text:
# Phong trào Giám lý
Phong trào Giám lý là một nhóm các giáo hội có mối quan hệ lịch sử với nhau thuộc cộng đồng Kháng Cách. Bắt nguồn từ cuộc chấn hưng tôn giáo khởi phát bởi John Wesley tại Anh Quốc vào thế kỷ 18. John Wesley, một mục sư Anh giáo, cố giữ phong trào chấn hưng tâm linh này phát triển bên trong Giáo hội Anh, và cũng có khá đông chức sắc Anh giáo gia nhập phong trào.
Tín hữu Giám lý đến từ mọi giai tầng trong xã hội, kể cả giới thượng lưu nhiều quyền lực. Song, các nhà thuyết giáo Giám lý thường tìm đến các khu vực có nhiều người lao động nghèo và tội phạm là những người bị các giáo hội bỏ rơi, đem đến cho họ thông điệp phúc âm. Sau một thời gian chần chừ, Wesley tiếp bước Whitefield tổ chức những buổi truyền giảng bên ngoài khuôn viên các nhà thờ.
Về thần học, đa số tín hữu Giám lý chấp nhận tư tưởng Arminius, trong khi Howell Harris và George Whitefield thiên về thần học Calvin. Từ những thập niên đầu tiên của phong trào Giám lý đã có sự khác biệt này, trong đó phong trào Giám lý xứ Wales và hội đoàn Giám lý của Selina Hastings, Nữ bá tước Huntingdon áp dụng thần học Calvin theo ảnh hưởng của Whitefield. Wesley đã không để những dị biệt thần học này làm tổn thương tình bạn giữa ông và Whitefield, bài giảng của ông trong tang lễ của Whitefield bộc lộ tình cảm sâu sắc và sự tôn trọng Wesley dành cho người bạn quá cố.
Nhờ những hoạt động truyền giáo tích cực và hiệu quả, đức tin Giám lý lan toả khắp Đế quốc Anh, Hoa Kỳ và nhiều nước trên thế giới.
Giáo nghi Giám lý thường đơn giản và chú trọng đến sự thành tâm khi thờ phượng theo giáo huấn của Chúa Giê-xu, "Thiên Chúa là Thần, nên ai thờ lạy Ngài phải lấy tâm thần và lẽ thật mà thờ lạy". Đến năm 2006, có khoảng 75 triệu tín hữu Giám lý trên khắp thế giới.

## Phấn hưng
Cuộc phấn hưng Giám lý bắt đầu từ nước Anh, khởi phát bởi John Wesley, em ông, Charles Wesley, và George Whitefield. Ban đầu là một phong trào canh tân bên trong Giáo hội Anh vào thế kỷ 18, tập chú vào việc nghiên cứu Kinh Thánh và chú trọng đến việc sử dụng các phương pháp để học Kinh Thánh. "Methodist" là biệt danh dùng để chế giễu một hội đoàn được thành lập bởi một nhóm sinh viên Đại học Oxford, họ nhóm lại với nhau từ năm 1729 đến năm 1735 vì mục đích bồi dưỡng tâm linh, dự tiệc thánh mỗi tuần, thường xuyên kiêng ăn để cầu nguyện, tránh xa nếp sống xa hoa và hầu hết các hình thức giải trí vui chơi. Họ tìm đến thăm viếng người nghèo, người bệnh và tù nhân trong lao xá.
Những tín hữu Giám lý tiên khởi đề kháng thái độ vô cảm của Giáo hội Anh, trở thành những nhà thuyết giáo ngoài trời và bắt đầu thành lập các hội đoàn Giám lý bất cứ nơi nào họ đặt chân đến. Nhiều người nhìn xem họ với ít nhiều ác cảm vì cớ những bài giảng đầy nhiệt tâm của họ, nhiều người khác cáo buộc họ là cuồng tín. Nhiều tín hữu Anh giáo lo sợ các học thuyết mới như cần thiết phải trải nghiệm sự tái sinh sau khi được cứu, về sự xưng công chính bởi đức tin, và về sự vận hành của Chúa Thánh Linh trong linh hồn của tín hữu, sẽ gây ra hệ quả xấu trên những người có tâm trí yếu đuối. William Hogarth gọi người Giám lý là "những kẻ cuồng nhiệt, cả tin, mê tín và cuồng tín".
John Wesley chịu ảnh hưởng của giáo phái Moravia và nhà thần học người Hà Lan Jacobus Arminius, trong khi Whitefield chấp nhận quan điểm thần học của John Calvin. Do đó, những người theo họ bắt đầu phân rẽ, những người ủng hộ Whitefield thành lập các giáo hội Giám lý theo tư tưởng Calvin, những người còn lại theo Wesley, chấp nhận quan điểm thần học của Arminius.

## Ly giáo
Dù Wesley không hề có ý định rời bỏ Giáo hội Anh nhưng sau cuộc Cách mạng Hoa Kỳ, Giáo hội Anh từ khước những người Mỹ theo Anh giáo và từ chối phong chức mục sư cho họ. Wesley quyết định làm lễ phong chức cho những người này, và vì ông không phải là Giám mục nên điều này đặt ông vào thế đối kháng với giáo hội. Năm 1784, Wesley và các nhà lãnh đạo khác thành lập Giáo hội Giám lý như là một thực thể độc lập với Anh giáo. Dù vậy, Wesley vẫn tiếp tục thi hành mục vụ của một mục sư Anh giáo cho đến khi qua đời.

## Thần học và giáo nghi
Tín hữu Giám lý, theo thần học Arminius, tin vào ý chí tự do của con người, qua ân điển tiên kiến của Thiên Chúa, vì vậy bất đồng với thuyết tiền định, là thuyết được chấp nhận rộng rãi trong các giáo phái theo thần học Calvin như Trưởng lão phái. Tuy nhiên, tại những vùng chịu ảnh hưởng của tư tưởng Calvin như xứ Wales, vẫn tồn tại các giáo hội Giám lý theo Calvin.
John Wesley không phải là một nhà thần học, mặc dù nhiều sinh viên chủng viện vẫn thường nghiên cứu các bài giảng của Wesley để tìm hiểu tư tưởng thần học của ông. Thần học Giám lý lại được thể hiện và được chấp nhận rộng rãi qua các bài thánh ca được sáng tác bởi Charles Wesley.
Tín hữu Giám lý tin vào giáo lý Ba Ngôi, Thiên Chúa hiện hữu trong ba thân vị Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Linh. Niềm xác tín bao hàm lời chứng của Kinh Thánh rằng Thiên Chúa tạo dựng thế giới, kiểm soát dòng lịch sử của nhân loại và tể trị đời đời. Họ chỉ cử hành hai thánh lễ: Báp têm và Tiệc Thánh.
Quan điểm truyền thống của giáo hội là bất cứ tư tưởng thần học nào cũng cần quan tâm đến yếu tố lý trí. Nhờ lý trí, tín hữu đọc và giải thích Kinh Thánh, xét xem lời chứng nào là đúng, và tra vấn về đức tin cho đến khi thông hiểu ý chỉ của Thiên Chúa.
Tín hữu Giám lý cũng nhấn mạnh rằng sự cứu rỗi luôn luôn nối kết với truyền bá phúc âm và phục vụ người khác. Sự thánh khiết theo Kinh Thánh là trỗi hơn lòng mộ đạo; yêu Thiên Chúa có nghĩa là yêu người lân cận, khao khát sự công chính và sự sống viên mãn.
Một nét đặc thù về giáo nghi của phong trào Giám lý là lễ Giao Ước. Với một ít khác biệt trong nghi thức, hầu hết các giáo hội Giám lý làm theo lời dạy của Wesley, hằng năm làm mới lại giao ước với Thiên Chúa mà tâm điểm là lời cầu nguyện cho giao ước được viết bởi Wesley.
Có nhiều việc cần phải làm cho Chúa Giê-xu. Có việc dễ dàng, có việc khó khăn. Có việc đem đến vinh dự, có việc mang lại tủi nhục. Có việc làm ta yêu thích và mang đến lợi lộc, có việc ta không hề ưa thích mà cũng chẳng có bổng lộc… Nhưng năng lực sẽ được ban cho chúng ta để hoàn thành mọi việc trong Chúa Giê-xu, đấng làm chúng ta mạnh mẽ.
... nay con không thuộc về mình, nhưng thuộc về Chúa. Xin đặt con vào nơi ngài muốn con sống, đem con đến với những người ngài muốn con chia sẻ; khiến con phải làm việc, cho con chịu đau khổ; có lúc dùng con theo thánh ý, có khi vì ngài mà ở rỗi; do ngài mà được tôn vinh, vì ngài mà chịu sỉ nhục; cho con chịu đói khát, cho con được no đủ; cho con có đủ mọi sự, khiến con thiếu thốn mọi bề; hầu cho con tự nguyện hiến dâng tất cả cho ngài, với cả tấm lòng, để ý ngài được nên, để nước Chúa được đến.

## Giám lý tại Anh Quốc
Tại Anh, phong trào Giám lý luôn được biểu trưng với cơ cấu tập quyền, hội đoàn (connexion), tổ chức hội nghị hằng năm. Hội đoàn được chia thành nhiều hạt (district), đặt dưới quyền lãnh đạo của một chủ tọa (có thể là nam hay nữ). Hạt lại được chia thành các khu vực (circuit) đứng đầu là một mục sư chủ nhiệm (superintendent minister). Giám lý ở nước Anh không thiết lập chức Giám mục. Các mục sư được bổ nhiệm vào những khu vực hơn là vào những nhà thờ riêng lẻ (mặc dù một số nhà thờ tại trung tâm các thành phố lớn, gọi là central hall, xem mình là ngang bằng một khu vực (nhà thờ Methodist Central Hall, đối diện Westminster Abbey tại trung tâm Luân đôn là một điển hình). Hầu hết các khu vực có số mục sư ít hơn số lượng nhà thờ, nên lễ thờ phụng thường được hướng dẫn bởi các truyền đạo địa phương (local preacher), hay bởi các mục sư hưu trí. Phong trào Giám lý có ảnh hưởng lớn tại xứ Wales và Cornwall, tại đây người dân không mấy thiện cảm với Giáo hội Anh.
Những cuộc ly giáo từ bên trong giáo hội Giám lý nguyên thủy, cùng với các cuộc phấn hưng dẫn đến việc hình thành nhiều giáo phái độc lập tự xem mình là Giám lý. Lớn nhất trong các giáo phái này là Giáo hội Giám lý Tiên khởi, xuất phát từ một cuộc phấn hưng tại Mow Cop, Staffordshire, và Giáo hội Giám lý Hiệp nhất (không phải giáo phái có cùng tên tại Hoa Kỳ). Từ đó, Giáo hội nguyên thủy được biết đến với tên Giáo hội Giám lý Wesley. Năm 1933, ba nhánh chính của Giám lý nước Anh quyết định hiệp nhất để trở thành Giáo hội Giám lý Anh.
Sau thất bại của những nỗ lực hiệp nhất với Giáo hội Anh, những cuộc đàm phán và hợp tác vẫn được duy trì, dẫn đến việc ký kết một giao ước giữa hai giáo hội vào năm 2003. Từ những năm 1970, giáo hội Giám lý tiến hành các đề án hợp tác với Giáo hội Anh và với Giáo hội Cải cách Hiệp nhất nhằm chia sẻ với nhau các cơ sở của nhà thờ, trường học, và trong một số trường hợp, các mục sư.

## Truyền giáo đến Hoa Kỳ
Từ cuối thập niên 1760, đã có các người truyền đạo tình nguyện di cư đến Mỹ và thành lập những hội đoàn Giám lý đầu tiên ở vùng đất mới. Philip Embury bắt đầu ở New York. Không lâu sau đó, Đại uý Webb thuộc quân đội Anh đến trợ giúp Embury, ông thành lập một hội đoàn ở Philadelphia đồng thời tìm đến các khu dân cư dọc bờ biển để thuyết giáo. Trong năm 1770, hai nhà truyền giáo, Richard Boardman và Joseph Pilmoor, được gởi đến từ Anh. Rồi Francis Asbury đặt chân đến nước Mỹ, ông bắt tay tái tổ chức các hoạt động của hội thánh thuộc khu vực trung Đại Tây Dương theo mô hình của Wesley, mặc dù nảy sinh một số bất đồng nội bộ. Việc những giáo sĩ đến thay thế các người truyền đạo địa phương đã gây bất bình cho một số nhà lãnh đạo hàng đầu trong cộng đồng tín hữu. Song, do bùng nổ chiến tranh và do yêu cầu của Wesley, tất cả giáo sĩ đều rời khỏi khu vực này. Khoảng năm 1778, khu vực trung Đại Tây Dương chỉ còn lại một giáo hạt. Nhưng Asbury từ chối ra đi, ông ở lại Delaware suốt trong thời kỳ khó khăn này.
Robert Strawbridge bắt đầu phục hồi các hoạt động của phong trào Giám lý ở Maryland, cùng lúc Embury cũng khởi đầu một công tác tương tự tại New York. Hai người không cộng tác với nhau, cũng không biết về sự hiện hữu của người kia. Strawbridge tự phong chức cho mình và thiết lập một giáo hạt. Ông đào tạo nhiều phụ tá tài năng, sau này trở nên những nhà lãnh đạo đầu tiên có nhiều ảnh hưởng trên phong trào Giám lý tại Mỹ. Công việc của ông tiến triển nhanh chóng, thu hút nhiều tân tín hữu cũng như mở rộng địa bàn hoạt động. Lúc này, các truyền đạo địa phương cộng tác mật thiết với các giáo sĩ, tiếp tục tuyển dụng, đào tạo và sai phái nhiều truyền đạo tình nguyện hơn vào công trường thuộc linh. Trong khi đó, ở miền Nam, phong trào Giám lý không phụ thuộc vào các giáo sĩ như ở khu vực trung Đại Tây Dương.
Cho đến lúc này, ngoại trừ Strawbridge, không ai trong số các giáo sĩ và truyền đạo người Mỹ được phong chức, do đó họ tiếp tục nhận thánh lễ từ các chức sắc thuộc Anh giáo. Nhưng hầu hết mục sư Anh giáo đều đi đến Anh Quốc, New York hoặc Canada trong lúc chiến tranh. Để đáp ứng nhu cầu của hội thánh, một nhóm truyền đạo địa phương tự phong chức cho mình. Động thái này gây ra sự phân rẽ giữa Asbury và các truyền đạo phương Nam. Asbury tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng bằng cách thuyết phục những người này chờ đợi một giải pháp đến từ John Wesley. Năm 1784, Wesley cử Mục sư Thomas Coke đến Mỹ để thành lập một giáo hội độc lập tại đây. Một hội đồng được tổ chức vào tháng 12. Coke được uỷ nhiệm tấn phong Asbury để đồng lãnh đạo giáo hội. Nhưng Asbury trông đợi sự uỷ nhiệm từ đại biểu của hội đồng, tuyên bố ông sẽ không chấp nhận sự tấn phong trừ khi hội đồng biểu quyết bầu ông vào chức vụ ấy. Kể từ thời điểm ấy, các chức vụ lãnh đạo của giáo hội đều đến từ sự uỷ nhiệm của hội đồng. Về sau, Coke thuyết phục hội đồng chấp nhận chức vụ Giám mục và hội đồng đã tấn phong Coke và Asbury là những Giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám lý, mặc dù quyết định này đã gây nhiều tranh cãi và Wesley cũng không phê chuẩn việc thiết lập chức danh Giám mục.
Đến kỳ đại hội đồng Giáo hội Giám lý tổ chức năm 1792, vấn đề chức danh Giám mục lại được đem ra bàn cãi; cuối cùng các đại biểu đồng ý với quan điểm của Giám mục Asbury. Tuy nhiên, trong đầu thập niên 1790, một số người tách khỏi giáo hội và thành lập Giáo hội Giám lý Tiên khởi và Giáo hội Giám lý Cộng hoà. Asbury tiếp tục được nhìn nhận là nhà lãnh đạo phong trào Giám lý tại Mỹ trong khi Coke gặp nhiều bất đồng với các người truyền đạo địa phương và ông mất dần ảnh hưởng.

