text:
# Witold Wojtkiewicz
Witold Wojtkiewicz (sinh ngày 29 tháng 12 năm 1879 tại Warsaw – mất ngày 14 tháng 6 năm 1909 tại Warsaw) là một họa sĩ, họa sĩ minh họa, họa sĩ thiết kế và in ấn người Ba Lan. Dù ông thường được xem là một họa sĩ theo chủ nghĩa biểu hiện, một số tác phẩm của ông là tiền thân của chủ nghĩa siêu thực.

## Tiểu sử
Witold Wojtkiewicz xuất thân trong một gia đình có mười một người con. Cha ông làm thủ quỹ trưởng của Ngân hàng Handlowy và không ủng hộ mơ ước trở thành họa sĩ của ông. Tuy nhiên, ông vẫn theo học Trường hội họa Warsaw, làm học trò của Jan Kauzik. Sau một thời gian ngắn cố gắng theo học tại Học viện Nghệ thuật Hoàng gia, Witold Wojtkiewicz tiếp tục học tại Học viện Mỹ thuật Kraków từ năm 1903 đến năm 1904, làm học trò của Leon Wyczółkowski. Ông trang trải cuộc sống bằng công việc vẽ minh họa cho tạp chí châm biếm Liberum Veto.
Năm 1905, Witold Wojtkiewicz là nhân chứng của cuộc Khởi nghĩa Warsaw và đã vẽ một số bản phác thảo được lưu truyền rộng rãi về sự kiện này. Cuối năm đó, ông trở thành thành viên của "Grupa Pięciu" (Group of Five), cùng nhóm với Leopold Gottlieb, Wlastimil Hofman, Mieczysław Jakimowicz và Jan Rembowski. Năm 1908, ông gia nhập Hội Nghệ sĩ Ba Lan "Sztuka" và bắt đầu triển lãm tác phẩm tranh của mình khắp Ba Lan và Áo.
Witold Wojtkiewicz từng hợp tác với các thành viên của cabaret Zielony Balonik để vẽ ra những bức tranh màu nước hiện vẫn có thể được chiêm ngưỡng tại quán cà phê Jama Michalika. Ông cũng vẽ minh họa cho các tác phẩm của bạn ông là nhà văn Roman Jaworski. Ngoài ra, ông còn vẽ họa tiết và chữ cái mạ vàng cho nhiều sách và bưu thiếp.
Tại một triển lãm ở Berlin vào năm 1906, Witold Wojtkiewicz thu hút sự chú ý của André Gide. Năm 1907, André Gide đã tổ chức cho ông một triển lãm tại Galerie Druet ở Paris.
Witold Wojtkiewicz mắc bệnh tim bẩm sinh không thể chữa được nên qua đời ở tuổi 29. Theo yêu cầu của mẹ ông, cuốn nhật ký của ông được đặt chung trong quan tài cùng với hài cốt của ông. Một cuộc truy điệu lớn đã được tổ chức tại Bảo tàng Quốc gia, Kraków vào năm 1976.

## Tranh tiêu biểu
- Bắt cóc
 Công chúa
- Tĩnh tâm, Thứ Tư Lễ Tro
- Múa rối
- Cày bừa

title: Witold Wojtkiewicz

wikitext:
{{Thông tin nghệ sĩ}}

'''Witold Wojtkiewicz''' (sinh ngày 29 tháng 12 năm 1879 tại [[Warsaw]] – mất ngày 14 tháng 6 năm 1909 tại Warsaw) là một [[họa sĩ]], họa sĩ minh họa, họa sĩ thiết kế và in ấn [[người Ba Lan]]. Dù ông thường được xem là một họa sĩ theo [[chủ nghĩa biểu hiện]], một số tác phẩm của ông là tiền thân của [[chủ nghĩa siêu thực]].

==Tiểu sử==
[[Tập tin:Witold Wojtkiewicz - Manifestacja 1905.jpg|thumb|left|250px|Diễu hành (1905)]]
Witold Wojtkiewicz xuất thân trong một gia đình có mười một người con. Cha ông làm thủ quỹ trưởng của Ngân hàng Handlowy và không ủng hộ mơ ước trở thành họa sĩ của ông. Tuy nhiên, ông vẫn theo học Trường hội họa Warsaw, làm học trò của [[Jan Kauzik]]. Sau một thời gian ngắn cố gắng theo học tại Học viện Nghệ thuật Hoàng gia, Witold Wojtkiewicz tiếp tục học tại [[Học viện Mỹ thuật Jan Matejko|Học viện Mỹ thuật Kraków]] từ năm 1903 đến năm 1904, làm học trò của [[Leon Wyczółkowski]]. Ông trang trải cuộc sống bằng công việc vẽ minh họa cho tạp chí châm biếm ''Liberum Veto''.<ref name="C">[http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_wojtkiewicz_witold Brief biography] @ Culture.pl</ref>

Năm 1905, Witold Wojtkiewicz là nhân chứng của cuộc [[Khởi nghĩa Warsaw]] và đã vẽ một số bản phác thảo được lưu truyền rộng rãi về sự kiện này. Cuối năm đó, ông trở thành thành viên của "Grupa Pięciu" (Group of Five), cùng nhóm với Leopold Gottlieb, Wlastimil Hofman, {{ill|Mieczysław Jakimowicz|pl}} và [[Jan Rembowski]].<ref name="P">[http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Wojtkiewicz/Wojtkiewicz_bio.htm Biographical notes] @ Pinakoteka.</ref> Năm 1908, ông gia nhập [[Hội Nghệ sĩ Ba Lan "Sztuka"]] và bắt đầu triển lãm tác phẩm tranh của mình khắp [[Ba Lan]] và [[Áo]].

Witold Wojtkiewicz từng hợp tác với các thành viên của [[cabaret]] [[Zielony Balonik]] để vẽ ra những bức tranh màu nước hiện vẫn có thể được chiêm ngưỡng tại quán cà phê [[Jama Michalika]]. Ông cũng vẽ minh họa cho các tác phẩm của bạn ông là nhà văn {{ill|Roman Jaworski|pl}}. Ngoài ra, ông còn vẽ họa tiết và chữ cái mạ vàng cho nhiều sách và bưu thiếp.<ref name="C" />

Tại một triển lãm ở [[Berlin]] vào năm 1906, Witold Wojtkiewicz thu hút sự chú ý của [[André Gide]]. Năm 1907, André Gide đã tổ chức cho ông một triển lãm tại {{ill|Galerie Druet|fr|Eugène Druet}} ở [[Paris]].<ref name="P" />

Witold Wojtkiewicz mắc bệnh tim bẩm sinh không thể chữa được nên qua đời ở tuổi 29. Theo yêu cầu của mẹ ông, cuốn nhật ký của ông được đặt chung trong quan tài cùng với hài cốt của ông. Một cuộc truy điệu lớn đã được tổ chức tại [[Bảo tàng quốc gia, Kraków|Bảo tàng Quốc gia, Kraków]] vào năm 1976.

==Tranh tiêu biểu==
<gallery mode=packed heights="180">
File:Wojtkiewicz_Abduction_of_the_King's_daughter.jpg|Bắt cóc<br /> Công chúa
File:Wojtkiewicz Witold, Popielec.jpg|Tĩnh tâm, [[Thứ tư Lễ Tro|Thứ Tư Lễ Tro]]
File:Wojtkiewicz Marionettes.jpg|Múa rối
File:Wojtkiewicz_Tillage.jpg|Cày bừa
</gallery>

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

== Đọc thêm ==
* Jerzy Ficowski, ''W sierocińcu świata: Rzecz o Witoldzie Wojtkiewiczu'', Ryton, 1993 {{ISBN|83-85367-29-2}}
* Barbara Niedoba, ''Witold Wojtkiewicz: między ironią a melancholią: katalog wystawy'', Muzeum Śląskie, 1999 {{ISBN|83-87455-75-X}}
* Zofia Gołubiew, Barbara Domańska, Anna Zeńczak (eds.), ''Witold Wojtkiewicz, Katalog wystawy'' (2 Vols.), National Museum, Kraków, 1989.
* Wiesław Juszczak (ed.), ''Wojtkiewicz i nowa sztuka'', Instytut Sztuki (Polska Akademia Nauk), Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965

== Liên kết ngoài ==
{{Thể loại Commons|Witold Wojtkiewicz}}
*[http://www.arcadja.com/auctions/en/private/wojtkiewicz_witold/artworks/30917/0/ Arcadja Auctions: More works by Wojtkiewicz.]
*[http://www.dziennik.com/wiadomosci/artykul/odzyskano-utracony-w-czasie-wojny-obraz-witolda-wojtkiewicza "Recovery of a Painting by Wojtkiewicz, Lost During the War"] @ ''[[Nowy Dziennik]]''

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Wojtkiewicz, Witold}}
[[Thể loại:Sinh năm 1879]]
[[Thể loại:Mất năm 1909]]
[[Thể loại:Họa sĩ Ba Lan thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Nam nghệ sĩ thế kỷ 20]]

title: Thông tin cá nhân

Nơi sinh: Warszawa

Nơi mất: Warszawa

Nguyên nhân: suy tim

An nghỉ: Nghĩa trang Powązki

Giới tính: nam

Quốc tịch: Ba Lan, Đế quốc Nga

Nghề nghiệp: họa sĩ, người phác họa, nghệ sĩ tạo hình, nhà văn

Lĩnh vực: hội họa, nghệ thuật thị giác

title: Sự nghiệp nghệ thuật

Đào tạo: Học viện Mỹ thuật Jan Matejko

Trào lưu: chủ nghĩa biểu hiện, chủ nghĩa tượng trưng

Có tác phẩm trong: Bảo tàng Quốc gia Kraków, Bảo tàng Quốc gia Warsaw, Viện nghệ thuật Detroit


text:
# Ascuta leith
Ascuta leith là một loài nhện trong họ Orsolobidae.
Loài này thuộc chi Ascuta. Ascuta leith được Raymond Robert Forster & Norman I. Platnick miêu tả năm 1985.

wikiname: viwiki

title: Ascuta leith

in_language: vi

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Ascuta leith''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| unranked_classis = [[Arachnomorpha]]
| subphylum = [[Động vật Chân kìm|Chelicerata]]
| classis = [[Lớp Hình nhện|Arachnida]]
| ordo = [[Nhện|Araneae]]
| familia = [[Orsolobidae]]
| genus = ''[[Ascuta]]''
| species = '''''A. leith'''''
| binomial = ''Ascuta leith''
| binomial_authority = [[Raymond Robert Forster|R.R.Forster]] & [[Norman I. Platnick|Platnick]], 1985
}}
'''''Ascuta leith''''' là một loài [[nhện]] trong họ [[Orsolobidae]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.</ref>

Loài này thuộc chi ''[[Ascuta]]''. ''Ascuta leith'' được [[Raymond Robert Forster]] & [[Norman I. Platnick]] miêu tả năm 1985.

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng|Ascuta leith}}

[[Thể loại:Ascuta (Orsolobidae)]]

{{Araneae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Phân ngành (subphylum): Chelicerata

(không phân hạng): Arachnomorpha

Lớp (class): Arachnida

Bộ (ordo): Araneae

Họ (familia): Orsolobidae

Chi (genus): Ascuta

Loài (species): A. leith

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Ascuta leith · R.R.Forster & Platnick, 1985


text:
# Phyllonorycter pumila
Phyllonorycter pumila là một loài bướm đêm thuộc họ Gracillariidae. Nó được tìm thấy ở Tây Ban Nha.
Ấu trùng ăn Genista versicolor pumila. Chúng có thể ăn lá nơi chúng làm tổ.

title: Phyllonorycter pumila

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = Phyllonorycter pumila
| image =
| image_width = 200px
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| subordo = [[Glossata]]
| infraordo [[Heteroneura]]
| unranked_familia = [[Ditrysia]]
| superfamilia = [[Gracillarioidea]]
| familia = [[Gracillariidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Phyllonorycter]]''
| species = '''''P. pumila'''''
| binomial = ''Phyllonorycter pumila''
| binomial_authority = A. & Z. Lastuvka, 2006<ref>[http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=359128 Fauna Europaea]</ref>
| synonyms =
}}
'''''Phyllonorycter pumila''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc họ [[Gracillariidae]]. Nó được tìm thấy ở [[Tây Ban Nha]].

[[Ấu trùng]] ăn ''[[Genista versicolor|Genista versicolor pumila]]''. Chúng có thể [[sâu ăn lá|ăn lá]] nơi chúng làm tổ.

