text:
# Gdańsk
Gdańsk, tên trước kia bằng tiếng Đức là Danzig (xem Các tên bên dưới), là một thành phố bên bờ biển Baltic, thuộc miền bắc Ba Lan, ở giữa vùng đô thị lớn thứ tư của đất nước.
Gdańsk là hải cảng chính của Ba Lan và cũng là thủ phủ của tỉnh Pomorskie. Về mặt lịch sử, nó cũng là thành phố lớn nhất vùng người Kashubia. Thành phố nằm gần sát biên giới trước kia giữa vùng người Slav phía tây và châu Âu German và có một lịch sử phức tạp, trong đó có các thời kỳ thuộc Ba Lan và các thời kỳ thuộc Đức cùng 2 thời kỳ là thành phố trực tiếp dưới quyền cai trị của hoàng đế đế quốc La Mã Thần thánh. Từ năm 1945, nó thuộc về Ba Lan.
Thành phố nằm trên bờ phía nam vịnh Gdańsk (của biển Baltic), trong một đô thị liên hợp (conurbation) với thành phố có suối khoàng (spa town) Sopot, thành phố Gdynia và các cộng đồng ngoại ô, cùng nhau tạo thành một vùng đô thị gọi là Ba thành phố (Trójmiasto), với số dân hơn 800.000. Riêng Gdańsk có 470.907 cư dân (tháng 12/2019), là thành phố lớn nhất trong vùng bắc Ba Lan.
Gdańsk nằm ở cửa sông Motława, nối với sông Leniwka, một nhánh của châu thổ sông Wisła gần đó, mà hệ thống nước cung cấp 60% cho khu vực Ba Lan và nối Gdańsk với thủ đô Warszawa. Điều này mang lại lợi thế độc đáo cho thành phố như một trung tâm mậu dịch biển của Ba Lan. Cùng với hải cảng Gdynia kế bên, Gdańsk cũng là một trung tâm công nghiệp quan trọng. Về lịch sử, vì là hải cảng quan trọng và trung tâm đóng tàu, Gdańsk đã từng là thành viên của liên minh Hanse.

## Các tên
Tên của thành phố được cho là bắt nguồn từ sông Motława, tên gốc của nhánh sông Motława trên đó thành phố được dựng lên. Gdańsk và Gdania được coi như các từ phái sinh từ tên Gothic của khu vực (Gutiskandja), tuy nhiên đây cũng là vấn đề chưa chắc chắn. Cũng giống như nhiều thành phố vùng Trung Âu khác, Gdańsk cũng có nhiều tên suốt chiều dài lịch sử của nó.
Tên của một nơi định cư được ghi sau cái chết của St. Adalbert năm 997 sau Công Nguyên là urbs Gyddanyzc và sau đó được viết là Kdanzk (1148), Gdanzc (1188), Danceke (1228), Gdansk (1236, 1454, 1468, 1484, 1590), Danzc (1263), Danczk (1311, 1399, 1410, 1414–1438), Danczik (1399, 1410, 1414), Danczig (1414), Gdąnsk (1636).
Trong tiếng Ba Lan tên hiện đại của thành phố này được phát âm là [ˈɡdaɲsk] ⓘ. Trong tiếng Anh (dấu phụ trên chữ "n" của tiếng Ba Lan bị bỏ đi) thì đọc là /ɡəˈdænsk/ hoặc /ɡəˈdɑːnsk/.
Trong phần lớn lịch sử của thành phố, đa số cư dân là người nói tiếng Đức, họ gọi thành phố là Danzig [ˈdantsɪç] ⓘ. Tên này cũng được dùng trong tiếng Anh cho tới khi chấm dứt Chiến tranh thế giới thứ hai, và vẫn còn được dùng trong các ngữ cảnh lịch sử. Các dạng tiếng Anh cũ của tên này là Dantzig, Dantsic và Dantzic.
Trong tiếng Kashubian thành phố được gọi là Gduńsk. Tên tiếng Latin của thành phố thì hoặc là Gedania, Gedanum hay Dantiscum; tính chất bất đồng trong tên tiếng Latin phản ánh ảnh hưởng pha trộn của tên thành phố kế thừa từ tiếng Ba Lan, tiếng Đức và tiếng Kashubian.