## Giám lý tại Hoa Kỳ
Thập niên 1730 và 1740, bùng nổ ở Mỹ trong những khu định cư phong trào phấn hưng tôn giáo gọi là Đại Tỉnh thức. Nhà thuyết giáo người Anh George Whitefield là người thủ giữ vai trò quan trọng trong phong trào. Ông tìm đến các khu định cư trên khắp đất nước để rao giảng Phúc âm với sức thuyết phục mạnh mẽ và khơi dậy các tình cảm tôn giáo.
Cung cách thuyết giảng mới lạ và sinh động cùng nhiệt tâm sống đạo của tín hữu đã thổi một luồng sinh khí mới vào đời sống tôn giáo tại Mỹ. Người ta bày tỏ sự quan tâm đến tôn giáo với lòng nhiệt thành và đầy xúc cảm thay vì thụ động lắng nghe cách vô cảm những bài thuyết giảng thông thái. Họ bắt đầu nghiên cứu Kinh Thánh ngay tại nhà, điều này làm suy giảm ảnh hưởng của phương pháp phổ biến đức tin trong các buổi lễ tôn giáo, và đến gần với khuynh hướng chú trọng đến những trải nghiệm cá nhân trong qui đạo và sống đạo, được quảng bá ở Âu châu trong cuộc Cải cách Kháng nghị.
Những Giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám lý tại Mỹ là Thomas Coke và Francis Asbury. Vào Hội đồng Giáng sinh Baltimore năm 1784 khai sinh Giáo hội Giám lý Hoa Kỳ, Coke (đã được phong chức trong Giáo hội Anh) tấn phong cho Asbury các chức vụ chấp sự, trưởng lão và Giám mục trong ba ngày liên tiếp. Các truyền đạo khu vực, hầu hết là tình nguyện, dong ruỗi trên lưng ngựa đi khắp nơi để rao giảng phúc âm và thành lập giáo đoàn cho đến khi khó có thể tìm thấy một cộng đồng dân cư nào ở Mỹ mà không tiếp xúc với thông điệp Cơ Đốc giáo theo cung cách giãi bày của người Giám lý. Một trong những nhà truyền đạo nổi tiếng nhất là Robert Strawbridge, sống ở vùng phụ cận Quận Carroll, Maryland ngay sau khi ông đặt chân đến đất Mỹ trong năm 1760.
Cuộc Đại Tỉnh thức lần thứ hai là một làn sóng phấn hưng tôn giáo lan toả khắp đất nước. Tại vùng New England, mối quan tâm về tôn giáo vừa được hồi sinh đã mở lối cho một làn sóng hoạt động xã hội trong vòng dân cư trong vùng; Phong trào Giám lý phát triển mạnh mẽ và thiết lập nhiều trường đại học, nổi tiếng nhất là Đại học Boston. Trong "khu vực bùng cháy" ở phía tây New York, tinh thần phấn hưng bùng phát mãnh liệt. Phong trào Giám lý chứng kiến sự xuất hiện của Phong trào Thánh khiết. Ở miền Tây, nhất là tại Cane Ridge, Kentucky và tại Tennessee, cuộc phấn hưng tôn giáo củng cố và phát triển đức tin Giám lý và Baptist.
Cuộc Đại Tỉnh thức lần thứ ba từ năm 1858 đến năm 1908 chứng kiến sự gia tăng vượt bậc số tín hữu Giám lý, và phát triển mạnh mẽ con số các định chế xã hội như các trường đại học. Tín hữu Giám lý thường tham gia tích cực vào phong trào truyền giáo và phong trào phúc âm xã hội.
Những bất đồng về vấn đề nô lệ đặt phong trào Giám lý vào một giai đoạn khó khăn trong thượng bán thế kỷ 19. Trong khi các nhà lãnh đạo miền Bắc không bày tỏ lập trường rõ ràng vì e sợ xảy ra ly giáo, thì Giáo hội Giám lý Wesley và Giáo hội Giám lý Tự do, chủ trương chống nô lệ, hoạt động tích cực trong Tuyến hoả xa ngầm (Underground Railroad), giúp giải thoát nô lệ. Năm 1845, các giáo hội chủ trương sở hữu nô lệ gặp nhau tại Louisville để thành lập Giáo hội Giám lý miền Nam, nhưng đến năm 1939, giáo hội tại hai miền quyết định tái hiệp nhất khi nô lệ không còn là vấn đề quan trọng.
Giáo hội Giám lý Hiệp nhất, thành lập năm 1968, là sự sáp nhập của Giáo hội Giám lý và Giáo hội Tin lành Anh em của các tín hữu Giám lý gốc Đức, họ không còn muốn duy trì sự thờ phụng bằng tiếng Đức. Giáo hội Giám lý Hiệp nhất có xấp xỉ 9 triệu tín hữu vào cuối thập niên 1990. Ngày nay, trong khi Giám lý tại Hoa Kỳ đang suy yếu dần thì phong trào này lại tăng trưởng mạnh tại các quốc gia đang phát triển.
Về thể chế, Giám lý tại Hoa Kỳ áp dụng mô hình liên kết. Mục sư được bổ nhiệm đến các nhà thờ bởi Giám mục. Các giáo phái Giám lý dành cho tín hữu quyền đại biểu tại các hội đồng cấp khu vực và cấp quốc gia, là các định chế có thẩm quyền xem xét và quyết định mọi vấn đề của giáo hội. Như vậy, về tổ chức, cấu trúc này khác với thể chế Giám mục (episcopalian) như Anh giáo, cũng khác với mô hình tự trị giáo đoàn (congregational) như Baptist và những giáo phái khác.
Ngoài Giáo hội Giám lý Hiệp nhất, có hơn 40 giáo phái khác bắt nguồn từ phong trào Giám lý khởi xướng bởi John Wesley. Tổ chức từ thiện Cứu Thế Quân (Salvation Army) được thành lập bởi William Booth, một mục sư Giám lý. Tổ chức này cũng chấp nhận nền thần học Giám lý. Một giáo phái có liên hệ với phong trào là Giáo hội Nazarene. Một số giáo phái Ngũ tuần (pentecostal) như Assemblies of God cũng có nguồn gốc hoặc chịu ảnh hưởng của tư tưởng Wesley.
Giáo hội Giám lý Hiệp nhất chấp nhận một quan điểm rộng mở về các xác tín thần học và chính trị. Điển hình là trong số các tín hữu nổi tiếng thuộc giáo hội này, Tổng thống George W. Bush và Phó Tổng thống Dick Cheney (thường xuyên đi nhà thờ dù không phải là thuộc viên) thuộc Đảng Cộng hoà, trong khi Hillary Clinton và John Edwards là đảng viên Dân chủ.
Phong trào Giám lý, khởi phát tại nước Anh từ những năm 1720, sớm quan tâm đến các hoạt động xã hội và giáo dục. Nhiều định chế xã hội và giáo dục được thành lập tại Hoa Kỳ từ đầu thế kỷ 19, cho đến nay có khoảng hai mươi viện đại học được đặt theo tên John Wesley.
Giáo hội Giám lý Hiệp nhất hình thành từ sự kết hợp giữa Liên hữu Tin Lành (Evangelical United Brethren) và Giáo hội Giám lý. Trước đó, Liên hữu Tin Lành cũng là thành quả từ sự hiệp nhất giữa các nhóm Giám lý gốc Đức. Trong thập niên 1990, Giáo hội Giám lý Hiệp nhất có khoảng 9 triệu thuộc viên.

## Các quốc gia khác
Ước tính có khoảng 75 triệu tín hữu Giám lý trên thế giới, mặc dù con số này đang trên đà sụt giảm nghiêm trọng, nhất là ở Bắc Mỹ, khi nhiều thuộc viên Giám lý ở đây có khuynh hướng gia nhập các giáo hội theo khuynh hướng truyền thống trong thần học. Phần lớn các giáo hội Giám lý đều là thành viên của Hội đồng Giám lý Thế giới, trụ sở đặt ở Lake Junaluska, Bắc Carolina, Hoa Kỳ.
Có hai thời điểm đánh dấu sự kiện đức tin Giám lý truyền bá đến Ấn Độ: năm 1817 và 1856. Tiến sĩ Thomas Coke và sáu nhà truyền giáo lên tàu hướng về Ấn Độ đúng ngày đầu tiên năm 1814. Tiến sĩ Coke, khi ấy đã 66 tuổi, qua đời trong chuyến hải hành. Mục sư James Lynch là người duy nhất trong đoàn đặt chân lên Madras (nay là Chennai) trong năm 1817, tại một địa điểm gọi là Black Town (Broadway), về sau đổi tên thành George Town. Ngày 25 tháng 4 năm 1822, Lynch hướng dẫn lễ thờ phượng đầu tiên tại Ấn Độ theo giáo nghi Giám lý trong một chuồng ngựa. Nhà thờ Giám lý đầu tiên được cung hiến tại Royapettah năm 1819. Một nhà nguyện được xây dựng tại Broadway và được cung hiến ngày 25 tháng 4 năm 1822. Vào lúc này có khoảng 100 tín hữu Giám lý ở Madras, họ là người Âu hoặc người lai Á Âu. Năm 1874, Giáo hội Giám lý Mỹ khởi sự hoạt động tại Ấn Độ với những nhà truyền bá phúc âm nổi tiếng như William Taylor. Năm 1947, Giáo hội Giám lý hiệp nhất với Anh giáo, Trưởng Lão, và một số giáo hội Kháng Cách khác để thành lập Giáo hội Nam Ấn.
Tại Úc, sự hiệp nhất giữa Giáo hội Giám lý với Giáo hội Trưởng lão và Tự trị giáo đoàn (Congregational) vào năm 1977 giúp hình thành Giáo hội Hiệp nhất.
Tương tự, tại Canada, Giáo hội Hiệp nhất Canada là kết quả của một chuỗi các nỗ lực hiệp nhất khởi đầu từ năm 1884 đến năm 1968.
Tồn tại một số nhà thờ Giám lý ở Âu châu, mạnh nhất là tại Đức. Ở Âu châu, tư tưởng Giám lý được truyền bá từ Hoa Kỳ chứ không phải từ Anh.
Giáo hội Giám lý mạnh nhất có lẽ là tại Hàn Quốc (Xem Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc). Cũng có mặt tại Bắc Mỹ nhiều nhà thờ Giám lý nói tiếng Hàn, chăm sóc dân nhập cư nói tiếng Hàn, dù nhiều người trong số họ không phải là tín hữu Giám lý.
Quốc gia có tỷ lệ dân số là tín hữu Giám lý cao nhất trên thế giới là đảo quốc Fiji.
Các giáo sĩ đến từ Anh, Mỹ và Úc thành lập nhiều giáo hội Giám lý tại những quốc gia thuộc Khối Thịnh vượng chung Anh. Ngày nay, họ trở thành những giáo hội độc lập và lớn mạnh hơn các giáo hội "mẹ".
Hầu hết các giáo hội Giám lý đều gia nhập một tổ chức có tính biểu trưng gọi là Hội đồng Giám lý Thế giới, đặt trụ sở tại Lake Junaluska, Bắc Carolina, Hoa Kỳ.

### Thế giới
- Harmon, Nolan B., ed. The Encyclopedia of World Methodism. Abingdon Press, 1974. ISBN 0-687-11784-4
- Richard P. Heitzenrater. Wesley and the People Called Methodists (1994)
- David Hempton. Methodism: Empire of the Spirit (2005)
- David Hempton. Methodism and Politics in British Society, 1750-1850 (1984)
- John Kent; Wesley and the Wesleyans Cambridge University Press, 2002
- Wellman J. Warner; The Wesleyan Movement in the Industrial Revolution 1930

### Người Mỹ gốc Phi
- James T. Campbell; Songs of Zion: The African Methodist Episcopal Church in the United States and South Africa Oxford University Press, 1995
- Carol V. R. George, Segregated Sabbaths: Richard Allen and the Rise of Independent Black Churches, 1760-1840 (1973)
- Montgomery, William G. Under Their Own Vine and Fig Tree: The African-American Church in the South, 1865-1900 (1993)
- Clarence Walker, A Rock in a Weary Land: The African Methodist Episcopal Church During the Civil War and Reconstruction (1982).
- David W. Wills, and Richard Newman, eds., Black Apostles at Home and Abroad: Afro-American and the Christian Mission from the Revolution to Reconstruction (1982).

