text:
# Togo
Togo (phiên âm tiếng Việt: Tô-gô), hay Cộng hòa Togo (tiếng Pháp: République togolaise), là một quốc gia nằm ở phía Tây châu Phi có biên giới với Ghana ở phía Tây, Bénin ở phía Đông và Burkina Faso ở phía Bắc. Ở phia Nam Togo có bờ biển ngắn của vịnh Guinea, nơi mà đặt thủ đô Lomé của Togo.
Togo trải dài từ phía Bắc đến phía Nam khoảng 550 km và bề ngang 130 km. Togo có diện tích khoảng 56.785 km², dân số khoảng 6.145.000 người, mật độ 102 người/km². Ngôn ngữ chính thức là tiếng Pháp.

## Lịch sử

### Thời kì tiền thuộc địa (trước 1884)
Tên gọi Togo được dịch từ tiếng Ewé như vùng đất nơi có phá. Không có nhiều thông tin về giai đoạn này trước sự xuất hiện của người Bồ Đào Nha vào năm 1490. Vào giữa thể kỉ XI và XVI, nhiều bộ lạc khác nhau di cư đến Togo từ nhiều hướng: người Ewé từ phía Tây, người Mina và người Gun từ phía Đông. Hầu hết họ di cư đến vùng ven biển.
Việc buôn bán nô lệ bắt đầu từ thế kỉ XVI và trong hai thế kỉ sau đó, vùng ven biển của Togo là trung tâm buôn bán nô lệ cho người châu Âu, do đó Togo và các vùng lân cận mang tên gọi "Bờ biển Nô lệ".

### Thời kì thuộc địa (1884 - 1960)
Năm 1884, một hiệp ước được vua Mlapa III kí với người Đức tại Togoville, theo đó Đức tuyên bố quyền bảo hộ đối với dải đất ven biển và dần dần mở rộng vùng kiểm soát những vùng nội địa. Ranh giới vùng chiếm đóng của Đức được xác lập sau sự kiện Đức chiếm đóng vùng nội địa Togo và đạt được thỏa thuận với Anh và Pháp. Năm 1905, vùng chiếm đóng trở thành Togoland thuộc Đế quốc thực dân Đức. Cư dân địa phương bị cưỡng bức lao động, trồng trọt bông, cà phê, ca cao và đóng thuế nặng. Một đoạn đường sắt và cảng Lomé được xây dựng để xuất khẩu nông sản. Người Đức tiến hành sử dụng kĩ thuật trồng trọt hiện đại và xây dựng cơ sở hạ tầng ở Togo.
Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Togo bị Anh và Pháp chiếm đóng, hình thành vùng lãnh thổ công quản Anh - Pháp. Ngày 7 tháng 12 năm 1916, chế độ công quản sụp đổ và Togo bị chia làm hai cho Anh và Pháp đô hộ. Ngày 20 tháng 7 năm 1922, Hội Quốc liên ủy nhiệm cho Anh chiếm phía Tây Togo và Pháp chiếm phía Đông. Đến năm 1945, Togo được quyền cử 3 người đại diện đến Quốc hội Pháp.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hai lãnh thổ này được đặt thành lãnh thổ ủy thác Liên hợp quốc. Người dân Togoland thuộc Anh đã bỏ phiếu quyết định sáp nhập với Bờ biển Vàng để trở thành một phần của nước Ghana mới giành độc lập năm 1957. Togoland thuộc Pháp trở thành nước cộng hòa tự trị thuộc khối Liên hiệp Pháp năm 1959, trong khi Pháp vẫn giữ quyền kiểm soát các lãnh vực quốc phòng, ngoại giao và tài chính.

### Thời kì độc lập (1960 - nay)
Nước Cộng hòa Togo được tuyên bố thành lập ngày 27 tháng 4 năm 1960. Trong cuộc bầu cử Tổng thống đầu tiên năm 1961, Sylvanus Olympio trở thành Tổng thống đầu tiên, đạt số phiếu 100% khi phe đối lập đã tẩy chay cuộc bầu cử. Ngày 9 tháng 4 năm 1961, Hiến pháp Togo chính thức được ban hành, theo đó cơ quan lập pháp cao nhất là Hội đồng lập pháp Quốc gia Togo.
Tháng 12 năm 1961, các lãnh tụ phe đối lập bị bắt vì tội chuẩn bị một âm mưu chống chính phủ. Một sắc lệnh được kí với nội dung giải tán các đảng đối lập. Olympio cố gắng giảm thiểu sự lệ thuộc vào Pháp bằng cách hợp tác với Hoa Kỳ, Anh và Tây Đức. Ông cũng từ chối các binh sĩ Pháp giải ngũ sau Chiến tranh Algeria và muốn có một vị trí trong Quân đội Togo. Những nguyên nhân trên dẫn đến cuộc đảo chính quân sự ngày 13 tháng 1 năm 1963, Olympio bị ám sát bởi một toán lính cầm đầu bởi Trung sĩ Eyadema Gnassingbé. Tình trạng khẩn cấp được ban bố sau đó ở Togo.
Quân đội trao quyền cho chính phủ lâm thời do Nicolas Grunitzky lãnh đạo. Tháng 5 năm 1963, Grunitzky được bầu làm Tổng thống nước Cộng hòa. Nhà lãnh đạo mới theo đuổi chính sách xây dựng quan hệ với Pháp. Ông cũng dự định ban bố Hiến pháp mới và thiết lập chế độ đa đảng.
Đúng 4 năm sau, ngày 13 tháng 1 năm 1967, Eyadéma Gnassingbé lật đổ Grunitzky trong một cuộc đảo chính không đổ máu và giành lấy chức Tổng thống. Ông thành lập Đảng Tập hợp Nhân dân Togo, cấm các đảng phái khác hoạt động và thiết lập chế độ độc đảng vào tháng 11 năm 1969. Eyadéma được bầu lại chức Tổng thống vào năm 1979 và 1986. Vào năm 1983, chương trình Tư nhân hóa được khởi động và đến năm 1991, các đảng khác được tái hoạt động. Năm 1993, EU đóng băng quan hệ với Togo và cho rằng các cuộc bầu cử năm 1993, 1998 và 2003 của Eyadéma là sự chiếm đoạt quyền lực. Tháng 4 năm 2004, đối thoại được nối lại giữa EU và Togo để tiến tới khôi phục sự hợp tác.
Eyadéma Gnassingbé bất ngờ qua đời ngày 5 tháng 2 năm 2005, sau 38 năm nắm quyền - thời gian dài nhất đối với bất kì nhà độc tài Phi châu nào. Sự kiện quân đội ngay lập tức đặt con trai ông ta, Faure Gnassingbé vào chức Tổng thống nhằm kích động lên sự phản ứng rộng rãi của thế giới, trừ nước Pháp.

## Địa lý
Quốc gia ở Tây Phi, nằm giữa Ghana ở phía Tây và Bénin ở phía Đông, Bắc giáp Burkina Faso và Nam giáp vịnh Bénin. Togo trải dài từ Bắc đến Nam trên gần 700 km, trong khi chiều rộng chỉ khoảng 100 km. Vùng ven bờ biển thấp và lẫn cát, khí hậu nhiệt đới ẩm và mưa nhiều ở phía Nam. Vùng cao nguyên rừng rậm tương đối ít mưa và khô ở vùng trung tâm và các vùng thảo nguyên ở phía Bắc.

## Kinh tế
Kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp trồng trọt (ngô, sắn, kê) và trao đổi hàng hóa. Khu vực kinh tế này cung cấp việc làm cho khoảng 65% lực lượng lao động. Ca cao, cà phê, bông vải, phosphat là các mặt hàng xuất khẩu chính, đóng góp khoảng 30% giá trị xuất khẩu. Trong lãnh vực công nghiệp, khai thác phosphat là quan trọng nhất, mặc dầu ngành này cũng gặp khó khăn do giá phosphat trên thị trường thế giới giảm và do cạnh tranh với nước ngoài gia tăng.
Togo là một trong các nước kém phát triển, tình hình kinh tế vẫn còn bấp bênh. Những cố gắng của chính phủ với sự giúp đỡ của Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế nhằm tiến hành những biện pháp cải cách kinh tế, khuyến khích đầu tư và tạo cán cân thăng bằng giữa thu nhập và tiêu dùng chưa thu được kết quả như mong muốn. Năm 1998, tổ chức Quỹ Tiền tệ Quốc tế ngưng tài trợ cho Togo và giá ca cao hạ làm cho GDP giảm 1%. Tăng trưởng GDP có dấu hiệu phục hồi kể từ năm 1999.
Togo được coi là một Thụy Sĩ của Tây Phi nơi đặt trụ sở của quỹ phát triển Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS), Ngân hàng phát triển Tây Phi (BOAD) và các ngân hàng khu vực khác. Hơn 10 năm nay, Togo tiến hành cải cách kinh tế, bao gồm tư nhân hoá, minh bạch tài chính công, giảm chi tiêu chính phủ, ổn định chính trị và thúc đẩy thương mại, nhằm tìm lại vị trí trung tâm thương mại ở khu vực Tây Phi trước đây.
Trong một thập kỷ qua, với sự giúp đỡ của Ngân hàng thế giới (WB) và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Togo đã áp dụng những biện pháp cải cách kinh tế (tư nhân hóa, mở rộng hoạt động tài chính công...), giảm chi tiêu chính phủ.
Vì vậy Togo đã nhận được sự ủng hộ tích cực của các nhà tài trợ nước ngoài.
Từ đầu những năm 90, Togo đã trải qua cuộc khủng hoảng chính trị - xã hội dẫn đến việc nền kinh tế bị suy thoái và có nhiều rối loạn về thể chế, làm nản lòng các nhà đầu tư tiềm năng. Trong những điều kiện đó, tỷ lệ tăng trưởng GDP không giúp bù đắp được tỷ lệ tăng trưởng dân số. Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) ước tính tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người trong vòng 25 năm qua của Togo ở mức -1%. Còn về kinh tế, sức mua của các hộ gia đình đã sụt giảm một nửa giai đoạn từ 1983 đến 2006.
Tình hình kinh tế - xã hội của Togo chịu cảnh thiếu vắng những nhà cho vay vốn lớn. Việc ngừng viện trợ gần như liên tục của Liên minh châu Âu từ năm 1993 và tình trạng hỗn loạn sau cái chết của Tổng thống Eyadéma vào tháng 2 năm 2005 đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế đất nước. Kinh tế Togo vẫn chủ yếu dựa vào lĩnh vực nông nghiệp (nhất là bông, cà phê, cacao và cây lương thực) chiếm 41% GDP và sử dụng trên 75% dân lao động. Tuy nhiên, lĩnh vực bông hiện đang bị khủng hoảng do chưa thanh toán được các khoản nợ cho người sản xuất trong các vụ thu hoạch gần đây và do tình hình tài chính khó khăn của Công ty bông Tô-gô (SOTOGO).
Togo cũng là một trong những trung tâm quá cảnh và dịch vụ của khu vực (lĩnh vực dịch vụ chiếm 35% GDP). Cảng tự quản Lomé, điểm vào của hàng hoá đi những nước thuộc khu vực Sahara đã được hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng tại Côte d’Ivoire trong những năm gần đây. Cuối cùng, trong lĩnh vực công nghiệp (24% GDP), nếu như xi măng, ngành công nghiệp khai thác hàng đầu của đất nước và cung cấp mặt hàng xuất khẩu chính hiện đang có sự năng động tích cực (mặc dù có sự giảm sút sản lượng vào năm 2006 do các địa điểm khai thác bị ngập lụt) thì sản xuất phosphat do thiếu đầu tư, đã không ngừng suy thoái những năm qua trong khi năm 2000, đây còn là sản phẩm xuất khẩu chính của Togo. Việc phục hồi lĩnh vực này đòi hỏi phải giải quyết các tranh chấp pháp lý hiện tại và có sự tham gia của một nhà đầu tư chiến lược lâu dài.
GDP năm 2006 của Togo là 2,089 tỷ USD, tỷ lệ tăng trưởng là 2%. GDP bình quân đầu người là 362 USD. Nếu tính theo ngang giá sức mua, GDP bình quân đầu người là 1400 USD và Tô-gô nằm trong số những nước đang phát triển.
Về mặt cải cách cơ cấu, Togo đã có những tiến bộ trong việc tự do hoá nền kinh tế, cụ thể là lĩnh vực thương mại và hoạt động cảng. Tuy nhiên, chương trình tư nhân hoá các lĩnh vực bông, viễn thông và nước dường như vẫn giậm chân tại chỗ. Về cải cách chính trị, Togo đã bắt đầu đối thoại với EU về việc bảo đảm các quyền tự do cơ bản, lập lại Nhà nước pháp quyền và mở rộng quyền lực chính trị sao cho dân chủ hơn. Trong khuôn khổ đó, một giải pháp thuận lợi có thể giúp Togo thực hiện những cam kết về tài chính của mình. Nước này hiện nay đang trong tình trạng nợ nhiều do không có sự trợ giúp tài chính từ bên ngoài trong khi Togo có khả năng nằm trong nhóm các nước được hưởng sự giúp đỡ theo Sáng kiến Các nước nghèo nợ nhiều.

## Hành chính
Togo được chia thành 5 khu vực, 30 quận và 1 xã.
Năm khu vực hành chính của Togo gồm (trong ngoặc là thủ phủ vùng):
- Central (Sokodé)
- Kara (Kara)
- Maritime (Lomé)
- Plateaux (Atakpamé)
- Savanes (Dapaong)

Năm khu vực này được chia tiếp thành 30 quận và 1 xã.