### Các tên lễ nghi
Trong các dịp đặc biệt, thành phố cũng được đề cập tới như "Thành phố Hoàng gia Ba Lan Gdańsk" (tiếng Ba Lan Królewskie Polskie Miasto Gdańsk, tiếng Latin Regia Civitas Polonica Gedanensis, tiếng Kashubian Królewsczi Polsczi Gard Gduńsk).
Những người Kashubians cũng dùng tên "Thành phố thủ đô Gdańsk" (Nasz Stoleczny Gard Gduńsk) hoặc "Thành phố thủ đô Gdańsk của người Kashubian" (Stoleczny Kaszëbsczi Gard Gduńsk).

## Lịch sử

### Việc thành lập và thời Trung cổ
Các nơi định cư ban đầu được kết hợp với văn hóa Wielbark; sau thời kỳ đại di trú, họ được thay thế bởi việc định cư của bộ lạc Pomeranians dường như từ thế kỷ thứ 7. Trong thập niên 980, một thành lũy được xây dựng rất có thể là bởi Mieszko I của Ba Lan người mà bằng cách đó đã nối kết vương quốc Piast với các tuyến đường buôn bán của biển Baltic. Bản chữ viết đầu tiên về thành lũy này là vita of Saint Adalbert, được viết năm 999 và mô tả các biến cố năm 997. Niên đại này thường được coi như năm thành lập Gdańsk ở Ba Lan. Năm 1997 thành phố đã làm lễ kỷ niệm một ngàn năm khi thánh Adalbert của Praha rửa tội cho các cư dân của nơi định cư này nhân danh vua Bolesław I Chrobry của Ba Lan. Trong thế kỷ 12, nơi định cư này trở thành một phần của đất công tước Samborides bao gồm một nơi định cư ở Long Market hiện đại, các nơi định cư của thợ thủ công cùng với Altstädter Graben ditch, các nơi định cư của người Đức buôn bán chung quanh nhà thờ thánh Nicolas và thành lũy Piast cũ. Năm 1186, một tu viện dòng Xitô được dựng lên ở gần Oliwa, mà nay nằm trong ranh giới thành phố. Năm 1215, thành luỹ của công tước trở thành trung tâm của đất công tước Pomorskie. Các năm 1224, 1225, những người Đức trong tiến trình chiếm thuộc địa ở phía đông (Ostsiedlung) thiết lập một nơi định cư trong khu vực của pháo đài trước kia.
Khoảng năm 1235, nơi định cư này được công tước Pomorskie cấp các đặc quyền của thành phố theo luật Lübeck, một luật đặc quyền của thành phố tự trị của Đức, tương tự như của Lübeck nơi cũng là nguồn gốc sơ khai của nhiều người tới định cư. Năm 1300, thành phố có số dân ước tính là 2.000. Khi thành phố còn chưa là một trung tâm thương mại quan trọng vào thời đó, nó đã có một sự liên quan thương mại nào đó với vùng Đông Âu. Năm 1308, thành phố nổi loạn và Hiệp sĩ Teuton được gửi tới để tái lập trật tự. Sau đó họ nắm quyền kiểm soát thành phố. Vụ thảm sát 10.000 cư dân thời Trung cổ đã được nhận thức cách khác nhau trong văn học hiện đại: trong khi một số nguồn ghi rằng đó là sự kiện có thật, thì các nguồn khác bác bỏ, coi như một sự mô tả thổi phồng quá đáng ở thời Trung cổ. Vụ được cho là thảm sát này được vua Ba Lan sử dụng như chứng cứ trong một vụ kiện tụng tới giáo hoàng sau này. Các hiệp sĩ Teuton chiếm khu vực làm thuộc địa, thay thế những người Kashubians địa phương bằng những người Đức tới định cư. Năm 1308, họ lập Hakelwerk gần thành phố, ban đầu như một nơi cư ngụ của các ngư phủ người Slav. Năm 1340, dòng Hiệp sĩ Teuton xây một pháo đài lớn, trở thành trụ sở của Komtur của dòng hiệp sĩ. Năm 1343, họ thiết lập Rechtstadt, cái tương phản với thành phố tồn tại trước kia (từ đó Altstadt, "Old Town" hoặc Stare Miasto) được ban đặc quyền bằng luật Kulm. Năm 1358, Danzig gia nhập liên minh Hanse, và trở thành một hội viên hoạt động năm 1361. Thành phố duy trì quan hệ với các trung tâm thương mại Brügge, Novgorod, Lisboa và Sevilla. Năm 1377, ranh giới của thành phố cổ được mở rộng. Năm 1380, Neustadt (thành phố mới) được thành lập như nơi định cư độc lập thứ tư.