### Hoa Kỳ
- Cameron, Richard M. ed. Methodism and Society in Historical Perspective 4 vol (1961)
- Cynthia Lynn Lyerly. Methodism and the Southern Mind, 1770-1810. Religion in America Series. Oxford University Press, 1998. Pp. x, 251. ISBN 0-19-511429-9
- Donald Meyer; The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941 Wesleyan Univ. Press 1988.
- Jean Miller Schmidt. Grace Sufficient: A History of Women in American Methodism, 1760-1939 (1996)
- Sweet, William Warren, Methodism in American History (1954) (ISBN 0-687-25081-1)
- John H. Wigger; Taking Heaven by Storm: Methodism and the Rise of Popular Christianity in America Oxford University Press, 1998. Pp. ix, 269. focus on 1770-1910

title: Phong trào Giám lý

wikitext:
{{Phong trào Giám Lý}}
'''Phong trào Giám lý''' là một nhóm các giáo hội có mối quan hệ lịch sử với nhau thuộc cộng đồng [[Kháng Cách]]. Bắt nguồn từ cuộc chấn hưng tôn giáo khởi phát bởi [[John Wesley]] tại [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Anh Quốc]] vào [[thế kỷ 18]]. John Wesley, một mục sư Anh giáo, cố giữ phong trào chấn hưng tâm linh này phát triển bên trong [[Giáo hội Anh]], và cũng có khá đông chức sắc [[Anh giáo]] gia nhập phong trào.<ref>{{chú thích web | url = http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/subdivisions/methodist_1.shtml/ | tiêu đề = BBC | author =  | ngày =  | ngày truy cập = 25 tháng 9 năm 2015 | nơi xuất bản =  | ngôn ngữ =  | archive-date = 2007-10-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071016102046/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/subdivisions/methodist_1.shtml/ | url-status = bot: unknown }}</ref>

Tín hữu Giám lý đến từ mọi giai tầng trong xã hội, kể cả giới thượng lưu nhiều quyền lực.<ref>J A Clapperton, "Romance and Heroism in Early Methodism", (1901)</ref> Song, các nhà thuyết giáo Giám lý thường tìm đến các khu vực có nhiều người lao động nghèo và tội phạm là những người bị các giáo hội bỏ rơi, đem đến cho họ thông điệp phúc âm. Sau một thời gian chần chừ, Wesley tiếp bước Whitefield tổ chức những buổi truyền giảng bên ngoài khuôn viên các nhà thờ.<ref>John Wesley, ''Journal'' [[31 March]] [[1739]]</ref>

Về thần học, đa số tín hữu Giám lý chấp nhận [[Thần học Arminius|tư tưởng Arminius,]] trong khi [[Howell Harris]] và [[George Whitefield]] thiên về [[thần học Calvin]].<ref>Gwyn Davies, "A Light in the Land", (2002), p. 46, ISBN 1-85049-181-X Tuy nhiên, toàn thể cộng đồng Giám lý đều đồng thuận về các giáo thuyết được trình bày trong [[Năm Tín lý Duy nhất]], nền tảng thần học của cuộc [[Cải cách Kháng nghị]]</ref><ref>J. Steven Harper, "The Way to Heaven: The Gospel According to John Wesley", (1983), ISBN 0310252601</ref> Từ những thập niên đầu tiên của phong trào Giám lý đã có sự khác biệt này,<ref>Richard Bennett, "Howell Harris and the Dawn of Revival", (1909, Eng. tr. 1962), ISBN 1-85049-035-X</ref><ref>Gwyn Davies, "A Light in the Land", (2002), Ch 5, ISBN 1-85049-181-X</ref> trong đó [[Phấn hưng Giám lý xứ Wales|phong trào Giám lý xứ Wales]] và hội đoàn Giám lý của [[Selina Hastings, Nữ bá tước Huntingdon]] áp dụng thần học Calvin theo ảnh hưởng của Whitefield. Wesley đã không để những dị biệt thần học này làm tổn thương tình bạn giữa ông và Whitefield, bài giảng của ông trong tang lễ của Whitefield bộc lộ tình cảm sâu sắc và sự tôn trọng Wesley dành cho người bạn quá cố.<ref>Wesley, "Sermons on Several Occasions", [http://www.ccel.org/ccel/wesley/sermons.v.liii.html No. 53]</ref>

Nhờ những hoạt động truyền giáo tích cực và hiệu quả, đức tin Giám lý lan toả khắp [[Đế quốc Anh]], [[Hoa Kỳ]] và nhiều nước trên thế giới.

Giáo nghi Giám lý thường đơn giản và chú trọng đến sự thành tâm khi thờ phượng theo giáo huấn của [[Cuộc đời Chúa Giê-xu theo Tân Ước|Chúa Giê-xu]], "''Thiên Chúa là Thần, nên ai thờ lạy Ngài phải lấy tâm thần và lẽ thật mà thờ lạy''".<ref>Phúc âm Giăng 4: 24</ref> Đến năm [[2006]], có khoảng 75 triệu tín hữu Giám lý trên khắp thế giới.

== Phấn hưng ==
Cuộc phấn hưng Giám lý bắt đầu từ nước Anh, khởi phát bởi [[John Wesley]], em ông, [[Charles Wesley]], và [[George Whitefield]]. Ban đầu là một phong trào canh tân bên trong [[Giáo hội Anh]] vào [[thế kỷ 18]], tập chú vào việc nghiên cứu [[Kinh Thánh]] và chú trọng đến việc sử dụng các phương pháp để học Kinh Thánh. "Methodist" là biệt danh dùng để chế giễu một hội đoàn được thành lập bởi một nhóm sinh viên [[Đại học Oxford]], họ nhóm lại với nhau từ năm [[1729]] đến năm [[1735]] vì mục đích bồi dưỡng tâm linh, dự tiệc thánh mỗi tuần, thường xuyên kiêng ăn để cầu nguyện, tránh xa nếp sống xa hoa và hầu hết các hình thức giải trí vui chơi. Họ tìm đến thăm viếng người nghèo, người bệnh và tù nhân trong lao xá.

Những tín hữu Giám lý tiên khởi đề kháng thái độ vô cảm của Giáo hội Anh, trở thành những nhà thuyết giáo ngoài trời và bắt đầu thành lập các hội đoàn Giám lý bất cứ nơi nào họ đặt chân đến. Nhiều người nhìn xem họ với ít nhiều ác cảm vì cớ những bài giảng đầy nhiệt tâm của họ, nhiều người khác cáo buộc họ là cuồng tín. Nhiều tín hữu [[Anh giáo]] lo sợ các học thuyết mới như cần thiết phải trải nghiệm sự [[tái sinh]] sau khi được cứu, về sự xưng công chính bởi đức tin, và về sự vận hành của [[Chúa Thánh Linh]] trong linh hồn của tín hữu, sẽ gây ra hệ quả xấu trên những người có tâm trí yếu đuối. William Hogarth gọi người Giám lý là "những kẻ cuồng nhiệt, cả tin, mê tín và cuồng tín".

[[John Wesley]] chịu ảnh hưởng của giáo phái Moravia và nhà thần học người [[Hà Lan]] [[Jacobus Arminius]], trong khi Whitefield chấp nhận quan điểm thần học của [[John Calvin]]. Do đó, những người theo họ bắt đầu phân rẽ, những người ủng hộ Whitefield thành lập các giáo hội Giám lý theo tư tưởng Calvin, những người còn lại theo Wesley, chấp nhận quan điểm thần học của Arminius.

== Ly giáo ==
Dù Wesley không hề có ý định rời bỏ Giáo hội Anh nhưng sau cuộc [[Cách mạng Mỹ|Cách mạng Hoa Kỳ]], Giáo hội Anh từ khước những người Mỹ theo Anh giáo và từ chối phong chức mục sư cho họ. Wesley quyết định làm lễ phong chức cho những người này, và vì ông không phải là Giám mục nên điều này đặt ông vào thế đối kháng với giáo hội. Năm [[1784]], Wesley và các nhà lãnh đạo khác thành lập Giáo hội Giám lý như là một thực thể độc lập với Anh giáo. Dù vậy, Wesley vẫn tiếp tục thi hành mục vụ của một mục sư Anh giáo cho đến khi qua đời.

== Thần học và giáo nghi ==
[[Tập tin:Methodist church St Martin Jersey interior.jpg|180px|nhỏ|phải|Bên trong Nhà thờ Giám lý St. Martin, Jersey]]
Tín hữu Giám lý, theo thần học Arminius, tin vào ý chí tự do của con người, qua [[ân điển]] tiên kiến của [[Thiên Chúa]], vì vậy bất đồng với thuyết tiền định, là thuyết được chấp nhận rộng rãi trong các giáo phái theo thần học Calvin như [[Giáo hội Trưởng lão|Trưởng lão phái]]. Tuy nhiên, tại những vùng chịu ảnh hưởng của tư tưởng Calvin như xứ [[Wales]], vẫn tồn tại các giáo hội Giám lý theo Calvin.

John Wesley không phải là một nhà thần học, mặc dù nhiều sinh viên chủng viện vẫn thường nghiên cứu các bài giảng của Wesley để tìm hiểu tư tưởng [[thần học]] của ông. Thần học Giám lý lại được thể hiện và được chấp nhận rộng rãi qua các bài thánh ca được sáng tác bởi Charles Wesley.

Tín hữu Giám lý tin vào giáo lý [[Ba Ngôi]], [[Thiên Chúa]] hiện hữu trong ba thân vị [[Chúa Cha]], [[Giê-su|Chúa Con]] và [[Chúa Thánh Linh]]. Niềm xác tín bao hàm lời chứng của Kinh Thánh rằng Thiên Chúa tạo dựng thế giới, kiểm soát dòng lịch sử của nhân loại và tể trị đời đời. Họ chỉ cử hành hai thánh lễ: [[Thanh Tẩy|Báp têm]] và [[Tiệc Thánh]].

Quan điểm truyền thống của giáo hội là bất cứ tư tưởng thần học nào cũng cần quan tâm đến yếu tố lý trí. Nhờ lý trí, tín hữu đọc và giải thích [[Kinh Thánh]], xét xem lời chứng nào là đúng, và tra vấn về đức tin cho đến khi thông hiểu ý chỉ của Thiên Chúa.

Tín hữu Giám lý cũng nhấn mạnh rằng sự [[cứu rỗi]] luôn luôn nối kết với truyền bá phúc âm và phục vụ người khác. Sự thánh khiết theo Kinh Thánh là trỗi hơn lòng mộ đạo; yêu Thiên Chúa có nghĩa là yêu người lân cận, khao khát sự công chính và sự sống viên mãn.

Một nét đặc thù về giáo nghi của phong trào Giám lý là [[lễ Giao Ước]]. Với một ít khác biệt trong nghi thức, hầu hết các giáo hội Giám lý làm theo lời dạy của Wesley, hằng năm làm mới lại giao ước với Thiên Chúa mà tâm điểm là lời cầu nguyện cho giao ước được viết bởi Wesley.

:''Có nhiều việc cần phải làm cho Chúa Giê-xu. Có việc dễ dàng, có việc khó khăn. Có việc đem đến vinh dự, có việc mang lại tủi nhục. Có việc làm ta yêu thích và mang đến lợi lộc, có việc ta không hề ưa thích mà cũng chẳng có bổng lộc… Nhưng năng lực sẽ được ban cho chúng ta để hoàn thành mọi việc trong Chúa Giê-xu, đấng làm chúng ta mạnh mẽ''.

:... ''nay con không thuộc về mình, nhưng thuộc về Chúa. Xin đặt con vào nơi ngài muốn con sống, đem con đến với những người ngài muốn con chia sẻ; khiến con phải làm việc, cho con chịu đau khổ; có lúc dùng con theo thánh ý, có khi vì ngài mà ở rỗi; do ngài mà được tôn vinh, vì ngài mà chịu sỉ nhục; cho con chịu đói khát, cho con được no đủ; cho con có đủ mọi sự, khiến con thiếu thốn mọi bề; hầu cho con tự nguyện hiến dâng tất cả cho ngài, với cả tấm lòng, để ý ngài được nên, để nước Chúa được đến''.<ref>[[Wesley Covenant Prayer]]</ref>

==Giám lý tại Anh Quốc==
[[Tập tin:NewInnHallSt WesleyMemorialChurch 6058.jpg|nhỏ|170px|phải|Nhà thờ Tưởng niệm Wesley, [[Oxford]], Wesley từng theo học tại đây]]
Tại Anh, phong trào Giám lý luôn được biểu trưng với cơ cấu tập quyền, hội đoàn (''connexion''), tổ chức hội nghị hằng năm. Hội đoàn được chia thành nhiều hạt (''district''), đặt dưới quyền lãnh đạo của một chủ tọa (có thể là nam hay nữ). Hạt lại được chia thành các khu vực (''circuit'') đứng đầu là một mục sư chủ nhiệm (''superintendent minister''). Giám lý ở nước Anh không thiết lập chức [[Giám mục]].<ref>{{Chú thích web |url=http://www.methodist.org.uk/static/conf2005/co_60_whatsortofbishops_0805.doc |ngày truy cập=2008-10-11 |tựa đề=What sorts of bishops?:Models of episcopacy and British Methodism |archive-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002040656/http://www.methodist.org.uk/static/conf2005/co_60_whatsortofbishops_0805.doc |url-status=dead }}</ref> Các mục sư được bổ nhiệm vào những khu vực hơn là vào những nhà thờ riêng lẻ (mặc dù một số nhà thờ tại trung tâm các thành phố lớn, gọi là central hall, xem mình là ngang bằng một khu vực (nhà thờ Methodist Central Hall, đối diện [[Tu viện Westminster|Westminster Abbey]] tại trung tâm Luân đôn là một điển hình). Hầu hết các khu vực có số mục sư ít hơn số lượng nhà thờ, nên lễ thờ phụng thường được hướng dẫn bởi các truyền đạo địa phương (''local preacher''), hay bởi các mục sư hưu trí. Phong trào Giám lý có ảnh hưởng lớn tại xứ Wales và [[Cornwall]], tại đây người dân không mấy thiện cảm với Giáo hội Anh.

Những cuộc ly giáo từ bên trong giáo hội Giám lý nguyên thủy, cùng với các cuộc phấn hưng dẫn đến việc hình thành nhiều giáo phái độc lập tự xem mình là Giám lý. Lớn nhất trong các giáo phái này là Giáo hội Giám lý Tiên khởi, xuất phát từ một cuộc phấn hưng tại Mow Cop, [[Staffordshire]], và Giáo hội Giám lý Hiệp nhất (không phải giáo phái có cùng tên tại Hoa Kỳ). Từ đó, Giáo hội nguyên thủy được biết đến với tên Giáo hội Giám lý Wesley. Năm [[1933]], ba nhánh chính của Giám lý nước Anh quyết định hiệp nhất để trở thành Giáo hội Giám lý Anh.

Sau thất bại của những nỗ lực hiệp nhất với Giáo hội Anh, những cuộc đàm phán và hợp tác vẫn được duy trì, dẫn đến việc ký kết một giao ước giữa hai giáo hội vào năm [[2003]].<ref>{{Chú thích web |url=http://www.anglican-methodist.org.uk/ |title=Anglican-Methodist Covenant |access-date=2008-10-11 |archive-date=2007-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070629052342/http://www.anglican-methodist.org.uk/ |url-status=dead }}</ref> Từ những năm [[1970]], giáo hội Giám lý tiến hành các đề án hợp tác với Giáo hội Anh và với Giáo hội Cải cách Hiệp nhất nhằm chia sẻ với nhau các cơ sở của nhà thờ, trường học, và trong một số trường hợp, các mục sư.

== Truyền giáo đến Hoa Kỳ ==
[[Tập tin:Statue of bishop Francis Asbury (Wilmore, Kentucky).jpg|180px|trái|nhỏ|Tượng [[Francis Asbury]], [[Wilmore, Kentucky]]]]
Từ cuối [[thập niên 1760]], đã có các người truyền đạo tình nguyện di cư đến Mỹ và thành lập những hội đoàn Giám lý đầu tiên ở vùng đất mới. [[Philip Embury]] bắt đầu ở [[Thành phố New York|New York]]. Không lâu sau đó, Đại uý Webb thuộc quân đội Anh đến trợ giúp Embury, ông thành lập một hội đoàn ở [[Philadelphia]] đồng thời tìm đến các khu dân cư dọc bờ biển để thuyết giáo. Trong năm [[1770]], hai nhà truyền giáo, Richard Boardman và Joseph Pilmoor, được gởi đến từ Anh. Rồi [[Francis Asbury]] đặt chân đến nước Mỹ, ông bắt tay tái tổ chức các hoạt động của hội thánh thuộc khu vực trung [[Đại Tây Dương]] theo mô hình của Wesley, mặc dù nảy sinh một số bất đồng nội bộ. Việc những giáo sĩ đến thay thế các người truyền đạo địa phương đã gây bất bình cho một số nhà lãnh đạo hàng đầu trong cộng đồng tín hữu. Song, do bùng nổ chiến tranh và do yêu cầu của Wesley, tất cả giáo sĩ đều rời khỏi khu vực này. Khoảng năm [[1778]], khu vực trung Đại Tây Dương chỉ còn lại một giáo hạt. Nhưng Asbury từ chối ra đi, ông ở lại [[Delaware]] suốt trong thời kỳ khó khăn này.