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Phyllonorycter]]

{{Lithocolletinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Lepidoptera

Phân bộ (subordo): Glossata

Liên họ (superfamilia): Gracillarioidea

(không phân hạng): Ditrysia

Họ (familia): Gracillariidae

Chi (genus): Phyllonorycter

Loài (species): P. pumila

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Phyllonorycter pumila · A. & Z. Lastuvka, 2006


text:
# Tổ chức Sông ngòi Quốc tế
Tổ chức Sông ngòi Quốc tế viết tắt là IR (tiếng Anh: International Rivers) là một tổ chức phi lợi nhuận, phi chính phủ, tổ chức quyền con người và môi trường, có trụ sở ở Berkeley, California, Hoa Kỳ.
Tổ chức được thành lập năm 1985 bởi một loạt các nhà hoạt động xã hội và môi trường, Sông ngòi Quốc tế làm việc với một mạng lưới toàn cầu trong hơn 60 quốc gia với các nhà phân tích chính sách và tài chính, các nhà khoa học, nhà báo, chuyên gia phát triển, các tình nguyện viên và người dân địa phương, để giải quyết tác động phá hoại của các đập nước cùng hệ quả .
Ngoài Hoa Kỳ, Sông ngòi Quốc tế có văn phòng ở Cameroon, Thái Lan, Brazil và Ấn Độ. Văn phòng Sông ngòi Quốc tế có chuyên môn trong một loạt các vấn đề và sử dụng nghiên cứu, giáo dục và vận động để đạt được nhiệm vụ của tổ chức.

## Tại Việt Nam
Tại Việt Nam tổ chức Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam (VRN, Vietnam Rivers Network) thành lập tháng 11/2005, là một tổ chức có mục tiêu và phương pháp hoạt động tương tự. VRN là đối tác của Sông ngòi Quốc tế và các tổ chức cùng chí hướng trên thế giới.
Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam là một diễn đàn mở thu hút sự tham gia của đại diện các tổ chức phi chính phủ Việt Nam, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, cán bộ của các cơ quan nhà nước và người dân ở các cộng đồng có quan tâm tới việc bảo vệ nguồn tài nguyên nước và phát triển bền vững ở Việt Nam.
VRN hoạt động góp phần bảo vệ các hệ thống sinh thái sông và các lưu vực sông nhằm duy trì sự đa dạng sinh học cũng như sinh kế cho các cộng đồng trong các lưu vực hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia .

title: Tổ chức Sông ngòi Quốc tế

wikitext:
{{Infobox organization
| name   =  Sông ngòi Quốc tế
 International Rivers
| logo   = [[Tập tin:IRlogo blue clear.png|centre|200px]]
| type   = [[tổ chức phi lợi nhuận|Phi lợi nhuận]]
| motto          = Con người-Nước-Cuộc sống
|formation      = 1985
| location          = [[Berkeley, California]],
{{USA}}
| key_people        = Patrick McCully, Giám đốc điều hành
Marcia McNally, Co-chair
Deborah Moore, Co-chair
| area_served       = {{flagcountry |World}}
| focus             = Đập và sông
| method            = Vận động, Giáo dục, Nghiên cứu
|budget         = 1.893.514 USD (2016)<ref name=AR-2016>{{chú thích web|title=Annual Report 2016|url=https://www.internationalrivers.org/sites/default/files/attached-files/ir_annual_report_2016_fa.pdf|website=International Rivers|access-date =ngày 10 tháng 4 năm 2018}}</ref>
|website        = [http://www.internationalrivers.org internationalrivers.org]
}}

Tổ chức '''Sông ngòi Quốc tế''' viết tắt là '''IR''' ([[tiếng Anh]]: International Rivers) là một [[tổ chức phi lợi nhuận]], [[tổ chức phi chính phủ|phi chính phủ]], tổ chức [[Nhân quyền|quyền con người]] và môi trường, có trụ sở ở [[Berkeley, California]], [[Hoa Kỳ]].

Tổ chức được thành lập năm 1985 bởi một loạt các nhà hoạt động xã hội và môi trường, Sông ngòi Quốc tế làm việc với một mạng lưới toàn cầu trong hơn 60 quốc gia với các nhà phân tích chính sách và tài chính, các nhà khoa học, nhà báo, chuyên gia phát triển, các tình nguyện viên và người dân địa phương, để giải quyết tác động phá hoại của các đập nước cùng hệ quả <ref name=greenhouse>[http://www.springerlink.com/content/j45m73001n1108m0/?p=4259c44c9b7748f9a58ea3467fb294db&pi=0 Dams' contributions to greenhouse gas emissions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007180624/http://www.springerlink.com/content/j45m73001n1108m0/?p=4259c44c9b7748f9a58ea3467fb294db&pi=0 |date = ngày 7 tháng 10 năm 2012}}. Truy cập 01/06/2016.</ref>.

Ngoài [[Hoa Kỳ]], Sông ngòi Quốc tế có văn phòng ở [[Cameroon]], [[Thái Lan]], [[Brazil]] và [[Ấn Độ]]. Văn phòng Sông ngòi Quốc tế có chuyên môn trong một loạt các vấn đề và sử dụng nghiên cứu, giáo dục và vận động để đạt được nhiệm vụ của tổ chức.

== Hoạt động ==

== Tại Việt Nam ==
Tại Việt Nam tổ chức [[Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam]] (VRN, Vietnam Rivers Network) thành lập tháng 11/2005, là một tổ chức có mục tiêu và phương pháp hoạt động tương tự. VRN là đối tác của ''Sông ngòi Quốc tế'' và các tổ chức cùng chí hướng trên thế giới.

[[Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam]] là một diễn đàn mở thu hút sự tham gia của đại diện các tổ chức phi chính phủ Việt Nam, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, cán bộ của các cơ quan nhà nước và người dân ở các cộng đồng có quan tâm tới việc bảo vệ nguồn tài nguyên nước và phát triển bền vững ở Việt Nam.

VRN hoạt động góp phần bảo vệ các hệ thống sinh thái sông và các lưu vực sông nhằm duy trì sự [[đa dạng sinh học]] cũng như sinh kế cho các cộng đồng trong các lưu vực hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của quốc gia <ref>[http://vrn.org.vn/vi/h/d/2012/03/220/Loi_gioi_thieu/index.html Lời giới thiệu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404054306/http://vrn.org.vn/vi/h/d/2012/03/220/Loi_gioi_thieu/index.html |date = ngày 4 tháng 4 năm 2015}} VRN, 2011. Truy cập 01/06/2016.</ref>.

== Chỉ dẫn ==
{{Notelist}}

== Tham khảo ==
{{tham khảo|colwidth=25em}}

== Xem thêm ==
* [[Tác động môi trường của hồ chứa nước]]
*[[International Water Centre]]
*[[Glenn Switkes]]

{{Commonscat|organizations}}
== Liên kết ngoài ==
* [http://vrn.org.vn/ Website của Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam].
{{Sơ khai}}

[[Thể loại:Tổ chức phi lợi nhuận]]
[[Thể loại:Tổ chức phi chính phủ]]
[[Thể loại:Tổ chức môi trường]]
[[Thể loại:Tổ chức quốc tế]]

title: Sông ngòi Quốc tế · International Rivers

Khẩu hiệu: Con người-Nước-Cuộc sống

Loại: Phi lợi nhuận

Tiêu điểm: Đập và sông

Vị trí: - Berkeley, California, · Hoa Kỳ

Vùng phục vụ: Thế giới

Phương pháp: Vận động, Giáo dục, Nghiên cứu

Nhân vật chủ chốt: Patrick McCully, Giám đốc điều hành · Marcia McNally, Co-chair · Deborah Moore, Co-chair


text:
# Marengo (ngựa)
Marengo (khoảng 1793–1831) là con ngựa chiến nổi tiếng của Napoléon Bonaparte. Manrengo được nhập khẩu từ Ai Cập vào Pháp năm 1799, nó đã tham gia trận Marengo năm 1800 và hộ vệ cho chủ nhân của mình được an toàn nên được đặt tên theo trận đại chiến này. Chú ngựa này thuộc giống ngựa Ả rập và dường như thuộc dòng El Naseri nổi tiếng. Tuy nhỏ nhưng Marengo là một chiến mã trung thành, cưỡi êm, điềm tĩnh và cam đảm. Marengo đã bị thương 8 lần và đã được Hoàng đế Bonaparte cưỡi trong các trận Austerlitz, trận Jena-Auerstedt, trận Wagram và trận Waterloo. Nó cũng thường xuyên được cưỡi trong những cuộc hỏa tốc 80 dặm từ Valladolid đến Burgos, và thường nó chỉ mất 5 giờ để hoàn tất quãng đường.
Là một trong 52 con ngựa trong tàu ngựa dành riêng cho Napoléon, Marengo đã chạy trốn với những con ngựa còn lại khi người Nga đột kích năm 1812 và sống sót sau cuộc rút quân khỏi Moskva; tuy nhiên, con chiến mã đã rơi vào tay William Henry Francis, nam tước Petre thứ 11 ở trận Waterloo. Petre đem con ngựa về nước Anh và bán nó cho trung tá Angerstein của Đội cận vệ Grenadier. Cuối cùng Marengo chết già ở tuổi 38. Bộ xương của nó (trừ một móng) được bảo quản và sau đó chuyển đến Royal United Services Institute và ngày nay được trưng bày tại Bảo tàng Quân đội Quốc gia ở Chelsea, Anh.

title: Marengo (ngựa)

wikitext:
{{unreferenced|date=tháng 10 năm 2013}}
[[Hình:David napoleon.jpg|nhỏ|upright|''[[Đệ nhất tổng tài vượt dãy Anpơ trên đèo Grand-Saint-Bernard]]'' của họa sĩ Jacques-Louis David. Con ngựa trong họa phẩm được cho là Marengo.]]
[[Tập tin:Marengo's skeleton November 2011.JPG|nhỏ|Bộ xương của Marengo được trưng bày tháng 11 năm 2011]]
'''Marengo''' (khoảng 1793–1831) là con ngựa chiến nổi tiếng của [[Napoléon Bonaparte]]. Manrengo được nhập khẩu từ Ai Cập vào Pháp năm 1799, nó đã tham gia [[trận Marengo]] năm 1800 và hộ vệ cho chủ nhân của mình được an toàn nên được đặt tên theo trận đại chiến này. Chú ngựa này thuộc giống [[ngựa Ả rập]] và dường như thuộc dòng [[El Naseri]] nổi tiếng. Tuy nhỏ nhưng Marengo là một chiến mã trung thành, cưỡi êm, điềm tĩnh và cam đảm. Marengo đã bị thương 8 lần và đã được Hoàng đế Bonaparte cưỡi trong các [[trận Austerlitz]], [[trận Jena-Auerstedt]], [[trận Wagram]] và [[trận Waterloo]]. Nó cũng thường xuyên được cưỡi trong những cuộc hỏa tốc 80 dặm từ Valladolid đến Burgos, và thường nó chỉ mất 5 giờ để hoàn tất quãng đường.

Là một trong 52 con ngựa trong tàu ngựa dành riêng cho Napoléon, Marengo đã chạy trốn với những con ngựa còn lại khi người Nga đột kích năm 1812 và sống sót sau cuộc rút quân khỏi [[Moskva]]; tuy nhiên, con chiến mã đã rơi vào tay William Henry Francis, nam tước Petre thứ 11 ở trận Waterloo. Petre đem con ngựa về nước Anh và bán nó cho trung tá Angerstein của Đội cận vệ Grenadier. Cuối cùng Marengo chết già ở tuổi 38. Bộ xương của nó (trừ một móng) được bảo quản và sau đó chuyển đến Royal United Services Institute và ngày nay được trưng bày tại Bảo tàng Quân đội Quốc gia ở [[Chelsea]], Anh.