Sau một loạt chiến tranh Ba Lan–Teuton, trong Hiệp ước Kalisz (1343) dòng Hiệp sĩ Teuton đã thừa nhận là phải làm cho Pomerelia thành một alm của vương triều Ba Lan. Mặc dù nó để lại một số nghi ngờ về nền tảng pháp lý quyền sở hữu tỉnh này của Dòng Hiệp sĩ, thành phố đã phát triển mạnh do việc xuất cảng ngũ cốc gia tăng (nhất là lúa mì), gỗ xây dựng, potas, nhựa đường, và các hàng lâm sản khác từ Phổ và Ba Lan thông qua các tuyến đường buôn bán trên sông sông Wisła, mặc dù sự thật là sau khi chiếm đoạt nó, Hiệp sĩ Teuton đã tìm cách giảm bớt ý nghĩa kinh tế của thành phố. Khi ở dưới quyền kiểm soát của Hiệp sĩ Teuton số người Đức nhập cư đã tăng lên. Một cuộc chiến tranh mới đã nổ ra năm 1409, chấm dứt bằng trận Grunwald (1410), và thành phố thuộc quyền kiểm soát của vương quốc Ba Lan. Một năm sau, bằng Hòa ước Thorn (1411), thành phố trở lại thuộc quyền kiểm soát của dòng Hiệp sĩ Teuton. Năm 1440, thành phố tham gia vào việc thành lập Liên bang Phổ, một tổ chức chống đối việc cai trị của Hiệp sĩ Teuton. Việc này dẫn tới cuộc chiến tranh 13 năm dành độc lập từ nước Phổ của dòng Hiệp sĩ Teuton (1454–1466). Cuộc chiến tranh cách quãng này chấm dứt ngày 25.5.1457, trong lúc thành phố - cùng chung với vương quốc Phổ - trở thành một phần của Vương quốc Ba Lan trong khi vẫn giữ các quyền và độc lập như một thành phố tự trị.

### Thời cận đại
Ngày 15.5.1457, Casimir IV của Ba Lan cấp cho thành phố Danzig Đặc quyền lớn (tiếng Đức: Großes Privileg), sau khi ông được Hội đồng thành phố mới tới thăm và ở lại đây 5 tuần lễ. Với Đặc quyền lớn, thành phố được cấp quyền tự trị. Với Đặc quyền lớn, thành phố có quyền tài phán độc lập, quyền lập pháp và quản trị hành chính trên lãnh thổ của mình, và các quyền của nhà vua được hạn chế như sau: Mỗi năm vua Ba Lan được phép ở lại thành phố 3 ngày, ông được quyền chọn một công sứ thường trực trong số 8 ủy viên hội đồng do thành phố đề cử cùng nhận một khoản niên kim gọi là Gefälle. Hơn nữa, đặc quyền hợp nhất Old Town, Hakelwerk và Rechtstadt, và hợp pháp hóa việc phá hủy Thành phố mới, thành phố đã đứng về phe Hiệp sĩ Teuton. Ngay năm 1457, Thành phố mới bị hoàn toàn phá hủy, không còn một công trình xây dựng nào.
Lần đầu tiên có quyền ưu tiên và tự do vào các thị trường Ba Lan, hải cảng đã phát đạt nhanh trong khi vẫn buôn bán với các thành phố khác của Liên minh Hanse. Sau Hòa ước Thorn II (1466) với nước Phổ dưới quyền cai trị của Hiệp sĩ Teuton, thì chiến tranh giữa Phổ và vương quốc Ba Lan đã chấm dứt hẳn. Sau khi sáp nhập Phổ vào vương quốc Ba Lan năm 1569, thành phố tiếp tục được hưởng quyền tự trị lớn lao (cf. luật Danzig).