[[Robert Strawbridge]] bắt đầu phục hồi các hoạt động của phong trào Giám lý ở [[Maryland]], cùng lúc Embury cũng khởi đầu một công tác tương tự tại New York. Hai người không cộng tác với nhau, cũng không biết về sự hiện hữu của người kia. Strawbridge tự phong chức cho mình và thiết lập một giáo hạt. Ông đào tạo nhiều phụ tá tài năng, sau này trở nên những nhà lãnh đạo đầu tiên có nhiều ảnh hưởng trên phong trào Giám lý tại Mỹ. Công việc của ông tiến triển nhanh chóng, thu hút nhiều tân tín hữu cũng như mở rộng địa bàn hoạt động. Lúc này, các truyền đạo địa phương cộng tác mật thiết với các giáo sĩ, tiếp tục tuyển dụng, đào tạo và sai phái nhiều truyền đạo tình nguyện hơn vào công trường thuộc linh. Trong khi đó, ở miền Nam, phong trào Giám lý không phụ thuộc vào các giáo sĩ như ở khu vực trung Đại Tây Dương.

Cho đến lúc này, ngoại trừ Strawbridge, không ai trong số các giáo sĩ và truyền đạo người Mỹ được phong chức, do đó họ tiếp tục nhận thánh lễ từ các chức sắc thuộc Anh giáo. Nhưng hầu hết mục sư Anh giáo đều đi đến Anh Quốc, New York hoặc [[Canada]] trong lúc chiến tranh. Để đáp ứng nhu cầu của hội thánh, một nhóm truyền đạo địa phương tự phong chức cho mình. Động thái này gây ra sự phân rẽ giữa Asbury và các truyền đạo phương Nam. Asbury tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng bằng cách thuyết phục những người này chờ đợi một giải pháp đến từ John Wesley. Năm [[1784]], Wesley cử [[Mục sư]] [[Thomas Coke]] đến Mỹ để thành lập một giáo hội độc lập tại đây. Một hội đồng được tổ chức vào tháng 12. Coke được uỷ nhiệm tấn phong Asbury để đồng lãnh đạo giáo hội. Nhưng Asbury trông đợi sự uỷ nhiệm từ đại biểu của hội đồng, tuyên bố ông sẽ không chấp nhận sự tấn phong trừ khi hội đồng biểu quyết bầu ông vào chức vụ ấy. Kể từ thời điểm ấy, các chức vụ lãnh đạo của giáo hội đều đến từ sự uỷ nhiệm của hội đồng. Về sau, Coke thuyết phục hội đồng chấp nhận chức vụ Giám mục và hội đồng đã tấn phong Coke và Asbury là những Giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám lý, mặc dù quyết định này đã gây nhiều tranh cãi và Wesley cũng không phê chuẩn việc thiết lập chức danh Giám mục.

Đến kỳ đại hội đồng Giáo hội Giám lý tổ chức năm [[1792]], vấn đề chức danh [[Giám mục]] lại được đem ra bàn cãi; cuối cùng các đại biểu đồng ý với quan điểm của Giám mục Asbury. Tuy nhiên, trong đầu [[thập niên 1790]], một số người tách khỏi giáo hội và thành lập Giáo hội Giám lý Tiên khởi và Giáo hội Giám lý Cộng hoà. Asbury tiếp tục được nhìn nhận là nhà lãnh đạo phong trào Giám lý tại Mỹ trong khi Coke gặp nhiều bất đồng với các người truyền đạo địa phương và ông mất dần ảnh hưởng.

== Giám lý tại Hoa Kỳ ==
[[Tập tin:High Town Primitive Methodist Church.jpg|180px|nhỏ|trái|Nhà thờ Giám lý High Town]]
[[Thập niên 1730]] và [[thập niên 1740|1740]], bùng nổ ở Mỹ trong những khu định cư phong trào phấn hưng tôn giáo gọi là [[Đại Tỉnh thức]]. Nhà thuyết giáo người Anh George Whitefield là người thủ giữ vai trò quan trọng trong phong trào. Ông tìm đến các khu định cư trên khắp đất nước để rao giảng Phúc âm với sức thuyết phục mạnh mẽ và khơi dậy các tình cảm tôn giáo.

Cung cách thuyết giảng mới lạ và sinh động cùng nhiệt tâm sống đạo của tín hữu đã thổi một luồng sinh khí mới vào đời sống tôn giáo tại Mỹ. Người ta bày tỏ sự quan tâm đến tôn giáo với lòng nhiệt thành và đầy xúc cảm thay vì thụ động lắng nghe cách vô cảm những bài thuyết giảng thông thái. Họ bắt đầu nghiên cứu Kinh Thánh ngay tại nhà, điều này làm suy giảm ảnh hưởng của phương pháp phổ biến [[đức tin Kitô giáo|đức tin]] trong các buổi lễ tôn giáo, và đến gần với khuynh hướng chú trọng đến những trải nghiệm cá nhân trong qui đạo và sống đạo, được quảng bá ở [[Châu Âu|Âu châu]] trong cuộc [[Cải cách Kháng nghị]].

Những Giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám lý tại Mỹ là [[Thomas Coke]] và [[Francis Asbury]]. Vào [[Hội đồng Giáng sinh Baltimore]] năm [[1784]] khai sinh [[Giáo hội Giám lý Hoa Kỳ]], Coke (đã được phong chức trong Giáo hội Anh) tấn phong cho Asbury các chức vụ chấp sự, trưởng lão và Giám mục trong ba ngày liên tiếp. Các truyền đạo khu vực, hầu hết là tình nguyện, dong ruỗi trên lưng ngựa đi khắp nơi để rao giảng phúc âm và thành lập giáo đoàn cho đến khi khó có thể tìm thấy một cộng đồng dân cư nào ở Mỹ mà không tiếp xúc với thông điệp [[Kitô giáo|Cơ Đốc giáo]] theo cung cách giãi bày của người Giám lý. Một trong những nhà truyền đạo nổi tiếng nhất là Robert Strawbridge, sống ở vùng phụ cận Quận Carroll, [[Maryland]] ngay sau khi ông đặt chân đến đất Mỹ trong năm [[1760]].

Cuộc Đại Tỉnh thức lần thứ hai là một làn sóng phấn hưng tôn giáo lan toả khắp đất nước. Tại vùng [[New England]], mối quan tâm về tôn giáo vừa được hồi sinh đã mở lối cho một làn sóng hoạt động xã hội trong vòng dân cư trong vùng; Phong trào Giám lý phát triển mạnh mẽ và thiết lập nhiều trường đại học, nổi tiếng nhất là [[Đại học Boston]]. Trong "khu vực bùng cháy" ở phía tây New York, tinh thần phấn hưng bùng phát mãnh liệt. Phong trào Giám lý chứng kiến sự xuất hiện của [[Phong trào Thánh khiết]]. Ở miền Tây, nhất là tại [[Cane Ridge]], [[Kentucky]] và tại [[Tennessee]], cuộc phấn hưng tôn giáo củng cố và phát triển đức tin Giám lý và [[Báp-tít|Baptist]].

Cuộc Đại Tỉnh thức lần thứ ba từ năm [[1858]] đến năm [[1908]] chứng kiến sự gia tăng vượt bậc số tín hữu Giám lý, và phát triển mạnh mẽ con số các định chế xã hội như các trường đại học. Tín hữu Giám lý thường tham gia tích cực vào phong trào truyền giáo và phong trào phúc âm xã hội.

Những bất đồng về vấn đề [[nô lệ]] đặt phong trào Giám lý vào một giai đoạn khó khăn trong thượng bán [[thế kỷ 19]]. Trong khi các nhà lãnh đạo miền Bắc không bày tỏ lập trường rõ ràng vì e sợ xảy ra ly giáo, thì Giáo hội Giám lý Wesley và Giáo hội Giám lý Tự do, chủ trương chống nô lệ, hoạt động tích cực trong [[Tuyến hỏa xa ngầm|Tuyến hoả xa ngầm]] (''Underground Railroad''), giúp giải thoát nô lệ. Năm [[1845]], các giáo hội chủ trương sở hữu nô lệ gặp nhau tại [[Louisville]] để thành lập Giáo hội Giám lý miền Nam, nhưng đến năm [[1939]], giáo hội tại hai miền quyết định tái hiệp nhất khi nô lệ không còn là vấn đề quan trọng.

[[Giáo hội Giám lý Hiệp nhất]], thành lập năm [[1968]], là sự sáp nhập của Giáo hội Giám lý và Giáo hội Tin lành Anh em của các tín hữu Giám lý gốc Đức, họ không còn muốn duy trì sự thờ phụng bằng [[tiếng Đức]]. Giáo hội Giám lý Hiệp nhất có xấp xỉ 9 triệu tín hữu vào cuối [[thập niên 1990]]. Ngày nay, trong khi Giám lý tại Hoa Kỳ đang suy yếu dần thì phong trào này lại tăng trưởng mạnh tại các quốc gia đang phát triển.

Về thể chế, Giám lý tại Hoa Kỳ áp dụng mô hình liên kết. Mục sư được bổ nhiệm đến các nhà thờ bởi Giám mục. Các giáo phái Giám lý dành cho tín hữu quyền đại biểu tại các hội đồng cấp khu vực và cấp quốc gia, là các định chế có thẩm quyền xem xét và quyết định mọi vấn đề của giáo hội. Như vậy, về tổ chức, cấu trúc này khác với thể chế Giám mục (''episcopalian'') như Anh giáo, cũng khác với mô hình tự trị giáo đoàn (''congregational'') như [[Báp-tít|Baptist]] và những giáo phái khác.

Ngoài Giáo hội Giám lý Hiệp nhất, có hơn 40 giáo phái khác bắt nguồn từ phong trào Giám lý khởi xướng bởi John Wesley. Tổ chức từ thiện [[Cứu Thế Quân]] (''Salvation Army'') được thành lập bởi [[William Booth]], một mục sư Giám lý. Tổ chức này cũng chấp nhận nền thần học Giám lý. Một giáo phái có liên hệ với phong trào là Giáo hội Nazarene. Một số giáo phái Ngũ tuần (''pentecostal'') như ''Assemblies of God'' cũng có nguồn gốc hoặc chịu ảnh hưởng của tư tưởng Wesley.

Giáo hội Giám lý Hiệp nhất chấp nhận một quan điểm rộng mở về các xác tín [[thần học]] và [[chính trị]]. Điển hình là trong số các tín hữu nổi tiếng thuộc giáo hội này, [[Tổng thống Hoa Kỳ|Tổng thống]] [[George W. Bush]] và Phó Tổng thống [[Dick Cheney]] (thường xuyên đi nhà thờ dù không phải là thuộc viên) thuộc [[Đảng Cộng hòa (Hoa Kỳ)|Đảng Cộng hoà]], trong khi [[Hillary Clinton]] và [[John Edwards]] là đảng viên [[Đảng Dân chủ (Hoa Kỳ)|Dân chủ]].

Phong trào Giám lý, khởi phát tại nước Anh từ những năm [[1720]], sớm quan tâm đến các hoạt động xã hội và giáo dục. Nhiều định chế xã hội và giáo dục được thành lập tại Hoa Kỳ từ đầu thế kỷ 19, cho đến nay có khoảng hai mươi viện đại học được đặt theo tên John Wesley.

Giáo hội Giám lý Hiệp nhất hình thành từ sự kết hợp giữa Liên hữu Tin Lành (''Evangelical United Brethren'') và Giáo hội Giám lý. Trước đó, Liên hữu Tin Lành cũng là thành quả từ sự hiệp nhất giữa các nhóm Giám lý gốc Đức. Trong [[thập niên 1990]], Giáo hội Giám lý Hiệp nhất có khoảng 9 triệu thuộc viên.

== Các quốc gia khác ==
[[Tập tin:Sengkang Methodist Church, Nov 05.JPG|230px|nhỏ|phải|Nhà thờ Giám lý Sengkang]]
Ước tính có khoảng 75 triệu tín hữu Giám lý trên thế giới, mặc dù con số này đang trên đà sụt giảm nghiêm trọng, nhất là ở [[Bắc Mỹ]], khi nhiều thuộc viên Giám lý ở đây có khuynh hướng gia nhập các giáo hội theo khuynh hướng truyền thống trong thần học.<ref>Cracknell and White (2005), [http://assets.cambridge.org/97805218/18490/frontmatter/9780521818490_frontmatter.pdf p. 'i' (frontmatter)]</ref> Phần lớn các giáo hội Giám lý đều là thành viên của [[Hội đồng Giám lý Thế giới]], trụ sở đặt ở [[Lake Junaluska, Bắc Carolina]], [[Hoa Kỳ]].

Có hai thời điểm đánh dấu sự kiện đức tin Giám lý truyền bá đến [[Ấn Độ]]: năm [[1817]] và [[1856]].<ref>{{Chú thích web |url=http://www.hindu.com/fr/2004/10/29/stories/2004102903381000.htm |ngày truy cập=2008-10-11 |tựa đề=The Hindu: Entertainment / Religion: In commemoration of John Wesley<!-- Bot generated title --> |archive-date=2004-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041103131148/http://www.hindu.com/fr/2004/10/29/stories/2004102903381000.htm |url-status=dead }}</ref> Tiến sĩ [[Thomas Coke]] và sáu nhà truyền giáo lên tàu hướng về Ấn Độ đúng ngày đầu tiên năm [[1814]]. Tiến sĩ Coke, khi ấy đã 66 tuổi, qua đời trong chuyến hải hành. Mục sư James Lynch là người duy nhất trong đoàn đặt chân lên Madras (nay là Chennai) trong năm 1817, tại một địa điểm gọi là Black Town (Broadway), về sau đổi tên thành George Town. Ngày [[25 tháng 4]] năm [[1822]], Lynch hướng dẫn lễ thờ phượng đầu tiên tại Ấn Độ theo giáo nghi Giám lý trong một chuồng ngựa. Nhà thờ Giám lý đầu tiên được cung hiến tại Royapettah năm [[1819]]. Một nhà nguyện được xây dựng tại Broadway và được cung hiến ngày [[25 tháng 4]] năm 1822. Vào lúc này có khoảng 100 tín hữu Giám lý ở Madras, họ là người Âu hoặc người lai Á Âu. Năm [[1874]], Giáo hội Giám lý Mỹ khởi sự hoạt động tại Ấn Độ với những nhà truyền bá phúc âm nổi tiếng như William Taylor. Năm [[1947]], Giáo hội Giám lý hiệp nhất với [[Anh giáo]], [[Trưởng Lão]], và một số giáo hội [[Tin Lành|Kháng Cách]] khác để thành lập [[Giáo hội Nam Ấn]].

