       = [[Vùng của Triều Tiên|Vùng]]
| subdivision_name1       = Ulsan
| seat_type               = Thủ đô
| seat                    =
| parts_type              =
| parts_style             = para
| p1                      =
| government_type         =
| leader_title            = Thị trưởng
| leader_name             =
| area_footnotes          =
| area_total_km2          = 1.80
| elevation_footnotes     =
| elevation_m             =
| population_footnotes    =
| population_total        = 19896
| population_as_of        = 2012
| population_density_km2  = auto
| blank_name_sec1         = Tiếng địa phương
| blank_info_sec1         =
| footnotes               = {{URL|http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung1|Trung tâm cộng đồng Sinjung-1-dong}} {{ko icon}}
}}
{{Infobox settlement
| name = Sinjeong-2-dong
| area_total_km2 = 2.67
| population_total = 22609
| population_as_of = 2012
| population_density_km2 = auto
| website={{URL|http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung2|Trung tâm cộng đồng Sinjung-2-dong}} {{ko icon}}
}}
{{Infobox settlement
| name = Sinjeong-3-dong
| area_total_km2 = 1.12
| population_total = 13109
| population_as_of = 2012
| population_density_km2 =auto
| website={{URL|http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung3|Trung tâm cộng đồng Sinjung-3-dong}} {{ko icon}}
}}
{{Infobox settlement
| name = Sinjeong-4-dong
| area_total_km2 = 0.81
| population_total = 25758
| population_as_of = 2012
| population_density_km2 = auto
| website={{URL|http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung4|Trung tâm cộng đồng Sinjung-4-dong}} {{ko icon}}
}}
{{Infobox settlement
| name = Sinjeong-5-dong
| area_total_km2 = 0.60
| population_total = 8987
| population_as_of = 2012
| population_density_km2 = auto
| website={{URL|http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung5|Trung tâm cộng đồng Sinjung-5-dong}} {{ko icon}}
}}

'''Sinjeong-dong''' là một ''[[dong (phân cấp hành chính)|dong]]'', hoặc phường, của [[Quận Nam, Ulsan|Nam-gu]] ở [[Ulsan]], [[Hàn Quốc]]. Sinjung-dong được chia thành nhiều phân khu: Sinjeong-1-dong, Sinjeong-2-dong, Sinjeong-3-dong, {{nowrap|Sinjeong-4-dong}}, và Sinjeong-5-dong.<ref name="Ulsan Metropolitan Namgu Home Page">{{chú thích web|title=Ulsan Metropolitan Namgu Home Page|url=http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung1/}}</ref>

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

==Liên kết==
[http://www.ulsannamgu.go.kr/dong/sinjung1 Trang chủ Ulsan Namgu]

{{coord|35.541|N|129.307|E|display=title|type:adm3rd_region:KR}}

{{Sơ khai địa lý Hàn Quốc}}

[[Thể loại:Quận Nam, Ulsan]]

title: Chuyển tự Tiếng Triều Tiên

• Hangul: 신정1동

• Hanja: 新停1洞

title: Sinjeong-1-dong

Quốc gia: Hàn Quốc

Vùng: Ulsan

title: Diện tích

title: Dân số (2012)

title: Sinjeong-2-dong

Trực thuộc: - Hàn Quốc - Ulsan - Nam District

title: Diện tích

title: Dân số (2012)

Website: Trung tâm cộng đồng Sinjung-2-dong (tiếng Hàn)

title: Sinjeong-3-dong

title: Diện tích

title: Dân số (2012)

Website: Trung tâm cộng đồng Sinjung-3-dong (tiếng Hàn)

title: Sinjeong-4-dong

title: Diện tích

title: Dân số (2012)

Website: Trung tâm cộng đồng Sinjung-4-dong (tiếng Hàn)

title: Sinjeong-5-dong

title: Diện tích

title: Dân số (2012)

Website: Trung tâm cộng đồng Sinjung-5-dong (tiếng Hàn)


text:
# Jitozono Masaya
Masaya Jitozono (sinh ngày 6 tháng 9 năm 1989) là một cầu thủ bóng đá người Nhật Bản.