Mưu toan của vua Stephen Báthory nhằm khuất phục thành phố, vốn ủng hộ hoàng đế Maximilian II trong cuộc bầu cử trước của nhà vua, đã thất bại. Thành phố - được kích thích bởi tình trạng giàu có lớn lao và các pháo đài hầu như không thể bị đánh chiếm, cũng như sự ủng hộ bí mật của Đan Mạch và hoàng đế Maximilian I – đã đóng các cổng thành chống lại vua Stephen. Sau cuộc vây hãm Danzig (1577) kéo dài 6 tháng, đội quân 5.000 lính đánh thuê của thành phố đã bị hoàn toàn đánh bại trên bãi chiến trường ngày 16.12.1577. Tuy nhiên, vì các đội quân của Stephen không thể chíếm thành phố bằng sức mạnh, nên 2 bên đã đi tới một thỏa hiệp: Stephen Báthory công nhận cương vị đặc biệt của thành phố và luật Danzig cùng các đặc quyền được các vua Ba Lan cấp trước kia. Đổi lại, thành phố công nhận ông là người cai trị Ba Lan và trả khoản tiền khổng lồ là 200.000 đồng gulden bằng vàng như khoản tiền phạt ("tạ tội").
Cũng như đa số dân cư nói tiếng Đức, mà những người ưu tú đôi khi phân biệt phương ngữ Đức của họ như tiếng Pomerelia, thành phố cũng là quê hương của một số lớn người Ba Lan, người Ba Lan gốc Do Thái và người Hà Lan. Thêm vào đó, một số người Scotland tới ẩn náu hoặc nhập cư và được nhận là công dân của thành phố. Trong thời Cải cách Kháng Cách, phần lớn cư dân nói tiếng Đức đã theo đạo Tin Lành.
Thế kỷ 18 thành phố bị suy giảm kinh tế do các cuộc chiến tranh. Sau cuộc vây hãm Danzig (1734) nó bị người Nga chiếm năm 1734. Danzig bị vương quốc Phổ sáp nhập năm 1793, chỉ được Napoléon cho tách ra như thành phố độc lập giả hiệu từ năm 1807 tới 1814. Trở lại trực thuộc Phổ sau khi Pháp bị đánh bại trong Các cuộc chiến tranh của Napoléon, thành phố trở thành thủ phủ của vùng Danzig (Regierungsbezirk Danzig) thuộc tỉnh Tây Phổ từ năm 1815. Năm 1871, thành phố trở thành một phần của đế quốc Đức.
Trải qua lịch sử lâu dài, Gdańsk/Danzig ở dưới các thời kỳ cai trị của các nước khác nhau trước năm 1945 (trong ngoặc đơn là ngôn ngữ của đa số cư dân trong các thời kỳ đó):
- 997-1308: thuộc Ba Lan (tiếng Ba Lan)
- 1308-1454: thuộc lãnh thổ Hiệp sĩ Teuton (tiếng Đức)
- 1454-1466: Chiến tranh 13 năm (tiếng Đức)
- 1466-1793: thuộc Ba Lan (tiếng Đức)
- 1793-1805: thuộc Phổ (tiếng Đức)
- 1807-1814: thành phố tự do (tiếng Đức)
- 1815-1871: thuộc Phổ (tiếng Đức)
- 1871-1918: thuộc đế quốc Đức (tiếng Đức)
- 1918-1939: thành phố tự do (tiếng Đức)
- 1939-1945: thuộc Đức quốc xã (tiếng Đức)
- 1945–tới nay: thuộc Ba Lan (tiếng Ba Lan)

### Các năm giữa 2 chiến tranh và Chiến tranh thế giới thứ hai
Khi Ba Lan giành lại độc lập sau Chiến tranh thế giới thứ nhất với lối ra biển như phe đồng minh của Chiến tranh thế giới thứ nhất đã hứa căn cứ trên 14 điểm của "Woodrow Wilson" (điểm 13 đòi "một nước Ba Lan độc lập", "sẽ được bảo đảm một lối ra biển tự do và an toàn"), những người Ba Lan đã hy vọng cảng của thành phố này cũng sẽ thuộc Ba Lan. Tuy nhiên, vì cuộc điều tra dân số năm 1919 xác định là 98% số dân của thành phố là người Đức, không có nhiều số dân Ba Lan, nên thành phố đã không đặt dưới chủ quyền của Ba Lan, mà, theo Hiệp ước Versailles, trở thành thành phố tự do Danzig, gần như một nước độc lập dưới sự che chở của Hội Quốc Liên với việc đối ngoại phần lớn dưới sự kiểm soát của Ba Lan. Điều này dẫn tới tình trạng rất căng thẳng giữa thành phố và Đệ nhị Cộng hòa Ba Lan (Rzeczpospolita Polska (1918-1939). Thành phố tự do có hiến pháp, quốc ca, nghị viện (Volkstag) cùng cơ quan cai trị (Senat) riêng, và cũng phát hành tem thư cũng như tiền tệ riêng.