## Chính trị
Togo theo thể chế đa nguyên bằng bản Hiến pháp phê chuẩn ngày 27 tháng 9 năm 1992. Tuy nhiên, từ năm 1967 đến nay, Liên minh đảng nhân dân Togo (RPT) của cố Tổng thống Eyadema Gnassingbe luôn nắm quyền. Tháng 2 năm 2005, Tổng thống Eyadema Gnassingbe đột ngột qua đời, giới quân sự đưa con trai ông là Faure Gnassingbe lên thay thế. Dưới sức ép trong nước và của AU, ECOWAS, Faure Gnassingbe buộc phải nhượng bộ, cho tổ chức bầu cử hợp hiến tháng 4 năm 2005. Kết quả: Faure Gnassingbe giành thắng lợi với 60,2% số phiếu. Các cuộc bạo động giữa chính phủ và phe đối lập trước và sau bầu cử khiến gần 500 người thiệt mạng và hàng chục nghìn người bỏ chạy khỏi thủ đô, gây nên một cuộc khủng hoảng nhân đạo. Nhờ trung gian hoà giải của Cộng đồng kinh tế Tây Phi (ECOWAS) trật tự tại Togo đã được lập lại.
- Tháng 8 năm 2006, chính phủ và phe đối lập ký thoả thuận cho phép các đảng phái đối lập tham gia chính phủ chuyển tiếp. Tháng 9 năm 2006, ông Yawovi Agboyibo, lãnh tụ đối lập được đề cử làm Thủ tướng.
- Tháng 10 năm 2007, Togo tiến hành bầu cử quốc hội, Đảng cầm quyền Liên minh Nhân dân Togo đã giành được thắng lợi và ông Komlan Mally được chỉ định làm Thủ tướng. Cộng đồng quốc tế đánh giá cuộc bầu cử quốc hội Togo tự do và công bằng. Sau sự kiện này, Liên minh châu Âu (EU) đã nối lại hợp tác kinh tế đầy đủ với Togo sau 14 năm trừng phạt. Để giành lại sự ủng hộ của quốc tế, chính quyền của Faure Gnassingbe cam kết mở rộng dân chủ trong nước, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại.

### Đối ngoại
Tổng thống Togo thi hành chính sách đối ngoại đa dạng hóa, hướng đến châu Á trong đó có Việt Nam.
Togo thực thi chính sách Phong trào không liên kết, tham gia tích cực trong các vấn đề khu vực Tây Phi và trong Liên minh châu Phi. Quan hệ giữa Togo và các nước láng giềng nhìn chung tốt. Togo có mối quan hệ lịch sử văn hóa mật thiết với Pháp, Đức. Là thuộc địa cũ của Pháp nên xã hội Togo còn mang nhiều ảnh hưởng của nước thuộc địa. Togo có mối liên hệ chặt chẽ với Pháp về nhiều mặt: chính trị, kinh tế, quân sự, xã hội, văn hóa... Togo công nhận một Trung Quốc, đối với Trung Quốc Togo là đối tác thương mại ở khu vực Tây Phi. Năm 1987, Togo nối lại quan hệ với Israel.
Togo là thành viên Liên Hợp Quốc, Phong trào không liên kết, Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS), Cộng đồng Pháp ngữ (Francophonie), FAO, IMF, WTO và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác.

### Quân sự
Quân đội Togo (tiếng Pháp: FAT Forces armées togolaises) bao gồm hải, lục, không quân và hiến binh. Tổng chi phí quân sự trong năm tài chính 2005 là 1,6 % Tổng thu nhập quốc dân. Togo đặt các căn cứ quân sự tại Lomé, Temedja, Kara, Niamtougou, and Dapaong. Không quân Togo được trang bị Dassault/Dornier Alpha Jet do Pháp và Đức sản xuất

## Xã hội

### Ngôn ngữ
Togo là quốc gia đa ngôn ngữ. Theo Ethnologue, có 39 ngôn ngữ khác nhau được nói tại Togo, nhiều trong số chúng được dùng bởi cộng đồng có số dân nhỏ hơn 100.000. Tiếng Pháp được công nhận là ngôn ngữ chính thức duy nhất của quốc gia. Hai ngôn ngữ bản địa có số người nói nhiều nhất được chỉ định làm ngôn ngữ quốc gia từ năm 1975 là tiếng Ewé và tiếng Kabiyé.

### Tôn giáo
Tôn giáo tại Togo (ước tính năm 2010)
Căn cứ vào báo cáo về tự do tôn giáo của Hoa Kỳ năm 2012, trường Đại học Lomé ước tính năm 2004, Togo có 33% dân số theo thuyết vật linh, 28% theo Công giáo La Mã, 20% theo Hồi giáo Sunni, 9% theo Tin Lành, 5% theo các hệ phái Ki tô giáo khác và 5% còn lại không tôn giáo. Báo cáo trên cũng lưu ý rằng nhiều tín đồ Ki tô giáo và Hồi giáo cũng tiếp tục thực hành tín ngưỡng bản địa.
Công giáo được truyền bá rộng rãi từ giữa thế kỉ 15, với sự xuất hiện của người Bồ Đào Nha và các nhà truyền giáo Công giáo. Người Đức giới thiệu đạo Tin lành vào nửa sau thế kỉ 19, khi hàng trăm nhà truyền giáo của Hội Truyền giáo Bremen được gửi tới ven biển Ghana và Togo. Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, các nhà truyền giáo Đức buộc phải rời đi, mở ra sự tự trị sớm của Hội thánh Phúc âm Ewe.

### Giáo dục
Chiến dịch giáo dục miễn phí cho mọi trẻ em (từ 2-15 tuổi) được Chính phủ triển khai từ những năm 1970. Vào đầu những năm 1990, cả nước có khoảng 3/4 trẻ em đến tuổi được đến trường. Tuy nhiên, các trường truyền giáo vẫn giữ vai trò khá quan trọng (gần 1/2 số học sinh theo học). Togo có trường Đại học Lomé ở thủ đô Lomé, đào tạo chương trình đại học và cao đẳng.

### Y tế
Chi phí y tế của Togo năm 2014 là 5,2% GDP, xếp thứ 45 thế giới. Tỉ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh là 43,7 trên 1000 trẻ năm 2016. Tuổi thọ trung bình của nam giới là 62,3 năm 2016, trong khi chỉ số này ở nữ giới là 67,7. Vào năm 2008, có trung bình 5 bác sĩ trên 100,000 người. Theo một báo cáo của UNICEF năm 2013, khoảng 4% phụ nữ Togo phải trải qua cắt âm vật, đây là tỉ lệ rất thấp so với các quốc gia khác trong vùng.

## Văn hóa
Người dân Togo ở thủ đô Lomé và các thành phố lớn như Bassar, Atakpamé, Bafilo... thì nay có cuộc sống khá văn minh theo kiểu châu Âu. Song các sắc tộc dân Togo ở miền quê, vùng xa vẫn còn giữ nhiều nét văn hóa, sinh hoạt riêng của họ. Trong số đó là cách làm nhà ở theo kiểu riêng mà họ gọi là nhà takienta, tức nhà tiểu vũ trụ vừa là nơi ở, nơi thờ, nơi cầu nguyện mưa thuận gió hòa để quanh năm làm ăn khá giả... Cuộc sống của họ có cái gì đó rất hòa hợp với thiên nhiên, thời tiết khiến ít bị ốm đau bệnh tật...
Nhà báo Lucille Reyboz của Pháp thường đến Togo, và mới đây chị có triển lãm ảnh tại Paris về kiểu làm nhà của người Tamberma, đặc biệt tại làng Koulangou, phía đông bắc Togo sát biên giới Bénin. Nhà takienta được làm bằng đất sét trộn với rơm rạ và bông vải. Nhà thường có hình tròn ống, vì người Togo quan niệm vũ trụ tròn như một cái ống. Một nhà có thể gồm 2, 3... ống đứng kề nhau, mỗi ống lại có "2 mắt" như mắt người để thông gió; có "miệng" như miệng người làm chỗ ra vào. Lucille Reyboz cho đây là nét nhân văn của người Togo. Trên đầu ống nhà được đan cây và đắp đất làm "sân thượng", có thể lên đó nhìn trời đoán mưa nắng, hoặc ban đêm ngắm trăng.
Ông N,tcha N,Dah Lapoili, già làng Koulangou cho biết: "Ngôi nhà takienta là nơi chúng tôi ở với tổ tiên mình".
Vào mùa mưa, để tránh bị ngấm nước, người Tamberma thường làm một mái lá úp trên nhà; mùa nắng có thể lấy xuống để... đun bếp! Các sắc tộc như người Tamberma còn sống không nhiều ở miền quê Togo. Đa số họ đã ra thành phố sinh sống làm ăn nên số nhà takienta còn tồn tại ở nơi nào thì khách du lịch châu Âu thường hay đến xem, tìm hiểu từ đó biết thêm về các sắc tộc trên thế giới, làm cho du lịch văn hóa trở nên hấp dẫn hơn.

### Thể thao

#### Thế vận hội
Vào ngày 12 tháng 8 năm 2008, vận động viên chèo thuyền Kayak Benjamin Boukpeti (cha Togo và mẹ Pháp) giành huy chương đồng nội dung K1 Kayak có chướng ngại tại Thế vận hội Mùa hè 2008. Đây là huy chương đầu tiên Togo giành được tại một kì Olympic.

#### Bóng đá
Bóng đá là môn thể thao phổ biến nhất và được coi là môn thể thao quốc gia tại Togo. Tại Vòng chung kết World Cup 2006, Togo giành quyền tham dự nhưng không thắng trận nào ở vòng bảng.

wikiname: viwiki

title: Togo

in_language: vi

wikitext:
{{Thông tin quốc gia
| Tên bản địa 1 = République togolaise ([[Tiếng Pháp]])
| Tên chính = Cộng hòa Togo
| Tên = Togo
| Lá cờ = Flag_of_Togo.svg
| Huy hiệu = Emblem of Togo.svg
| Kiểu huy hiệu = Quốc huy
| Bản đồ= Togo on the globe (Cape Verde centered).svg
| Khẩu hiệu = "Travail, Liberté, Patrie "
Lao động, Tự do, Tổ quốc
| Quốc ca = {{native name|fr|"[[Salut à toi, pays de nos aïeux|Terre de nos aïeux]]"|nolink=on|italic=no}}
({{Langx|vi|"Đất đai của tổ tiên chúng ta"}})
{{center|[[Tập tin:Togolese national anthem.ogg]]}}

| Ngôn ngữ chính thức = [[tiếng Pháp]]
| Tên dân tộc = Togolese
| Thủ đô = [[Lomé]]
| Vĩ độ = 6
| Vĩ độ phút = 7
| lats = 55
| Hướng vĩ độ = N
| Kinh độ = 1
| Kinh độ phút = 13
| longs = 22
| Hướng kinh độ = E
| Thành phố lớn nhất = [[Lomé]]
| Chức vụ 1 = Tổng thống
| Viên chức 1 = [[Faure Gnassingbé]]
| Chức vụ 2 = Thủ tướng
| Viên chức 2 = [[Victoire Tomegah Dogbé]]
| Đứng hàng diện tích = 125
| Độ lớn diện tích = 1 E10
| Diện tích km2 = 56.785
| Diện tích dặm vuông = 21.925
| Phần nước = 4,2
| Dân số ước lượng= 7.552.318<ref name="cia"/><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html#to] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html#to |date=2011-09-27 }}. CIA World Factbook</ref>
| Đứng hàng dân số ước lượng =
| Năm ước lượng dân số = 2015
| Dân số= 5.337.000
| Năm thống kê dân số = 2010
| Mật độ = 125,9
| Mật độ dân số dặm vuông =
| Đứng hàng mật độ dân số =
| Năm tính GDP PPP = 2017
| GDP PPP = 12,494 tỷ USD<ref name=imf2>{{chú thích web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=91&pr1.y=8&c=742&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Togo |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| Xếp hạng GDP PPP = 150
| GDP PPP bình quân đầu người = 1.619 USD<ref name=imf2/>
| Xếp hạng GDP PPP bình quân đầu người =
| Năm tính GDP danh nghĩa = 2017
| GDP danh nghĩa = 4,554 tỷ USD<ref name=imf2/>
| Xếp hạng GDP danh nghĩa =
| GDP danh nghĩa bình quân đầu người = 590 USD<ref name=imf2/>
| Xếp hạng GDP danh nghĩa bình quân đầu người =
| Gini = 46<ref name="wb-gini">{{chú thích web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date =ngày 2 tháng 3 năm 2011}}</ref>
| Gini_year = 2011
| Loại chủ quyền = [[Độc lập]]
| Sự kiện 1 = từ Pháp
| Ngày 1 = 27 tháng 4 năm 1960
| HDI = {{increase}} 0,487<ref name="HDI">{{chú thích web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=2016 Human Development Report|year=2016|access-date =ngày 21 tháng 3 năm 2017|publisher=United Nations Development Programme}}</ref>
| Đứng hàng HDI = 166
| Năm tính HDI = 2015
| Cấp HDI = thấp
| Đơn vị tiền tệ= [[CFA franc Tây Phi|CFA franc]]
| Mã đơn vị tiền tệ = XOF
| Mã quốc gia =
| Múi giờ= [[GMT]]
| UTC= +0
| Múi giờ DST =
| UTC DST =
| Lái xe bên = phải
| Tên miền Internet = [[.tg]]
| Mã điện thoại = +228
| Ghi chú 1 = 1 Estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html CIA World Factbook - ''Togo'']
² Rankings based on 2005 figures (source unknown)
|Loại chính phủ=[[Cộng hòa tổng thống]]}}
'''Togo''' (phiên âm [[tiếng Việt]]: Tô-gô), hay '''Cộng hòa Togo''' ({{langx|fr|République togolaise}}), là một quốc gia nằm ở phía Tây [[châu Phi]] có biên giới với [[Ghana]] ở phía Tây, [[Bénin]] ở phía Đông và [[Burkina Faso]] ở phía Bắc. Ở phia Nam Togo có bờ [[biển]] ngắn của [[vịnh Guinea]], nơi mà đặt thủ đô [[Lomé]] của Togo.