==Tham khảo==
{{tham khảo}}
{{sơ khai}}

[[Thể loại:Chiến tranh Napoléon]]


text:
# Zygosepalum ballii
Zygosepalum ballii là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được (Rolfe) Garay miêu tả khoa học đầu tiên năm 1967.

title: Zygosepalum ballii

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Zygosepalum ballii''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Măng tây|Asparagales]]
| familia = [[Họ Lan|Orchidaceae]]
| genus = ''[[Zygosepalum]]''
| species = '''''Z. ballii'''''
| binomial = ''Zygosepalum ballii''
| binomial_authority = ([[Robert Allen Rolfe|Rolfe]]) [[Leslie Andrew Garay|Garay]]
}}
'''''Zygosepalum ballii''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Lan]]. Loài này được (Rolfe) Garay miêu tả khoa học đầu tiên năm 1967.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-216161| title=''Zygosepalum ballii''|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Zygosepalum ballii}}
*{{wikispecies-inline|Zygosepalum ballii}}
*{{IPNI2|Zygosepalum ballii|661806-1|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Zygosepalum]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1967]]

{{Maxillarieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Monocots

Bộ (ordo): Asparagales

Họ (familia): Orchidaceae

Chi (genus): Zygosepalum

Loài (species): Z. ballii

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Zygosepalum ballii · (Rolfe) Garay


text:
# Delphyre meridensis
Delphyre meridensis là một loài bướm đêm thuộc phân họ Arctiinae, họ Erebidae.

title: Delphyre meridensis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Delphyre meridensis''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| subfamilia =
| genus = ''[[Delphyre]]''
| species = '''''D. meridensis'''''
| binomial = ''Delphyre meridensis''
| binomial_authority =
| synonyms =
}}
'''''Delphyre meridensis''''' là một loài [[bướm đêm]] thuộc phân họ [[Arctiinae]], họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Delphyre+meridensis/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
*{{commonscat-inline}}
*{{wikispecies-inline}}

[[Thể loại:Delphyre]]

{{Arctiini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Erebidae

Chi (genus): Delphyre

Loài (species): D. meridensis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Delphyre meridensis


text:
# Elmothone martynovae
Elmothone martynovae là một loài côn trùng trong họ Permithonidae thuộc bộ Neuroptera. Loài này được Carpenter miêu tả năm 1977.

title: Elmothone martynovae

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Elmothone martynovae''
| image_width =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh gân|Neuroptera]]
| familia = [[Permithonidae]]
| subfamilia =
| tribus =
| subtribus =
| genus = [[Elmothone]]
| species = '''''E. martynovae'''''
| binomial = ''Elmothone martynovae''
| binomial_authority = Carpenter, 1977
| image =
}}
'''''Elmothone martynovae''''' là một loài [[côn trùng]] trong họ [[Permithonidae]] thuộc bộ [[Bộ Cánh gân|Neuroptera]]. Loài này được Carpenter miêu tả năm 1977.<ref>[http://lacewing.tamu.edu/Species-Catalogue/scspeciesgenusresults.cfm?gencriteria=beginswith&genus=Elmothone&Criteria=AND&speccriteria=beginswith&species=martynovae{{Liên kết hỏng|date=2022-03-01 |bot=InternetArchiveBot }}{{Liên kết hỏng|date=2021-12-19 |bot=InternetArchiveBot }} {{aut|Oswald, J. D.}} (2007). Neuropterida Species of the World. Version 2.0.]</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Elmothone]]

{{Neuroptera-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Neuroptera

Họ (familia): Permithonidae

Chi (genus): Elmothone

Loài (species): E. martynovae

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Elmothone martynovae · Carpenter, 1977


text:
# Tenebroides undulatus
Tenebroides undulatus là một loài bọ cánh cứng trong họ Trogossitidae. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1891.

title: Tenebroides undulatus

wikitext:
{{Nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Tenebroides undulatus''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Trogossitidae]]
| genus = ''[[Tenebroides]]''
| species = '''''T. undulatus'''''
| binomial = ''Tenebroides undulatus''
| binomial_authority = [[David Sharp (nhà côn trùng học)|Sharp]], 1891
}}
'''''Tenebroides undulatus''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Trogossitidae]]. Loài này được Sharp miêu tả khoa học năm 1891.<ref>{{Reftabel|2010-Hallan|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Tham khảo==

[[Thể loại:Tenebroides]]

{{Trogossitidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Coleoptera

Họ (familia): Trogossitidae

Chi (genus): Tenebroides

Loài (species): T. undulatus

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Tenebroides undulatus · Sharp, 1891


text:
# Atrichum runcinatum
Atrichum runcinatum là một loài Rêu trong họ Polytrichaceae. Loài này được (Müll. Hal.) Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.

title: Atrichum runcinatum

wikitext:
{{Nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Atrichum runcinatum''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| divisio = [[Ngành Rêu|Bryophyta]]
| classis = '''Polytrichopsida'''
| classis_authority = Doweld
| ordo = '''Polytrichales'''
| ordo_authority = [[M. Fleisch.]]
| familia = '''Polytrichaceae'''
| genus = ''[[Atrichum]]''
| species = '''''A. runcinatum'''''
| binomial = ''Atrichum runcinatum''
| binomial_authority = ([[Karl Müller (nhà nghiên cứu rêu)|Müll.Hal.]]) Paris, 1900
}}
'''''Atrichum runcinatum''''' là một loài [[Rêu]] trong họ [[Polytrichaceae]]. Loài này được (Müll. Hal.) Paris mô tả khoa học đầu tiên năm 1900.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/tro-35179293| title=''Atrichum runcinatum''|access-date =ngày 19 tháng 8 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}
==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Atrichum runcinatum}}
*{{Wikispecies nội dòng|Atrichum runcinatum}}

[[Thể loại:Atrichum]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1900]]

{{Polytrichales-stub}}

title: Phân loại khoa học

Ngành (divisio): Bryophyta

Lớp (class): Polytrichopsida · Doweld

Bộ (ordo): Polytrichales · M. Fleisch.

Họ (familia): Polytrichaceae

Chi (genus): Atrichum

Loài (species): A. runcinatum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Atrichum runcinatum · (Müll.Hal.) Paris, 1900


text:
# Saussurea oligocephala
Saussurea oligocephala là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được (Ling) Ling miêu tả khoa học đầu tiên năm 1949.

title: Saussurea oligocephala

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 7 2018}}
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Saussurea oligocephala''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cúc|Asterales]]
| familia = [[Họ Cúc|Asteraceae]]
| genus = ''[[Saussurea]]''
| species = '''''S. oligocephala'''''
| binomial = ''Saussurea oligocephala''
| binomial_authority = (Ling) Ling, 1949
}}
'''''Saussurea oligocephala''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cúc]]. Loài này được (Ling) Ling miêu tả khoa học đầu tiên năm 1949.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-143555| tiêu đề=''Saussurea oligocephala''|ngày truy cập=ngày 4 tháng 6 năm 2013| tác giả 1=The Plant List | năm =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{commonscat|Saussurea oligocephala}}
{{Wikispecies|Saussurea oligocephala}}

[[Thể loại:Saussurea|O]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1949]]

{{Cardueae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Asterales

Họ (familia): Asteraceae

Chi (genus): Saussurea

Loài (species): S. oligocephala

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Saussurea oligocephala · (Ling) Ling, 1949


text:
# Wulfila fragilis
Wulfila fragilis là một loài nhện trong họ Anyphaenidae. Chúng được miêu tả năm 1937 bởi Chickering. Loài này phân bố ở Panama.

title: Wulfila fragilis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Wulfila fragilis''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| unranked_classis = [[Arachnomorpha]]
| subphylum = [[Động vật Chân kìm|Chelicerata]]
| classis = [[Lớp Hình nhện|Arachnida]]
| ordo = [[Nhện|Araneae]]
| familia = [[Anyphaenidae]]
| genus = ''[[Wulfila]]''
| species = '''''W. fragilis'''''
| binomial = '''''Wulfila fragilis'''''
| binomial_authority = [[Arthur Merton Chickering|Chickering]], 1937
}}
{{phân biệt|Anyphaenella fragilis}}
'''''Wulfila fragilis''''' là một loài [[nhện]] trong họ [[Anyphaenidae]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.</ref> Chúng được miêu tả năm 1937 bởi [[Arthur Merton Chickering|Chickering]]. Loài này phân bố ở [[Panama]].

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng|Wulfila fragilis}}

[[Thể loại:Wulfila]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1937]]

{{Anyphaenidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Anyphaenidae

Chi (genus): Wulfila

Loài (species): W. fragilis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Wulfila fragilis · Chickering, 1937


text:
# Ayazpınar, Edremit
Ayazpınar là một xã thuộc huyện Edremit, tỉnh Van, Thổ Nhĩ Kỳ. Dân số thời điểm năm 2011 là 318 người.

title: Ayazpınar, Edremit

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
|name = Ayazpınar
|other_name =
|native_name =
|settlement_type = Xã
|image_skyline =
|imagesize =
|image_caption =
|image_map =
|pushpin_map =
|pushpin_label_position =right
|pushpin_map_caption =Vị trí ở Thổ Nhĩ Kỳ
|coordinates_display = inline,title
|coordinates_region =
|subdivision_type = [[Quốc gia]]
|subdivision_name ={{Lá cờ|Thổ Nhĩ Kỳ}}
|subdivision_type1 =[[Phân cấp hành chính Thổ Nhĩ Kỳ|Tỉnh]]
|subdivision_name1 = [[Van (tỉnh)|Van]]
|subdivision_type2 = [[Phân cấp hành chính Thổ Nhĩ Kỳ|Huyện]]
|subdivision_name2 = [[Edremit, Van|Edremit]]
|leader_title =
|leader_name =
|established_title =
|established_date =
|area_total_km2 =
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_total =318 người
|population_density_km2 =
|timezone=[[Giờ Đông Âu|EET]]
|utc_offset=+2
|timezone_DST=[[Giờ mùa hè Đông Âu|EEST]]
|utc_offset_DST=+3
|latd=|latm=|lats=|latNS=N
|longd=|longm=|longs=|longEW=E
|elevation_footnotes =
|elevation_m =
|elevation_ft =
|website =
|footnotes =
}}

'''Ayazpınar''' là một [[Phân cấp hành chính Thổ Nhĩ Kỳ|xã]] thuộc huyện [[Edremit, Van|Edremit]], tỉnh [[Van (tỉnh)|Van]], [[Thổ Nhĩ Kỳ]]. Dân số thời điểm năm 2011 là 318 người.<ref>{{chú thích web
|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_idari_yapi_10sonrasi.RDF&p_il1=65&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html
|publisher=Viện thống kê Thổ Nhĩ Kỳ
|title=Cities, towns and villages in Van
|access-date=ngày 23 tháng 9 năm 2012
|archive-date=2012-07-13
|archive-url=https://archive.today/20120713233054/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_idari_yapi_10sonrasi.RDF&p_il1=65&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html
|url-status=bot: unknown
}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Tham khảo==

{{Xã thuộc huyện Edremit, Van}}

{{Van-geo-stub}}

title: Ayazpınar

Quốc gia: Thổ Nhĩ Kỳ

Tỉnh: Van

Huyện: Edremit

title: Dân số (2011)

• Tổng cộng: 318 người

Múi giờ: UTC+3, Giờ ở Thổ Nhĩ Kỳ

• Mùa hè (DST): EEST (UTC+3)


text:
# Recchia distincta
Recchia distincta là một loài bọ cánh cứng trong họ Cerambycidae.

title: Recchia distincta

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Recchia distincta''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| subordo = [[Polyphaga]]
| superfamilia = [[Cerambycoidea]]
| familia = [[Cerambycidae]]
| genus = ''[[Recchia]]''
| species = '''''R. distincta'''''
| binomial = ''Recchia distincta''
| binomial_authority = (Lane, 1939)
| synonyms =
}}
'''''Recchia distincta''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Cerambycidae]].<ref name = "COL">{{Chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Recchia+distincta/match/1|tiêu đề= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|ngày truy cập= ngày 24 tháng 9 năm 2012 |tác giả 1= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|năm= 2011|nhà xuất bản=Species 2000: Reading, UK.}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons|Recchia distincta}}

[[Thể loại:Recchia (Cerambycidae)]]
[[Thể loại:Bọ cánh cứng được mô tả năm 1939]]

{{Cerambycidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Phân bộ (subordo): Polyphaga

Liên họ (superfamilia): Cerambycoidea

Họ (familia): Cerambycidae

Chi (genus): Recchia

Loài (species): R. distincta

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Recchia distincta · (Lane, 1939)


text:
# Kính lúp
Kính lúp, hay kiếng lúp, (tiếng Pháp: loupe) là một thấu kính hội tụ thường được dùng để khuếch đại hình ảnh. Nó có đường kính từ vài cm đến khoảng vài chục cm, thường được bảo vệ bởi một khung, có thể có thêm tay cầm. Nó là dạng đơn giản nhất của kính hiển vi.
Chữ "lúp" có gốc từ chữ loupe trong tiếng Pháp hoặc tiếng Anh và đó cũng là loại tên của loại kính này.
Kính lúp hoạt động nhờ tạo ra một ảnh ảo nằm đằng sau kính, cùng phía với vật thể cần phóng đại. Để thực hiện được điều này, kính phải đặt đủ gần vật thể, để khoảng cách giữa vật và kính nhỏ hơn tiêu cự của kính.
Một số kính có tấm bảo vệ gập lại được khi không dùng, tránh việc xây xước mặt kính. Một số kính được chế tạo giống như thấu kính Fresnel, để giảm độ dày xuống như một miếng thẻ, gọi là thẻ lúp.
Kính lúp thường phục vụ trong việc đọc chữ hay quan sát các vật thể nhỏ, và dùng trong một số thí nghiệm khoa học đơn giản ở các trường học. Nó cũng từng là biểu tượng cho các chuyên gia trinh thám, khi họ dùng kính lúp để quan sát dấu vết tội phạm.
Kính lúp sơ khai được phát hiện khi một người nông dân tìm được một hòn ngọc mà khi nhìn qua thì vật rõ hơn và có thể đốt cháy cỏ và vải.
Sau này kính lúp được các nhà  chế tác đá quý khác thành hình cầu lồi và được sử dụng bởi quý tộc để đọc sách báo. Nhưng khi thuật thổi thủy tinh ra đời thì kính lúp được phổ biến rộng rãi và dùng để làm kính hiển vi, ống nhòm, kính thiên văn...

title: Kính lúp

wikitext:
{{Chú thích trong bài}}
[[Tập tin:Kính lúp.JPG|nhỏ|trái|180px|Kính lúp]]
[[Tập tin:Ảnh ảo thấu kính hội tụ.png|nhỏ|180px|Tạo ảnh ảo bằng kính lúp]]
'''Kính lúp''', hay '''kiếng lúp''', ([[tiếng Pháp]]: ''loupe'') là một [[thấu kính|thấu kính hội tụ]] thường được dùng để khuếch đại hình ảnh. Nó có [[đường kính]] từ vài [[xentimét|cm]] đến khoảng vài chục cm, thường được bảo vệ bởi một khung, có thể có thêm tay cầm. Nó là dạng đơn giản nhất của [[kính hiển vi]].