Dân số Đức của thành phố tự do Danzig thích được tái sáp nhập vào nước Đức. Trong đầu thập niên 1930, đảng Quốc xã địa phương đã lợi dụng các tình cảm thân Đức này và năm 1933 thu được 50% phiếu bầu vào nghị viện. Sau đó, những người Quốc xã dưới quyền GauleiterAlbert Forster đã giành được sự thống trị trong cơ quan cai trị thành phố, cơ quan mà trên danh nghĩa do Cao ủy của Hội Quốc Liên giám sát. Những người Quốc xã yêu cầu trả lại Danzig cho Đức cùng với quốc lộ xuyên qua khu vực hành lang Ba Lan đặt dưới quyền lãnh ngoại (extraterritorial) (nghĩa là dưới quyền tài phán của Đức) làm đường bộ đi lại giữa các khu vực Đức đã bị phân chia cách tự nhiên sau Chiến tranh thế giới thứ nhất. Chính phủ Ba Lan đồng ý trên nguyên tắc đề nghị này, cho tới tháng 3 năm 1939 khi Liên minh quân sự Anh-Ba Lan hủy bỏ Hiệp ước bất tương xâm Đức-Ba Lan năm 1934, và chấm dứt thiện ý của Ba Lan về thương thuyết nhượng địa. Sau đó các quan hệ Ba Lan-Đức đã nhanh chóng xấu đi, thậm chí còn leo thang dẫn tới các cuộc đụng độ biên giới. Chính phủ Quốc xã Đức hiểu rằng sức mạnh quân sự của mình kém các lực lượng phối hợp Anh, Pháp, Ba Lan và Xô Viết, nên cuộc xâm chiếm Ba Lan ngày 1 tháng 9 chỉ thực hiện sau khi đã đạt được Hiệp ước Molotov–Ribbentrop vào cuối tháng 8, hy vọng sẽ thương thuyết giải pháp hòa bình với Anh và Pháp sau khi kết thúc các sự thù địch. Cuộc xâm lược Ba Lan này được coi như khởi đầu Chiến tranh thế giới thứ hai.
Chiến tranh thế giới thứ hai khởi đầu ở Danzig, bằng việc chiến hạm SMS Schleswig-Holstein của Đức oanh tạc các vị trí Ba Lan ở Westerplatte, và cuộc đổ bộ của bộ binh Đức lên bán đảo. Quân phòng thủ của Ba Lan ở Westerplatte đông hơn, đã kháng cự 7 ngày trước khi hết đạn dược. Trong lúc đó – sau một cuộc chiến đấu dữ dội suốt ngày (1.9.1939) – quân Ba Lan phòng thủ nhà Bưu điện đã bị giết và chôn ở một nơi trong khu Zaspa ở Danzig trong tháng 10 năm 1939. Để ăn mừng việc Westerplatte đầu hàng, đảng Quốc xã đã tổ chức một đêm diễu binh ngày 7 tháng 9 cùng với Adolf-Hitlerstrasse bị một thủy phi cơ Ba Lan cất cánh từ bán đảo Hel tình cờ tấn công. Thành phố bị Đức Quốc xã chính thức sáp nhập vào Reichsgau Danzig-West Prussia (tỉnh Danzig-Tây Phổ).
Phần lớn cộng đồng Do Thái Kehilla ở Danzig đã có thể chạy trốn Quốc xã ngay trước khi nổ ra chiến tranh. Cơ quan Gestapo đã theo dõi các cộng đồng người Ba Lan từ năm 1936, thu thập thông tin, mà năm 1939 được sử dụng để lập danh sách những người Ba Lan sẽ bị bắt trong cuộc hành quân Tannenberg. Trong ngày đầu tiên của chiến tranh có xấp xỉ 1.500 người Ba Lan đã bị bắt, một số vì tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội; số khác vì họ là những người hoạt động tích cực và thành viên của các tổ chức Ba Lan khác nhau. Ngày 2.9.1939, có 150 người trong số họ đã bị đày tới Trại tập trung Stutthof cách Danzig khoảng 30 dặm và bị giết. Nhiều người Ba Lan cư ngụ ở Danzig đã bị đày tới trai tập trung Stutthof hoặc bị xử tử trong rừng Piaśnica.