Tại [[Úc]], sự hiệp nhất giữa Giáo hội Giám lý với [[Giáo hội Trưởng lão]] và [[Tự trị giáo đoàn]] (''Congregational'') vào năm [[1977]] giúp hình thành Giáo hội Hiệp nhất.

Tương tự, tại [[Canada]], [[Giáo hội Hiệp nhất Canada]] là kết quả của một chuỗi các nỗ lực hiệp nhất khởi đầu từ năm [[1884]] đến năm [[1968]].

Tồn tại một số nhà thờ Giám lý ở Âu châu, mạnh nhất là tại [[Đức]]. Ở Âu châu, tư tưởng Giám lý được truyền bá từ Hoa Kỳ chứ không phải từ Anh.

Giáo hội Giám lý mạnh nhất có lẽ là tại [[Hàn Quốc]] (Xem [[Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc]]). Cũng có mặt tại [[Bắc Mỹ]] nhiều nhà thờ Giám lý nói [[tiếng Triều Tiên|tiếng Hàn]], chăm sóc dân nhập cư nói tiếng Hàn, dù nhiều người trong số họ không phải là tín hữu Giám lý.

Quốc gia có tỷ lệ dân số là tín hữu Giám lý cao nhất trên thế giới là đảo quốc [[Fiji]].

Các giáo sĩ đến từ Anh, Mỹ và Úc thành lập nhiều giáo hội Giám lý tại những quốc gia thuộc [[Khối Thịnh vượng chung Anh]]. Ngày nay, họ trở thành những giáo hội độc lập và lớn mạnh hơn các giáo hội "mẹ".

Hầu hết các giáo hội Giám lý đều gia nhập một tổ chức có tính biểu trưng gọi là [[Hội đồng Giám lý Thế giới]], đặt trụ sở tại [[Lake Junaluska, Bắc Carolina]], Hoa Kỳ.

== Chú thích ==
{{Tham khảo|30em}}

== Xem thêm ==
{{Wikisource|Những bài Thuyết giáo của John Wesley}}
*[[Kitô giáo]]
*[[Tin Lành]]
*[[Anh giáo]]
*[[John Wesley]]
*[[Đại Tỉnh thức]]

== Tham khảo ==
* Cracknell, Kenneth and Susan J. White. ''An Introduction to World Methodism''. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-81849-4.
* Keim, Albert N. (1990). ''The CPS Story'', Good Books. ISBN 1-56148-002-9
* [http://www.swarthmore.edu/library/peace/ Swarthmore College Peace Collection]: [http://www.swarthmore.edu/library/peace/conscientiousobjection/CPScampsList.htm ''List of CPS Camps (by Camp Number)''], retrieved [[2006-01-25]].

== Đọc thêm ==
=== Thế giới ===
* Harmon, Nolan B., ed. ''The Encyclopedia of World Methodism''. Abingdon Press, 1974. ISBN 0-687-11784-4
* Richard P. Heitzenrater. ''Wesley and the People Called Methodists'' (1994)
* David Hempton. ''Methodism: Empire of the Spirit'' (2005)
* David Hempton. ''Methodism and Politics in British Society, 1750-1850'' (1984)
* John Kent; ''Wesley and the Wesleyans'' Cambridge University Press, 2002
* Wellman J. Warner; ''The Wesleyan Movement in the Industrial Revolution'' 1930

=== Người Mỹ gốc Phi ===
* James T. Campbell; ''Songs of Zion: The African Methodist Episcopal Church in the United States and South Africa'' Oxford University Press, 1995
* Carol V. R. George, ''Segregated Sabbaths: Richard Allen and the Rise of Independent Black Churches, 1760-1840'' (1973)
* Montgomery, William G. ''Under Their Own Vine and Fig Tree: The African-American Church in the South, 1865-1900'' (1993)
* Clarence Walker, ''A Rock in a Weary Land: The African Methodist Episcopal Church During the Civil War and Reconstruction'' (1982).
* David W. Wills, and Richard Newman, eds., ''Black Apostles at Home and Abroad: Afro-American and the Christian Mission from the Revolution to Reconstruction'' (1982).

=== Hoa Kỳ ===
* Cameron, Richard M. ed. ''Methodism and Society in Historical Perspective'' 4 vol (1961)
* Cynthia Lynn Lyerly. ''Methodism and the Southern Mind, 1770-1810.'' Religion in America Series. Oxford University Press, 1998. Pp. x, 251. ISBN 0-19-511429-9
* Donald Meyer; ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' Wesleyan Univ. Press 1988.
* Jean Miller Schmidt. ''Grace Sufficient: A History of Women in American Methodism, 1760-1939'' (1996)
* Sweet, William Warren, ''Methodism in American History'' (1954) (ISBN 0-687-25081-1)
* John H. Wigger; ''Taking Heaven by Storm: Methodism and the Rise of Popular Christianity in America'' Oxford University Press, 1998. Pp. ix, 269. focus on 1770-1910

=== Nguồn chính ===
* Russell E. Richey et al eds. ''The Methodist Experience in America: A Sourcebook'' (2000) 756pp of of original documents
* Sweet, William Warren, ed. ''Religion on the American Frontier: 1783-1840, Vol. IV. The Methodists: A Collection of Source Materials'' (1946) (ISBN 0-8154-0225-2) 800 pp of documents regarding American frontier

== Liên kết ngoài ==
{{thể loại Commons|Methodism}}
* [http://www.kansasheritage.org/um/time~1.html Methodist History Bookmarks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011195716/http://www.kansasheritage.org/um/time~1.html |date=2012-10-11 }}
* [http://worldmethodistcouncil.org World Methodist Council (Official Website)]
** [http://worldmethodistcouncil.org/about/member-churches/ List of Member Churches]
* [http://www.wmei.ws/ World Methodist Evangelical Institute (Official Website)]
{{Chủ đề Tin Lành}}

[[Thể loại:Phong trào Giám Lý| ]]
[[Thể loại:Lịch sử tôn giáo Hoa Kỳ]]
[[Thể loại:Tin Lành]]
[[Thể loại:Kitô giáo]]
[[Thể loại:Giáo phái Cơ Đốc]]
[[Thể loại:Thuật ngữ Kitô giáo]]


text:
# Sanchezia filamentosa
Sanchezia filamentosa là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được Lindau miêu tả khoa học đầu tiên năm 1904.

wikiname: viwiki

title: Sanchezia filamentosa

in_language: vi

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Sanchezia filamentosa''
| status =
| status_sysem =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Hoa môi|Lamiales]]
| familia = [[Họ Ô rô|Acanthaceae]]
| genus = ''[[Sanchezia]]''
| species = '''''S. filamentosa'''''
| binomial = ''Sanchezia filamentosa''
| binomial_authority = [[Gustav Lindau|Lindau]]
}}
'''''Sanchezia filamentosa''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Ô rô]]. Loài này được Lindau miêu tả khoa học đầu tiên năm 1904.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-101045| title=''Sanchezia filamentosa''|accessdate = ngày 4 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Sanchezia (Acanthaceae)]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1904]]

{{Ruellieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Lamiales

Họ (familia): Acanthaceae

Chi (genus): Sanchezia

Loài (species): S. filamentosa

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Sanchezia filamentosa · Lindau


text:
# Callosobruchus imitator
Callosobruchus imitator là một loài bọ cánh cứng trong họ Bruchidae. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1999.

title: Callosobruchus imitator

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Callosobruchus imitator''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Bruchidae]]
| genus = ''[[Callosobruchus]]''
| species = '''''C. imitator'''''
| binomial = ''Callosobruchus imitator''
| binomial_authority = Kingsolver, 1999
}}
'''''Callosobruchus imitator''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Bruchidae]]. Loài này được Kingsolver miêu tả khoa học năm 1999.<ref>{{Reftabel|2010-Hallan|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Callosobruchus]]

{{Acanthoscelidini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Coleoptera

Họ (familia): Bruchidae

Chi (genus): Callosobruchus

Loài (species): C. imitator

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Callosobruchus imitator · Kingsolver, 1999


text:
# Vườn quốc gia Campos del Tuyú
Vườn quốc gia Campos del Tuyú (tiếng Tây Ban Nha: Parque Nacional Campos del Tuyú) là một vườn quốc gia nằm ở tỉnh Buenos Aires, Argentina. Được thành lập vào ngày 13 tháng 5 năm 2009, sự hấp dẫn chính của Campos del Tuyú là số lượng ít của loài hươu đồng cỏ Nam Mỹ; trên thực tế, chỉ có một số nơi là tại Nam Mỹ là có sự hiện diện của chúng. Các cư dân khác của vườn quốc gia bao gồm hơn một trăm loài chim, chuột lang nước, và mèo rừng Nam Mỹ có nguy cơ tương tự.

title: Vườn quốc gia Campos del Tuyú

wikitext:
{{Infobox protected area
| name = Vườn quốc gia Campos del Tuyú
| alt_name = Parque Nacional Campos del Tuyú
| iucn_category = II
| photo = Atardecer en Campos del Tuyú.jpg
| photo_alt =
| photo_caption = Vườn quốc gia Campos del Tuyú
| photo_width =
| map = Argentina
| relief = 1
| map_alt =
| map_caption =
| map_width = 150
| location = [[Buenos Aires (tỉnh)|Tỉnh Buenos Aires]], Argentina
| nearest_city =
| coords = {{tọa độ|36|21|S|56|52|W|format=dms|display=inline,title}}
| coords_ref =
| area = {{Convert|3040|ha|acre}}
| established = 2009
| visitation_num =
| visitation_year =
| governing_body =
| url =
}}
'''Vườn quốc gia Campos del Tuyú''' ({{langx|es|Parque Nacional Campos del Tuyú}}) là một vườn quốc gia nằm ở [[Buenos Aires (tỉnh)|tỉnh Buenos Aires]], [[Argentina]]. Được thành lập vào ngày 13 tháng 5 năm 2009, sự hấp dẫn chính của Campos del Tuyú là số lượng ít của loài [[hươu đồng cỏ Nam Mỹ]]; trên thực tế, chỉ có một số nơi là tại Nam Mỹ là có sự hiện diện của chúng. Các cư dân khác của vườn quốc gia bao gồm hơn một trăm loài chim, [[chuột lang nước]], và [[Mèo Geoffroy|mèo rừng Nam Mỹ]] có nguy cơ tương tự.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{National parks of Argentina}}

{{DEFAULTSORT:Vườn quốc gia Campos del Tuyu}}
[[Thể loại:Vườn quốc gia Argentina|Campos del Tuyu]]
[[Thể loại:Khu bảo tồn khởi đầu năm 2009]]
[[Thể loại:Khởi đầu ở Argentina năm 2009]]
[[Thể loại:Khu bảo tồn tỉnh Buenos Aires]]

title: Vườn quốc gia Campos del Tuyú

Vị trí: Tỉnh Buenos Aires, Argentina


text:
# Mercedes Pulido
Mercedes Pulido de Briceño (22 tháng 3 năm 1938 – 23 tháng 8 năm 2016) là một chính trị gia, nhà ngoại giao và nhà tâm lý học xã hội người Venezuela. Bà từng là Bộ trưởng Nhà nước vì sự tham gia của phụ nữ vào sự phát triển từ năm 1994 đến năm 1996. Bà là Chủ tịch của Ban điều hành UNICEF ở cấp quốc tế vào năm 1997.

title: Mercedes Pulido

wikitext:
'''Mercedes Pulido de Briceño''' (22 tháng 3 năm 1938 – 23 tháng 8 năm 2016) là một chính trị gia, nhà ngoại giao và nhà tâm lý học xã hội người [[Venezuela]]. Bà từng là Bộ trưởng Nhà nước vì sự tham gia của phụ nữ vào sự phát triển từ năm 1994 đến năm 1996.<ref>[http://www.el-carabobeno.com/noticias/articulo/138851/falleci-la-exministra-mercedes-pulido-de-briceo Falleció la exministra Mercedes Pulido de Briceño] </ref><ref>[http://www.gumilla.org/?p=page&id=13866907745716 Mercedes Pulido de Briceño]</ref> Bà là Chủ tịch của Ban điều hành [[Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc|UNICEF]] ở cấp quốc tế vào năm 1997.<ref>[http://www.unicef.org/about/execboard/files/Executive_Board-Officers-2014-ENGLISH-10Jan2014.pdf Officers of the UNICEF Executive Board 1946–2014], [[UNICEF]]</ref><ref>[http://www.unicef.org/about/history/index_55642.html Executive Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109155435/https://www.unicef.org/about/history/index_55642.html |date=2019-01-09 }}, [[UNICEF]]</ref>

==Tham khảo==
{{Tham khảo}}{{Kiểm soát tính nhất quán}}{{Sơ khai chính khách Venezuela}}

[[Thể loại:Mất năm 2016]]
[[Thể loại:Sinh năm 1938]]
[[Thể loại:Nữ chính khách Venezuela]]


text:
# Xã Jackson, Quận Madison, Iowa
Xã Jackson (tiếng Anh: Jackson Township) là một xã thuộc quận Madison, tiểu bang Iowa, Hoa Kỳ. Năm 2010, dân số của xã này là 262 người.

title: Xã Jackson, Quận Madison, Iowa

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
 | tên bản địa = Jackson Township
 | ngôn ngữ tên bản địa = en
 | tên = Xã Jackson
 | settlement_type = [[Xã của Hoa Kỳ|Xã]]
 | tên hiệu =
 | khẩu hiệu =
 | hình nền trời =
 | hình cờ =
 | hình con dấu =
 | bản đồ = Map highlighting Jackson Township, Madison County, Iowa.svg
 | ctbd = Vị trí trong [[Quận Madison, Iowa|Quận Madison]], [[Iowa]]
| bản đồ 1 = Map of Iowa highlighting Madison County.svg
| ctbd1 = Vị trí quận Madison trong tiểu bang Iowa ở Hoa Kỷ
 | subdivision_type = [[Quốc gia]]
 | subdivision_type1 = [[Tiểu bang Hoa Kỳ|Tiểu bang]]
 | subdivision_type2 = [[Danh sách các quận ở Iowa|Quận]]
 | subdivision_name = [[Hoa Kỳ]]
 | subdivision_name1 = [[Iowa]]
 | subdivision_name2 = [[Quận Madison, Iowa|Quận Madison]]
 | established_title =
 | established_date =
 | established_title2 =
 | established_date2 =
 | government_type =
 | leader_title =
 | leader_tên =
 | area_magnitude =
 | area_total_sq_mi =
 | area_total_km2 =
 | area_land_sq_mi =
 | area_land_km2 =
 | area_water_sq_mi =
 | area_water_km2 =
 | area_urban_sq_mi =
 | area_urban_km2 =
 | area_metro_km2 =
 | area_metro_sq_mi =
 | population_as_of=2010
 | population_footnotes =
 | population_total = 262
 | population_urban =
 | population_metro =
 | population_density_sq_mi =
 | population_density_km2 =
 | timezone = [[Múi giờ miền Trung (Bắc Mỹ)|CST]]
 | utc_offset = -6
 | timezone_DST = '''CDT'''
 | utc_offset_DST = -5
 | latd = | latm = | lats = | latNS = N
 | longd = | longm = | longs = | longEW = W
 | elevation_footnotes=
 | elevation_ft =
 | elevation_m =
 | website =
 | footnotes =
}}
'''Xã Jackson''' ({{langx|en|Jackson Township}}) là một [[Xã của Hoa Kỳ|xã]] thuộc [[Quận Madison, Iowa|quận Madison]], tiểu bang [[Iowa]], [[Hoa Kỳ]]. Năm 2010, dân số của xã này là 262 người.<ref>{{chú thích web|url=http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/gazetteer2010.html|title=2010 Census Gazetteer Files|publisher=[[Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ]]|access-date=ngày 7 tháng 10 năm 2012}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

==Tham khảo==
* [http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_GCTPL2.ST16&prodType=table American FactFinder]

{{Sơ khai Iowa}}

{{DEFAULTSORT:Jackson, Madison, Iowa}}
[[Thể loại:Xã của Iowa]]
[[Thể loại:Quận Madison, Iowa]]

title: Xã Jackson · Jackson Township

Quốc gia: Hoa Kỳ

Tiểu bang: Iowa

Quận: Quận Madison

title: Dân số (2010)

• Mùa hè (DST): CDT (UTC-5)


text:
# Songkick
Songkick là công ty công nghệ của Mỹ cung cấp dịch vụ tìm kiếm các buổi hòa nhạc và bán vé cho các sự kiện nhạc sống. Trang web và ứng dụng điện thoại của Songkick cho phép người dùng theo dõi các buổi lưu diễn của nghệ sĩ, nhận thông báo cho các buổi hòa nhạc trong khu vực họ ở và mua vé xem chương trình, sử dụng công nghệ và dịch vụ bán vé điện tử bán thay cho nghệ sĩ.
Songkick có trụ sở chính đặt tại New York và các văn phòng đặt tại London, Nashville và Los Angeles. Dịch vụ của Songkick khả dụng tại 61 quốc gia trên toàn thế giới.