Chữ "lúp" có gốc từ chữ ''loupe'' trong [[tiếng Pháp]] hoặc [[tiếng Anh]] và đó cũng là loại tên của loại kính này.

Kính lúp hoạt động nhờ tạo ra một [[ảnh ảo]] nằm đằng sau kính, cùng phía với vật thể cần phóng đại. Để thực hiện được điều này, kính phải đặt đủ gần vật thể, để [[khoảng cách]] giữa vật và kính nhỏ hơn [[tiêu cự]] của kính.

Một số kính có tấm bảo vệ gập lại được khi không dùng, tránh việc xây xước mặt kính. Một số kính được chế tạo giống như [[thấu kính Fresnel]], để giảm độ dày xuống như một miếng thẻ, gọi là '''thẻ lúp'''.

Kính lúp thường phục vụ trong việc đọc chữ hay quan sát các vật thể nhỏ, và dùng trong một số [[thí nghiệm]] khoa học đơn giản ở các [[trường học]]. Nó cũng từng là biểu tượng cho các chuyên gia [[trinh thám]], khi họ dùng kính lúp để quan sát dấu vết tội phạm.

Kính lúp sơ khai được phát hiện khi một người nông dân tìm được một hòn ngọc mà khi nhìn qua thì vật rõ hơn và có thể đốt cháy cỏ và vải.

Sau này kính lúp được các nhà  chế tác đá quý khác thành hình cầu lồi và được sử dụng bởi quý tộc để đọc sách báo. Nhưng khi thuật thổi thủy tinh ra đời thì kính lúp được phổ biến rộng rãi và dùng để làm kính hiển vi, ống nhòm, kính thiên văn...

==Xem thêm==
*[[Thấu kính|Thấu kính hội tụ]]
{{thể loại Commons|Magnifying glass}}

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{sơ khai}}

[[Thể loại:Dụng cụ quang học]]
[[Thể loại:Thấu kính]]
[[Thể loại:Từ gốc Pháp|L]]
[[Thể loại:Phát minh Anh]]


text:
# Epidendrum blepharoclinium
Epidendrum blepharoclinium là một loài thực vật có hoa trong họ Lan. Loài này được Rchb.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1876.

title: Epidendrum blepharoclinium

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Epidendrum blepharoclinium''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| ordo = [[Bộ Măng tây|Asparagales]]
| familia = [[Họ Lan|Orchidaceae]]
| genus = ''[[Epidendrum]]''
| species = '''''E. blepharoclinium'''''
| binomial = ''Epidendrum blepharoclinium''
| binomial_authority = [[Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]]
}}
'''''Epidendrum blepharoclinium''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Lan]]. Loài này được Rchb.f. mô tả khoa học đầu tiên năm 1876.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-67919| title=''Epidendrum blepharoclinium''|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Epidendrum blepharoclinium}}
*{{wikispecies-inline|Epidendrum blepharoclinium}}
*{{IPNI2|Epidendrum blepharoclinium|631432-1|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Epidendrum|B]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1876]]

{{Epidendreae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Epidendrum

Loài (species): E. blepharoclinium

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Epidendrum blepharoclinium · Rchb.f.


text:
# Brachyscome bellidioides
Brachyscome bellidioides là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Steetz mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.

title: Brachyscome bellidioides

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name =''Brachyscome bellidioides''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption=
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cúc|Asterales]]
| familia = [[Họ Cúc|Asteraceae]]
| genus = ''[[Brachyscome]]''
| species = '''''B. bellidioides'''''
| binomial = ''Brachyscome bellidioides''
| binomial_authority = [[Joachim Steetz|Steetz]], 1845
}}
'''''Brachyscome bellidioides''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cúc]]. Loài này được Steetz mô tả khoa học đầu tiên năm 1845.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-83090| title=''Brachyscome bellidioides''|access-date =ngày 4 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{Thể loại Commons|Brachyscome bellidioides}}
{{Wikispecies|Brachyscome bellidioides}}

[[Thể loại:Brachyscome]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1845]]

{{Astereae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Brachyscome

Loài (species): B. bellidioides

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Brachyscome bellidioides · Steetz, 1845


text:
# Chalcostigma olivaceum
Chalcostigma olivaceum là một loài chim trong họ Trochilidae.

title: Chalcostigma olivaceum

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = <ref>{{IUCN|id=22688027 |title=''Chalcostigma olivaceum'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |access-date =ngày 26 tháng 11 năm 2013}}</ref>
| image = Histoirenaturell00muls 0053.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật có dây sống|Chordata]]
| classis = [[Chim|Aves]]
| ordo = [[Bộ Yến|Apodiformes]]
| familia = [[Họ Chim ruồi|Trochilidae]]
| genus = ''[[Chalcostigma]]''
| species = '''''C. olivaceum'''''
| binomial = ''Chalcostigma olivaceum''
| binomial_authority = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1864)
| range_map = Chalcostigma olivaceum map.svg
}}
'''''Chalcostigma olivaceum''''' là một loài [[chim]] trong họ [[Họ Chim ruồi|Trochilidae]].<ref>{{chú thích web|author=Clements|first= J. F. |first2 =T. S. |last2 = Schulenberg |first3= M. J. |last3 = Iliff |first6 = B.L. |last6 = Sullivan |first4= C. L. |last4 = Wood |first5 = D. |last5 = Roberson|year=2012|url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist|title=The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.7.|access-date = ngày 19 tháng 12 năm 2012}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}

[[Thể loại:Chalcostigma]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1864]]

{{Trochilidae-stub}}

title: Tình trạng bảo tồn

Tình trạng bảo tồn: · Ít quan tâm (IUCN 3.1)

title: Phân loại khoa học

Ngành (phylum): Chordata

Lớp (class): Aves

Bộ (ordo): Apodiformes

Họ (familia): Trochilidae

Chi (genus): Chalcostigma

Loài (species): C. olivaceum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Chalcostigma olivaceum · (Lawrence, 1864)


text:
# Alpha-amylase
α-Amylase hay α-amylaza là một enzyme loại protein thủy phân liên kết alpha của các polysaccharide chứa liên kết alpha như tinh bột và glycogen, tạo ra glucose và maltose. Đây là dạng chủ yếu của amylase được tìm thấy ở người và các động vật có vú khác. Nó cũng có mặt trong các loại hạt giống sử dụng tinh bột như một loại năng lượng dự trữ, và trong chất tiết của nhiều loại nấm.

## Trong sinh lý của con người
Mặc dù tìm thấy nhiều trong các mô, amylase chủ yếu có trong dịch tụy và nước bọt, trong đó có dạng riêng của α-amylase người. Chúng có sự khác nhau về sự tập trung đẳng điện, và cũng có thể được tách ra trong thử nghiệm bằng cách sử dụng các kháng thể đơn dòng đặc biệt. Ở con người, tất cả các đồng dạng amylase liên kết với nhiễm sắc thể 1p21 (xem AMY1A).

### Amylase nước bọt (ptyalin)
Amylase được tìm thấy trong nước bọt và phân giải tinh bột thành Kẹo mạch nha và dextrin. Dạng này của amylase cũng được gọi là "ptyalin / taɪəlɪn /. Nó phân giải các phân tử tinh bột lớn không hòa tan thành tinh bột hòa tan (amylodextrin, erythrodextrin, achrodextrin), tạo ra các đoạn tinh bột nhỏ hơn và cuối cùng là maltose. Ptyalin hoạt động trên các mối liên kết α (1,4) glycosidic thẳng, nhưng hợp chất thủy phân đòi hỏi một loại enzym hoạt động trên các sản phẩm phân nhánh. Amylase nước bọt bị bất hoạt trong dạ dày bởi acid dạ dày. Trong dịch vị có pH 3,3, ptyalin bị bất hoạt hoàn toàn trong vòng 20 phút ở 37 °C. Ngược lại, 50% amylase hoạt động vẫn còn sau khi 150 phút tiếp xúc với dịch dạ dày ở pH 4,3 Cả tinh bột, chất nền cho ptyalin, và sản phẩm (chuỗi ngắn của glucose) có thể bảo vệ nó một phần chống lại sự bất hoạt của axit dạ dày. Ptyalin cho vào pH ở pH 3.0 sẽ bất hoạt hoàn toàn trong 120 phút, tuy nhiên, bổ sung tinh bột ở mức 0,1% sẽ có 10% các enzym còn hoạt động, và bổ sung tương tự tinh bột đến nồng độ 1,0% sẽ có khoảng 40% enzym hoạt động lại ở 120 phút.

#### Điều kiện tối ưu cho ptyalin
Tối ưu pH - 5,6-6,9.
Nhiệt độ cơ thể người: 37 °C
Sự hiện diện của một số anion và hoạt hóa:
Chloride và bromide - hiệu quả nhất
Iodide - ít hiệu quả hơn
Sulfate và phosphate kém hiệu quả nhất.

### Biến thể di truyền ptyalin của con người
Gen amylase nước bọt đã trải qua sao chép trong quá trình tiến hóa, và các nghiên cứu lai tạo DNA cho thấy nhiều cá nhân có nhiều đoạn lặp đi lặp lại song song của gen. Số lượng các bản sao của gen tương quan với mức độ amylase nước bọt, được đo bằng các xét nghiệm thấm protein bằng cách sử dụng các kháng thể kháng amylase của con người Số lượng bản sao gen có liên quan đến tiếp xúc với tiến hóa rõ ràng để các chế độ ăn có tinh bột cao. Ví dụ, một người Nhật Bản có 14 bản sao của gen amylase (một gen tương ứng với 10 bản, và một alen thứ hai với bốn bản) và chế độ ăn uống Nhật Bản có truyền thống chứa một lượng lớn tinh bột gạo. Ngược lại, một người Biaka mang sáu bản (ba bản trên mỗi alen), người Biaka ở rừng nhiệt đới săn bắn hái lượm có truyền thống tiêu thụ một chế độ ăn ít-tinh bột. Perry và các đồng nghiệp cho rằng tăng số lượng bản sao của gen amylase nước bọt có thể có sự phân giải tăng cường trùng với một sự thay đổi một chế độ ăn giàu tinh bột trong quá trình tiến hóa của con người.

#### Amylase tuyến tụy
α-amylase tụy phân cắt ngẫu nhiên các liên kết α (1-4) glycosidic của amylose tạo ra dextrin, maltose, hoặc maltotriose. Nó thông qua một cơ chế chuyển đôi với giữ cấu hình anomeric.

### Trong bệnh lý
Các thử nghiệm đối với amylase được thực hiện dễ dàng hơn đối với lipase, làm cho các kiểm tra chủ yếu được sử dụng để phát hiện và theo dõi viêm tụy. Các phòng thí nghiệm thường sẽ đo amylase tụy hoặc amylase tổng số. Nếu chỉ đo amylase tụy có tăng sẽ không thể phân biệt với quai bị hoặc chấn thương tuyến nước bọt khác.
Tuy nhiên, bởi vì nó có số lượng nhỏ,nên thời gian là rất quan trọng khi lấy mẫu máu để đo chất này. Lấy máu nên được thực hiện ngay sau một cơn đau viêm tụy, nếu không nó sẽ được đào thải nhanh chóng qua thận.
Alpha-amylase nước bọt đã được sử dụng như là một biomarker cho căng thẳng mà không cần lấy máu.

#### Trong xét nghiệm
Nồng độ trong huyết tương tăng lên ở con người được tìm thấy trong:
- Chấn thương tuyến nước bọt (bao gồm cả đặt nội khí quản gây mê)
- Quai bị - do tình trạng viêm các tuyến nước bọt
- Viêm tụy - bởi vì tổn hại đến các tế bào sản xuất amylase
- Suy thận do bài tiết giảm

Tổng số amylasetăng trên giới hạn trên 10 lần của giới hạn trên bình thường (ULN) là gợi ý của viêm tụy. Năm đến mười lần ULN có thể chỉ ra các bệnh về ruột hay tá tràng hoặc suy thận, và độ cao thấp hơn thường được tìm thấy trong bệnh tuyến nước bọt.

### Gen
- nước bọt - AMY1A, AMY1B, AMY1C
- tuyến tụy - AMY2A, AMY2B.

## Trong ngũ cốc
Alpha-amylase hoạt động trong hạt được đo bằng nhiều cách, ví dụ, các chỉ Số Hagberg Perten, một thử nghiệm để đánh giá những thiệt hại của các hạt nảy mầm, hoặc các phương pháp Phadebas.

## Sử dụng trong công nghiệp
Alpha-amylase được sử dụng trong sản xuất ethanol để phá vỡ tinh bột trong hạt thành đường lên men.
Bước đầu tiên trong việc sản xuất xi-rô ngô giàu fructose là trộn lẫn bột ngô với alpha-amylase, tạo ra chuỗi đường ngắn hơn được gọi là oligosaccharides.
Một alpha-amylase được gọi là "Termamyl", có nguồn gốc từ vi khuẩn Bacillus licheniformis, cũng được sử dụng trong một số chất tẩy rửa, đặc biệt là nước rửa chén và de-starching chất tẩy rửa.