Togo trải dài từ phía Bắc đến phía Nam khoảng 550 km và bề ngang 130 km. Togo có diện tích khoảng 56.785 km², dân số khoảng 6.145.000 người, mật độ 102 người/km². Ngôn ngữ chính thức là [[tiếng Pháp]].

== Lịch sử ==
{{main|Lịch sử Togo}}
=== Thời kì tiền thuộc địa (trước 1884) ===
Tên gọi '''Togo''' được dịch từ [[tiếng Ewé]] như ''vùng đất nơi có phá''. Không có nhiều thông tin về giai đoạn này trước sự xuất hiện của [[người Bồ Đào Nha]] vào năm 1490. Vào giữa thể kỉ XI và XVI, nhiều bộ lạc khác nhau di cư đến Togo từ nhiều hướng: [[người Ewé]] từ phía Tây, [[người Mina]] và [[người Gun]] từ phía Đông. Hầu hết họ di cư đến vùng ven biển.

Việc [[buôn bán nô lệ]] bắt đầu từ thế kỉ XVI và trong hai thế kỉ sau đó, vùng ven biển của Togo là trung tâm buôn bán nô lệ cho người châu Âu, do đó Togo và các vùng lân cận mang tên gọi "Bờ biển Nô lệ".

=== Thời kì thuộc địa (1884 - 1960) ===
{{main|Togoland|Togoland thuộc Anh|Togoland thuộc Pháp}}
[[Tập tin:Togoland.jpg|thumb|left|Togoland ([[Rudolf Hellgrewe|R. Hellgrewe]], 1908)]]
Năm 1884, một hiệp ước được vua [[Mlapa III]] kí với người Đức tại [[Togoville]], theo đó [[Đế quốc Đức|Đức]] tuyên bố quyền [[bảo hộ]] đối với dải đất ven biển và dần dần mở rộng vùng kiểm soát những vùng nội địa. Ranh giới vùng chiếm đóng của Đức được xác lập sau sự kiện Đức chiếm đóng vùng nội địa Togo và đạt được thỏa thuận với [[Anh]] và [[Pháp]]. Năm 1905, vùng chiếm đóng trở thành [[Togoland]] thuộc [[Đế quốc thực dân Đức]]. Cư dân địa phương bị cưỡng bức lao động, trồng trọt [[bông]], [[cà phê]], [[ca cao]] và đóng thuế nặng. Một đoạn đường sắt và [[cảng Lomé]] được xây dựng để xuất khẩu nông sản. Người Đức tiến hành sử dụng kĩ thuật trồng trọt hiện đại và xây dựng cơ sở hạ tầng ở Togo.

Trong [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]], Togo bị [[Anh]] và [[Pháp]] chiếm đóng, hình thành vùng lãnh thổ công quản Anh - Pháp. Ngày 7 tháng 12 năm 1916, chế độ công quản sụp đổ và Togo bị chia làm hai cho Anh và Pháp đô hộ. Ngày 20 tháng 7 năm 1922, [[Hội Quốc liên]] ủy nhiệm cho Anh chiếm phía Tây Togo và Pháp chiếm phía Đông. Đến năm 1945, Togo được quyền cử 3 người đại diện đến [[Quốc hội Pháp]].

Sau [[Chiến tranh thế giới thứ hai]], hai lãnh thổ này được đặt thành [[lãnh thổ ủy thác Liên hợp quốc]]. Người dân [[Togoland thuộc Anh]] đã bỏ phiếu quyết định sáp nhập với [[Bờ biển Vàng]] để trở thành một phần của nước [[Ghana]] mới giành độc lập năm 1957. [[Togoland thuộc Pháp]] trở thành nước cộng hòa tự trị thuộc khối [[Liên hiệp Pháp]] năm 1959, trong khi Pháp vẫn giữ quyền kiểm soát các lãnh vực quốc phòng, ngoại giao và tài chính.

=== Thời kì độc lập (1960 - nay) ===
[[Tập tin:Sylvanus Olympio.jpg|thumb|[[Sylvanus Olympio]]|left]]
Nước Cộng hòa Togo được tuyên bố thành lập ngày 27 tháng 4 năm 1960. Trong cuộc [[Bầu cử Togo, 1961|bầu cử Tổng thống đầu tiên năm 1961]], [[Sylvanus Olympio]] trở thành Tổng thống đầu tiên, đạt số phiếu 100% khi phe đối lập đã tẩy chay cuộc bầu cử. Ngày 9 tháng 4 năm 1961, [[Hiến pháp Togo]] chính thức được ban hành, theo đó cơ quan lập pháp cao nhất là [[Hội đồng lập pháp Quốc gia Togo]].<ref>{{chú thích web|url=https://ujamaalive.africa/encyclomedia/togo/|title=Togo|date = ngày 26 tháng 4 năm 2019 |website=Ujamaa Live|language=en-ZA|access-date = ngày 11 tháng 6 năm 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502190520/https://ujamaalive.africa/encyclomedia/togo/|archive-date=ngày 2 tháng 5 năm 2019|url-status=dead}}</ref>

Tháng 12 năm 1961, các lãnh tụ phe đối lập bị bắt vì tội chuẩn bị một âm mưu chống chính phủ. Một sắc lệnh được kí với nội dung giải tán các đảng đối lập. Olympio cố gắng giảm thiểu sự lệ thuộc vào Pháp bằng cách hợp tác với [[Hoa Kỳ]], [[Anh]] và [[Tây Đức]]. Ông cũng từ chối các binh sĩ Pháp giải ngũ sau [[Chiến tranh Algeria]] và muốn có một vị trí trong [[Quân đội Togo]]. Những nguyên nhân trên dẫn đến cuộc [[đảo chính quân sự]] ngày 13 tháng 1 năm 1963, Olympio bị [[ám sát]] bởi một toán lính cầm đầu bởi Trung sĩ [[Eyadema Gnassingbé]].<ref name="ellis93">{{chú thích tạp chí|last=Ellis|first=Stephen|title=Rumour and Power in Togo|journal=Africa: Journal of the International African Institute|volume =63|issue=4|pages=462–476|publisher=Cambridge University Press|year=1993|doi=10.2307/1161002|jstor=1161002}}</ref> Tình trạng khẩn cấp được ban bố sau đó ở Togo.

Quân đội trao quyền cho chính phủ lâm thời do [[Nicolas Grunitzky]] lãnh đạo. Tháng 5 năm 1963, Grunitzky được [[Bầu cử Togo, 1963|bầu]] làm Tổng thống nước Cộng hòa. Nhà lãnh đạo mới theo đuổi chính sách xây dựng quan hệ với Pháp. Ông cũng dự định ban bố Hiến pháp mới và thiết lập [[chế độ đa đảng]].

Đúng 4 năm sau, ngày 13 tháng 1 năm 1967, [[Eyadéma Gnassingbé]] lật đổ Grunitzky trong một cuộc đảo chính không đổ máu và giành lấy chức Tổng thống. Ông thành lập [[Đảng Tập hợp Nhân dân Togo]], cấm các đảng phái khác hoạt động và thiết lập [[chế độ độc đảng]] vào tháng 11 năm 1969. Eyadéma được bầu lại chức Tổng thống vào năm 1979 và 1986. Vào năm 1983, chương trình [[Tư nhân hóa]] được khởi động và đến năm 1991, các đảng khác được tái hoạt động. Năm 1993, [[EU]] đóng băng quan hệ với Togo và cho rằng các cuộc bầu cử năm 1993, 1998 và 2003 của Eyadéma là sự chiếm đoạt quyền lực. Tháng 4 năm 2004, đối thoại được nối lại giữa EU và Togo để tiến tới khôi phục sự hợp tác.

[[Tập tin:Protests in Lomé, Togo, 18 octobre 2017 04.jpg|thumb|[[Cuộc biểu tình Togo 2017-18]] phản đối sự cai trị 50 năm của gia tộc Gnassingbé]]

Eyadéma Gnassingbé bất ngờ qua đời ngày 5 tháng 2 năm 2005, sau 38 năm nắm quyền - thời gian dài nhất đối với bất kì nhà độc tài Phi châu nào. Sự kiện quân đội ngay lập tức đặt con trai ông ta, [[Faure Gnassingbé]] vào chức Tổng thống nhằm kích động lên sự phản ứng rộng rãi của thế giới, trừ nước Pháp.

== Địa lý ==
{{main|Địa lý Togo}}
Quốc gia ở [[Tây Phi]], nằm giữa [[Ghana]] ở phía Tây và [[Bénin]] ở phía Đông, Bắc giáp [[Burkina Faso]] và Nam giáp vịnh [[Bénin]]. Togo trải dài từ Bắc đến Nam trên gần 700 km, trong khi [[chiều rộng]] chỉ khoảng 100 km. Vùng ven bờ biển thấp và lẫn cát, khí hậu nhiệt đới ẩm và mưa nhiều ở phía Nam. Vùng cao nguyên rừng rậm tương đối ít mưa và khô ở vùng trung tâm và các vùng thảo nguyên ở phía Bắc.

== Kinh tế ==
{{main|Kinh tế Togo}}
Kinh tế chủ yếu dựa vào [[nông nghiệp]] trồng trọt ([[ngô]], [[sắn]], [[kê]]) và trao đổi hàng hóa. Khu vực kinh tế này cung cấp việc làm cho khoảng 65% lực lượng lao động. [[Cacao|Ca cao]], [[cà phê]], [[bông vải]], [[phosphat]] là các mặt hàng xuất khẩu chính, đóng góp khoảng 30% giá trị xuất khẩu. Trong lãnh vực [[công nghiệp]], khai thác phosphat là quan trọng nhất, mặc dầu ngành này cũng gặp khó khăn do giá phosphat trên thị trường thế giới giảm và do cạnh tranh với nước ngoài gia tăng.

Togo là một trong các nước kém phát triển, tình hình [[kinh tế]] vẫn còn bấp bênh. Những cố gắng của chính phủ với sự giúp đỡ của [[Ngân hàng Thế giới]] và [[Quỹ Tiền tệ Quốc tế]] nhằm tiến hành những biện pháp cải cách kinh tế, khuyến khích đầu tư và tạo cán cân thăng bằng giữa thu nhập và tiêu dùng chưa thu được kết quả như mong muốn. Năm 1998, tổ chức Quỹ Tiền tệ Quốc tế ngưng tài trợ cho Togo và giá [[cacao|ca cao]] hạ làm cho [[Tổng sản phẩm nội địa|GDP]] giảm 1%. Tăng trưởng [[Tổng sản phẩm nội địa|GDP]] có dấu hiệu phục hồi kể từ năm 1999.

Togo được coi là một [[Thụy Sĩ]] của [[Tây Phi]] nơi đặt trụ sở của quỹ phát triển [[Cộng đồng Kinh tế Tây Phi]] ([[ECOWAS]]), [[Ngân hàng phát triển Tây Phi]] (BOAD) và các ngân hàng khu vực khác. Hơn 10 năm nay, Togo tiến hành cải cách [[kinh tế]], bao gồm [[tư nhân hoá]], minh bạch tài chính công, giảm chi tiêu [[chính phủ]], ổn định [[chính trị]] và thúc đẩy [[thương mại]], nhằm tìm lại vị trí trung tâm thương mại ở khu vực Tây Phi trước đây.

Trong một thập kỷ qua, với sự giúp đỡ của Ngân hàng thế giới (WB) và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Togo đã áp dụng những biện pháp cải cách [[kinh tế]] (tư nhân hóa, mở rộng hoạt động tài chính công...), giảm chi tiêu chính phủ.

Vì vậy Togo đã nhận được sự ủng hộ tích cực của các nhà tài trợ nước ngoài.

Từ đầu những năm 90, Togo đã trải qua cuộc khủng hoảng [[chính trị]] - [[xã hội]] dẫn đến việc nền kinh tế bị suy thoái và có nhiều rối loạn về thể chế, làm nản lòng các nhà đầu tư tiềm năng. Trong những điều kiện đó, tỷ lệ tăng trưởng GDP không giúp bù đắp được tỷ lệ tăng trưởng dân số. Quỹ tiền tệ quốc tế ([[Quỹ Tiền tệ Quốc tế|IMF]]) ước tính tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người trong vòng 25 năm qua của Togo ở mức -1%. Còn về kinh tế, sức mua của các hộ gia đình đã sụt giảm một nửa giai đoạn từ 1983 đến 2006.