## Sự nghiệp câu lạc bộ
Masaya Jitozono đã từng chơi cho SC Sagamihara.

title: Jitozono Masaya

wikitext:
{{Infobox football biography
|name=Masaya Jitozono
|image=
|fullname=Masaya Jitozono
|birth_date={{birth date and age|1989|9|6}}
|birth_place=[[Chiba]], [[Nhật Bản]]
|position=[[Tiền vệ (bóng đá)|Tiền vệ]]
|currentclub=
|clubnumber=
|years1=2012–2015|clubs1=[[SC Sagamihara]]|caps1=|goals1=
}}
'''Masaya Jitozono''' (sinh ngày 6 tháng 9 năm 1989) là một cầu thủ [[bóng đá]] người [[Nhật Bản]].<ref name="J.League">{{Cầu thủ J.League}}</ref>

==Sự nghiệp câu lạc bộ==
Masaya Jitozono đã từng chơi cho [[SC Sagamihara]].

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{sơ khai cầu thủ bóng đá Nhật Bản}}

[[Thể loại:Sinh năm 1989]]
[[Thể loại:Nhân vật còn sống]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá nam Nhật Bản]]
[[Thể loại:Tiền vệ bóng đá]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá J3 League]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá Japan Football League]]
[[Thể loại:Cầu thủ bóng đá SC Sagamihara]]

title: Masaya Jitozono

Tên đầy đủ: Masaya Jitozono

Nơi sinh: Chiba, Nhật Bản

Vị trí: Tiền vệ

title: Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*

Năm: Đội · ST · (BT)

SC Sagamihara

Sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp*: *Số trận ra sân và số bàn thắng ở câu lạc bộ tại giải quốc gia


text:
# Coelioxys brevicaudata
Coelioxys brevicaudata là một loài Hymenoptera trong họ Megachilidae. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1935.

title: Coelioxys brevicaudata

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Coelioxys brevicaudata''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]
| familia = [[Megachilidae]]
| subfamilia = [[Megachilinae]]
| tribus = [[Megachilini]]
| genus = ''[[Coelioxys]]''
| species = '''''C. brevicaudata'''''
| binomial = ''Coelioxys brevicaudata''
| binomial_authority = [[Heinrich Friese|Friese]], 1935
}}
'''''Coelioxys brevicaudata''''' là một loài [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]] trong họ [[Megachilidae]]. Loài này được Friese mô tả khoa học năm 1935.<ref>{{Reftabel|2008-ITIS|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Coelioxys|B]]
[[Thể loại:Côn trùng được mô tả năm 1935]]

{{Megachilini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Hymenoptera

Họ (familia): Megachilidae

Phân họ (subfamilia): Megachilinae

Tông (tribus): Megachilini

Chi (genus): Coelioxys

Loài (species): C. brevicaudata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Coelioxys brevicaudata · Friese, 1935


text:
# Livipurpurata dentiexserta
Livipurpurata dentiexserta là một loài tò vò trong họ Ichneumonidae.

title: Livipurpurata dentiexserta

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Livipurpurata dentiexserta''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]
| familia = [[Ichneumonidae]]
| genus = ''[[Livipurpurata]]''
| species = '''''L. dentiexserta'''''
| binomial = ''Livipurpurata dentiexserta''
| binomial_authority = Wang, 1994
| synonyms =
}}
'''''Livipurpurata dentiexserta''''' là một loài [[tò vò]] trong họ [[Ichneumonidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Livipurpurata+dentiexserta/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate = ngày 22 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Livipurpurata dentiexserta|''Livipurpurata dentiexserta''}}
*{{commonscat-inline|Livipurpurata dentiexserta|''Livipurpurata dentiexserta''}}