## Ức chế chất đệm
Đã có báo cáo rằng phân tử tris bị ức chế bởi alpha-amylase từ một số vi khuẩn, và do đó, chúng không nên được sử dụng trong chất đệm tris.

## Xác định
Một số phương pháp có thể xác định đối với hoạt động của alpha-amylase, và các ngành công nghiệp khác nhau có xu hướng dựa vào các phương pháp khác nhau. kiểm tra bằng Iod tinh bột là một sự phát triển của các phương pháp kiểm tra bằng Iod, được dựa trên thay đổi màu sắc, như alpha amylase làm thoái hóa tinh bột và thường được sử dụng trong nhiều ứng dụng. Một kiểm tra tương tự như thử nghiệm trong công nghiệp sản xuất Amylase Phadebas, được sử dụng như là một bài kiểm tra về chất lượng và số lượng trong nhiều ngành công nghiệp khác như chất tẩy rửa, thực phẩm khác nhau, ngũ cốc, mạch nha, và sinh học pháp y.

title: Alpha-amylase

wikitext:
{{infobox enzyme
| Name = Alpha-amylase
| EC_number = 3.2.1.1
| CAS_number = 9000-90-2
| IUBMB_EC_number = 3/2/1/1
| GO_code = GO:0004556
| image = Salivary alpha-amylase 1SMD.png
| width =
| caption = Amylase nước bọt người: [[ion]] [[calxi]] thể hiện bằng màu khaki nhạt, ion [[chloride]] màu xanh. PDB {{PDBe|1SMD}}<ref>{{cite pmid|15299664}}</ref>
}}
'''α-Amylase''' hay '''α-amylaza''' là một [[enzym]]e loại protein [[thủy phân]] liên kết alpha của các polysaccharide chứa liên kết alpha như [[tinh bột]] và [[glycogen]], tạo ra [[glucose]] và [[maltose]].<ref>{{chú thích sách|editor=Maureen Barlow Pugh|title=Stedman's Medical Dictionary |edition=27th |year=2000 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=[[Baltimore]], Maryland, USA |isbn=978068340007690000 |page=65 }}</ref> Đây là dạng chủ yếu của amylase được tìm thấy ở [[loài người|người]] và các [[lớp Thú|động vật có vú]] khác.<ref>Voet, D., & Voet, J. G. (2005). Biochimie. (2e éd.). Bruxelles: De Boeck. 1583 p.</ref> Nó cũng có mặt trong các loại hạt giống sử dụng tinh bột như một loại năng lượng dự trữ, và trong chất tiết của nhiều loại nấm.

==Trong sinh lý của con người==
Mặc dù tìm thấy nhiều trong các mô, amylase chủ yếu có trong [[dịch tụy]] và nước bọt, trong đó có dạng riêng của α-amylase người. Chúng có sự khác nhau về sự tập trung đẳng điện, và cũng có thể được tách ra trong thử nghiệm bằng cách sử dụng các [[kháng thể]] đơn dòng đặc biệt. Ở con người, tất cả các đồng dạng amylase liên kết với nhiễm sắc thể 1p21 (xem AMY1A).

===Amylase nước bọt (ptyalin)===
Amylase được tìm thấy trong nước bọt và phân giải tinh bột thành [[Kẹo mạch nha]] và [[dextrin]]. Dạng này của amylase cũng được gọi là "ptyalin / taɪəlɪn /.<ref>"Ptyalin" là tên nhà hóa học [[Thụy Điển]] [[Jöns Jacob Berzelius]]. Tên này xuất phát từ tiếng Hy Lạp "πτυω" (khạc nhổ), bởi vì chất này sinh ra từ nước bọt. Xem: J. Berzelius (Ms. Esslinger, trans.), ''Traité de Chimie'' (Paris, France: Firmin Didot Frerès, 1833), vol. 7, [http://books.google.com/books?ie=ISO-8859-1&output=html&id=Tu4TAAAAQAAJ&jtp=156 page 156].</ref> Nó phân giải các phân tử tinh bột lớn không hòa tan thành tinh bột hòa tan (amylodextrin, erythrodextrin, achrodextrin), tạo ra các đoạn tinh bột nhỏ hơn và cuối cùng là maltose. Ptyalin hoạt động trên các mối liên kết α (1,4) glycosidic thẳng, nhưng hợp chất thủy phân đòi hỏi một loại enzym hoạt động trên các sản phẩm phân nhánh. Amylase nước bọt bị bất hoạt trong dạ dày bởi acid dạ dày. Trong dịch vị có pH 3,3, ptyalin bị bất hoạt hoàn toàn trong vòng 20 phút ở 37 °C. Ngược lại, 50% amylase hoạt động vẫn còn sau khi 150 phút tiếp xúc với dịch dạ dày ở pH 4,3<ref>Fried, M, Abramson, S, Meyer, JH. Passage of salivary amylase through the stomach in humans. Digestive Diseases and Sciences 32:1097-1103 (1987).</ref> Cả tinh bột, chất nền cho ptyalin, và sản phẩm (chuỗi ngắn của glucose) có thể bảo vệ nó một phần chống lại sự bất hoạt của axit dạ dày. Ptyalin cho vào pH ở pH 3.0 sẽ bất hoạt hoàn toàn trong 120 phút, tuy nhiên, bổ sung tinh bột ở mức 0,1% sẽ có 10% các enzym còn hoạt động, và bổ sung tương tự tinh bột đến nồng độ 1,0% sẽ có khoảng 40% enzym hoạt động lại ở 120 phút<ref>Rosenblum, JL, Irwin, CI, Alpers, DH. Starch and glucose oligosaccharides protect salivary-type amylase activity at acid pH. American Journal of Physiology 254 (Gastrointestinal and Liver Physiology 17):G775-780 (1988).</ref>.

====Điều kiện tối ưu cho ptyalin====
:Tối ưu pH - 5,6-6,9.{{Citation needed|date=September 2010}}
:Nhiệt độ cơ thể người: 37 °C
:Sự hiện diện của một số anion và hoạt hóa:
::Chloride và bromide - hiệu quả nhất
::Iodide - ít hiệu quả hơn
::Sulfate và phosphate kém hiệu quả nhất.

===Biến thể di truyền ptyalin của con người===
Gen amylase nước bọt đã trải qua sao chép trong quá trình tiến hóa, và các nghiên cứu lai tạo DNA cho thấy nhiều cá nhân có nhiều đoạn lặp đi lặp lại song song của gen. Số lượng các bản sao của gen tương quan với mức độ amylase nước bọt, được đo bằng các xét nghiệm thấm protein bằng cách sử dụng các kháng thể kháng amylase của con người Số lượng bản sao gen có liên quan đến tiếp xúc với tiến hóa rõ ràng để các chế độ ăn có tinh bột cao<ref>Perry, GH Diet and evolution of human amylase gene copy number variation, Nature Genetics 39:1256-1260 (2007).</ref>. Ví dụ, một người Nhật Bản có 14 bản sao của gen amylase (một gen tương ứng với 10 bản, và một alen thứ hai với bốn bản) và chế độ ăn uống Nhật Bản có truyền thống chứa một lượng lớn tinh bột gạo. Ngược lại, một người Biaka mang sáu bản (ba bản trên mỗi alen), người Biaka ở rừng nhiệt đới săn bắn hái lượm có truyền thống tiêu thụ một chế độ ăn ít-tinh bột. Perry và các đồng nghiệp cho rằng tăng số lượng bản sao của gen amylase nước bọt có thể có sự phân giải tăng cường trùng với một sự thay đổi một chế độ ăn giàu tinh bột trong quá trình tiến hóa của con người.

====Amylase tuyến tụy====
α-amylase tụy phân cắt ngẫu nhiên các liên kết α (1-4) glycosidic của amylose tạo ra dextrin, maltose, hoặc maltotriose. Nó thông qua một cơ chế chuyển đôi với giữ cấu hình anomeric.

===Trong bệnh lý===
Các thử nghiệm đối với amylase được thực hiện dễ dàng hơn đối với lipase, làm cho các kiểm tra chủ yếu được sử dụng để phát hiện và theo dõi viêm tụy. Các phòng thí nghiệm thường sẽ đo amylase tụy hoặc amylase tổng số. Nếu chỉ đo amylase tụy có tăng sẽ không thể phân biệt với quai bị hoặc chấn thương tuyến nước bọt khác.

Tuy nhiên, bởi vì nó có số lượng nhỏ,nên thời gian là rất quan trọng khi lấy mẫu máu để đo chất này. Lấy máu nên được thực hiện ngay sau một cơn đau viêm tụy, nếu không nó sẽ được đào thải nhanh chóng qua thận.

Alpha-amylase nước bọt đã được sử dụng như là một biomarker cho căng thẳng mà không cần lấy máu<ref>{{chú thích tạp chí
 |authors=Yuka Noto & Tetsumi Sato, Mihoko Kudo, Kiyoshi Kurata, and Kazuyoshi Hirota| year = 2005
 | title = The Relationship Between Salivary Biomarkers and State-Trait Anxiety Inventory Score Under Mental Arithmetic Stress: A Pilot Study.
 | journal = Anesthesia & Analgesia
 | volume = 101
 | issue = 6
 | pages = 1873–1876
 | publisher = Lippincott Williams & Wilkins
 | location = United States
 | pmid = 16301277
 | doi = 10.1213/01.ANE.0000184196.60838.8D
 | url = http://www.anesthesia-analgesia.org/cgi/content/full/101/6/1873
 | access-date = ngày 22 tháng 3 năm 2008}}</ref>.

====Trong xét nghiệm====
Nồng độ trong huyết tương tăng lên ở con người được tìm thấy trong:
*Chấn thương tuyến nước bọt (bao gồm cả đặt nội khí quản gây mê)
*Quai bị - do tình trạng viêm các tuyến nước bọt
*Viêm tụy - bởi vì tổn hại đến các tế bào sản xuất amylase
*Suy thận do bài tiết giảm
Tổng số amylasetăng trên giới hạn trên 10 lần của giới hạn trên bình thường (ULN) là gợi ý của viêm tụy. Năm đến mười lần ULN có thể chỉ ra các bệnh về ruột hay tá tràng hoặc suy thận, và độ cao thấp hơn thường được tìm thấy trong bệnh tuyến nước bọt.

===Gen===
*nước bọt - AMY1A, AMY1B, AMY1C
*tuyến tụy - AMY2A, AMY2B.

==Trong ngũ cốc==
Alpha-amylase hoạt động trong hạt được đo bằng nhiều cách, ví dụ, các chỉ Số Hagberg Perten, một thử nghiệm để đánh giá những thiệt hại của các hạt nảy mầm<ref>
{{chú thích web
|url=http://www.perten.com/pages/ProductPage____367.aspx?epslanguage=EN
|title=Falling Number – Introduction
|publisher=Perten Instruments
|access-date = ngày 21 tháng 11 năm 2009 |year=2005
}}
</ref>, hoặc các phương pháp Phadebas.

==Sử dụng trong công nghiệp ==
Alpha-amylase được sử dụng trong sản xuất [[êtanol|ethanol]] để phá vỡ tinh bột trong hạt thành đường lên men.

Bước đầu tiên trong việc sản xuất xi-rô ngô giàu fructose là trộn lẫn bột ngô với alpha-amylase, tạo ra chuỗi đường ngắn hơn được gọi là oligosaccharides.

Một alpha-amylase được gọi là "Termamyl", có nguồn gốc từ vi khuẩn Bacillus licheniformis, cũng được sử dụng trong một số chất tẩy rửa, đặc biệt là nước rửa chén và de-starching chất tẩy rửa.<ref>{{chú thích web
|url=http://www1.lsbu.ac.uk/biology/enztech/detergent.html
|title=The use of enzymes in detergents
|publisher=Faculty of Engineering, Science and the Built Environment, London South Bank University
|access-date =ngày 21 tháng 11 năm 2009
|date=ngày 20 tháng 12 năm 2004
|archive-date = ngày 20 tháng 10 năm 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091020180115/http://www1.lsbu.ac.uk/biology/enztech/detergent.html
|url-status=dead
}}</ref>

==Ức chế chất đệm==
Đã có báo cáo rằng phân tử tris bị ức chế bởi alpha-amylase từ một số vi khuẩn<ref name="g">{{chú thích tạp chí| doi=10.2174/092986608783489616 |authors=Z Ghalanbor | title=Binding of Tris to Bacillus licheniformis alpha-amylase can affect its starch hydrolysis activity. | journal=Protein Peptide Lett. | volume=15 | issue= 2| pages=212–214 | year=2008 | pmid= 18289113 }}</ref><ref name="aghaj">{{chú thích tạp chí|authors=N Aghajari | title=Crystal structures of the psychrophilic alpha-amylase from Alteromonas haloplanctis in its native form and complexed with an inhibitor. | journal=Protein Sci. | volume=7 | issue= 3| pages=564–572 | year=1998 | pmid= 9541387 | pmc= 2143949 | doi= 10.1002/pro.5560070304 }}</ref>, và do đó, chúng không nên được sử dụng trong chất đệm tris.