Tình hình kinh tế - xã hội của Togo chịu cảnh thiếu vắng những nhà cho vay vốn lớn. Việc ngừng viện trợ gần như liên tục của [[Liên minh châu Âu]] từ năm 1993 và tình trạng hỗn loạn sau cái chết của Tổng thống Eyadéma vào tháng 2 năm 2005 đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế đất nước. Kinh tế Togo vẫn chủ yếu dựa vào lĩnh vực nông nghiệp (nhất là bông, [[cà phê]], [[cacao]] và [[cây lương thực]]) chiếm 41% GDP và sử dụng trên 75% dân lao động. Tuy nhiên, lĩnh vực bông hiện đang bị khủng hoảng do chưa thanh toán được các khoản nợ cho người sản xuất trong các vụ thu hoạch gần đây và do tình hình tài chính khó khăn của Công ty bông Tô-gô (SOTOGO).

Togo cũng là một trong những trung tâm quá cảnh và dịch vụ của khu vực (lĩnh vực dịch vụ chiếm 35% GDP). Cảng tự quản [[Lomé]], điểm vào của hàng hoá đi những nước thuộc khu vực [[Sa mạc Sahara|Sahara]] đã được hưởng lợi từ cuộc khủng hoảng tại [[Bờ Biển Ngà|Côte d’Ivoire]] trong những năm gần đây. Cuối cùng, trong lĩnh vực [[công nghiệp]] (24% GDP), nếu như [[xi măng]], ngành công nghiệp khai thác hàng đầu của đất nước và cung cấp mặt hàng xuất khẩu chính hiện đang có sự năng động tích cực (mặc dù có sự giảm sút sản lượng vào năm 2006 do các địa điểm khai thác bị ngập lụt) thì sản xuất phosphat do thiếu đầu tư, đã không ngừng suy thoái những năm qua trong khi năm 2000, đây còn là sản phẩm xuất khẩu chính của Togo. Việc phục hồi lĩnh vực này đòi hỏi phải giải quyết các tranh chấp pháp lý hiện tại và có sự tham gia của một nhà đầu tư chiến lược lâu dài.

[[Tổng sản phẩm nội địa|GDP]] năm 2006 của Togo là 2,089 tỷ USD, tỷ lệ tăng trưởng là 2%. [[Tổng sản phẩm nội địa|GDP bình quân đầu người]] là 362 [[Đô la Mỹ|USD]]. Nếu tính theo ngang giá sức mua, GDP bình quân đầu người là 1400 USD và Tô-gô nằm trong số những [[nước đang phát triển]].

Về mặt cải cách cơ cấu, Togo đã có những tiến bộ trong việc [[tự do hóa|tự do hoá]] nền kinh tế, cụ thể là lĩnh vực [[thương mại]] và hoạt động [[cảng]]. Tuy nhiên, chương trình tư nhân hoá các lĩnh vực bông, viễn thông và nước dường như vẫn giậm chân tại chỗ. Về cải cách chính trị, Togo đã bắt đầu đối thoại với [[Liên minh châu Âu|EU]] về việc bảo đảm các quyền tự do cơ bản, lập lại [[Nhà nước]] [[pháp quyền]] và mở rộng quyền lực chính trị sao cho dân chủ hơn. Trong khuôn khổ đó, một giải pháp thuận lợi có thể giúp Togo thực hiện những cam kết về tài chính của mình. Nước này hiện nay đang trong tình trạng nợ nhiều do không có sự trợ giúp tài chính từ bên ngoài trong khi Togo có khả năng nằm trong nhóm các nước được hưởng sự giúp đỡ theo [[Sáng kiến Các nước nghèo nợ nhiều]].

== Hành chính ==
{{main|Phân cấp hành chính Togo}}
Togo được chia thành 5 khu vực, 30 quận và 1 xã.
{{stack|{{Regions of Togo Image Map}}}}
Năm khu vực hành chính của Togo gồm (trong ngoặc là thủ phủ vùng):

*[[Centrale (vùng)|Central]] ([[Sokodé]])
*[[Kara (vùng)|Kara]] ([[Kara]])
*[[Maritime (vùng)|Maritime]] ([[Lomé]])
*[[Plateaux (vùng)|Plateaux]] ([[Atakpamé]])
*[[Savanes (vùng)|Savanes]] ([[Dapaong]])

Năm khu vực này được chia tiếp thành 30 quận và 1 xã.

== Chính trị ==
{{main|Chính trị Togo}}
Togo theo thể chế [[đa nguyên]] bằng bản Hiến pháp phê chuẩn ngày [[27 tháng 9]] năm [[1992]]. Tuy nhiên, từ năm [[1967]] đến nay, Liên minh đảng nhân dân Togo (RPT) của cố [[Tổng thống]] [[Eyadema Gnassingbe]] luôn nắm quyền. [[Tháng hai|Tháng 2]] năm [[2005]], Tổng thống Eyadema Gnassingbe đột ngột qua đời, giới quân sự đưa con trai ông là [[Faure Gnassingbe]] lên thay thế. Dưới sức ép trong nước và của [[Au|AU]], [[ECOWAS]], Faure Gnassingbe buộc phải nhượng bộ, cho tổ chức bầu cử hợp hiến [[tháng tư|tháng 4]] năm [[2005]]. Kết quả: Faure Gnassingbe giành thắng lợi với 60,2% số phiếu. Các cuộc bạo động giữa chính phủ và phe đối lập trước và sau bầu cử khiến gần 500 người thiệt mạng và hàng chục nghìn người bỏ chạy khỏi thủ đô, gây nên một cuộc khủng hoảng nhân đạo. Nhờ trung gian hoà giải của Cộng đồng kinh tế Tây Phi (ECOWAS) trật tự tại Togo đã được lập lại.

- [[Tháng tám|Tháng 8]] năm [[2006]], [[chính phủ]] và phe đối lập ký thoả thuận cho phép các đảng phái đối lập tham gia chính phủ chuyển tiếp. [[Tháng chín|Tháng 9]] năm [[2006]], ông [[Yawovi Agboyibo]], lãnh tụ đối lập được đề cử làm [[Thủ tướng]].

- [[Tháng mười|Tháng 10]] năm [[2007]], Togo tiến hành bầu cử quốc hội, Đảng cầm quyền Liên minh Nhân dân Togo đã giành được thắng lợi và ông [[Komlan Mally]] được chỉ định làm Thủ tướng. Cộng đồng quốc tế đánh giá cuộc bầu cử [[quốc hội]] Togo [[quyền tự do|tự do]] và [[công bằng]]. Sau sự kiện này, [[Liên minh châu Âu]] ([[Liên minh châu Âu|EU]]) đã nối lại hợp tác [[kinh tế]] đầy đủ với Togo sau 14 năm trừng phạt. Để giành lại sự ủng hộ của [[thế giới|quốc tế]], chính quyền của [[Faure Gnassingbe]] cam kết mở rộng [[dân chủ]] trong nước, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại.

=== Đối ngoại ===
{{main|Quan hệ ngoại giao của Togo}}
Tổng thống Togo thi hành chính sách đối ngoại đa dạng hóa, hướng đến [[châu Á]] trong đó có [[Việt Nam]].

Togo thực thi chính sách [[Phong trào không liên kết]], tham gia tích cực trong các vấn đề khu vực [[Tây Phi]] và trong [[Liên minh châu Phi]]. Quan hệ giữa Togo và các nước láng giềng nhìn chung tốt. Togo có mối quan hệ [[lịch sử]] [[văn hóa]] mật thiết với [[Pháp]], [[Đức]]. Là thuộc địa cũ của [[Pháp]] nên [[xã hội]] Togo còn mang nhiều ảnh hưởng của nước thuộc địa. Togo có mối liên hệ chặt chẽ với [[Pháp]] về nhiều mặt: [[chính trị]], [[kinh tế]], [[quân sự]], [[xã hội]], [[văn hóa]]... Togo công nhận một [[Trung Quốc]], đối với [[Trung Quốc]] Togo là đối tác thương mại ở khu vực [[Tây Phi]]. Năm [[1987]], Togo nối lại quan hệ với [[Israel]].

Togo là thành viên [[Liên Hợp Quốc]], [[Phong trào không liên kết]], [[Liên minh châu Phi]] ([[Au|AU]]), [[Cộng đồng Kinh tế Tây Phi]] (ECOWAS), [[Cộng đồng Pháp ngữ]] ([[Cộng đồng Pháp ngữ|Francophonie]]), [[Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc|FAO]], [[Quỹ Tiền tệ Quốc tế|IMF]], [[Tổ chức Thương mại Thế giới|WTO]] và nhiều [[tổ chức quốc tế]] và khu vực khác.

=== Quân sự ===
{{main|Quân đội Togo}}
Quân đội Togo (tiếng Pháp: '''FAT''' Forces armées togolaises) bao gồm hải, lục, không quân và [[hiến binh]]. Tổng chi phí quân sự trong [[năm tài chính]] 2005 là 1,6 % [[Tổng thu nhập quốc dân]].<ref name="cia"/> Togo đặt các căn cứ quân sự tại [[Lomé]], Temedja, [[Kara, Togo|Kara]], [[Niamtougou]], and [[Dapaong]].<ref name="fat_organisation">{{chú thích web|url=http://forcesarmees.tg/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=33|title=Organisation des Forces Armées|publisher=www.forcesarmees.tg|access-date =ngày 15 tháng 4 năm 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110316193353/http://forcesarmees.tg/index.php?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=33|archive-date=ngày 16 tháng 3 năm 2011|url-status=dead}}</ref> [[Không quân Togo]] được trang bị [[Dassault/Dornier Alpha Jet]] do [[Pháp]] và [[Đức]] sản xuất

== Xã hội ==
=== Nhân khẩu ===
=== Đô thị ===
{{Largest cities
| name = Các thành phố lớn nhất ở Togo
| country = Togo
| stat_ref = Theo Điều tra dân số 2010
| list_by_pop =
| class = nav
| div_name = Vùng
| div_link =

| city_1 = Lomé
| div_1 = Maritime
| pop_1 = 1.477.658
| img_1 =

| city_2 = Sokodé
| div_2 = Centrale
| pop_2 = 117.811
| img_2 =

| city_3 = Kara
| div_3 = Kara
| pop_3 = 94.878
| img_3 =

| city_4 = Kpalimé
| div_4 = Plateaux
| pop_4 = 75.084
| img_4 =

| city_5 = Atakpamé
| div_5 = Plateaux
| pop_5 = 69.261
| img_5 =

| city_6 = Dapaong
| div_6 = Savanes
| pop_6 = 58.071
| img_6 =

| city_7 = Tsévié
| div_7 = Maritime
| pop_7 = 54.474
| img_7 =

| city_8 = Anié
| div_8 = Plateaux
| pop_8 = 36.398
| img_8 =

| city_9 = Notsé
| div_9 = Plateaux
| pop_9 = 35.039
| img_9 =

| city_10 = Cinkassé
| div_10 = Savanes
| pop_10 = 26.926
| img_10 =

}}

=== Dân tộc ===
=== Ngôn ngữ ===
{{main|Ngôn ngữ tại Togo}}
Togo là quốc gia [[đa ngôn ngữ]]. Theo [[Ethnologue]], có 39 ngôn ngữ khác nhau được nói tại Togo, nhiều trong số chúng được dùng bởi cộng đồng có số dân nhỏ hơn 100.000.<ref>{{chú thích web|url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TG |website=Ethnologue.com|title=Languages of Togo|access-date =ngày 31 tháng 10 năm 2010}}</ref> [[Tiếng Pháp]] được công nhận là [[ngôn ngữ chính thức]] duy nhất của quốc gia. Hai ngôn ngữ bản địa có số người nói nhiều nhất được chỉ định làm [[ngôn ngữ quốc gia]] từ năm 1975 là [[tiếng Ewé]] và [[tiếng Kabiyé]].

=== Tôn giáo ===
{{Pie chart|thumb=right|caption=Tôn giáo tại Togo (ước tính năm 2010) <ref>{{chú thích web|url=https://insamer.com/tr/togo_965.htm|title=The Global Religious Landscape: A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010|first=Pew Research Center's Forum on Religion and Public|last=Life|date=ngày 1 tháng 12 năm 2012|publisher=Pew Research Center|access-date=ngày 4 tháng 10 năm 2018|archive-date=2021-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415033728/https://insamer.com/tr/togo_965.htm|url-status=dead}}</ref>

|label1 = [[Cơ đốc giáo]]
|value1 = 37
|color1 = Blue
|label2 = [[Thuyết vật linh]]
|value2 = 35.6
|color2 = Orange
|label3 = [[Hồi giáo]]
|value3 = 20
|color3 = Green
|label4 = Không
|value4 = 6.1
|color4 = Yellow
|label5 = Tôn giáo khác
|value5 = 1.3
|color5 = Gold
}}

Căn cứ vào báo cáo về tự do tôn giáo của [[Hoa Kỳ]] năm 2012, trường [[Đại học Lomé]] ước tính năm 2004, Togo có 33% dân số theo [[thuyết vật linh]], 28% theo [[Công giáo La Mã]], 20% theo [[Hồi giáo Sunni]], 9% theo [[Tin Lành]], 5% theo các hệ phái Ki tô giáo khác và 5% còn lại không tôn giáo. Báo cáo trên cũng lưu ý rằng nhiều tín đồ Ki tô giáo và Hồi giáo cũng tiếp tục thực hành tín ngưỡng bản địa.<ref name="Togo 2012">{{chú thích web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208418.pdf|title=Togo 2012 International Religious Freedom Report|publisher=|language=en|page=1|access-date =ngày 16 tháng 5 năm 2018}}</ref>

[[Công giáo]] được truyền bá rộng rãi từ giữa thế kỉ 15, với sự xuất hiện của người [[Bồ Đào Nha]] và các nhà truyền giáo [[Công giáo]]. Người Đức giới thiệu đạo [[Tin lành]] vào nửa sau thế kỉ 19, khi hàng trăm nhà truyền giáo của Hội Truyền giáo Bremen được gửi tới ven biển [[Ghana]] và Togo. Sau [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]], các nhà truyền giáo Đức buộc phải rời đi, mở ra sự tự trị sớm của [[Hội thánh Phúc âm Ewe]].<ref>{{chú thích sách|last1=Decalo|first1=Samuel|title=Historical Dictionary of Togo |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000deca_d4z5|date=1996|publisher=Scarecrow Press|location=|isbn=9780810830738|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000deca_d4z5/page/74 74]}}</ref>

=== Giáo dục ===
{{main|Giáo dục Togo}}
Chiến dịch [[giáo dục]] miễn phí cho mọi trẻ em (từ 2-15 tuổi) được [[Chính phủ]] triển khai từ những năm 1970. Vào đầu những năm 1990, cả nước có khoảng 3/4 trẻ em đến tuổi được đến trường. Tuy nhiên, các trường truyền giáo vẫn giữ vai trò khá quan trọng (gần 1/2 số học sinh theo học). Togo có trường [[Đại học Lomé]] ở [[thủ đô]] [[Lomé]], đào tạo chương trình [[đại học]] và [[cao đẳng]].