[[Thể loại:Livipurpurata]]

{{Ichneumonidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Ichneumonidae

Chi (genus): Livipurpurata

Loài (species): L. dentiexserta

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Livipurpurata dentiexserta · Wang, 1994


text:
# Firestone XR-9
Firestone XR-9, định danh công ty Model 45, là một loại trực thăng thử nghiệm của Hoa Kỳ trong thập niên 1940, do hãng Firestone Aircraft Company chế tạo cho Không quân Lục quân Hoa Kỳ. Chỉ có 2 mẫu được chế tạo (mẫu quân sự XR-9B và mẫu dân sự).

## Biến thể
Model 45B
Model 45C
Model 45C (revised)
Model 45D
Model 50.
XR-9
XR-9A
XR-9B
XH-9B

## Quốc gia sử dụng
Hoa Kỳ
Không quân Lục quân Hoa Kỳ

## Tính năng kỹ chiến thuật (XR-9B)
Dữ liệu lấy từ The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985)
Đặc điểm tổng quát
- Kíp lái: 2
- Chiều dài: 27 ft 0 in (8.23 m)
- Đường kính rô-to chính:    28 ft 0 in (8.53 m)
- Chiều cao: 8 ft 6½ in (2.60 m)
- Trọng lượng có tải: 1750 lb (794 kg)
- Động cơ: 1 × Avco Lycoming O-290-7, 135 hp (101 kW) mỗi chiếc

Hiệu suất bay
- Vận tốc hành trình: 80 (xấp xỉ) mph (129 (xấp xỉ) km/h)
- Trần bay: 10.000 ft (3050 m)

title: Firestone XR-9

wikitext:
{{chú thích trong bài}}
{|{{Infobox Aircraft Begin
 |name=XR-9
 |image=File:Firestone XR-9B.jpg
 |caption=
}}{{Infobox Aircraft Type
 |type=Trực thăng thông dụng
 |manufacturer=[[Firestone Aircraft Company]]
 |designer=
 |first flight= Tháng 3, 1946
 |introduced=
 |retired=
 |status=
 |primary user=[[Không quân Lục quân Hoa Kỳ]]
 |more users=
 |produced=
 |number built=2
 |variants with their own articles=
}}
|}

'''Firestone XR-9''', định danh công ty '''Model 45''', là một loại trực thăng thử nghiệm của [[Hoa Kỳ]] trong thập niên 1940, do hãng [[Firestone Aircraft Company]] chế tạo cho [[Không quân Lục quân Hoa Kỳ]]. Chỉ có 2 mẫu được chế tạo (mẫu quân sự XR-9B và mẫu dân sự).

==Biến thể==
;Model 45B
;Model 45C
;Model 45C (revised)
;Model 45D
;Model 50.
;XR-9
;XR-9A
;XR-9B
;XH-9B

==Quốc gia sử dụng==
; {{USA}}
:[[Không quân Lục quân Hoa Kỳ]]

==Tính năng kỹ chiến thuật (XR-9B)==
{{aerospecs
|ref=''The Illustrated Encyclopedia of Aircraft (Part Work 1982-1985)''
|met or eng?=<!-- eng for US/UK aircraft, met for all others -->eng
|crew=2
|capacity=
|length m=8.23
|length ft=27
|length in=0
|rot number=<!-- helicopters -->1
|rot dia m=<!-- helicopters -->8.53
|rot dia ft=<!-- helicopters -->28
|rot dia in=<!-- helicopters -->0
|height m=2.60
|height ft=8
|height in=6½
|empty weight kg=
|empty weight lb=
|gross weight kg=794
|gross weight lb=1750
|eng1 number=1
|eng1 type=[[Avco Lycoming O-290]]-7
|eng1 kw=<!-- prop engines -->101
|eng1 hp=<!-- prop engines -->135
|max speed kmh=
|max speed mph=
|cruise speed kmh=<!-- if max speed unknown -->129 (xấp xỉ)
|cruise speed mph=<!-- if max speed unknown -->80 (xấp xỉ)
|range km=
|range miles=
|endurance h=
|endurance min=
|ceiling m=3050
|ceiling ft=10.000
|climb rate ms=
|climb rate ftmin=
|armament1=
|armament2=
|armament3=
|armament4=
|armament5=
|armament6=
}}