## Dịch vụ
Nền tảng của Songkick đạt mốc 15 triệu khách viếng thăm mỗi tháng, khi có sự kết hợp giữa ứng dụng tìm kiếm các buổi hòa nhạc với công nghệ bán vé điện tử.
Khả dụng trên cả iOS, Android và trực tuyến, ứng dụng tìm kiếm các buổi hòa nhạc của Songkick cho phép người dùng theo dõi các nghệ sĩ yêu thích của họ và đặt thông báo tùy chỉnh để nhận được thông báo khi các nghệ sĩ đang trình diễn trong khu vực của người dùng, sau đó mua vé trực tiếp thông qua ứng dụng. Các dữ liệu về buổi hòa nhạc được tổng hợp tự động thông qua thuật toán của Songkick đồng thời ứng dụng cho phép người dùng gửi danh sách sự kiện, đóng góp vào kho lưu trữ hơn 5 triệu chương trình sắp diễn ra và đã diễn ra. Người dùng cũng có thể tự động theo dõi các nghệ sĩ yêu thích của họ bằng cách liên kết với thư viện nhạc của họ và tài khoản Spotify.
Songkick cũng cung cấp phần mềm và dịch vụ cho nghệ sĩ phục vụ cho việc bán vé của buổi hòa nhạc trực tiếp đến người hâm mộ thông qua các kênh trực tuyến của họ. Các nghệ sĩ đã sử dụng cơ sở hạ tầng bán vé của Songkick bao gồm Paul McCartney, Adele, Metallica, Mumford & Sons, Pixies và Red Hot Chili Peppers.
Năm 2015 công ty đã đảm bảo bằng sáng chế cho phần mềm nhằm nhận biết và nghi ngờ việc bán lại vé và bot truy cập đặt vé. Năm 2016, Songkick phát hiện ra rằng vé bán bằng công nghệ này giảm 4 lần tình trạng bị xuất hiện trên các trang bán lại vé. Trong thời gian bán trước cho World Tour của Adele vào năm 2015 và World Tour Finale năm 2016, chương trình này đã duy trì chỉ có 2% vé được bán qua Songkick sau đó xuất hiện trên các trang bán lại (so với mức trung bình thị trường ước tính là 20%).
Songkick cũng duy trì một dịch vụ cho các nghệ sĩ có tên Tourbox, cho phép các nhạc sĩ và nhà quản lý kiểm soát các buổi hòa nhạc của họ được quảng bá cho người dùng của Songkick và các trên mạng phân phối của họ như thế nào. Nó tự động hóa quá trình công bố ngày của buổi lưu diễn trên mọi trang web là đối tác của Songkick.

## Lịch sử
Songkick đã được thành lập năm 2007 bởi Ian Hogarth, Michelle You và Pete Smith như một phần của chương trình Y Combinator 2007. Mô hình kinh doanh ban đầu của nó, dựa trên dịch vụ khám phá các buổi hòa nhạc và dựa vào phí giới thiệu từ các công ty bán vé. Công ty ra mắt ứng dụng trên điện thoại đầu tiên vào năm 2011.
Tháng 6 năm 2015, Songkick sáp nhập với CrowdSurge, nhà cung cấp dịch vụ bán vé cho các nghệ sĩ. CrowdSurge được thành lập bởi Matt Jones vào năm 2008,, ông và Hogarth đã nói họ quyết định sáp nhập hai công ty để sửa chữa lại "một sự thiếu hiệu quả lớn trên thị trường." Công ty sau khi sáp nhập vẫn hoạt động dưới tên Songkick. Jones và Hogarth từng là đồng giám đốc điều hành của Songkick cho đến khi Jones đảm nhận vai trò CEO vào tháng 1 năm 2016.
Warner Music group thông báo vào tháng 7 năm 2017 họ đã mua lại ứng dụng của Songkick phục vụ việc tìm kiếm các buổi hòa nhạc và thương hiệu của công ty với giá trị tổng cộng 5 triệu đô la. Ứng dụng vẫn sẽ tiếp tục hoạt động như một nhãn hiệu độc lập nhưng được giám sát bởi bộ phận dịch vụ nhãn hiệu và nghệ sĩ của Warner Music.
Giám đốc điều hành của công ty Songkick Matt Jones thông báo vào tháng 10 năm 2017 công ty sẽ ngừng bán vé vào cuối tháng, vì một quá trình bắt đầu "vào đầu năm khi Ticketmaster và Live Nation đã thành công hiệu quả trong việc chặn đứng thị trường bán vé tại Mỹ của chúng tôi".
Vào tháng 1 năm 2018, Live Nation đã giải quyết vụ kiện với Songkick với giá 110 triệu đô la.

## API và hợp tác
Songkick cung cấp API công khai, cho phép truy cập vào dữ liệu của họ và tích hợp với các dịch vụ khác. Các dịch vụ được tích hợp với API của Songkick bao gồm Shazam, Spotify, SoundCloud, Foursquare, Deezer, FanBridge, Warner Music Group, Yahoo! Search  và YouTube.

## Giải thưởng và chứng nhận
2017: Giải Webby Awards Honoree cho hạng mục Best Music Mobile Site/App
2017: Fast Company - 5 công ty sáng tạo nhất trong âm nhạc năm 2017
2017: Giải thưởng Music Week Awards - đề cử cho hạng mục Best Ticketing Company
2016: Matt Jones - Forbes "30 Under 30" Europe
2016: Matt Jones - Billboard "10 Power Execs to Watch in 2016"
2015: Technica.ly Brooklyn - đề cử cho giải thưởng Brooklyn Innovation Awards
2015: Matt Jones - Rolling Stone "17 nhà sáng tạo trẻ đột phá trong ngành công nghiệp âm nhạc"
2014: Chiến thắng giải Best Technology for Marketing an Event / Building Event Attendance
2013: Chứng nhận nằm trong 50 ứng dụng Android tốt nhất của TIME
2013: Ian Hogarth - The Guardian 100
2012: Giải hưởng Webby Awards Honoree cho hạng mục Best Music Mobile Site/App
2011: Matt Jones - Forbes "30 Under 30"
2011: Ian Hogarth - Forbes "30 Under 30"
2011: 100 công ty khởi nghiệp hàng đầu ở châu Âu theo Telegraph
2011: Matt Jones - Billboard Magazine "30 under 30"
2011: Music Week Consumer-Facing Digital Music Service of the Year
2010: Nhà sáng lập Songkick Ian Hogarth, Michelle You và Pete Smith - Inc. 30 Under 30
2010: #3 trong số 10 công ty âm nhạc kĩ thuật số khởi nghiệp năm 2010 theo Billboard Magazine
2010: Giải thưởng Best Innovation Award tại BT Digital Music Awards 2010
2010: Ian Hogarth - Giải thưởng Doanh nhân trẻ của Hội đồng Anh
2009: Các trang web văn hóa tốt nhất của Telegraph
2007: Summer 2007 Y Combinator Batch

title: Songkick

wikitext:
{{Infobox company
|name = Songkick
|logo = Songkick logotype.svg
|logo_size = 200px
|caption =
|founders = {{unbulleted list|Matt Jones ([[Giám đốc điều hành|CEO và đồng chủ tịch]])}}  {{unbulleted list|[[Ian Hogarth]] ([[Chủ tịch|Đồng chủ tịch]])}}  {{unbulleted list|Adam Schiffer ([[Giám đốc điều hành|COO]])}} {{unbulleted list|Pete Smith}} {{unbulleted list|Michelle You}}
|key_people = {{unbulleted list|Josh Block ([[Cán bộ chiến lược|CSO]])}} {{unbulleted list|Adam Ray ([[Giám đốc tài chính|CFO]])}}
|homepage = [http://www.songkick.com/ songkick.com]
|industry = Nhạc sống
|predecessor = CrowdSurge
|type = [[Công ty tư nhân|Tư nhân]]
|foundation = 2007
|brands = Songkick, Tourbox
|location_city = New York
|location_country = Hoa Kỳ
|area_served = Toàn cầu
}}
'''Songkick''' là công ty công nghệ của Mỹ cung cấp dịch vụ tìm kiếm các buổi hòa nhạc và [[vé điện tử|bán vé]] cho các sự kiện nhạc sống. [[Trang web]] và ứng dụng điện thoại của Songkick cho phép người dùng theo dõi các buổi lưu diễn của nghệ sĩ, nhận thông báo cho các buổi hòa nhạc trong khu vực họ ở và mua vé xem chương trình, sử dụng công nghệ và dịch vụ bán vé điện tử bán thay cho nghệ sĩ.

Songkick có trụ sở chính đặt tại New York và các văn phòng đặt tại London, Nashville và Los Angeles. Dịch vụ của Songkick khả dụng tại 61 quốc gia trên toàn thế giới.

==Dịch vụ==
Nền tảng của Songkick đạt mốc 15 triệu khách viếng thăm mỗi tháng, khi có sự kết hợp giữa ứng dụng tìm kiếm các buổi hòa nhạc với công nghệ bán vé điện tử.<ref name=MusicAlly>{{Chú thích báo |url=http://musically.com/2016/12/23/songkick-500k-adele-tickets/&sa=D&ust=1491401742570000&usg=AFQjCNEsZeG1OcOcjpZMP5zlwXb8oXxTTg |title=Songkick Has Sold Nearly 500K Adele Tickets So Far |author=Stuart Dredge |date=23 December 2016 }}{{Liên kết hỏng|date=2021-07-02 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

Khả dụng trên cả [[iOS]], [[Android (hệ điều hành)|Android]] và trực tuyến, ứng dụng tìm kiếm các buổi hòa nhạc của Songkick cho phép người dùng theo dõi các nghệ sĩ yêu thích của họ và đặt thông báo tùy chỉnh để nhận được thông báo khi các nghệ sĩ đang trình diễn trong khu vực của người dùng, sau đó mua vé trực tiếp thông qua ứng dụng. Các dữ liệu về buổi hòa nhạc được tổng hợp tự động thông qua thuật toán của Songkick đồng thời ứng dụng cho phép người dùng gửi danh sách sự kiện, đóng góp vào kho lưu trữ hơn 5 triệu chương trình sắp diễn ra và đã diễn ra. Người dùng cũng có thể tự động theo dõi các nghệ sĩ yêu thích của họ bằng cách liên kết với thư viện nhạc của họ và tài khoản [[Spotify]].

Songkick cũng cung cấp phần mềm và dịch vụ cho nghệ sĩ phục vụ cho việc bán vé của buổi hòa nhạc trực tiếp đến người hâm mộ thông qua các kênh trực tuyến của họ. Các nghệ sĩ đã sử dụng cơ sở hạ tầng bán vé của Songkick bao gồm [[Paul McCartney]], [[Adele]], [[Metallica]], [[Mumford & Sons]], [[Pixies]] và [[Red Hot Chili Peppers]].

Năm 2015 công ty đã đảm bảo bằng sáng chế cho phần mềm nhằm nhận biết và nghi ngờ [[bán lại vé|việc bán lại vé]] và [[bot]] truy cập đặt vé. Năm 2016, Songkick phát hiện ra rằng vé bán bằng công nghệ này giảm 4 lần tình trạng bị xuất hiện trên các trang bán lại vé.<ref name=MusicAlly4x>{{Chú thích báo |url=http://musically.com/2016/12/23/songkick-500k-adele-tickets/ |title=Songkick has sold nearly 500K Adele tickets so far |author=Stuart Dredge |date=23 December 2016}}</ref> Trong thời gian bán trước cho [[Adele Live 2016|World Tour]] của Adele vào năm 2015 và World Tour Finale năm 2016, chương trình này đã duy trì chỉ có 2% vé được bán qua Songkick sau đó xuất hiện trên các trang bán lại<ref name=Bloomberg>{{Chú thích báo |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-12-14/can-an-app-for-concert-tickets-beat-out-the-scalper-bots |title=Can an App for Concert Tickets Beat Out the Scalper Bots? |author=Devin Leonard |date=14 December 2016}}</ref> (so với mức trung bình thị trường ước tính là 20%).

Songkick cũng duy trì một dịch vụ cho các nghệ sĩ có tên Tourbox, cho phép các nhạc sĩ và nhà quản lý kiểm soát các buổi hòa nhạc của họ được quảng bá cho người dùng của Songkick và các trên mạng phân phối của họ như thế nào.<ref name="GigaOmFoursquare">{{Chú thích báo |url=https://gigaom.com/2012/05/30/songkicks-tourbox-is-a-one-stop-shop-for-live-bands/ |title=Songkick's Tourbox is a one-stop shop for live bands |author=Bobbie Johnson |date=30 May 2012 |access-date=2018-05-28 |archive-date=2017-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521172200/https://gigaom.com/2012/05/30/songkicks-tourbox-is-a-one-stop-shop-for-live-bands/ |url-status=dead }}</ref> Nó tự động hóa quá trình công bố ngày của buổi lưu diễn trên mọi trang web là đối tác của Songkick.<ref name=TechCrunch2012>{{Chú thích báo |url=https://techcrunch.com/2012/05/30/songkicks-tourbox-makes-it-easier-for-musicians-to-trumpet-their-concerts-across-the-web/ |title=Songkick's Tourbox Makes It Easier For Musicians To Trumpet Their Concerts Across The Web |author=Kim-Mai Cutler |date=30 May 2012}}</ref>

==Lịch sử==
Songkick đã được thành lập năm 2007 bởi [[Ian Hogarth]], Michelle You và Pete Smith<ref name=NewYorkTimes>{{Chú thích báo |url=https://www.nytimes.com/2011/05/02/business/media/02songkick.html |title=A Go-to Site for Tracking Music Acts |author=Ben Sisario |date=1 May 2011}}</ref> như một phần của chương trình [[Y Combinator]] 2007. Mô hình kinh doanh ban đầu của nó, dựa trên dịch vụ khám phá các buổi hòa nhạc và dựa vào phí giới thiệu từ các công ty bán vé.<ref name=BBC>{{Chú thích báo |url=http://www.bbc.com/news/technology-22552747 |title=Songkick Detour 'Kickstarter for gigs' is launched in London |author=Dave Lee |date=16 May 2013}}</ref> Công ty ra mắt ứng dụng trên điện thoại đầu tiên vào năm 2011.