=== Y tế ===
Chi phí y tế của Togo năm 2014 là 5,2% [[GDP]], xếp thứ 45 thế giới<ref name="cia.gov"/>. Tỉ lệ [[tử vong ở trẻ sơ sinh]] là 43,7 trên 1000 trẻ năm 2016.<ref name="cia.gov"/> [[Tuổi thọ trung bình]] của nam giới là 62,3 năm 2016, trong khi chỉ số này ở nữ giới là 67,7.<ref name="cia.gov"/> Vào năm 2008, có trung bình 5 bác sĩ trên 100,000 người.<ref name="cia.gov"/> Theo một báo cáo của [[UNICEF]] năm 2013<ref name=UNICEF2013p27>[http://www.unicef.org/media/files/FGCM_Lo_res.pdf UNICEF 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405083031/http://www.unicef.org/media/files/FGCM_Lo_res.pdf |date=2015-04-05 }}, p. 27.</ref>, khoảng 4% phụ nữ Togo phải trải qua [[cắt âm vật]], đây là tỉ lệ rất thấp so với các quốc gia khác trong vùng.

== Văn hóa ==
[[Tập tin:Togo Taberma house 04.jpg|nhỏ|Nhà takienta của người Tamberma.]]
{{main|Văn hóa Togo}}
Người dân Togo ở [[thủ đô]] [[Lomé]] và các thành phố lớn như [[Bassar]], [[Atakpamé]], [[Bafilo]]... thì nay có cuộc sống khá văn minh theo kiểu [[châu Âu]]. Song các sắc tộc dân Togo ở miền quê, vùng xa vẫn còn giữ nhiều nét [[văn hóa]], sinh hoạt riêng của họ. Trong số đó là cách làm nhà ở theo kiểu riêng mà họ gọi là nhà [[takienta]], tức nhà tiểu vũ trụ vừa là nơi ở, nơi thờ, nơi cầu nguyện mưa thuận gió hòa để quanh năm làm ăn khá giả... Cuộc sống của họ có cái gì đó rất hòa hợp với thiên nhiên, thời tiết khiến ít bị ốm đau bệnh tật...

Nhà báo [[Lucille Reyboz]] của [[Pháp]] thường đến Togo, và mới đây chị có triển lãm ảnh tại Paris về kiểu làm nhà của [[người Tamberma]], đặc biệt tại làng [[Koulangou]], phía đông bắc Togo sát biên giới [[Bénin]]. Nhà takienta được làm bằng đất sét trộn với rơm rạ và bông vải. Nhà thường có hình tròn ống, vì người Togo quan niệm vũ trụ tròn như một cái ống. Một nhà có thể gồm 2, 3... ống đứng kề nhau, mỗi ống lại có "2 mắt" như mắt người để thông gió; có "miệng" như miệng người làm chỗ ra vào. Lucille Reyboz cho đây là nét nhân văn của người Togo. Trên đầu ống nhà được đan cây và đắp đất làm "sân thượng", có thể lên đó nhìn trời đoán mưa nắng, hoặc ban đêm ngắm trăng.

Ông N,tcha N,Dah Lapoili, già làng Koulangou cho biết: "Ngôi nhà takienta là nơi chúng tôi ở với tổ tiên mình".

Vào mùa mưa, để tránh bị ngấm nước, người Tamberma thường làm một mái lá úp trên nhà; mùa nắng có thể lấy xuống để... đun bếp! Các sắc tộc như người Tamberma còn sống không nhiều ở miền quê Togo. Đa số họ đã ra thành phố sinh sống làm ăn nên số nhà takienta còn tồn tại ở nơi nào thì khách [[du lịch]] [[châu Âu]] thường hay đến xem, tìm hiểu từ đó biết thêm về các sắc tộc trên thế giới, làm cho [[du lịch]] [[văn hóa]] trở nên hấp dẫn hơn.

=== Thể thao ===
{{main|Thể thao Togo}}
==== Thế vận hội ====
{{main|Togo tại Thế vận hội}}
Vào ngày 12 tháng 8 năm 2008, vận động viên chèo thuyền Kayak [[Benjamin Boukpeti]] (cha Togo và mẹ Pháp) giành huy chương đồng nội dung K1 Kayak có chướng ngại tại [[Thế vận hội Mùa hè 2008]]. Đây là huy chương đầu tiên Togo giành được tại một kì Olympic.

==== Bóng đá ====
[[Bóng đá]] là môn thể thao phổ biến nhất và được coi là môn thể thao quốc gia tại Togo. Tại Vòng chung kết [[World Cup 2006]], Togo giành quyền tham dự nhưng không thắng trận nào ở vòng bảng.
=== Truyền thông ===
{{main|Truyền thông tại Togo}}
=== Lễ hội ===

== Sự nghiên cứu về lịch sử và việc xuất bản sách ==

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Tham khảo==
{{Refbegin}}
* Bullock, A L C, ''Germany's Colonial Demands'' (Oxford University Press, 1939).
* Gründer, Horst, ''Geschichte der deutschen Kolonien'', 3. Aufl. (Paderborn, 1995).
* Mwakikagile, Godfrey, ''Military Coups in West Africa Since The Sixties'' ([[Nova Science Publishers, Inc.]], 2001).
* Packer, George, ''The Village of Waiting'' (Farrar, Straus and Giroux, 1988).
* Piot, Charles, ''Nostalgia for the Future: West Africa After the Cold War'' (University of Chicago Press, 2010).
* Schnee, Dr. Heinrich, ''German Colonization, Past and Future – the Truth about the German Colonies'' (George Allen & Unwin, 1926).
* Sebald, Peter, ''Togo 1884 bis 1914. Eine Geschichte der deutschen "Musterkolonie" auf der Grundlage amtlicher Quellen'' (Berlin, 1987).
* Seely, Jennifer, ''The Legacies of Transition Governments in Africa: The Cases of Benin and Togo'' (Palgrave Macmillan, 2009).
* Zurstrassen, Bettina, ''"Ein Stück deutscher Erde schaffen". Koloniale Beamte in Togo 1884–1914'' (Frankfurt/M., Campus, 2008) (Campus Forschung, 931).
{{Refend}}

== Liên kết ngoài ==
{{thể loại Commons|Togo}}
* [http://www.crwflags.com/art/countries1/togo.gif Cờ Togo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060621091305/http://www.crwflags.com/art/countries1/togo.gif |date=2006-06-21 }}
* [http://media.maps.com/magellan/Images/TOGO-W1.gif Bản đồ Togo]
* [http://www.nationsonline.org/map_small/togo.jpg Vị trí của Togo ở [[Châu Phi]]]

{{Châu Phi}}
{{OIC}}
{{Cộng đồng Pháp ngữ|state=collapsed}}
{{Liên minh châu Phi}}

{{sơ khai}}

[[Thể loại:Togo| ]]
[[Thể loại:Quốc gia châu Phi]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo]]
[[Thể loại:Cộng đồng Kinh tế Tây Phi]]
[[Thể loại:Quốc gia Tây Phi]]
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Pháp]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Cộng đồng Pháp ngữ]]
[[Thể loại:Quốc gia thành viên Liên minh châu Phi]]
[[Thể loại:Nước kém phát triển]]
[[Thể loại:Cộng hòa]]

title: Cộng hòa Togo

Quốc kỳ: Quốc huy

title: Tiêu ngữ

title: Quốc ca

Quốc ca: "Terre de nos aïeux" (tiếng Pháp) · (tiếng Việt: "Đất đai của tổ tiên chúng ta")Tập tin:Togolese national anthem.ogg

title: Hành chính

Chính phủ: Cộng hòa tổng thống

Tổng thống: Faure Gnassingbé

Thủ tướng: Victoire Tomegah Dogbé

Thành phố lớn nhất: Lomé

title: Địa lý

Múi giờ: GMT (UTC+0)

title: Lịch sử

Lịch sử: Độc lập

27 tháng 4 năm 1960: từ Pháp

Ngôn ngữ chính thức: tiếng Pháp

title: Kinh tế

GDP (PPP) (2017): Tổng số: 12,494 tỷ USD (hạng 150) · Bình quân đầu người: 1.619 USD

GDP (danh nghĩa) (2017): Tổng số: 4,554 tỷ USD · Bình quân đầu người: 590 USD

Đơn vị tiền tệ: CFA franc (XOF)

title: Thông tin khác

Tên miền Internet: .tg

Lái xe bên: phải


text:
# Syzygium frutescens
Syzygium frutescens là một loài thực vật có hoa trong Họ Đào kim nương. Loài này được Brongn. & Gris miêu tả khoa học đầu tiên năm 1865.

title: Syzygium frutescens

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Syzygium frutescens''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Myrtales]]
| familia = [[Họ Đào kim nương|Myrtaceae]]
| genus = ''[[Syzygium]]''
| species = '''''S. frutescens'''''
| binomial = ''Syzygium frutescens''
| binomial_authority = Brongn. & Gris, 1865
}}
'''''Syzygium frutescens''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[Họ Đào kim nương]]. Loài này được Brongn. & Gris miêu tả khoa học đầu tiên năm 1865.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-199605| title=''Syzygium frutescens''|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Syzygium frutescens}}
*{{wikispecies-inline|Syzygium frutescens}}
*{{IPNI2|Syzygium frutescens|601705-1|accessdate=ngày 7 tháng 6 năm 2013}}

[[Thể loại:Chi Trâm|F]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1865]]

{{Syzygieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Myrtales

Họ (familia): Myrtaceae

Chi (genus): Syzygium

Loài (species): S. frutescens

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Syzygium frutescens · Brongn. & Gris, 1865


text:
# Parodia neglecta
Parodia neglecta là một loài thực vật có hoa trong họ Cactaceae. Loài này được F.H. Brandt mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.

title: Parodia neglecta

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Parodia neglecta''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cẩm chướng|Caryophyllales]]
| familia = [[Cactaceae]]
| genus = ''[[Parodia]]''
| species = '''''P. neglecta'''''
| binomial = ''Parodia neglecta''
| binomial_authority = F.H. Brandt, 1973
}}
'''''Parodia neglecta''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong họ [[Họ Xương rồng|Cactaceae]]. Loài này được F.H. Brandt mô tả khoa học đầu tiên năm 1973.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50138513| title=''Parodia neglecta''|access-date = ngày 19 tháng 8 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}
==Liên kết ngoài==
*{{Thể loại Commons nội dòng|Parodia neglecta}}
*{{Wikispecies nội dòng|Parodia neglecta}}
*{{IPNI2|Parodia neglecta|183442-2|access-date = ngày 19 tháng 8 năm 2013}}

[[Thể loại:Parodia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1973]]

{{Cactaceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Caryophyllales

Họ (familia): Cactaceae

Chi (genus): Parodia

Loài (species): P. neglecta

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Parodia neglecta · F.H. Brandt, 1973


text:
# Ga Đại An
Đại An (tiếng Trung: 大安; bính âm: Dà'ān) là ga tàu điện ngầm ở Đài Bắc, Đài Loan thuộc tàu điện ngầm Đài Bắc. Nó là ga cuối trên Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa.

## Tổng quan
Nhà ga gồm 3 tầng, nhà ga ở trên cao với ke ga và hai lối thoát. Nó nằm ngay giao lộ đường phía Nam Phúc Hưng (福興路) và đường Tín Nghĩa (信義路). Thêm 5 lối thoát hiểm mở cửa cùng với tuyến Đỏ.