==Xác định==
Một số phương pháp có thể xác định đối với hoạt động của alpha-amylase, và các ngành công nghiệp khác nhau có xu hướng dựa vào các phương pháp khác nhau. kiểm tra bằng Iod tinh bột là một sự phát triển của các phương pháp kiểm tra bằng Iod, được dựa trên thay đổi màu sắc, như alpha amylase làm thoái hóa tinh bột và thường được sử dụng trong nhiều ứng dụng. Một kiểm tra tương tự như thử nghiệm trong công nghiệp sản xuất Amylase Phadebas, được sử dụng như là một bài kiểm tra về chất lượng và số lượng trong nhiều ngành công nghiệp khác như chất tẩy rửa, thực phẩm khác nhau, ngũ cốc, mạch nha, và sinh học pháp y.

<!--
==Domain architecture==
Alpha-amylases contain a number of distinct protein domains. The catalytic domain has a structure consisting of an 8-stranded alpha/beta barrel that contains the active site, interrupted by a ~70-amino acid calcium-binding domain protruding between beta strand 3 and alpha helix 3, and a carboxyl-terminal Greek key beta-barrel domain.<ref name="pmid16302977">{{chú thích tạp chí | author = Abe A, Yoshida H, Tonozuka T, Sakano Y, Kamitori S | title = Complexes of Thermoactinomyces vulgaris R-47 alpha-amylase 1 and pullulan model oligossacharides provide new insight into the mechanism for recognizing substrates with alpha-(1,6) glycosidic linkages | journal = FEBS J. | volume = 272 | issue = 23 | pages = 6145–53 | year = 2005 | pmid = 16302977 | doi = 10.1111/j.1742-4658.2005.05013.x }}</ref>
Several alpha-amylases contain a beta-sheet domain, usually at the C terminus. This domain is organised as a five-stranded anti-parallel beta-sheet.<ref name="pmid9571044">{{chú thích tạp chí | author = Kadziola A, SÃ¸gaard M, Svensson B, Haser R | title = Molecular structure of a barley alpha-amylase-inhibitor complex: implications for starch binding and catalysis | journal = J. Mol. Biol. | volume = 278 | issue = 1 | pages = 205–17 | year = 1998 | pmid = 9571044 | doi = 10.1006/jmbi.1998.1683 }}</ref><ref name="pmid8196040">{{chú thích tạp chí | author = Kadziola A, Abe J, Svensson B, Haser R | title = Crystal and molecular structure of barley alpha-amylase | journal = J. Mol. Biol. | volume = 239 | issue = 1 | pages = 104–21 | year = 1994 | pmid = 8196040 | doi = 10.1006/jmbi.1994.1354}}</ref>
Several alpha-amylases contain an all-beta domain, usually at the C terminus.<ref name="pmid7877175">{{chú thích tạp chí | author = Machius M, Wiegand G, Huber R | title = Crystal structure of calcium-depleted Bacillus licheniformis alpha-amylase at 2.2 A resolution | journal = J. Mol. Biol. | volume = 246 | issue = 4 | pages = 545–59 | year = 1995 | pmid = 7877175 | doi = 10.1006/jmbi.1994.0106 }}</ref>
-->
==Xem thêm==
[[Enzym tiêu hóa]]

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
* [http://macromoleculeinsights.com/alphaamylase.php The alpha-Amylase Protein]

[[Thể loại:Enzyme]]

title: Mã định danh (ID)

title: Các dữ liệu thông tin

IntEnz: IntEnz view

BRENDA: BRENDA entry

ExPASy: NiceZyme view

KEGG: KEGG entry

MetaCyc: chu trình chuyển hóa

PRIAM: profile

Các cấu trúc PDB: RCSB PDB PDBj PDBe PDBsum

Bản thể gen: AmiGO / EGO

PMC: các bài viết

PubMed: các bài viết

NCBI: các protein


text:
# Storenomorpha comottoi
Storenomorpha comottoi là một loài nhện trong họ Zodariidae.
Loài này thuộc chi Storenomorpha. Storenomorpha comottoi được Eugène Simon miêu tả năm 1884.

title: Storenomorpha comottoi

wikitext:
{{italictitle}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Storenomorpha comottoi''
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| unranked_classis = [[Arachnomorpha]]
| subphylum = [[Động vật Chân kìm|Chelicerata]]
| classis = [[Lớp Hình nhện|Arachnida]]
| ordo = [[Nhện|Araneae]]
| familia = [[Zodariidae]]
| genus = ''[[Storenomorpha]]''
| species = '''''S. comottoi'''''
| binomial = ''Storenomorpha comottoi''
| binomial_authority = [[Eugène Simon|Simon]], 1884
}}
'''''Storenomorpha comottoi''''' là một loài [[nhện]] trong họ [[Zodariidae]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.</ref>

Loài này thuộc chi ''[[Storenomorpha]]''. ''Storenomorpha comottoi'' được [[Eugène Simon]] miêu tả năm 1884.

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline|Storenomorpha comottoi}}

[[Thể loại:Storenomorpha]]

{{Zodariidae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Zodariidae

Chi (genus): Storenomorpha

Loài (species): S. comottoi

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Storenomorpha comottoi · Simon, 1884


text:
# Navia aliciae
Navia aliciae là một loài thực vật có hoa trong họ Bromeliaceae. Loài này được L.B.Sm., Steyerm. & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1984.

title: Navia aliciae

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Navia aliciae''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật một lá mầm|Monocots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh Thài lài|Commelinids]]
| ordo = [[Poales]]
| familia = [[Bromeliaceae]]
| genus = ''[[Navia (bromeliad)|Navia]]''
| species = '''''N. aliciae'''''
| binomial = ''Navia aliciae''
| binomial_authority = [[Lyman Bradford Smith|L.B.Sm.]], [[Julian Alfred Steyermark|Steyerm.]] & [[Harold Ernest Robinson|H.Rob.]], [[1984]]
| range_map =
| range_map_caption =
| synonyms =
}}
'''''Navia aliciae''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong họ [[Bromeliaceae]]. Loài này được L.B.Sm., Steyerm. & H.Rob. mô tả khoa học đầu tiên năm 1984.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-255108| title=''Navia aliciae''|access-date =ngày 16 tháng 7 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Navia aliciae}}
*{{wikispecies-inline|Navia aliciae}}
*{{IPNI2|Navia aliciae|281198-2|access-date =ngày 16 tháng 7 năm 2013}}

[[Thể loại:Navia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1984]]
[[Thể loại:Thực vật Venezuela]]

{{Bromeliaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Monocots Commelinids

Bộ (ordo): Poales

Họ (familia): Bromeliaceae

Chi (genus): Navia

Loài (species): N. aliciae

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Navia aliciae · L.B.Sm., Steyerm. & H.Rob., 1984


text:
# Chrysolina lichenis
Chrysolina lichenis là một loài bọ cánh cứng trong họ Chrysomelidae. Loài này được Richter miêu tả khoa học năm 1820.

title: Chrysolina lichenis

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Chrysolina lichenis''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Họ Ánh kim|Chrysomelidae]]
| genus = ''[[Chrysolina]]''
| species = '''''C. lichenis'''''
| binomial = ''Chrysolina lichenis''
| binomial_authority = Richter, 1820
}}
'''''Chrysolina lichenis''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Họ Ánh kim|Chrysomelidae]]. Loài này được Richter miêu tả khoa học năm 1820.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/ChrysoIndex0.htm Chrysomelidae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World ngày 13 tháng 12 năm 2008]</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Chrysolina]]

{{Gonioctenini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Chrysomelidae

Chi (genus): Chrysolina

Loài (species): C. lichenis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Chrysolina lichenis · Richter, 1820


text:
# Tsukihime
Tsukihime (月姫 (Nguyệt Cơ) n.đ. '"Công chúa Mặt trăng"') là một dōjin visual novel người lớn được sản xuất bởi Type-Moon, lúc công ty này còn là một nhóm phát triển nghiệp dư, và phát hành trong Comiket mùa đông tháng 12 năm 2000. Nó được chuyển thể thành anime vào năm 2003 dưới tựa Shingetsutan Tsukihime (真月譚 月姫), do J.C.Staff và Geneon hợp tác sản xuất, và một manga do Sasaki Shōnen minh hoạ được đăng từ số tháng 10 năm 2003 đến số tháng 9 năm 2010 trong tạp chí seinen Dengeki Daioh của nhà xuất bản MediaWorks, với tổng cộng 10 tập đã phát hành.
Đây được xem là tác phẩm đánh dấu tên tuổi của nhà văn Nasu Kinoko với một thế giới quan rộng lớn thể hiện dưới lối viết độc đáo. Bên cạnh hai loạt anime và manga chuyển thể, nó còn được dùng làm chủ đề cho vô số hàng hóa nhượng quyền thương mại. Một dự án tái phát triển Tsukihime được công bố vào năm 2008. Dù vậy phải tới đêm giao thừa năm 2021, phiên bản làm lại với tên Tsukihime -A piece of blue glass moon- mới được công khai qua một video trên YouTube của Type-Moon. Phiên bản mới được phát hành vào ngày 26 tháng 8 năm 2021 trên hệ máy PS4 và Switch (không có hệ PC như phiên bản 20 năm trước), cập nhật lại phần cốt truyện và đồ họa của Tsukihime cũng như biên soạn lại và mở rộng nội dung của hai route đầu tiên trong game.

## Cốt truyện
Tsukihime ghi lại câu chuyện và cuộc đời cậu thanh niên Tōno Shiki. Khi còn nhỏ, Shiki đã gặp một tai nạn dẫn tới thương tổn khiến mạng sống bị đe dọa. Khi tỉnh lại, cậu thức tỉnh "Trực tử Ma Nhãn" (直死の魔眼 Chokushi no Magan, Con mắt ma thuật nhìn thấy cái chết trực diện), một khả năng nhìn thấy "đường chết" của vật thể và con người. Nếu dùng thứ gì đó sắc bén rạch theo những đường ấy, chủ thể sở hữu chúng sẽ chết hoặc bị hủy diệt.
Tuy nhiên Trực tử Ma Nhãn khiến cho Shiki chịu sự ám ảnh không nhỏ. Nhờ một người phụ nữ bí ẩn trao cho cặp kính đặc biệt. Đeo chúng lên, cậu không còn thấy những đường chết đó nữa, và vì thế có thể sống cuộc đời như một con người bình thường.
Sau này, Shiki hiểu ra mình còn thấy được những "điểm chết" của vật và người. Tác dụng của chúng thậm chí tức thì và mãnh liệt hơn nhiều so với "đường chết".
Sau cùng, mọi chuyện đã sáng tỏ. Shiki không đơn thuần chỉ giết người hay hủy vật khi cậu cắt "đường chết" hoặc đâm "điểm chết", mà thực ra cậu đã xóa bỏ hoàn toàn ý nghĩa sự tồn tại của nạn nhân.
Nội dung trò chơi bắt đầu từ những ngày học trung học phổ thông của Shiki. Sau nhiều năm xa cách dinh thự Tōno vì bị cấm sau vụ tai nạn, Shiki đã trở lại theo di nguyện của trưởng gia tộc, cha cậu. Cô em gái Akiha của Shiki, người gánh vác trách nhiệm trưởng gia tộc tiếp theo, đã quyết định để anh trai mình quay về. Theo tiến triển câu chuyện, Shiki dần dần khám phá ra quá khứ bí mật của bản thân và cùng với đó, bị dính vào những cuộc phiêu lưu kì lạ.
Tuỳ theo sự lựa chọn của người chơi sẽ dẫn đến hướng đi của các route khác nhau trong cốt truyện về sau.