==Xem thêm==
{{aircontent
<!-- include as many lines are appropriate. additional lines/entries with carriage return. -->
|related=<!-- related developments -->
|similar aircraft=<!-- similar or comparable aircraft -->
|sequence=<!-- designation sequence, if appropriate -->
|lists=<!-- related lists -->
*[[Danh sách máy bay quân sự của Hoa Kỳ]]
|see also=<!-- other relevant information -->

}}

==Tham khảo==

===Ghi chú===
{{tham khảo}}

===Tài liệu===
{{đầu tham khảo}}
* Andrade, John. ''U.S. Military Aircraft Designations and Serials since 1909''. Hinckley, Leicastershire, UK: Midland Counties Publications, 1979. ISBN 0-904597-22-9.
* ''The [[Illustrated Encyclopedia of Aircraft]]'' (Part Work 1982-1985). London: Orbis Publishing, 1985.
* Lambermont, Paul Marcel. ''Helicopters and Autogyros of the World''. London: Cassell and Company Ltd, 1958. ASIN B0000CJYOA.
* Merriam, Ray. [http://books.google.com/books?id=R7GjzzNMpu4C&pg=PA64&dq=Firestone+XR-9&hl=en&ei=xFLITKu6M4OBlAej78z2Ag&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDcQ6AEwAQ#v=onepage&q=Firestone%20XR-9&f=false "World War II Journal #15: U. S. Warplanes of World War II, Volume 1."] Bennington, Vermont: Merriam Press, 2002. ISBN 1-5763-8167-6.
{{cuối tham khảo}}

{{USAF helicopters}}
{{aviation lists}}

[[Thể loại:Máy bay Firestone Aircraft Company|R-09]]
[[Thể loại:Trực thăng Hoa Kỳ 1940–1949]]
[[Thể loại:Máy bay quân sự Hoa Kỳ thập niên 1940]]
[[Thể loại:Máy bay thử nghiệm Hoa Kỳ 1940–1949]]
[[Thể loại:Trực thăng quân sự]]
[[Thể loại:Máy bay trực thăng]]
[[Thể loại:Máy bay thử nghiệm]]
[[Thể loại:Máy bay thông dụng]]
[[Thể loại:Dự án máy bay hủy bỏ của Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Máy bay một động cơ cánh quạt]]

title: XR-9

Kiểu: Trực thăng thông dụng

Nhà chế tạo: Firestone Aircraft Company

Sử dụng chính: Không quân Lục quân Hoa Kỳ


text:
# Dombeya analavelonae
Dombeya analavelonae là một loài thực vật có hoa trong họ Cẩm quỳ. Loài này được Arènes mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.

title: Dombeya analavelonae

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name =''Dombeya analavelonae''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption=
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh hoa Hồng|Rosids]]
| ordo = [[Bộ Cẩm quỳ|Malvales]]
| familia = [[Họ Cẩm quỳ|Malvaceae]]
| genus = ''[[Dombeya]]''
| species = '''''D. analavelonae'''''
| binomial = ''Dombeya analavelonae''
| binomial_authority = Arènes, 1958
}}
'''''Dombeya analavelonae''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cẩm quỳ]]. Loài này được Arènes mô tả khoa học đầu tiên năm 1958.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2774825| title=''Dombeya analavelonae''|accessdate=ngày 4 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{commonscat|Dombeya analavelonae}}
{{Wikispecies|Dombeya analavelonae}}

[[Thể loại:Dombeya]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1958]]