## Bố trí ga
| 4F                                                                               | Đường đi                                                                                | Ke ga-cầuvuojwtj nối                                                                                |
| 3F                                                                               |                                                                                |                                                                                |
| Hành lang                                                                        |                                                                                |                                                                                |
| Hành lang, quầy thông tin, máy bán vé tự động, cổng soát vé 1 chiều, nhà vệ sinh |                                                                                |                                                                                |
| Ke ga, cửa sẽ mở phía bên phải                                                   |                                                                                |                                                                                |
| Ke ga 1                                                                          | ← Tuyến Văn Hồ hướng đi Trung tâm triển lãm Đài Bắc Nam Cảng (BR10 Trung Hiếu Phục Hưng) |                                                                                |
| Ke ga 2                                                                          | → Tuyến Văn Hồ hướng đi Sở thú Đài Bắc (BR08 Tòa nhà kỹ thuật) →                         |                                                                                |
| Ke ga, cửa sẽ mở phía bên phải                                                   |                                                                                |                                                                                |
| 2F                                                                               | Gác lửng                                                                                | Tầng Transitlink cho thang máy và thang cuốn                                                                       |
| 1F                                                                               | Đường đi                                                                                | Lối ra/vào, Tầng Transitlink cho thang máy và thang cuốn                                                           |
| B1                                                                               | Phòng chờ                                                                                | Hành lang, quầy thông tin, máy bán vé tự động, cổng soát vé Nhà vệ sinh (Bên trong khu soát vé)                    |
| B2                                                                               | Ke ga 1                                                                                | ← Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa hướng đi Đạm Thủy / Bắc Đầu (R06 Công viên Đại An)                                      |
| B2                                                                               | Ke ga, cửa sẽ mở phía bên trái                                                           |                                                                                |
| B2                                                                               | Ke ga 2                                                                                | → Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa hướng đi Núi Tượng (R04 Tín Nghĩa An Hòa) → → Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa ke ga kết thúc → |

### Lối thoát
- Lối thoát 1: Phía Bắc của đường Tín Nghĩa, Sec. 3, gần làn 147
- Lối thoát 2: Phía Bắc của đường Tín Nghĩa, Sec. 3
- Lối thoát 3: Phía Nam của đường Tín Nghĩa, Sec. 3, gần làn 166
- Lối thoát 4: Phía Đông Nam đường Tín Nghĩa, Sec. 4 và đường Phúc Hưng, Sec. 2
- Lối thoát 5: Phía Đông Nam đường Tín Nghĩa, Sec. 4 đường Phúc Hưng, Sec. 2
- Lối thoát 6: Phía Đông đường Tín Nghĩa, Sec. 1

## Khu vực xung quanh
- Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia
- Viện Hoa Kỳ tại Đài Loan
- Trường cao trung Đại An
- Taipei Hakka Culture Hall

## Thời gian
Thời gian của chuyến tàu đầu tiên và cuối cùng tại ga Đại An như sau:
| Địa điểm                                  | Tàu đầu tiên               | Tàu đầu tiên               | Tàu cuối cùng              |
| Địa điểm                                  | Thứ 2 − Thứ 6              | Thứ 7 − Chủ nhật           | Ngày thường                |
| - Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa                | - Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa | - Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa | - Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa |
| ----------------------------------------- | -------------------------- | -------------------------- | -------------------------- |
| R28 Đạm Thủy                              | 06:00                      | 06:00                      | 00:25                      |
| R02 Núi Tượng                             | 06:00                      | 06:00                      | 00:52                      |
| Tuyến Văn Hồ                              |                            |                            |                            |
| BR24 Đài Bắc Nam Cảng Trung tâm Triển lãm | 06:01                      | 06:01                      | 00:33                      |
| BR01 Sở thú Đài Bắc                       | 06:05                      | 06:05                      | 00:37                      |

title: Ga Đại An

wikitext:
{{Infobox station
| name                = Đại An
| native_name         = 大安
| native_name_lang    = zh-tw
| mlanguage           = {{Infobox Chinese/Chinese
  | title           = Daan
  | t               = BR09/R05 大安
  | bpmf            = ㄉㄚˋ ㄢ
  | p               = Dà'ān
}}
| symbol_location     = tw
| symbol              =
| type                = Ga tàu điện ngầm [[Hệ thống đường sắt đô thị Đài Bắc|Đại Bắc]]
| image               = TW 台北市 Taipei 大安區 Da'an District 台北捷運 MRT Station interior August 2019 SSG 09 Metro 大安站 Daan Station.jpg
| caption             = Ke ga
| address             = 2 Sec 4 đường Tín Nghĩa
| borough             = [[Đại An, Đài Bắc|Đại An]], [[Đài Bắc]] (BR)
| country             = [[Taiwan|Đài Loan]]
| coordinates         = {{coord|25.0330|121.5436|type:railwaystation|display=inline,title}}
| line                = {{Plainlist|
* {{rint|taipei|BR}} {{lnl|Taipei Metro|BR}}
* {{rint|taipei|R}} {{lnl|Taipei Metro|R}}}}
| structure           = {{plainlist|
* Trên cao (BR)
* Dưới lòng đất (R)}}
| bicycle             = Có thể truy cập
| code                = BR09, R05
| website             = {{URL|1=https://web.metro.taipei/e/stationdetail2010.asp?ID=R05%20BR09-011}}
| opened              = 28/03/1996<ref>{{chú thích web |title=Chronicles |url=https://english.metro.taipei/News_Content.aspx?n=07DAD5F7351B8882&sms=2190547C60526D6B&s=FD5C094216AE77AB |website=Taipei Metro |access-date =ngày 10 tháng 10 năm 2018 |date=ngày 5 tháng 12 năm 2013}}</ref>
| passengers          = 16.465 triệu mỗi năm<ref>{{chú thích web |title=臺北市交通統計查詢系統 |url=http://dotstat.taipei.gov.tw/pxweb2007P/Dialog/statfile9.asp |website=dotstat.taipei.gov.tw |access-date=ngày 15 tháng 9 năm 2018 |language=zh |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222221731/http://dotstat.taipei.gov.tw/pxweb2007P/Dialog/statfile9.asp |url-status=dead }}</ref>
| years1              = 24/11/2013
| events1             = Thêm vào tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa
| pass_percent        = 3.90
| pass_year           = 2017
| pass_rank           = 32 trên 108
| services            = {{Adjacent stations|system=Taipei Metro
 |line=BR|left=Trung Hiếu Phục Hưng|right=tòa nhà kỹ thuật
 |line2=R|left2=công viên Đại An MRT|right2=Tín Nghĩa An Hòa|to-right2=núi Tượng}}
}}

'''Đại An'''<ref>{{chú thích web|url=https://tw.appledaily.com/headline/daily/20121223/34723619/|script-title=zh:怪 北捷景安站 英譯如「金幹站」|quote=北市捷運局指出，目前有7大捷運站名英譯沒有隔音符號，常讓外國人問路鬧烏龍，如大安站「Daan」被誤唸為丹站、景安站「Jingan」變成金幹站等，捷運局擬加撇號「'」或橫線「-」，以利分辨音節。|date=ngày 23 tháng 12 năm 2012|access-date =ngày 2 tháng 4 năm 2019|website=[[Apple Daily (Taiwan)]]}}</ref> ({{zh|t=大安|p=Dà'ān}}) là ga tàu điện ngầm ở [[Đài Bắc]], Đài Loan thuộc [[Hệ thống đường sắt đô thị Đài Bắc|tàu điện ngầm Đài Bắc]].<ref>{{chú thích web |url=http://web.trtc.com.tw/e/stationdetail.asp?ID=011 |title=Route Map: Daan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809070827/http://web.trtc.com.tw/e/stationdetail.asp?ID=011 |archive-date = ngày 9 tháng 8 năm 2010}}</ref><ref name="secondstage">{{chú thích web | url=http://english.dorts.taipei.gov.tw/ct.asp?xItem=205658&ctNode=19582&mp=115002 | title=Second Stage of Taipei MRT (Approved MRT Lines) | publisher=Department of Rapid Transit Systems, TCG | date = ngày 12 tháng 3 năm 2010 | access-date = ngày 18 tháng 6 năm 2010 | archive-url=https://www.webcitation.org/66TsSexpg?url=http://english.dorts.taipei.gov.tw/ct.asp?xItem=205658&ctNode=19582&mp=115002 | archive-date = ngày 27 tháng 3 năm 2012 | url-status=dead }}</ref> Nó là ga cuối trên {{lnl|Taipei Metro|R}}.

==Tổng quan==
[[Hình:Daan Station.jpg|thumb|right|250px|Bên ngoài ga Đại An]]
[[Tập tin:Xinyi Line Platform 2, Daan Station 20131124a.jpg|thumb|right|250px|Ga Đại An ke ga 1]]
Nhà ga gồm 3 tầng, nhà ga ở trên cao với ke ga và hai lối thoát. Nó nằm ngay giao lộ đường phía Nam Phúc Hưng (福興路) và đường Tín Nghĩa (信義路). Thêm 5 lối thoát hiểm mở cửa cùng với tuyến Đỏ.

==Bố trí ga==
{|table border=0 cellspacing=0 cellpadding=3
|style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px gray;" width=50 valign=top|'''4F'''
|style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=100 valign=top|Đường đi
|style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=460 valign=top|Ke ga-cầuvuojwtj nối
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;" width=50 rowspan=7 valign=top|'''3F'''
|-
|style="border-top:solid 1px white;" rowspan=2 valign=top|Hành lang
|-
|Hành lang, quầy thông tin, máy bán vé tự động, cổng soát vé 1 chiều, nhà vệ sinh
|-
|style="border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;border-top:solid 1px gray;text-align:center;" colspan=2|Ke ga, cửa sẽ mở phía bên phải
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;" width=100|Ke ga '''1'''
|style="border-bottom:solid 1px gray;" width=460|← {{rint|taipei|BR}} [[Tuyến Văn Hồ]] hướng đi [[Ga trung tâm triển lãm Đài Bắc Nam Cảng|Trung tâm triển lãm Đài Bắc Nam Cảng]] (BR10 [[Ga Trung Hiếu Phục Hưng|Trung Hiếu Phục Hưng]])
|-
|Ke ga '''2'''
|→ {{rint|taipei|BR}} [[Tuyến Văn Hồ]] hướng đi [[Ga sở thú Đài Bắc|Sở thú Đài Bắc]] (BR08 [[Ga tòa nhà kỹ thuật|Tòa nhà kỹ thuật]]) →
|-
|style="border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 1px white;text-align:center;" colspan=2|Ke ga, cửa sẽ mở phía bên phải
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px white;" width=50 valign=top|'''2F'''
|style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=100 valign=top|Gác lửng
|style="border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=530 valign=top|Tầng Transitlink cho thang máy và thang cuốn
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 1px white;" width=50 valign=top|'''1F'''
|style="border-top:solid 0px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=100 valign=top|Đường đi
|style="border-top:solid 0px gray;border-bottom:solid 1px gray;" width=530 valign=top|Lối ra/vào, Tầng Transitlink cho thang máy và thang cuốn
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;border-top:solid 0px white;" width=50 valign=top|'''B1'''
|style="border-top:solid 1px white;border-bottom:solid 1px gray;" width=100 valign=top|Phòng chờ
|style="border-top:solid 1px white;border-bottom:solid 1px gray;" width=530 valign=top|Hành lang, quầy thông tin, máy bán vé tự động, cổng soát vé
Nhà vệ sinh  (Bên trong khu soát vé)
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;" rowspan=3 valign=top|'''B2'''
|Ke ga '''1'''
|← {{rint|taipei|R}} [[Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa]] hướng đi [[Ga Đạm Thủy|Đạm Thủy]] / [[Ga Bắc Đầu|Bắc Đầu]] (R06 [[Ga công viên Đại An MRT|Công viên Đại An]])
|-
|style="border:solid 2px black;text-align:center;" colspan=2|Ke ga, cửa sẽ mở phía bên trái
|-
|style="border-bottom:solid 1px gray;"|Ke ga '''2'''
|style="border-bottom:solid 1px gray;"|→ {{rint|taipei|R}} [[Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa]] hướng đi [[Ga núi Tượng|Núi Tượng]] (R04 [[Ga Tín Nghĩa An Hòa|Tín Nghĩa An Hòa]]) →
{{0|→}} {{rint|taipei|R}} [[Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa]] ke ga kết thúc →
|}

===Lối thoát===
*'''Lối thoát 1:''' Phía Bắc của đường Tín Nghĩa, Sec. 3, gần làn 147
*'''Lối thoát 2:''' Phía Bắc của đường Tín Nghĩa, Sec. 3
*'''Lối thoát 3:''' Phía Nam của đường Tín Nghĩa, Sec. 3, gần làn 166 [[Tập tin:Accessibility-directory.svg|20px|Thang máy cho người khiếm khuyết]]
*'''Lối thoát 4:''' Phía Đông Nam đường Tín Nghĩa, Sec. 4 và đường Phúc Hưng, Sec. 2 [[Tập tin:Accessibility-directory.svg|20px|Thang máy cho người khiếm khuyết]]
*'''Lối thoát 5:''' Phía Đông Nam đường Tín Nghĩa, Sec. 4 đường Phúc Hưng, Sec. 2
*'''Lối thoát 6:''' Phía Đông đường Tín Nghĩa, Sec. 1

==Khu vực xung quanh==
* Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia
* [[Viện Hoa Kỳ tại Đài Loan]]
* Trường cao trung Đại An
* [[Taipei Hakka Culture Hall]]