## Nhân vật
Tōno Shiki (遠野 志貴 )
Nam chính của series. Nhờ sở hữu sức mạnh Trực Tử Ma Nhãn mà cậu có thể nhìn thấy cái chết của vạn vật dưới dạng những "đường" hoặc "điểm" trên cơ thể đối tượng. Từ tai nạn 8 năm về trước, Shiki đã sống với nhà Arima, một nhánh nhỏ của gia tộc Tōno. Khởi đầu trò chơi, cậu trở về nhà và sống cùng cô em gái, Akiha.
Arcueid Brunestud (アルクェイド・ブリュンスタッド Arukueido Buryunsutaddo)
Sở hữu mái tóc vàng cùng đôi mắt đỏ tựa hồng ngọc, Arcueid là một công chúa ma cà rồng xinh đẹp, bí ẩn. Vì là Chân Tổ nên cô có vài đặc điểm khác với ma cà rồng thông thường, ví như không cần bổ sung máu để tồn tại, không nhất thiết phải hoạt động về đêm... Dù rằng có hiểu biết về nhiều mặt, nhưng Arcueid lại khá ngây thơ trước những quan niệm hiện đại. Cô bị Shiki giết nhưng chưa chết hẳn và, để đổi lại, bắt cậu giúp mình đánh Roa.
Ciel (シエル Shieru)
Tiền bối của Shiki ở trường, nhưng thực chất là Thừa Hành Giả tới từ Giáo Hội, cụ thể hơn là từ "Cơ Quan Mai Táng" – một nhóm những sát thủ lão luyện tới độ chính Giáo Hội cũng phải kiêng nể. Cơ thể Ciel vốn là chuyển sinh của Roa trước đó, và bởi thế Ciel sẽ bất tử cho tới khi Roa chết hẳn.
Tōno Akiha (遠野 秋葉 )
Em gái Shiki và đồng thời là tộc trưởng đương nhiệm của gia tộc Tōno. Cô vô cùng đứng đắn, nhã nhặn và mang trong mình nét yêu kiều, quý phái. Khi dòng máu Tōno trỗi dậy, tóc Akiha chuyển thành màu đỏ và cô có thể hút nhiệt từ xung quanh. Điều này cho phép Akiha tạo hiệu ứng thiêu đốt lên mục tiêu.
Hisui (翡翠 (Phỉ Thuý) )
Người nhỏ tuổi hơn trong cặp hầu gái song sinh tại dinh thự Tōno. Hisui là người bạn thuở thơ ấu của Shiki. Cô mặc đồng phục hầu gái phương Tây và chịu trách nhiệm chăm sóc Shiki mỗi khi cậu về dinh thự. Hisui hành xử khá lạnh lùng và vô cảm, nhưng cô che giấu bản chất tốt bụng tất cả cũng vì lợi ích của người chị. Cô là một Cảm Ứng Giả, người có khả năng truyền lực sống cho kẻ khác thông qua trao đổi chất lỏng cơ thể.
Kohaku (琥珀 (Hổ Phách) )
Người lớn tuổi hơn trong cặp hầu gái song sinh tại dinh thự Tōno. Cùng với Hisui, Kohaku cũng là bạn thuở thơ ấu của Shiki. Mặc trang phục kimono, Kohaku luôn luôn tươi cười và vui vẻ, đặc biệt tỏ ra có năng khiếu với dược phẩm. Thế nhưng sau những nụ cười của Kohaku và thái độ lạnh nhạt của Hisui là một quá khứ đau thương bị giấu kín. Như cô em gái, Kohaku cũng là Cảm Ứng Giả.
Michael Roa Valdamjong (ミハイル・ロア・バルダムヨォン Mihairu Roa Barudamuyōn)
Được đặt cho biệt danh "Con Rắn" bởi khả năng chuyển sinh vô hạn, Roa vốn là một linh mục đi tìm sự bất tử. Gã đã lừa Arcueid uông máu mình, từ đó khiến cô trở nên điên loạn và tàn sát hầu hết các Chân Tổ, đồng thời biến Roa thành một trong những Tử Tông mạnh nhất. Arcueid và Cơ Quan Mai Táng đã hợp tác với nhau tiêu diệt cơ thể ban đầu của Roa. Từ đó, hắn chuyển sinh liên tục.
Nrvnqsr Chaos (ネロ・カオス Nero Kaosu)
Được biết tới là kẻ thứ mười trong số Hai Mươi Bảy Tử Tông, cấp độ cao nhất của ma cà rồng trong Tsukihime. Hắn sở hữu 666 quái thú trong cơ thể.
Aozaki Aoko (蒼崎 青子)
Người phụ nữ tóc đỏ bí ẩn luôn mang theo chiếc va li. Cô gặp Shiki tám năm trước khi câu chuyện trong trò chơi bắt đầu và tới nay, là người duy nhất Shiki gọi "Sư phụ". Cô tặng Shiki cặp kính ngăn chặn những đường chết và từ đó cho phép cậu sống cuộc đời bình thường.
Aoko vốn là em gái của Aozaki Tōko, một nhân vật đã xuất hiện trong Kara no Kyōkai. Aoko sau đó được phát triển thành nhân vật chính trong visual novel Mahōtsukai no Yoru.
Yumizuka Satsuki (弓塚 さつき)
Bạn cùng lớp với Shiki, đồng thời yêu cậu say đắm từ thời sơ trung. Trong kịch bản của route Far Side of the Moon, Satsuki bị biến thành ma cà rồng. Bởi thế, Shiki bắt buộc phải giết cô.
Inui Arihiko (乾 有彦)
Bạn cùng lớp, đồng thời cũng thân nhất với Shiki. Cậu mồ côi cha mẹ từ nhỏ và sống cùng người chị Ichiko.
Tōno Makihisa (遠野 槙久)
Tộc trưởng gia tộc Tōno. Ông chết ngay trước khi sự kiên trong Tsukihime bắt đầu. Makihisa từng hành hạ Kohaku tàn khốc khi cô còn nhỏ.

title: Tsukihime

wikitext:
{{Refimprove|date=August 2010}}{{Infobox animanga/Header
| name = Tsukihime
| image = [[Tập tin:Tsukihime.jpg]]
| caption = Cover ''Tsukihime'' phiên bản đầu tiên với nhân vật  Arcueid Brunestud.
| ja_kanji = 月姫
| ja_romaji =
| genre = [[Viễn tưởng huyền bí|Huyền bí]], [[Lãng mạn]], [[Siêu nhiên]]
}}
{{Infobox animanga/Game
| developer = [[Type-Moon]]
| publisher = [[Type-Moon]]
| genre = [[Dojin soft|Dojin]], [[Eroge]], [[Visual novel]]
| ratings = 18+
| platforms = [[Microsoft Windows|Windows]] – engine [[NScripter]]
| released = Tháng 12 năm 2000
}}
{{Infobox animanga/Game
| title = Tsukihime Plus-Disc
| developer = [[Type-Moon]]
| publisher = [[Type-Moon]]
| genre = [[Dojin soft|Dojin]], [[Eroge]], [[Visual novel]]
| ratings = 12+
| platforms = [[Microsoft Windows|Windows]] - engine [[NScripter]] / [[KiriKiri]]
| released = Tháng 1 năm 2001
}}
{{Infobox animanga/Video
| type = tv series
| title = Shingetsutan Tsukihime
| director = [[Sakurabi Katsushi]]
| producer = Sekido Yuichi, Jinguji Takeshi, Matsukura Yuji
| writer = [[Tokita Hiroko]]
| music = Omori Toshiyuki
| studio = [[J.C.Staff]]
| licensee = {{English anime licensee | AUS= [[Madman Entertainment]] | NA= [[Sentai Filmworks]] | UK= [[MVM Films]]}}
| network = [[Animax]], [[Tokyo Broadcasting System|TBS]], [[BS-i]]
| network_en = {{English anime network | SEA= [[Animax Asia]]}}
| first = 9 tháng 10 năm 2003
| last = 25 tháng 12 năm 2003
| episodes = 12
| episode_list = Danh sách tập phim Shingetsutan Tsukihime
}}
{{Infobox animanga/Print
| type = manga
| title = Shingetsutan Tsukihime
| author = Sasaki Shōnen
| publisher = [[ASCII Media Works]]
| publisher_en = {{English manga publisher | NA= [[DrMaster]]}}
| demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]''
| magazine = [[Dengeki Daioh]]
| first = Tháng 10 năm 2003
| last = tháng 9 năm 2010
| volumes = 10
| volume_list =
}}
{{Infobox animanga/Game
| title           = [[Tsukihime: A piece of blue glass moon|Tsukihime -A piece of blue glass moon-]]
| developer       = [[Type-Moon]]
| publisher       = [[Aniplex]]
| genre           = [[Visual novel]]
| platforms       = [[Nintendo Switch]]<br/>[[PlayStation 4]]
| released        = {{vgrelease|JP|26 tháng 8, 2021}}
}}
{{Infobox animanga/Footer}}

{{nihongo|'''''Tsukihime'''''|{{ruby|月姫|つきひめ}}||hanviet=Nguyệt Cơ|kyu=|hg=|kk=|{{lit|"Công chúa Mặt trăng"}}|lead=}} là một dōjin [[visual novel]] [[eroge|người lớn]] được sản xuất bởi [[Type-Moon]], lúc công ty này còn là một nhóm phát triển nghiệp dư, và phát hành trong [[Comiket|Comiket mùa đông]] tháng 12 năm 2000. Nó được chuyển thể thành [[anime]] vào năm 2003 dưới tựa ''Shingetsutan Tsukihime'' (真月譚 月姫), do [[J.C.Staff]] và [[Geneon]] hợp tác sản xuất, và một [[manga]] do Sasaki Shōnen minh hoạ được đăng từ số tháng 10 năm 2003 đến số tháng 9 năm 2010 trong tạp chí [[seinen]] ''[[Dengeki Daioh]]'' của nhà xuất bản [[MediaWorks (nhà xuất bản)|MediaWorks]], với tổng cộng 10 tập đã phát hành.

Đây được xem là tác phẩm đánh dấu tên tuổi của nhà văn [[Nasu Kinoko]] với một [[thế giới quan]] rộng lớn thể hiện dưới lối viết độc đáo. Bên cạnh hai loạt anime và manga chuyển thể, nó còn được dùng làm chủ đề cho vô số hàng hóa nhượng quyền thương mại. Một dự án tái phát triển ''Tsukihime'' được công bố vào năm 2008. Dù vậy phải tới đêm giao thừa năm 2021, phiên bản làm lại với tên ''Tsukihime -A piece of blue glass moon-'' mới được công khai qua một video trên [[YouTube]] của Type-Moon''.'' Phiên bản mới được phát hành vào ngày 26 tháng 8 năm 2021 trên hệ máy [[PlayStation 4|PS4]] và [[Nintendo Switch|Switch]] (không có hệ PC như phiên bản 20 năm trước), cập nhật lại phần cốt truyện và đồ họa của ''Tsukihime'' cũng như biên soạn lại và mở rộng nội dung của hai route đầu tiên trong game.

== Cốt truyện ==
Tsukihime ghi lại câu chuyện và cuộc đời cậu thanh niên Tōno Shiki. Khi còn nhỏ, Shiki đã gặp một tai nạn dẫn tới thương tổn khiến mạng sống bị đe dọa. Khi tỉnh lại, cậu thức tỉnh {{Nihongo|"Trực tử Ma Nhãn"|直死の魔眼|Chokushi no Magan|Con mắt ma thuật nhìn thấy cái chết trực diện}}{{efn|Đây cũng là sức mạnh của Ryōgi Shiki, nhân vật chính của [[Kara no Kyōkai]].}}, một khả năng nhìn thấy "đường chết" của vật thể và con người. Nếu dùng thứ gì đó sắc bén rạch theo những đường ấy, chủ thể sở hữu chúng sẽ chết hoặc bị hủy diệt.

Tuy nhiên Trực tử Ma Nhãn khiến cho Shiki chịu sự ám ảnh không nhỏ. Nhờ một người phụ nữ bí ẩn trao cho cặp kính đặc biệt. Đeo chúng lên, cậu không còn thấy những đường chết đó nữa, và vì thế có thể sống cuộc đời như một con người bình thường.

Sau này, Shiki hiểu ra mình còn thấy được những "điểm chết" của vật và người. Tác dụng của chúng thậm chí tức thì và mãnh liệt hơn nhiều so với "đường chết".

Sau cùng, mọi chuyện đã sáng tỏ. Shiki không đơn thuần chỉ giết người hay hủy vật khi cậu cắt "đường chết" hoặc đâm "điểm chết", mà thực ra cậu đã xóa bỏ hoàn toàn ý nghĩa sự tồn tại của nạn nhân.

Nội dung trò chơi bắt đầu từ những ngày học trung học phổ thông của Shiki. Sau nhiều năm xa cách dinh thự Tōno vì bị cấm sau vụ tai nạn, Shiki đã trở lại theo di nguyện của trưởng gia tộc, cha cậu. Cô em gái Akiha của Shiki, người gánh vác trách nhiệm trưởng gia tộc tiếp theo, đã quyết định để anh trai mình quay về. Theo tiến triển câu chuyện, Shiki dần dần khám phá ra quá khứ bí mật của bản thân và cùng với đó, bị dính vào những cuộc phiêu lưu kì lạ.

Tuỳ theo sự lựa chọn của người chơi sẽ dẫn đến hướng đi của các route khác nhau trong cốt truyện về sau.

== Nhân vật ==
;{{Nihongo|Tōno Shiki|遠野 志貴|4={{efn|Tên trên phụ đề tiếng Anh viết là "Shiki Tohno"}}}}
:Nam chính của series. Nhờ sở hữu sức mạnh ''Trực Tử Ma Nhãn'' mà cậu có thể nhìn thấy cái chết của vạn vật dưới dạng những "đường" hoặc "điểm" trên cơ thể đối tượng. Từ tai nạn 8 năm về trước, Shiki đã sống với nhà Arima, một nhánh nhỏ của gia tộc Tōno. Khởi đầu trò chơi, cậu trở về nhà và sống cùng cô em gái, Akiha.