{{Malvaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Malvales

Họ (familia): Malvaceae

Chi (genus): Dombeya

Loài (species): D. analavelonae

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Dombeya analavelonae · Arènes, 1958


text:
# Ostrów, Tỉnh West Pomeranian
Ostrów [ˈɔstruf] (tiếng Đức: Idaswalde) là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Chojna, thuộc quận Gryfino, West Pomeranian Voivodeship, ở phía tây bắc Ba Lan, gần biên giới Đức. Nó nằm khoảng 8 kilômét (5 mi) phía tây nam Chojna, 37 km (23 mi)     phía nam Gryfino và 56 km (35 mi) phía nam thủ đô khu vực Szczecin.
Trước năm 1945, khu vực này là một phần của Đức. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.
Khu định cư có dân số 4 người.

title: Ostrów, Tỉnh West Pomeranian

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư|name=Ostrów|settlement_type=Settlement|total_type= |image_skyline=|image_caption=|image_flag=|image_shield=|image_map=|subdivision_type=[[Countries of the world|Country]]|subdivision_name={{flag icon|Poland}} [[Ba Lan]]|subdivision_type1=[[Voivodeships of Poland|Voivodeship]]|subdivision_name1=[[West Pomeranian Voivodeship|West Pomeranian]]|subdivision_type2=[[Powiat|County]]|subdivision_name2=[[Gryfino County|Gryfino]]|subdivision_type3=[[Gmina]]|subdivision_name3=[[Gmina Chojna|Chojna]]|pushpin_map=Poland|elevation_m=|population_total=4|website=}}
'''Ostrów''' {{IPAc-pl|'|o|s|t|r|u|f}} ({{Langx|de|Idaswalde}}) là một khu định cư ở khu hành chính của Gmina Chojna, [[Gryfiński|thuộc quận Gryfino]], [[Zachodniopomorskie|West Pomeranian Voivodeship]], ở phía tây bắc Ba Lan, gần biên giới [[Đức]].<ref name="TERYT">{{Chú thích web|url=http://www.stat.gov.pl/broker/access/prefile/listPreFiles.jspa|title=Central Statistical Office (GUS) – TERYT (National Register of Territorial Land Apportionment Journal)|date=2008-06-01|language=pl}}</ref> Nó nằm khoảng {{Convert|8|km|mi|0}} phía tây nam [[Chojna]], {{Convert|37|km|mi|0|abbr=on}}     phía nam [[Gryfino]] và {{Convert|56|km|mi|0|abbr=on}} phía nam thủ đô khu vực [[Szczecin]].

Trước năm 1945, khu vực này là một phần của [[Đức]]. Đối với lịch sử của khu vực, xem Lịch sử của Pomerania.

Khu định cư có dân số 4 người.

==Tham khảo==
{{Tham khảo}}

title: Ostrów

Country: Ba Lan

Voivodeship: West Pomeranian

County: Gryfino

Gmina: Chojna

Múi giờ: UTC+1, UTC+2


text:
# Anisogaster pictipennis
Anisogaster pictipennis là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

title: Anisogaster pictipennis

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Anisogaster pictipennis''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| subordo = [[Polyphaga]]
| superfamilia = [[Cerambycoidea]]
| familia = [[Họ Xén tóc|Cerambycidae]]
| genus = ''[[Anisogaster]]''
| species = '''''A. pictipennis'''''
| binomial = ''Anisogaster pictipennis''
| binomial_authority = [[Leon Fairmaire|Fairmaire]], 1901
| synonyms =
}}
'''''Anisogaster pictipennis''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Họ Xén tóc|Cerambycidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Anisogaster+pictipennis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
* {{commonscat-inline|Anisogaster pictipennis}}

[[Thể loại:Anisogaster]]

{{Obriini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Phân bộ (subordo): Polyphaga

Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea

Họ (familia): Cerambycidae

Chi (genus): Anisogaster

Loài (species): A. pictipennis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Anisogaster pictipennis · Fairmaire, 1901