Năm 1941, chế độ Quốc xã mở cuộc xâm lăng Liên Xô, cuối cùng gây ra tai họa chiến tranh chống lại mình. Năm 1944 khi Quân đội Xô viết tiến tới, dân Đức ở Trung Âu và Đông Âu đã chạy trốn, đưa đến kết quả là bắt đầu một việc thay đổi dân số lớn. Sau cuộc tấn công cuối cùng của quân đội Xô viết khởi sự từ tháng 1 năm 1945, hàng trăm ngàn người Đức đã di cư, nhiều người từ Đông Phổ đã đi bộ tới Danzig (xem cuộc di tản của Đông Phổ). Rất nhiều người tìm cách chạy trốn qua cổng thành tới các tàu thủy và tàu chở hàng. Một số tàu đã bị quân đội Xô viết đánh chìm, trong đó có tàu MV Wilhelm Gustloff. Trong quá trình này, hàng chục ngàn người di cư đã bị giết.
Thành phố cũng đã bị Đồng Minh và Liên Xô ném bom nhiều. Những người sống sót và không thể chạy trốn đã chạm trán quân đội Xô viết khi họ chiếm thành phố ngày 30.3.1945. Thành phố bị hư hại nặng. Phù hợp với các quyết định của Đồng Minh trong Hội nghị Yalta và Hội nghị Potsdam, thành phố trở thành trực thuộc Ba Lan. Các cư dân Đức trong thành phố còn sống sót sau chiến tranh thì chạy trốn hoặc bị trục xuất cưỡng bách về Đức, và thành phố được người Ba Lan tới cư ngụ, nhiều người trong số họ bị Liên Xô trục xuất từ vùng Kresy.

### Thời nay
Thành cổ lịch sử của Gdańsk, bị quân đội Xô viết phá phần lớn, đã được xây dựng lại trong thập niên 1950 và 1960. Được thúc đẩy bằng việc đầu tư lớn vào việc phát triển cảng cùng 3 xưởng đóng tàu chính cho tham vọng của Liên Xô trong vùng biển Baltic, Gdańsk trở thành trung tâm đóng tàu và công nghiệp của nước Cộng hòa nhân dân Ba Lan.
Là một phần của chính sách hòa giải Đức-Ba Lan do thủ tướng Willy Brandt của Tây Đức chủ trương, Đức đã từ bỏ việc đòi lãnh thổ Gdańsk, và thành phố hoàn toàn sáp nhập vào Ba Lan được công nhận trong Hiệp ước Warszawa năm 1970. Việc này cũng được nước Đức thống nhất năm 1990 và 1991 xác nhận.
Ngày nay Gdańsk là cảng tàu thủy chính và điểm đến du lịch và nơi tổ chức nhiều cuộc hòa nhạc ngoài trời lớn, trong đó có David Gilmour và Jean Michel Jarre của Pink Floyd. Ban nhạc rock Queen tổ chức một buổi hòa nhạc ở xưởng đóng tàu trong tháng 10 năm 2008.
Wikimania 2010 — Hội nghị Wikimedia hàng năm lần thứ 6 - dự trù sẽ diễn ra tại Polish Baltic Philharmonic ở Gdańsk, từ ngày 9-11 tháng 7 năm 2010.