;{{Nihongo|Arcueid Brunestud|アルクェイド・ブリュンスタッド|Arukueido Buryunsutaddo|}}
:Sở hữu mái tóc vàng cùng đôi mắt đỏ tựa hồng ngọc, Arcueid là một công chúa ma cà rồng xinh đẹp, bí ẩn. Vì là Chân Tổ nên cô có vài đặc điểm khác với ma cà rồng thông thường, ví như không cần bổ sung máu để tồn tại, không nhất thiết phải hoạt động về đêm... Dù rằng có hiểu biết về nhiều mặt, nhưng Arcueid lại khá ngây thơ trước những quan niệm hiện đại. Cô bị Shiki giết nhưng chưa chết hẳn và, để đổi lại, bắt cậu giúp mình đánh Roa.

;{{Nihongo|Ciel|シエル|Shieru|}}
:Tiền bối của Shiki ở trường, nhưng thực chất là Thừa Hành Giả tới từ Giáo Hội, cụ thể hơn là từ "Cơ Quan Mai Táng" – một nhóm những sát thủ lão luyện tới độ chính Giáo Hội cũng phải kiêng nể. Cơ thể Ciel vốn là chuyển sinh của Roa trước đó, và bởi thế Ciel sẽ bất tử cho tới khi Roa chết hẳn.

;{{Nihongo|Tōno Akiha|遠野 秋葉|4={{efn|Tên trên phụ đề tiếng Anh viết là "Akiha Tohno"}}}}
:Em gái Shiki và đồng thời là tộc trưởng đương nhiệm của gia tộc Tōno. Cô vô cùng đứng đắn, nhã nhặn và mang trong mình nét yêu kiều, quý phái. Khi dòng máu Tōno trỗi dậy, tóc Akiha chuyển thành màu đỏ và cô có thể hút nhiệt từ xung quanh. Điều này cho phép Akiha tạo hiệu ứng thiêu đốt lên mục tiêu.

;{{Nihongo|Hisui|翡翠|hanviet=Phỉ Thuý|4={{efn|Tên nhân vật trương ứng với màu mắt là màu xanh phỉ thuý}}}}
:Người nhỏ tuổi hơn trong cặp hầu gái song sinh tại dinh thự Tōno. Hisui là người bạn thuở thơ ấu của Shiki. Cô mặc đồng phục hầu gái phương Tây và chịu trách nhiệm chăm sóc Shiki mỗi khi cậu về dinh thự. Hisui hành xử khá lạnh lùng và vô cảm, nhưng cô che giấu bản chất tốt bụng tất cả cũng vì lợi ích của người chị. Cô là một Cảm Ứng Giả, người có khả năng truyền lực sống cho kẻ khác thông qua trao đổi chất lỏng cơ thể.

;{{Nihongo|Kohaku|琥珀|hanviet=Hổ Phách|4={{efn|Tên nhân vật tương ứng với màu mắt là màu nâu hổ phách}}}}
:Người lớn tuổi hơn trong cặp hầu gái song sinh tại dinh thự Tōno. Cùng với Hisui, Kohaku cũng là bạn thuở thơ ấu của Shiki. Mặc trang phục kimono, Kohaku luôn luôn tươi cười và vui vẻ, đặc biệt tỏ ra có năng khiếu với dược phẩm. Thế nhưng sau những nụ cười của Kohaku và thái độ lạnh nhạt của Hisui là một quá khứ đau thương bị giấu kín. Như cô em gái, Kohaku cũng là Cảm Ứng Giả.

;{{Nihongo|Michael Roa Valdamjong|ミハイル・ロア・バルダムヨォン|Mihairu Roa Barudamuyōn|}}
:Được đặt cho biệt danh "Con Rắn" bởi khả năng chuyển sinh vô hạn, Roa vốn là một linh mục đi tìm sự bất tử. Gã đã lừa Arcueid uông máu mình, từ đó khiến cô trở nên điên loạn và tàn sát hầu hết các Chân Tổ, đồng thời biến Roa thành một trong những Tử Tông mạnh nhất. Arcueid và Cơ Quan Mai Táng đã hợp tác với nhau tiêu diệt cơ thể ban đầu của Roa. Từ đó, hắn chuyển sinh liên tục.

;{{Nihongo|Nrvnqsr Chaos|ネロ・カオス|Nero Kaosu|}}
:Được biết tới là kẻ thứ mười trong số Hai Mươi Bảy Tử Tông, cấp độ cao nhất của ma cà rồng trong Tsukihime. Hắn sở hữu 666 quái thú trong cơ thể.

;{{Nihongo|Aozaki Aoko|蒼崎 青子|hanviet=|4=}}
:Người phụ nữ tóc đỏ bí ẩn luôn mang theo chiếc va li. Cô gặp Shiki tám năm trước khi câu chuyện trong trò chơi bắt đầu và tới nay, là người duy nhất Shiki gọi "Sư phụ". Cô tặng Shiki cặp kính ngăn chặn những đường chết và từ đó cho phép cậu sống cuộc đời bình thường.
:Aoko vốn là em gái của Aozaki Tōko, một nhân vật đã xuất hiện trong ''[[Kara no Kyōkai]].'' Aoko sau đó được phát triển thành nhân vật chính trong visual novel ''[[Mahōtsukai no Yoru]]''.

;{{Nihongo|Yumizuka Satsuki|弓塚 さつき|hanviet=|4=}}
:Bạn cùng lớp với Shiki, đồng thời yêu cậu say đắm từ thời sơ trung. Trong kịch bản của route Far Side of the Moon, Satsuki bị biến thành ma cà rồng. Bởi thế, Shiki bắt buộc phải giết cô.

;{{Nihongo|Inui Arihiko|乾 有彦|hanviet=|4=}}
:Bạn cùng lớp, đồng thời cũng thân nhất với Shiki. Cậu mồ côi cha mẹ từ nhỏ và sống cùng người chị Ichiko.

;{{Nihongo|Tōno Makihisa|遠野 槙久|hanviet=|4=}}
:Tộc trưởng gia tộc Tōno. Ông chết ngay trước khi sự kiên trong Tsukihime bắt đầu. Makihisa từng hành hạ Kohaku tàn khốc khi cô còn nhỏ.

==Tham khảo==
{{notelist}}
==Liên kết ngoài==
*[http://www.typemoon.org ''Tsukihime'' trên website chính thức của Type-Moon] {{ja icon}} (lỗi thời từ năm 2003)
*[http://www.typemoon.com Website thương mại hiện nay của Type-Moon] {{ja icon}}
*[http://www.geneon-ent.co.jp/rondorobe/anime/tsukihime/index.html Website chính thức của ''Shingetsutan Tsukihime''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125110431/http://www.geneon-ent.co.jp/rondorobe/anime/tsukihime/index.html |date=2009-01-25 }} {{ja icon}}
*[http://www.jcstaff.co.jp/sho-sai/tsuki-shokai/tsuki-index.htm Anime ''Tsukihime''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160227151939/http://www.jcstaff.co.jp/sho-sai/tsuki-shokai/tsuki-index.htm |date=2016-02-27 }} tại [[J.C. Staff]] {{ja icon}}
*{{ann|anime|2938|Lunar Legend Tsukihime}}
*{{vndb|7}}
{{sơ khai anime}}
{{Type-Moon}}
{{Các chủ đề|Anime và Manga|Trò chơi điện tử}}

[[Thể loại:Anime năm 2003]]
[[Thể loại:Manga năm 2003]]
[[Thể loại:Bishōjo game]]
[[Thể loại:Dengeki Comics]]
[[Thể loại:Dengeki Daioh]]
[[Thể loại:Dōjin soft]]
[[Thể loại:Eroge]]
[[Thể loại:Anime và manga kỳ ảo]]
[[Thể loại:Geneon USA]]
[[Thể loại:Anime và manga kinh dị]]
[[Thể loại:Trò chơi điện tử kinh dị]]
[[Thể loại:Loạn luân trong các tác phẩm giả tưởng]]
[[Thể loại:J.C.Staff]]
[[Thể loại:NBCUniversal Entertainment Japan]]
[[Thể loại:Trò chơi NScripter]]
[[Thể loại:Sentai Filmworks]]
[[Thể loại:Tsukihime]]
[[Thể loại:Type-Moon<!-- Link đỏ hoặc chưa có Interwiki -->]]
[[Thể loại:Visual novel]]
[[Thể loại:Trò chơi điện tử năm 2000]]
[[Thể loại:Anime dài tập dựa trên trò chơi điện tử]]
[[Thể loại:Chương trình Tokyo Broadcasting System]]
[[Thể loại:Anime Madman Entertainment]]
[[Thể loại:Trò chơi điện tử lãng mạn]]
[[Thể loại:Shōnen manga]]
[[Thể loại:Trò chơi điện tử phát triển ở Nhật Bản]]
[[Thể loại:Trò chơi độc quyền Windows]]
[[Thể loại:Trò chơi trên Windows]]

title: 月姫

Thể loại:
Huyền bí, Lãng mạn, Siêu nhiên
Dojin, Eroge, Visual novel

月姫: Trò chơi điện tử

Phát triển: Type-Moon

Phát hành: Type-Moon

Hệ máy: Windows – engine NScripter

Ngày phát hành: Tháng 12 năm 2000

title: Tsukihime Plus-Disc

Thể loại: Dojin, Eroge, Visual novel

Hệ máy: Windows - engine NScripter / KiriKiri

Ngày phát hành: Tháng 1 năm 2001

Tsukihime Plus-Disc: Anime truyền hình

title: Shingetsutan Tsukihime

Đạo diễn: Sakurabi Katsushi

Kịch bản: Tokita Hiroko

Âm nhạc: Omori Toshiyuki

Cấp phép: AUS Madman EntertainmentNA Sentai FilmworksUK MVM Films

Kênh gốc: Animax, TBS, BS-i

Phát sóng: 9 tháng 10 năm 2003 – 25 tháng 12 năm 2003

Shingetsutan Tsukihime: Manga

title: Shingetsutan Tsukihime

Tác giả: Sasaki Shōnen

Nhà xuất bản: ASCII Media Works

Đối tượng: Shōnen

Tạp chí: Dengeki Daioh

Đăng tải: Tháng 10 năm 2003 – tháng 9 năm 2010

Shingetsutan Tsukihime: Trò chơi điện tử

title: Tsukihime -A piece of blue glass moon-

Phát hành: Aniplex

Thể loại: Visual novel

Hệ máy: Nintendo Switch · PlayStation 4


text:
# Danae cavicollis
Danae cavicollis là một loài bọ cánh cứng trong họ Endomychidae. Loài này được Arrow miêu tả khoa học năm 1920.

title: Danae cavicollis

wikitext:
{{Bảng phân loại
| name = ''Danae cavicollis''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bọ cánh cứng|Coleoptera]]
| familia = [[Endomychidae]]
| genus = ''[[Danae (chi)|Danae]]''
| species = '''''D. cavicollis'''''
| binomial = ''Danae cavicollis''
| binomial_authority = [[Gilbert John Arrow|Arrow]], 1920
}}
'''''Danae cavicollis''''' là một loài [[bọ cánh cứng]] trong họ [[Endomychidae]]. Loài này được Arrow miêu tả khoa học năm 1920.<ref>{{Reftabel|2010-Hallan|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}

[[Thể loại:Danae (Endomychidae)]]

{{Endomychinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Endomychidae

Chi (genus): Danae

Loài (species): D. cavicollis

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Danae cavicollis · Arrow, 1920


text:
# Lantana scabrida
Lantana scabrida là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được Sol. mô tả khoa học đầu tiên năm 1789.

title: Lantana scabrida

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Lantana scabrida''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| familia = [[Họ Cỏ roi ngựa|Verbenaceae]]
| genus = ''[[Lantana]]''
| species = '''''L. scabrida'''''
| binomial = ''Lantana scabrida''
| binomial_authority = Sol., 1789
}}
'''''Lantana scabrida''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cỏ roi ngựa]]. Loài này được Sol. mô tả khoa học đầu tiên năm 1789.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-108277| title=''Lantana scabrida''|accessdate = ngày 8 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Lantana scabrida}}
*{{IPNI2|Lantana scabrida|863443-1|accessdate = ngày 8 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Trâm ổi]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1789]]

{{Verbenaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Eudicots

Họ (familia): Verbenaceae

Chi (genus): Lantana

Loài (species): L. scabrida

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Lantana scabrida · Sol., 1789


text:
# Catocala verilliana
Catocala verilliana là một loài bướm đêm trong họ Erebidae.

title: Catocala verilliana

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Catocala verilliana''
| image = Catocala verilliana.JPG
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Erebidae]]
| genus = ''[[Catocala]]''
| species = '''''C. verilliana'''''
| binomial = ''Catocala verilliana''
| binomial_authority = [[Augustus Radcliffe Grote|Grote]], 1875
| synonyms =
}}
'''''Catocala verilliana''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Erebidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Catocala+verilliana/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|access-date = ngày 28 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Catocala verilliana|''Catocala verilliana''}}
*{{commonscat-inline|Catocala verilliana|''Catocala verilliana''}}

[[Thể loại:Catocala]]

{{Catocalini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Chi (genus): Catocala

Loài (species): C. verilliana

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Catocala verilliana · Grote, 1875