Tháng 6 năm 2015, Songkick sáp nhập với CrowdSurge, nhà cung cấp dịch vụ bán vé cho các nghệ sĩ.<ref name=TechCrunchJune2016>{{Chú thích báo |url=https://techcrunch.com/2015/06/04/concerts-are-twice-as-big-as-recorded-music/ |title=Songkick And CrowdSurge Merge, Raise $16M To Combine Concert Discovery And Ticketing |author=Josh Constine |date=4 June 2015}}</ref> CrowdSurge được thành lập bởi Matt Jones vào năm 2008,<ref name=Inc>{{Chú thích báo |url=http://www.inc.com/christine-lagorio/crowdsurge-office-photos.html |title=A Music Startup's New Brooklyn Home |author=Christine Lagorio-Chafkin |date=25 June 2014}}</ref>, ông và Hogarth đã nói họ quyết định sáp nhập hai công ty để sửa chữa lại "một sự thiếu hiệu quả lớn trên thị trường."<ref name=FastCompanNov2015y>{{Chú thích báo |url=https://www.fastcompany.com/3053276/how-songkick-20-is-merging-the-needs-of-fans-and-artists |title=How Songkick 2.0 Is Merging The Needs Of Fans And Artists |author=Elizabeth Segran |date=17 November 2015}}</ref> Công ty sau khi sáp nhập vẫn hoạt động dưới tên Songkick. Jones và Hogarth từng là đồng giám đốc điều hành của Songkick cho đến khi Jones đảm nhận vai trò CEO vào tháng 1 năm 2016.<ref name=BusinessInsider>{{Chú thích báo |url=http://www.businessinsider.com/how-having-two-ceos-taught-one-startup-a-valuable-lesson-2015-12 |title=How having two CEOs taught one startup a valuable lesson |author=Biz Carson |date=28 December 2015}}</ref><ref name=IQMagazine>{{Chú thích báo |url=https://www.iq-mag.net/2016/01/songkick-loses-a-ceo-gains-a-chairman/#.WOT-hVMrIch |title=Songkick Loses a CEO, Gains a Chairman |author=IQ |date=7 January 2016}}</ref>

Warner Music group thông báo vào tháng 7 năm 2017 họ đã mua lại ứng dụng của Songkick phục vụ việc tìm kiếm các buổi hòa nhạc và thương hiệu của công ty với giá trị tổng cộng 5 triệu đô la.<ref>{{Chú thích web|họ 1=Perez|tên 1=Sarah|tiêu đề=Warner Music Group buys concert discovery service Songkick|url=https://techcrunch.com/2017/07/14/warner-music-group-buys-concert-discovery-service-songkick/|website=Tech Crunch|ngày truy cập=17 January 2018|ngày tháng=July 14, 2017}}</ref><ref>{{Chú thích web|họ 1=Burns|tên 1=Sean|tiêu đề=Report: Songkick Pitched Ticketmaster on Purchase During Lawsuit|url=https://www.ticketnews.com/2017/12/songkick-pitched-live-nation-sale/|website=Ticket News|ngày tháng=December 7, 2017}}</ref> Ứng dụng vẫn sẽ tiếp tục hoạt động như một nhãn hiệu độc lập nhưng được giám sát bởi bộ phận dịch vụ nhãn hiệu và nghệ sĩ của Warner Music.

Giám đốc điều hành của công ty Songkick Matt Jones thông báo vào tháng 10 năm 2017 công ty sẽ ngừng bán vé vào cuối tháng, vì một quá trình bắt đầu "vào đầu năm khi Ticketmaster và Live Nation đã thành công hiệu quả trong việc chặn đứng thị trường bán vé tại Mỹ của chúng tôi".<ref>{{Chú thích web|họ 1=Chapple|tên 1=Jon|tiêu đề=Songkick to shutter ticketing division|url=https://www.iq-mag.net/2017/10/songkick-shutter-ticketing-business/#.WeDttxOPJjQ|website=IQ|ngày truy cập=13 October 2017}}</ref>

Vào tháng 1 năm 2018, Live Nation đã giải quyết vụ kiện với Songkick với giá 110 triệu đô la.<ref>{{Chú thích web|họ 1=Burns|tên 1=Sean|tiêu đề=Dissecting the Songkick Settlement: Why did Live Nation Wait?|url=https://www.ticketnews.com/2018/01/dissecting-songkick-settlement-live-nation-wait/|website=Ticket News|ngày tháng=January 15, 2018}}</ref>

==API và hợp tác==
Songkick cung cấp API công khai, cho phép truy cập vào dữ liệu của họ và tích hợp với các dịch vụ khác. Các dịch vụ được tích hợp với API của Songkick bao gồm [[Shazam (dịch vụ)|Shazam]],<ref name=MusicWeekMar2017>{{Chú thích báo |url=http://www.musicweek.com/live/read/songkick-rolls-out-shazam-product-integration-worldwide/067829 |title=Songkick rolls out Shazam product integration worldwide |author=James Hanley |date=14 March 2017}}</ref> [[Spotify]],<ref name=Engadget>{{Chú thích báo |url=https://www.engadget.com/2016/08/26/spotify-tour-dates-artist-pages/ |title=Spotify adds a full list of tour dates to artist pages |author=Billy Steele |date=26 August 2016}}</ref> [[SoundCloud]],<ref name=MusicWeekMarch2011>{{Chú thích báo |url=http://www.musicweek.com/news/read/soundcloud-expands-partnership-deals/045117 |title=SoundCloud expands partnership deals |author=Music Week |date=11 March 2011}}</ref> [[Foursquare]],<ref name="GigaOmFoursquare"/> [[Deezer]],<ref name="TheGuardianYouTube">{{Chú thích báo |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/may/27/songkick-hits-10-million-users-and-generates-100m-in-ticket-revenue |title=Songkick hits 10 million users and generates $100m in ticket revenue |author=Samuel Gibbs |date=27 May 2014}}</ref> [[FanBridge]],<ref name=MusicIndustryNewsNetwork>{{Chú thích báo |url=http://www.mi2n.com/press.php3?press_nb=140882 |title=More Than 100 Million Fans Directly Engaging With Musicians Through FanBridge Platform |date=10 April 2011 |access-date=2018-05-28 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818030407/http://www.mi2n.com/press.php3?press_nb=140882 }}</ref> [[Warner Music Group]],<ref name=CNBC>{{Chú thích báo |url=http://classic.cnbc.com/id/42857261 |title=Warner Music Group Artist Sites to Feature Concert Data Provided by Songkick |author=CNBC |date=2 May 2011 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110505173856/http://classic.cnbc.com/id/42857261 |archive-date=5 May 2011 |df= }}</ref> [[Yahoo! Search]] <ref name=TheGuardianYahoo>{{Chú thích báo |url=https://www.theguardian.com/technology/pda/2010/oct/07/songkick-yahoo-search |title=Songkick's gig listings get a boost on Yahoo's new search |author=Jemima Kiss |date=7 October 2010}}</ref> và [[YouTube]].<ref name="TheGuardianYouTube"/>

==Giải thưởng và chứng nhận==
2017: Giải Webby Awards Honoree cho hạng mục Best Music Mobile Site/App<ref name=WebbyAwards2017>{{Chú thích báo |url=https://vote.webbyawards.com/PublicVoting#/2017/mobile-sites-apps/general-sites-apps/music?honoree |title=Webby Awards Honoree, Best Music Mobile Site/App}}</ref>

2017: Fast Company - 5 công ty sáng tạo nhất trong âm nhạc năm 2017<ref name=FastCompanyMostInnovative>{{Chú thích báo |url=https://www.fastcompany.com/most-innovative-companies/2017/sectors/music |title=Fast Company Most Innovative Companies}}</ref>

2017: Giải thưởng Music Week Awards - đề cử cho hạng mục Best Ticketing Company<ref name=MusicWeekAwards2017>{{Chú thích báo |url=http://www.musicweek.com/talent/read/2017-music-week-awards-and-the-nominees-are/067226 |title=Music Week Awards}}</ref>

2016: Matt Jones - Forbes "30 Under 30" Europe<ref name=Forbes30Under30EuropeMatt>{{Chú thích báo |url=https://www.forbes.com/sites/stevenbertoni/2016/01/18/30-under-30-europe-technology-2016/#563f82d95fbf |title=Forbes "30 Under 30" Europe}}</ref>

2016: Matt Jones - Billboard "10 Power Execs to Watch in 2016"<ref name=BillboardPowerExecs>{{Chú thích báo |url=http://www.billboard.com/articles/business/6875145/7-power-execs-to-watch-in-2016 |title=Billboard "10 Power Execs to Watch in 2016"}}</ref>

2015: Technica.ly Brooklyn - đề cử cho giải thưởng Brooklyn Innovation Awards<ref name=TechnicallyBrooklyn>{{Chú thích báo |url=http://technical.ly/brooklyn/2015/12/08/brooklyn-innovation-awards/ |title=Brooklyn Innovation Awards}}</ref>

2015: Matt Jones - Rolling Stone "17 nhà sáng tạo trẻ đột phá trong ngành công nghiệp âm nhạc"<ref name=RollingStone>{{Chú thích báo |url=https://www.rollingstone.com/music/pictures/17-young-innovators-shaking-up-the-music-industry-20150403/matt-jones-20150331 |title=Rolling Stone "17 Young Innovators Shaking Up the Music Industry" |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130050/https://www.rollingstone.com/music/pictures/17-young-innovators-shaking-up-the-music-industry-20150403/matt-jones-20150331 |url-status=dead }}</ref>

2014: Chiến thắng giải Best Technology for Marketing an Event / Building Event Attendance<ref name=EventTechnologyAwards>{{Chú thích báo |url=http://www.eventtechnologyawards.co.uk/winners-2014/ |title=Event Technology Awards}}</ref>

2013: Chứng nhận nằm trong 50 ứng dụng Android tốt nhất của TIME<ref name=TIME>{{Chú thích báo |url=http://techland.time.com/2013/07/01/50-best-android-apps-for-2013/slide/pulse-news/ |title=TIME's 50 Best Android Applications |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704153053/http://techland.time.com/2013/07/01/50-best-android-apps-for-2013/slide/pulse-news/ |archive-date=2013-07-04 |df= |access-date=2018-05-28 |archive-date=2013-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704153053/http://techland.time.com/2013/07/01/50-best-android-apps-for-2013/slide/pulse-news/ }}</ref>

2013: Ian Hogarth - The Guardian 100<ref name=TheGuardian100>{{Chú thích báo |url=https://www.theguardian.com/media/2013/sep/01/ian-hogarth-mediaguardian-100-2013 |title=The Guardian 100}}</ref>

2012: Giải hưởng Webby Awards Honoree cho hạng mục Best Music Mobile Site/App<ref name=WebbyAwards2012>{{Chú thích báo |url=http://webbyawards.com/winners/2012/mobile-apps/mobile-apps-categories-handheld-devices/music-handheld-devices/songkick/ |title=Webby Awards Honoree, Best Music Mobile Site/App |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529053829/https://www.webbyawards.com/winners/2012/mobile-apps/mobile-apps-categories-handheld-devices/music-handheld-devices/songkick/ |url-status=dead }}</ref>

2011: Matt Jones - Forbes "30 Under 30"<ref name=Forbes30Under30Matt>{{Chú thích báo |url=https://www.forbes.com/pictures/eeel45gkgh/matt-jones-cofounder-crowdsurge-25/#3b51c5952f1f |title=Forbes "30 Under 30" |access-date=2018-05-28 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818012936/https://www.forbes.com/pictures/eeel45gkgh/matt-jones-cofounder-crowdsurge-25/#3b51c5952f1f |url-status=dead }}</ref>

2011: Ian Hogarth - Forbes "30 Under 30"<ref name=Forbes30Under30Ian>{{Chú thích báo |url=https://www.forbes.com/pictures/eeel45gkgh/ian-hogarth-cofounder-songkick-29/#64a2db3871f4 |title=Forbes "30 Under 30" |access-date=2018-05-28 |archive-date=2017-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818014925/https://www.forbes.com/pictures/eeel45gkgh/ian-hogarth-cofounder-songkick-29/#64a2db3871f4 |url-status=dead }}</ref>

2011: 100 công ty khởi nghiệp hàng đầu ở châu Âu theo Telegraph<ref name=TelegraphTop100>{{Chú thích báo |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/technology-startup100/8428669/Start-Up-100-A-Z.html |title=Telegraph's top 100 startups in Europe}}</ref>

2011: Matt Jones - Billboard Magazine "30 under 30"<ref name=Billboard30Under30>{{Chú thích báo |url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/1176838/matt-jones-30-under-30 |title=Billboard 30 Under 30 |access-date=2018-05-28 |archive-date=2018-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529204905/https://www.billboard.com/biz/articles/news/1176838/matt-jones-30-under-30 }}</ref>

2011: Music Week Consumer-Facing Digital Music Service of the Year<ref name=MusicWeekAwards2011>{{Chú thích báo |url=http://www.completemusicupdate.com/article/music-week-award-winners-2/ |title=Music Week Consumer-Facing Digital Music Service of the Year |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013212855/http://www.completemusicupdate.com/article/music-week-award-winners-2/ |archive-date=2017-10-13 |df= |access-date=2018-05-28 |archive-date=2017-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013212855/http://www.completemusicupdate.com/article/music-week-award-winners-2/ }}</ref>

2010: Nhà sáng lập Songkick Ian Hogarth, Michelle You và Pete Smith - Inc. 30 Under 30<ref name=Inc30>{{Chú thích báo |url=http://www.inc.com/30under30/2010/profile-michelle-you-ian-hogarth-pete-smith-songkick.html |title=Inc. 30 Under 30}}</ref>

2010: #3 trong số 10 công ty âm nhạc kĩ thuật số khởi nghiệp năm 2010 theo Billboard Magazine<ref name=Billboard10Best>{{Chú thích báo |url=http://www.hypebot.com/hypebot/2010/08/billboard-names-10-best-digital-music-startups.html |title=Billboard 10 Best Digital Music Startups}}</ref>

2010: Giải thưởng Best Innovation Award tại BT Digital Music Awards 2010<ref name=BT>{{Chú thích báo |url=http://www.prweb.com/releases/2010/10/prweb4611074.html |title=Best Innovation Award }}{{Liên kết hỏng|date=2024-01-03 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

2010: Ian Hogarth - Giải thưởng Doanh nhân trẻ của Hội đồng Anh<ref name=BritishCouncil>{{Chú thích báo |url=http://musically.com/2010/05/20/songkick-founder-scoops-young-music-entrepreneur-gong/ |title=UK Young Music Entrepreneur of the Year}}</ref>

2009: Các trang web văn hóa tốt nhất của Telegraph<ref name=Telegraph>{{Chú thích báo |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/6545173/Best-websites-culture.html |title=Telegraph's best cultural websites}}</ref>

2007: [[Danh sách khởi nghiệp Y Combinator#Summer 2007|Summer 2007 Y Combinator Batch]]

== Chú thích ==
{{Tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==

* [http://www.songkick.com Trang web Songkick ]

[[Thể loại:Phần mềm năm 2007]]
[[Thể loại:Phần mềm cho Android (hệ điều hành)]]
[[Thể loại:Phần mềm cho iOS]]
[[Thể loại:Website âm nhạc]]
[[Thể loại:Mua bán và sáp nhập năm 2017]]

title: Songkick

Loại hình: Tư nhân

Ngành nghề: Nhạc sống

Tiền thân: CrowdSurge

Người sáng lập: - Matt Jones (CEO và đồng chủ tịch) - Ian Hogarth (Đồng chủ tịch) - Adam Schiffer (COO) - Pete Smith - Michelle You

Trụ sở chính: New York, Hoa Kỳ

Khu vực hoạt động: Toàn cầu

Thành viên chủ chốt: - Josh Block (CSO) - Adam Ray (CFO)

Thương hiệu: Songkick, Tourbox


text:
# Ia Dom, Gia Lai
Ia Dom là một xã thuộc huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Ia Dom cách trung tâm thị trấn Chư Ty 12 km về hướng đông, có vị trí địa lý:
- Phía đông giáp xã Ia Kla
- Phía tây giáp Campuchia
- Phía nam giáp xã Ia Nan
- Phía bắc giáp huyện Ia Grai.