## Khí hậu
| Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011)  | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) | Dữ liệu khí hậu của Gdańsk (1936–2011) |
| Tháng                                   | 1                                      | 2                                      | 3                                      | 4                                      | 5                                      | 6                                      | 7                                      | 8                                      | 9                                      | 10                                     | 11                                     | 12                                     | Năm                                    |
| --------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- |
| Cao kỉ lục °C (°F)                      | 15.0 (59.0)                            | 17.0 (62.6)                            | 20.0 (68.0)                            | 27.2 (81.0)                            | 31.1 (88.0)                            | 33.9 (93.0)                            | 36.1 (97.0)                            | 37.2 (99.0)                            | 34.0 (93.2)                            | 24.0 (75.2)                            | 15.0 (59.0)                            | 16.1 (61.0)                            | 37.2 (99.0)                            |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F)          | 0.4 (32.7)                             | 1.0 (33.8)                             | 5.1 (41.2)                             | 10.6 (51.1)                            | 15.8 (60.4)                            | 19.5 (67.1)                            | 21.5 (70.7)                            | 21.2 (70.2)                            | 17.1 (62.8)                            | 11.7 (53.1)                            | 5.7 (42.3)                             | 2.1 (35.8)                             | 10.9 (51.6)                            |
| Trung bình ngày °C (°F)                 | −2.0 (28.4)                            | −1.8 (28.8)                            | 1.4 (34.5)                             | 6.1 (43.0)                             | 11.1 (52.0)                            | 14.9 (58.8)                            | 17.1 (62.8)                            | 16.7 (62.1)                            | 12.9 (55.2)                            | 8.3 (46.9)                             | 3.3 (37.9)                             | −0.1 (31.8)                            | 7.3 (45.1)                             |
| Tối thiểu trung bình ngày °C (°F)       | −4.7 (23.5)                            | −4.7 (23.5)                            | −1.9 (28.6)                            | 1.8 (35.2)                             | 6.2 (43.2)                             | 9.9 (49.8)                             | 12.4 (54.3)                            | 12.1 (53.8)                            | 8.8 (47.8)                             | 5.0 (41.0)                             | 1.0 (33.8)                             | −2.4 (27.7)                            | 3.6 (38.5)                             |
| Thấp kỉ lục °C (°F)                     | −31.0 (−23.8)                          | −30.0 (−22.0)                          | −24.0 (−11.2)                          | −9.0 (15.8)                            | −4.0 (24.8)                            | −1.0 (30.2)                            | 3.0 (37.4)                             | 0.0 (32.0)                             | −2.0 (28.4)                            | −7.2 (19.0)                            | −17.0 (1.4)                            | −22.0 (−7.6)                           | −31.0 (−23.8)                          |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 24.3 (0.96)                            | 20.9 (0.82)                            | 22.2 (0.87)                            | 22.9 (0.90)                            | 31.5 (1.24)                            | 47.7 (1.88)                            | 96.3 (3.79)                            | 84.3 (3.32)                            | 110.0 (4.33)                           | 53.2 (2.09)                            | 45.5 (1.79)                            | 42.1 (1.66)                            | 601.0 (23.66)                          |
| Nguồn: Climatebase.ru                   |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |                                        |

## Kinh tế
Các khu vực công nghiệp của thành phố nổi trội hơn cả là công nghiệp đóng tàu, công nghiệp hóa dầu, công nghiệp hóa chất và chế biến thực phẩm. Phần khu vực công nghệ cao như điện tử, viễn thông, IT, mỹ phẩm và dược phẩm đang tăng trưởng.
Gdańsk cũng là điểm du lịch mùa hè hấp dẫn đối với hàng triệu người Ba Lan và các công dân châu Âu, kéo tới các bãi biển trên bờ biển Baltic.
Các công ty lớn ở Gdańsk:
- Grupa Lotos- năng lượng
- Energa Trading – năng lượng
- GE Money Bank – tài chính
- Gdańska Stocznia Remontowa – đóng tàu thủy
- Elnord – năng lượng
- Elektrociepłownie Wybrzeże – năng lượng
- LPP – bán lẻ
- Polnord Energobudowa – công ty xây dựng
- Petrobaltic – năng lượng
- Delphi - automotive parts
- Intel - IT
- IBM - IT
- Fineos - IT
- Wirtualna Polska - dịch vụ internet
- Arla Foods - chế biến thực phẩm
- Acxiom - IT
- Kainos - IT
- Dr. Oetker - chế biến thực phẩm
- Lufthansa Systems - IT
- Compuware - IT
- ZenSar Technologies - IT
- SII - IT
- Suruga Seiki - IT
- Thomson Reuters - truyền thông đại chúng
- ThyssenKrupp Johann A. Krause - steel, engineering, capital goods
- Maersk Line - services & pick-up
- First Data – tài chính
- Masterlease – tài chính
- Transcom WorldWide - business processing outsourcing
- Jysk – bán lẻ
- Meritum Bank – tài chính
- Glencore – nguyên liệu
- Orlen Morena – năng lượng
- Fosfory Ciech – công ty hóa chất
- Crist – đóng tàu
- Dr Cordesmeyer – xay bột
- Hydrobudowa – công ty xây dựng
- Mercor - hệ thống phòng hỏa
- Cognor - steel, engineering, capital goods
- Llentabhallen - steel constructions
- Atlanta Poland - nhập cảng trái cây khô và hạt khô
- Ziaja – công ty mỹ phẩm
- Stabilator – công ty xây dựng
- Skanska – công ty xây dựng
- Young Digital Planet - IT
- Flügger - sản xuất sơn
- Satel - hệ thống an toàn, IT
- HD heavy duty - retail
- Dresser Wayne - hệ thống bán lẻ xăng dầu
- Maersk Line - services & pick-up
- First Data – tài chính
- Masterlease – tài chính
- Transcom WorldWide - business processing outsourcing
- Weyerhaeuser Cellulose Fibers - sản xuất sợi cellulose (planned)
- Sony Pictures Entertainment - (planned)
- xưởng đóng tàu Gdańsk – đóng tàu
- Stocznia Północna – đóng tàu

## Các thắng cảnh
Thành phố có nhiều tòa nhà đẹp từ thời Liên minh Hanse. Các tòa nhà hấp dẫn du khách nhất nằm dọc theo hoặc ở gần Ulica Długa (Long Street) và Długi Targ (Long Market), một đường phố lớn cho người đi bộ bao quanh bởi các tòa nhà được tái thiết theo lối kiến trúc lịch sử (chủ yếu thế kỷ 17th) và 2 đầu đường có các cổng thành cầu kỳ. Khu này của thành phố đôi khi được nói tới như Đường Hoàng gia, nơi rước vua tới thăm trước kia.