== Thời gian ==
Thời gian của chuyến tàu đầu tiên và cuối cùng tại ga Đại An<ref>{{chú thích web|url=https://english.metro.taipei/cp.aspx?n=4ADE532CBC330460&s=345A146E70FCB887|title=Taipei Rapid Transit Corporation - Metro Service First & Last Trains|last=|first=|date=|website=|access-date = ngày 29 tháng 7 năm 2019}}</ref> như sau:
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |Địa điểm
! colspan="2" |Tàu đầu tiên
!Tàu cuối cùng
|-
!Thứ 2 − Thứ 6
!Thứ 7 − Chủ nhật
!Ngày thường
|-
! colspan="4" |{{Plainlist|* {{rint|taipei|R}} [[Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa]]}}
|-
!R28 Đạm Thủy
|{{center|06:00}}
|{{center|06:00}}
|{{center|00:25}}
|-
!R02 Núi Tượng
|{{center|06:00}}
|{{center|06:00}}
|{{center|00:52}}
|-
! colspan="4" |{{rint|taipei|BR}} [[Tuyến Văn Hồ]]
|-
!BR24 Đài Bắc Nam Cảng
Trung tâm Triển lãm
|{{center|06:01}}
|{{center|06:01}}
|{{center|00:33}}
|-
!BR01 Sở thú Đài Bắc
|{{center|06:05}}
|{{center|06:05}}
|{{center|00:37}}
|}

==Tham khảo==
{{thể loại Commons|Daan Station}}
{{tham khảo}}

{{Ga tàu điện ngầm Đài Bắc}}
{{Tuyến Văn Hồ}}
{{Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa}}

{{Sơ khai tàu điện ngầm Đài Loan}}

[[Thể loại:Ga tuyến Văn Hồ]]
[[Thể loại:Ga tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa]]
[[Thể loại:Nhà ga mở cửa vào 1996]]

title: Tên tiếng Trung

Phồn thể: BR09/R05 大安

Bính âm Hán ngữ: Dà'ān

Chú âm phù hiệu: ㄉㄚˋ ㄢ

title: Thông tin chung

Địa chỉ: 2 Sec 4 đường Tín Nghĩa · Đại An, Đài Bắc (BR) · Đài Loan

Tuyến: - Tuyến Văn Hồ - Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa

title: Kiến trúc

Kết cấu kiến trúc: - Trên cao (BR) - Dưới lòng đất (R)

Phương tiện xe đạp: Có thể truy cập

title: Thông tin khác

title: Lịch sử

title: Mốc sự kiện

Thêm vào tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa

title: Giao thông

Hành khách (2017): 16.465 triệu mỗi năm 3.9%

title: Dịch vụ

Ga trước: Tập tin:Taipei Metro Logo(Logo Only).svg Hệ thống đường sắt đô thị Đài Bắc · Ga sau

Tuyến Văn Hồ · tòa nhà kỹ thuậthướng đi vườn thú Đài Bắc

công viên Đại An MRThướng đi Đạm Thủy hoặc Bắc Đầu: Tuyến Đạm Thủy-Tín Nghĩa · Tín Nghĩa An Hòahướng đi núi Tượng


text:
# Chung kết Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1999
Chung kết Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1999 là trận đấu bóng đá giữa RC Lens và FC Metz trong khuôn khổ Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1998-1999. Trận đấu tổ chức tại Stade de France, xã Saint-Denis, tỉnh Seine Saint-Denis vào ngày 8 tháng 5 năm 1999. Kết thúc trận, RC Lens đánh bại FC Metz 1–0 nhờ bàn thắng duy nhất của Daniel Moreira.

## Diễn biến trận đấu
| RC Lens     | 1 – 0 | FC Metz |
| ----------- | ----- | ------- |
| Moreira 56' |       |         |

| RC LENS:                                             |    |                            |  |     |
|                                                      |    |                            |  |     |
| GK                                                   | 1  | Guillaume Warmuz           |  |     |
| DF                                                   | 2  | Eric Sikora                |  |     |
| DF                                                   | 4  | Cyrille Magnier            |  |     |
| DF                                                   | 13 | Frédéric Déhu (đội trưởng) |  |     |
| MF                                                   | 25 | Valérien Ismaël            |  |     |
| MF                                                   | 6  | Cyril Rool                 |  |     |
| MF                                                   | 10 | Daniel Moreira             |  | 77' |
| MF                                                   | 8  | Stéphane Dalmat            |  | 90' |
| MF                                                   | 19 | Vladimír Šmicer            |  | 80' |
| FW                                                   | 21 | Pascal Nouma               |  |     |
| FW                                                   | 11 | Tony Vairelles             |  |     |
| Thay người:                                          |    |                            |  |     |
| MF                                                   | 7  | Mickaël Debève             |  | 77' |
| MF                                                   | 18 | Philippe Brunel            |  | 80' |
| MF                                                   | 9  | Alex Nyarko                |  | 90' |
| Sự thay đổi người không được dùng đến:               |    |                            |  |     |
| GK                                                   | 16 | Christophe Marichez        |  |     |
| DF                                                   | 3  | Yohan Lachor               |  |     |
| Manager:                                             |    |                            |  |     |
| Daniel Leclercq Assistant Referees: Fourth Official: |    |                            |  |     |

| FC METZ:                               |    |                                  |  |     |
|                                        |    |                                  |  |     |
| GK                                     | 1  | Lionel Letizi                    |  |     |
| DF                                     | 2  | Pascal Pierre                    |  |     |
| DF                                     | 18 | Jeff Strasser                    |  |     |
| DF                                     | 5  | Sylvain Kastendeuch (đội trưởng) |  |     |
| DF                                     | 26 | David Regis                      |  | 68' |
| DF                                     | 14 | Geoffray Toyes                   |  |     |
| MF                                     | 8  | Franck Rizzetto                  |  |     |
| MF                                     | 25 | Danny Boffin                     |  |     |
| MF                                     | 10 | Frédéric Meyrieu                 |  |     |
| MF                                     | 28 | Gunter Van Handenhoven           |  | 80' |
| FW                                     | 15 | Nenad Jestrović                  |  |     |
| Thay người:                            |    |                                  |  |     |
| MF                                     | 7  | Ludovic Asuar                    |  | 68' |
| DF                                     | 4  | Sébastien Schemmel               |  | 80' |
| Sự thay đổi người không được dùng đến: |    |                                  |  |     |
| GK                                     | 16 | André Biancarelli                |  |     |
| MF                                     | 12 | Grégory Proment                  |  |     |
| FW                                     | 29 | Nasreddine Kraouche              |  |     |
| Huấn luyện viên:                       |    |                                  |  |     |
| Joël Müller                            |    |                                  |  |     |

wikitext:
{{infobox football tournament season
| title               = Chung kết Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp
| year                = 1999
| image               =
| imagesize           =
| caption             =
| country             =
| num_teams           =
| champions           =
| runner-up           =
| matches             =
| goals               =
| top goal scorer     =
| player              =
| prevseason          = [[Chung kết Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1998|1998]]
| nextseason          = [[Chung kết Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 2000|2000]]
}}

'''Chung kết Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1999''' là trận đấu [[bóng đá]] giữa [[RC Lens]] và [[FC Metz]] trong khuôn khổ [[Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1998-1999]]. Trận đấu tổ chức tại [[Stade de France]], xã [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]], tỉnh [[Seine Saint-Denis]] vào ngày 8 tháng 5 năm 1999. Kết thúc trận, [[RC Lens]] đánh bại [[FC Metz]] 1–0 nhờ bàn thắng duy nhất của [[Daniel Moreira]].

==Diễn biến trận đấu==
{{football box |
date = 8 tháng 5 năm 1999 |
team1 = [[RC Lens]] |
score = 1 – 0 |
team2 = [[FC Metz]] |
goals1 = [[Daniel Moreira|Moreira]] {{goal|56}}|
goals2 = |
stadium = [[Stade de France]], [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]] |
attendance =  |
referee = [[Claude Colombo]] }}

{| width=100%
|valign="top" width="50%"|
{| style=font-size:90% cellspacing=0 cellpadding=0
|colspan=4|'''RC LENS:'''
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||{{flagicon|FRA}} [[Guillaume Warmuz]]
|-
|DF ||'''2''' ||{{flagicon|FRA}} [[Eric Sikora]]
|-
|DF ||'''4''' ||{{flagicon|FRA}} [[Cyrille Magnier]]
|-
|DF ||'''13''' ||{{flagicon|FRA}} [[Frédéric Déhu]] ([[Đội trưởng (bóng đá)|đội trưởng]])
|-
|MF ||'''25''' ||{{flagicon|FRA}} [[Valérien Ismaël]]
|-
|MF ||'''6''' ||{{flagicon|FRA}} [[Cyril Rool]]
|-
|MF ||'''10''' ||{{flagicon|FRA}} [[Daniel Moreira]] || || {{suboff|77}}
|-
|MF ||'''8''' ||{{flagicon|FRA}} [[Stéphane Dalmat]] || || {{suboff|90}}
|-
|MF ||'''19''' ||{{flagicon|CZE}} [[Vladimír Šmicer]] || || {{suboff|80}}
|-
|FW ||'''21'''||{{flagicon|FRA}} [[Pascal Nouma]]
|-
|FW ||'''11'''||{{flagicon|FRA}} [[Tony Vairelles]]
|-
|colspan=3|'''Thay người:'''
|-
|MF ||'''7'''||{{flagicon|FRA}} [[Mickaël Debève]] || || {{subon|77}}
|-
|MF ||'''18'''||{{flagicon|FRA}} [[Philippe Brunel]] || || {{subon|80}}
|-
|MF ||'''9'''||{{flagicon|GHA}} [[Alex Nyarko]] || || {{subon|90}}
|-
|colspan=3|'''Sự thay đổi người không được dùng đến:'''
|-
|GK ||'''16'''||{{flagicon|FRA}} [[Christophe Marichez]]
|-
|DF ||'''3'''||{{flagicon|FRA}} [[Yohan Lachor]]
|-
|colspan=3|'''Manager:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|FRA}} [[Daniel Leclercq]]

'''Assistant Referees:'''

'''Fourth Official:'''

|}
|valign="top" width="50%"|
{| style="font-size: 90%" cellspacing="0" cellpadding="0" align=center
|colspan="4"|'''FC METZ:'''
|-
!width=25| !!width=25|
|-
|GK ||'''1''' ||{{flagicon|FRA}} [[Lionel Letizi]]
|-
|DF ||'''2''' ||{{flagicon|FRA}} [[Pascal Pierre]]
|-
|DF ||'''18''' ||{{flagicon|LUX}} [[Jeff Strasser]]
|-
|DF ||'''5''' ||{{flagicon|FRA}} [[Sylvain Kastendeuch]]  ([[Đội trưởng (bóng đá)|đội trưởng]])
|-
|DF ||'''26''' ||{{flagicon|USA}} {{flagicon|FRA}} [[David Regis]] || || {{suboff|68}}
|-
|DF ||'''14''' ||{{flagicon|FRA}} [[Geoffray Toyes]]
|-
|MF ||'''8''' ||{{flagicon|FRA}} [[Franck Rizzetto]]
|-
|MF ||'''25''' ||{{flagicon|BEL}} [[Danny Boffin]]
|-
|MF ||'''10''' ||{{flagicon|FRA}} [[Frédéric Meyrieu]]
|-
|MF ||'''28'''||{{flagicon|BEL}} [[Gunter Van Handenhoven]] || || {{suboff|80}}
|-
|FW ||'''15'''||{{flagicon|FR Yugoslavia}} [[Nenad Jestrović]]
|-
|colspan=3|'''Thay người:'''
|-
|MF ||'''7'''||{{flagicon|FRA}} [[Ludovic Asuar]] || || {{subon|68}}
|-
|DF ||'''4'''||{{flagicon|FRA}} [[Sébastien Schemmel]] || || {{subon|80}}
|-
|colspan=3|'''Sự thay đổi người không được dùng đến:'''
|-
|GK ||'''16'''||{{flagicon|FRA}} [[André Biancarelli]]
|-
|MF ||'''12'''||{{flagicon|FRA}} [[Grégory Proment]]
|-
|FW ||'''29'''||{{flagicon|ALG}} [[Nasreddine Kraouche]]
|-
|colspan=3|'''Huấn luyện viên:'''
|-
|colspan=4|{{flagicon|FRA}} [[Joël Müller]]
|}
|}

==Xem thêm==
*[[Cúp Liên đoàn bóng đá Pháp 1998-1999]]
==Liên kết ngoài==
*[https://web.archive.org/web/20080212024942/http://www.lfp.fr/coupeLigue/feuilleMatch.asp?saison=1998%2F1999&code_evt=CL&num_ordre=1&code_jr_tr=T99 Diễn biến trận đấu tại LFP]


text:
# Wölfersheim
Wölfersheim là một đô thị ở huyện Wetterau, bang Hessen, Đức. Đô thị Wölfersheim có diện tích 43,15 km², dân số thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2006 là 9798 người. Đô thị này có cự ly khoảng 34 km về phía bắc của Frankfurt am Main.
Đô thị này có 5 khu phố:
- Wölfersheim
- Södel
- Melbach
- Berstadt
- Wohnbach

title: Wölfersheim

wikitext:
{{Thông tin địa danh Đức
|Art = Gemeinde
|Name = Wölfersheim
|image_photo = Blick vom weißen Turm aus in Richtung Norden.JPG
|image_caption = View of the town
|Wappen = Wappen_Wölfersheim.png
|lat_deg = 50 |lat_min = 23 |lat_sec = 51
|lon_deg = 8 |lon_min = 48 |lon_sec = 41
|Lageplan =
|Bundesland = Hessen
|Regierungsbezirk = Darmstadt
|Landkreis = Wetteraukreis
|Höhe = 142
|Fläche = 43.15
|Einwohner = 9798
|Stand = 2006-12-31
|PLZ = 61200
|Vorwahl = 06036
|Kfz = FB
|Gemeindeschlüssel = 06 4 40 024
|Gliederung = 5 districts
|Straße = Hauptstr. 60
|Website = [http://www.woelfersheim.de/ www.woelfersheim.de]
|Bürgermeister = Rouven Kötter
|Partei = SPD
}}
'''Wölfersheim''' là một đô thị ở [[bang của Đức|huyện]] [[Wetterau (huyện)|Wetterau]], [[bang của Đức|bang]] [[Hessen]], [[Đức]]. Đô thị Wölfersheim có [[diện tích]] 43,15 [[km²]], [[dân số]] thời điểm ngày [[31 tháng 12]] năm [[2006]] là 9798 người. Đô thị này có cự ly khoảng 34 km về phía bắc của [[Frankfurt am Main]].
Đô thị này có 5 khu phố:
* Wölfersheim
* Södel
* Melbach
* Berstadt
* Wohnbach