Xã Ia Dom có diện tích 144,51 km², dân số năm 1999 là 1.632 người, mật độ dân số đạt 11 người/km².

## Hành chính
Xã Ia Dom được chia thành 5 thôn: Cửa Khẩu, Ia Mút, Mook Đen 1, Mook Đen 2, Mook Trang và 2 làng: Bi (Thăng Đức), Mook Trêl.

## Lịch sử
Ngày 6 tháng 12 năm 1990, Bộ trưởng – Trưởng Ban Tổ chức – Cán bộ Chính phủ ban hành Quyết định số 543/TCCP về việc thành lập xã Ia Dom trên cơ sở 14.212 ha diện tích tự nhiên và 933 hộ với 4.220 nhân khẩu của xã Ia Kla.
Ngày 15 tháng 10 năm 1991, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 315-HĐBT về việc chuyển xã Ia  Dom thuộc huyện Chư Păh về huyện Đức Cơ mới thành lập quản lý.

title: Ia Dom, Gia Lai

wikitext:
{{bài cùng tên|Ia Dom (định hướng)}}
{{Thông tin đơn vị hành chính Việt Nam | xã
| tên = Ia Dom
| hình =
| ghi chú hình =
| vĩ độ = 13.776790
| kinh độ = 107.597774
| diện tích = 144,51 km²
| dân số = 1.632 người
| thời điểm dân số = 1999
| mật độ dân số = 11 người/km²
| vùng = [[Tây Nguyên]]
| tỉnh = [[Gia Lai]]
| huyện = [[Đức Cơ]]
| thành lập = 1990<ref name="543/TCCP"/>
| trụ sở UBND =
| mã hành chính = 23872<ref>[https://danhmuchanhchinh.gso.gov.vn/ Tổng cục Thống kê]</ref>
| mã bưu chính =
}}
'''Ia Dom''' là một [[Xã (Việt Nam)|xã]] thuộc huyện [[Đức Cơ]], tỉnh [[Gia Lai]], [[Việt Nam]].

==Địa lý==
Xã Ia Dom cách trung tâm thị trấn [[Chư Ty]] 12 km về hướng đông, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã [[Ia Kla]]
*Phía tây giáp [[Campuchia]]
*Phía nam giáp xã [[Ia Nan]]
*Phía bắc giáp huyện [[Ia Grai]].

Xã Ia Dom có diện tích 144,51 km², dân số năm 1999 là 1.632 người<ref name=MS>{{Chú thích web | url =http://mic.gov.vn/uploads/20100623/E124-2009%20(31-12)2-MSDVHCVN.xls | tiêu đề =Mã số đơn vị hành chính Việt Nam | ngày truy cập =ngày 10 tháng 4 năm 2012 | nhà xuất bản =Bộ Thông tin & Truyền thông | archive-date =2013-03-24 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130324095035/http://mic.gov.vn/uploads/20100623/E124-2009%20%2831-12%292-MSDVHCVN.xls | url-status=dead }}</ref>, mật độ dân số đạt 11 người/km².

==Hành chính==
Xã Ia Dom được chia thành 5 thôn: Cửa Khẩu, Ia Mút, Mook Đen 1, Mook Đen 2, Mook Trang và 2 làng: Bi (Thăng Đức), Mook Trêl<ref name="04/2021/TT-BTNMT">{{Chú thích web|url=https://vupc.monre.gov.vn/Data/files/04-2021-tt-btnmt(1).pdf|tựa đề= Thông tư số 04/2021/TT-BTNMT ngày 29/5/2021 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành Danh mục địa danh dân cư, sơn văn, thủy văn, kinh tế - xã hội phục vụ công tác thành lập bản đồ tỉnh Gia Lai (trang 92)|ngày= 29 tháng 5 năm 2021 |tác giả= Bộ Tài nguyên và Môi trường |website= Trang thông tin điện tử Vụ Pháp Chế |ngày truy cập= 8 tháng 8 năm 2021 |url-status=live}}</ref>.

==Lịch sử==
Ngày [[6 tháng 12]] năm [[1990]], Bộ trưởng – Trưởng Ban Tổ chức – Cán bộ Chính phủ ban hành Quyết định số 543/TCCP<ref name="543/TCCP">Quyết định số 543/TCCP ngày 6-12-1990 của Bộ trưởng – Trưởng Ban tổ chức – Cán bộ Chính phủ</ref><ref name=HĐC>{{Chú thích web |url= http://ducco.gialai.gov.vn/getattachment/Gioi-thieu/Lich-su-%C4%90ang-bo-huyen/Chuong-I.pdf.aspx |tựa đề= Chương I: Huyện Đức Cơ – Điều kiện tự nhiên và truyền thống lịch sử – văn hóa |ngày=  |tác giả=  |website= Cổng thông tin điện tử huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai |ngày truy cập= 29 tháng 11 năm 2022 |url-status= dead |archive-date= 2022-11-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221129165229/http://ducco.gialai.gov.vn/getattachment/Gioi-thieu/Lich-su-%C4%90ang-bo-huyen/Chuong-I.pdf.aspx }}</ref> về việc thành lập xã Ia Dom trên cơ sở 14.212 ha diện tích tự nhiên và 933 hộ với 4.220 nhân khẩu của xã Ia Kla.

Ngày [[15 tháng 10]] năm [[1991]], Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 315-HĐBT<ref name=315-HĐBT>{{Chú thích web|url=http://thuvienphapluat.vn/archive/Quyet-dinh/Quyet-dinh-315-HDBT-thanh-lap-huyen-moi-Duc-Co-tinh-Gia-Lai-vb38196t17.aspx|tựa đề= Quyết định 315-HĐBT năm 1991 thành lập huyện mới Đức Cơ thuộc tỉnh Gia Lai |ngày= 15 tháng 10 năm 1991 |website= Thư viện Pháp luật |ngày truy cập= 2 tháng 12 năm 2022 |url-status=live}}</ref> về việc chuyển xã Ia  Dom thuộc huyện Chư Păh về huyện Đức Cơ mới thành lập quản lý.

==Chú thích==
{{tham khảo}}
==Tham khảo==
{{sơ khai Gia Lai}}
{{Đơn vị hành chính thuộc huyện Đức Cơ}}

[[Thể loại:Xã, phường, thị trấn biên giới Việt Nam - Campuchia]]

title: Hành chính

Quốc gia: Việt Nam

Vùng: Tây Nguyên

Tỉnh: Gia Lai

Huyện: Đức Cơ

title: Địa lý

title: Dân số (1999)

Tổng cộng: 1.632 người

Mật độ: 11 người/km²

title: Khác

Khác: x t s


text:
# Eupithecia conformata
Eupithecia conformata là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

title: Eupithecia conformata

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Eupithecia conformata''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Eupithecia]]''
| species = '''''E. conformata'''''
| binomial = ''Eupithecia conformata''
| binomial_authority = [[Richard F. Pearsall|Pearsall]] 1908
| synonyms =
}}
'''''Eupithecia conformata''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Eupithecia+conformata/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Eupithecia conformata}}

{{wikispecies|Eupithecia conformata}}

[[Thể loại:Eupithecia|C]]

{{Eupitheciini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Geometridae

Chi (genus): Eupithecia

Loài (species): E. conformata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Eupithecia conformata · Pearsall 1908


text:
# Coenotephria petri
Coenotephria petri là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

title: Coenotephria petri

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Coenotephria petri''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Coenotephria]]''
| species = '''''C. petri'''''
| binomial = ''Coenotephria petri''
| binomial_authority = [[Louis Beethoven Prout|Prout]] 1924
| synonyms =
}}
'''''Coenotephria petri''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Coenotephria+petri/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
{{commonscat|Coenotephria petri}}

{{wikispecies|Coenotephria petri}}

[[Thể loại:Coenotephria]]

{{Cidariini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Coenotephria

Loài (species): C. petri

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Coenotephria petri · Prout 1924


text:
# Peperomia armondii
Peperomia armondii là một loài thực vật có hoa trong họ Hồ tiêu. Loài này được Yunck. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1966.

title: Peperomia armondii

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Peperomia armondii''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Phân lớp Mộc lan|Magnoliidae]]
| ordo = [[Bộ Hồ tiêu|Piperales]]
| familia = [[Họ Hồ tiêu|Piperaceae]]
| genus = ''[[Peperomia]]''
| species = '''''P. armondii'''''
| binomial = ''Peperomia armondii''
| binomial_authority = Yunck., 1966
}}
'''''Peperomia armondii''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Hồ tiêu]]. Loài này được Yunck. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1966.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50209919|title=''Peperomia armondii''|access-date=ngày 9 tháng 6 năm 2013|author=The Plant List|year=2010}}{{Liên kết hỏng|date=2022-03-10 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Peperomia armondii}}
*{{Wikispecies nội dòng|Peperomia armondii}}
*{{IPNI2|Peperomia armondii|188310-2|access-date = ngày 9 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Peperomia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1966]]

{{Piperaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Magnoliidae

Bộ (ordo): Piperales

Họ (familia): Piperaceae

Chi (genus): Peperomia

Loài (species): P. armondii

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Peperomia armondii · Yunck., 1966


text:
# Triphosa acutipennis
Triphosa acutipennis là một loài bướm đêm trong họ Geometridae.

title: Triphosa acutipennis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Triphosa acutipennis''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| genus = ''[[Triphosa]]''
| species = '''''T. acutipennis'''''
| binomial = ''Triphosa acutipennis''
| binomial_authority = Warren, 1896
| synonyms =
}}
'''''Triphosa acutipennis''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Triphosa+acutipennis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate = ngày 17 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Triphosa acutipennis}}
*{{commonscat-inline|Triphosa acutipennis}}

{{wikispecies|Triphosa acutipennis}}

[[Thể loại:Triphosa]]

{{Larentiinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Triphosa

Loài (species): T. acutipennis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Triphosa acutipennis · Warren, 1896


text:
# Pandanus martellii
Pandanus martellii là một loài thực vật có hoa trong họ Dứa dại. Loài này được Elmer miêu tả khoa học đầu tiên năm 1908.

title: Pandanus martellii

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Pandanus martellii''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Dứa dại|Pandanales]]
| familia = [[Họ Dứa dại|Pandanaceae]]
| genus = ''[[Pandanus]]''
| species = '''''P. martellii'''''
| binomial = ''Pandanus martellii''
| binomial_authority = Elmer, 1908
}}
'''''Pandanus martellii''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Dứa dại]]. Loài này được Elmer miêu tả khoa học đầu tiên năm 1908.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-286186| title=''Pandanus martellii''|access-date=ngày 8 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
* {{commonscat-inline|Pandanus martellii}}
*{{IPNI2|Pandanus martellii|671193-1|access-date=ngày 8 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Dứa dại|M]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1908]]

{{Pandanaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Monocots

Bộ (ordo): Pandanales

Họ (familia): Pandanaceae

Chi (genus): Pandanus

Loài (species): P. martellii

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Pandanus martellii · Elmer, 1908


text:
# (15333) 1993 TS36
(15333) 1993 TS36 là một tiểu hành tinh vành đai chính. Nó được phát hiện bởi Henry E. Holt ở Đài thiên văn Palomar ở Quận San Diego, California, ngày 13 tháng 10 năm 1993.

title: (15333) 1993 TS36

wikitext:
{{DISPLAYTITLE:(15333) 1993 TS36}}

'''(15333) 1993 TS36''' là một [[tiểu hành tinh]] [[vành đai tiểu hành tinh|vành đai chính]]. Nó được phát hiện bởi [[Henry E. Holt]] ở [[Đài thiên văn Palomar]] ở [[Quận San Diego, California|Quận San Diego]], California, ngày 13 tháng 10 năm 1993.<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=15333 JPL Small-Body Database Browser]</ref>

== Xem thêm ==
*[[Danh sách các tiểu hành tinh: 15001–16000]]

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

{{MinorPlanets Navigator|15332 CERN|(15334) 1993 UE}}
{{Small Solar System bodies}}

{{DEFAULTSORT:1993 TS36}}
[[Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1993]]
[[Thể loại:Được phát hiện bởi Henry E. Holt]]
[[Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính]]

{{beltasteroid-stub}}


text:
# Osteospermum hirsutum
Osteospermum hirsutum là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Thunb. mô tả khoa học đầu tiên.

title: Osteospermum hirsutum

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 7 2018}}

{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name =''Osteospermum hirsutum''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption=
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cúc|Asterales]]
| familia = [[Họ Cúc|Asteraceae]]
| genus = ''[[Osteospermum]]''
| species = '''''O. hirsutum'''''
| binomial = ''Osteospermum hirsutum''
| binomial_authority = Thunb.,
}}
'''''Osteospermum hirsutum''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cúc]]. Loài này được Thunb. mô tả khoa học đầu tiên.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-18119| tiêu đề=''Osteospermum hirsutum''|ngày truy cập=ngày 4 tháng 6 năm 2013| tác giả 1=The Plant List | năm =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{commonscat|Osteospermum hirsutum}}
{{Wikispecies|Osteospermum hirsutum}}

[[Thể loại:Osteospermum]]

{{Asteroideae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Asterales

Họ (familia): Asteraceae

Chi (genus): Osteospermum

Loài (species): O. hirsutum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Osteospermum hirsutum · Thunb.,