{{Thể loại Commons|Wölfersheim}}
{{Xã của huyện Wetterau}}

==Tham khảo==
{{tham khảo}}

{{Hessen-stub}}

title: Wölfersheim

Quốc gia: Đức

Bang: Hessen

Vùng hành chính: Darmstadt

Huyện: Wetteraukreis

Phân chia hành chính: 5 districts

title: Chính quyền

• Thị trưởng: Rouven Kötter (SPD)

title: Diện tích

title: Dân số (2019-12-31)

Múi giờ: UTC+1, UTC+2

Biển số xe: FB


text:
# Bezerros
Bezerros là một đô thị thuộc bang Pernambuco, Brasil. Đô thị này có diện tích 492,56 km², dân số năm 2007 là 56518 người, mật độ 114,74 người/km².

title: Bezerros

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư

<!-- Basic info ---------------->
|official_name =Bezerros
|other_name =
|native_name =
|nickname =
|settlement_type =Đô thị
|motto =
<!-- images and maps ----------->
|image_skyline =
|imagesize =
|image_caption =
|image_flag =
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_map =
|mapsize =
|map_caption =
|pushpin_map =
|pushpin_label_position =bottom
|pushpin_map_caption =Vị trí ở Brasil
|subdivision_type = Quốc gia
|subdivision_name ={{flag|Brasil}}
|subdivision_type1 = [[Bang của Brasil|Bang]]
|subdivision_name1 = [[Pernambuco]]
|subdivision_type2 = [[Vùng thuộc bang Brasil|Vùng thuộc bang]]
|subdivision_name2 =[[Agreste Pernambucano]]
|subdivision_type3 =[[Tiểu vùng của Brasil|Tiểu vùng]]
|subdivision_name3 =[[Vale do Ipojuca (tiểu vùng)|Vale do Ipojuca]]
|subdivision_type4 =
|subdivision_name4 =
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title =
|leader_name =
|established_title = <!-- Settled -->
|established_date =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref =
 |area_footnotes =
|area_total_km2 = 492,56
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of = 2007
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 56518
|population_density_km2 =114,74
<!-- General information --------------->
|timezone =[[Giờ Brasil|BRT]]
|utc_offset = -3
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd=|latm= |lats= |latNS=N
|longd=|longm=|longs=|longEW=E
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft = <!-- accord. to Google Earth-->
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code =
|area_code =
|blank_name =
|blank_info =
|website =
|footnotes =
}}
'''Bezerros''' là một [[đô thị Brasil|đô thị]] thuộc bang [[Pernambuco]], [[Brasil]]. Đô thị này có diện tích 492,56 km², dân số năm 2007 là 56518 người, mật độ 114,74 người/km².<ref>Dữ liệu lấy từ các bảng của từng mục riêng</ref>
== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

== Liên kết ngoài ==
* [http://www.ibge.gov.br/cidadesat/topwindow.htm?1 Cơ sở dữ liệu các đô thị của Brasil]
*[http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2009/POP2009_DOU.pdf Inwonertallen 2009]
{{Sơ khai địa lý Pernambuco}}

[[Thể loại:Đô thị bang Pernambuco]]

title: Bezerros

Quốc gia: Brasil

Bang: Pernambuco

Vùng thuộc bang: Agreste Pernambucano

Tiểu vùng: Vale do Ipojuca

title: Diện tích

title: Dân số (2007)


text:
# Amerimnon villosum
Amerimnon villosum là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Benth.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.

title: Amerimnon villosum

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Amerimnon villosum''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh hoa Hồng|Rosids]]
| ordo = [[Bộ Đậu|Fabales]]
| familia = [[Họ Đậu|Fabaceae]]
| genus = ''[[Amerimnon]]''
| species = '''''A. villosum'''''
| binomial = ''Amerimnon villosum''
| binomial_authority = (Benth.) Kuntze, 1891
}}
'''''Amerimnon villosum''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Đậu]]. Loài này được (Benth.) Kuntze mô tả khoa học đầu tiên năm 1891.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-13055609| title=''Amerimnon villosum''|access-date =ngày 6 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
*{{commonscat-inline|Amerimnon villosum}}
*{{Wikispecies-inline|Amerimnon villosum}}

[[Thể loại:Amerimnon]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1891]]

{{Dalbergieae-stub}}

[[en:Amerimnon villosum]]

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Rosids

Bộ (ordo): Fabales

Họ (familia): Fabaceae

Chi (genus): Amerimnon

Loài (species): A. villosum

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Amerimnon villosum · (Benth.) Kuntze, 1891


text:
# 3054 Strugatskia
3054 Strugatskia (1977 RE7) là một tiểu hành tinh [[vành đai chính, được phát hiện bởi Nikolai Stepanovich Chernykh ở Nauchnyj ngày 11 tháng 9 năm 1977. Nó được đặt theo tên The Strugatsky brothers, Soviet science fiction authors.

title: 3054 Strugatskia

wikitext:
{{Thông tin hành tinh
| minorplanet = yes
| width = 25em
| bgcolour = #FFFFC0
| apsis =
| name = Strugatskia
| symbol =
| image =
| caption =
| discovery = yes
| discovery_ref =
| discoverer = [[Nikolai Stepanovich Chernykh|N. S. Chernykh]]
| discovery_site = [[Crimean Astrophysical Observatory|Nauchnyj]]
| discovered = 11 tháng 9 năm 1977
| designations = yes
| mp_name = 3054
| alt_names = 1977 RE7
| mp_category =
| orbit_ref =
| epoch = 18 tháng 6 năm 2009
| apoapsis = 3.7478304
| periapsis = 2.4379000
| semimajor =
| eccentricity = 0.2117665
| period = 1986.7349022
| avg_speed =
| inclination = 2.07922
| asc_node = 146.27373
| mean_anomaly = 315.20846
| arg_peri = 188.50539
| satellites =
| physical_characteristics = yes
| dimensions =
| mass =
| density =
| surface_grav =
| escape_velocity =
| sidereal_day =
| axial_tilt =
| pole_ecliptic_lat =
| pole_ecliptic_lon =
| albedo = 0.0845
| temperatures=
| temp_name1 =
| mean_temp_1 =
| max_temp_1 =
| temp_name2 =
| max_temp_2 =
| spectral_type =
| abs_magnitude = 11.30
}}
'''3054 Strugatskia''' (1977 RE7) là một [[tiểu hành tinh]] [[vành đai chính, được phát hiện bởi [[Nikolai Stepanovich Chernykh]] ở [[Crimean Astrophysical Observatory|Nauchnyj]] ngày 11 tháng 9 năm 1977.<ref>{{chú thích sách|first=Lutz D. |last=Schmadel|url=http://books.google.com/books?id=KWrB1jPCa8AC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_v2_summary_r&cad&pg=PA251|title=Dictionary of Minor Planet Têns|edition=5th|location=Berlin; New York|publisher=Springer|year=2003|page=251|isbn=3-540-00238-3}}</ref> Nó được đặt theo tên [[Arkady và Boris Strugatsky|The Strugatsky brothers]], [[Soviet Union|Soviet]] [[science fiction author]]s.

== Tham khảo ==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
*[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=3054+Strugatskia JPL Small-Body Database Browser ngày 3054 Strugatskia]

{{Minor planets navigator|3053 Dresden|3055 Annapavlova}}
{{Small Solar System bodies}}

{{DEFAULTSORT:Strugatskia}}
[[Thể loại:Tiểu hành tinh vành đai chính]]
[[Thể loại:Thiên thể phát hiện năm 1977]]
[[Thể loại:Được phát hiện bởi Nikolai Chernykh]]
[[Thể loại:Tiểu hành tinh được đánh số]]
[[Thể loại:Tiểu hành tinh được đặt tên]]
[[Thể loại:Tiểu hành tinh Themis]]

{{Beltasteroid-stub}}

title: Strugatskia

Khám phá bởi: N. S. Chernykh

Nơi khám phá: Nauchnyj

Ngày phát hiện: 11 tháng 9 năm 1977

title: Tên định danh

title: Đặc trưng quỹ đạo

Đặc trưng quỹ đạo: Kỷ nguyên 18 tháng 6 năm 2009

title: Đặc trưng vật lý


text:
# Giấy không thấm mỡ
Giấy không thấm mỡ, giấy chống thấm dầu (giấy simili sunphua hóa) (tiếng Anh: Greaseproof papers hay wax paper) là giấy thu được giản đơn bằng cách thanh lọc đặc biệt bột giấy (thường là bột ngâm bi-sun-phat), các sợi giấy đã được cán nát và được thủy phân bằng cách đập, lâu dài trong nước, thường có dạng trong mờ, không thấm như giấy sunphua hóa nhưng vì lý do giá thành thấp hơn, được dùng nhiều hơn để bao gói các sản phẩm thực phẩm có mỡ. Nó giống như giấy sunphua hóa, nhưng chịu nước kém hơn.
Giấy sunphua hóa và giấy không thấm mỡ, thông thường được dùng làm cho mềm hơn và trong bởi một lớp quét nhẹ glycerol, glucose... trong quá trình hoàn thiện.
Giấy không thấm mỡ khác với giấy sunphua hóa bởi độ bền khi tan trong nước: ngâm nhiều phút thì giấy sunphua hóa tự xé rách khó khăn và chỗ rách lại không có rìa xờm, trong khi giấy không thấm mỡ được xử lý cùng cách như vậy thì tự xé tách dễ dàng và chố rách tua tủa những sợi bị xé.

## Gallery
- Giấy không thấm mỡ màu nâu
- Giấy không thấm mỡ màu trắng và bánh quy sô cô la
- Giấy không thấm mỡ màu vàng
- Giấy không thấm mỡ và bánh quy

title: Giấy không thấm mỡ

wikitext:
[[Tập tin:TMG-greaseproofpaper.JPG|nhỏ|Giấy không thấm dầu mờ TMG]]
[[Tập tin:Waxedpaper.jpg|nhỏ|Giấy nến không thấm <!--mỡ-->nước]]
'''Giấy không thấm mỡ, giấy chống thấm dầu''' ('''giấy simili sunphua hóa''') (tiếng Anh: [[Parchment#Plant-based parchment|Greaseproof papers]] hay ''[[wax paper]]'') là giấy thu được giản đơn bằng cách thanh lọc đặc biệt bột giấy (thường là bột ngâm bi-sun-phat), các sợi giấy đã được cán nát và được thủy phân bằng cách đập, lâu dài trong nước, thường có dạng trong mờ, không thấm như giấy sunphua hóa nhưng vì lý do giá thành thấp hơn, được dùng nhiều hơn để bao gói các sản phẩm thực phẩm có mỡ. Nó giống như giấy sunphua hóa, nhưng chịu nước kém hơn.

Giấy sunphua hóa và giấy không thấm mỡ, thông thường được dùng làm cho mềm hơn và trong bởi một lớp quét nhẹ [[Glyxerol|glycerol]], [[glucose]]... trong quá trình hoàn thiện.

Giấy không thấm mỡ khác với giấy sunphua hóa bởi độ bền khi tan trong nước: ngâm nhiều phút thì giấy sunphua hóa tự xé rách khó khăn và chỗ rách lại không có rìa xờm, trong khi giấy không thấm mỡ được xử lý cùng cách như vậy thì tự xé tách dễ dàng và chố rách tua tủa những sợi bị xé.
== Sản xuất ==
== Các tính chất ==
== Ứng dụng ==
== Gallery==
<gallery>
Tập tin:Spritzgebäck Weihnachten.JPG|Giấy không thấm mỡ màu nâu
File:Chocolate chip cookies on parchment paper, August 2009.jpg|Giấy không thấm mỡ màu trắng và bánh quy sô cô la
File:Leivinarkki.jpg|Giấy không thấm mỡ màu vàng
Tập tin:Flickr - cyclonebill - Pebernødder.jpg|Giấy không thấm mỡ và bánh quy
</gallery>
== Xem thêm ==
* [[Độ thẩm thấu]]
* [[Darcy (đơn vị)]]
== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}
== Liên kết ngoài ==
* {{Thể loại Commons nội dòng|Baking paper|Giấy không thấm mỡ nướng bánh}}
* [https://paperonweb.com/grade.htm#g Greaseproof Board]

{{Sơ khai vật liệu}}
{{Giấy}}

[[Thể loại:Giấy]]
[[Thể loại:Dụng cụ ăn uống]]

{{Industry-stub}}