Đi bộ từ đầu này tới đầu kia, còn gặp các cảnh ở bên hoặc ở gần Đường Hoàng gia, trong đó có:
- Upland Gate (Brama Wyżynna)
- Torture House (Katownia)
- Prison Tower (Wieża więzienna)
- Golden Gate (Złota Brama)
- Long Street (Ulica Długa)
  - Uphagen House (Dom Uphagena)
  - Main Town Hall (Ratusz Głównego Miasta)
- Long Market (Długi Targ)
  - Artus' Court (Dwór Artusa)
  - Neptune Fountain (Fontanna Neptuna)
  - Golden House (Złota kamienica)
- Green Gate (Zielona Brama)

Gdańsk có nhiều nhà thờ lịch sử:
- Nhà thờ thánh Bridget
- Nhà thờ thánh Catherine
- Nhà thờ thánh Gioan
- Nhà thờ Đức Bà (Bazylika Mariacka), một nhà thờ của thị xã được xây từ thế kỷ 15, là nhà thờ bằng gạch lớn nhất thế giới.
- Nhà thờ thánh Nicholas
- Nhà thờ Chúa Ba Ngôi

Tàu bảo tàng SS Soldek thả neo trên sông Motława, là tàu thủy đầu tiên của Ba Lan được đóng sau chiến tranh.
Trong thế kỷ 16, Gdańsk đã đón đoàn kịch Shakespeare khi lưu diễn nước ngoài, và Danzig Research Society (Hội nghiên cứu Danzig) được thành lập năm 1743 là một trong số hội đầu tiên loại này. Gần đây, có Fundation Theatrum Gedanensis nhằm mục tiêu xây dựng lại nhà hát Shakespeare ở địa điểm lịch sử trước đây. Hy vọng Gdańsk sẽ có một nhà hát tiếng Anh thường xuyên, vì hiện nay chỉ có một liên hoan Shakespeare hàng năm.

## Vận tải
- Sân bay Gdańsk Lech Wałęsa - một sân bay quốc tế của Gdańsk.
- Cảng Gdańsk - hải cảng trên bờ phía nam của Vịnh Gdańsk.
- Gdańsk Główny (PKP station) – nhà ga xe lửa chính với PKP Intercity và dịch vụ SKM service;
- Szybka Kolej Miejska - một dịch vụ vận chuyển của Ba thành phố.
- Xe bus và xe điện điều hành bởi ZTM Gdańsk (Zarząd Transportu Miejskiego w Gdańsku).
- Obwodnica Trojmiejska - thuộc expressway S6 hoạt động vòng qua 3 thành phố Gdynia, Sopot và Gdańsk.

## Giáo dục và Khoa học
Thành phố có 14 trường đại học với tổng số 60.436 sinh viên, trong đó có 10.439 tốt nghiệp năm 2001.
- Đại học Gdańsk (Uniwersytet Gdański)
- Đại học Công nghệ Gdańsk (Politechnika Gdańska)
- Đại học Y khoa Gdańsk (Gdański Uniwersytet Medyczny)
- Học viện giáo dục thân thể và Thể thao Gdansk (Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego)
- Học viện âm nhạc (Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki)
- Học viện Nghệ thuật (Akademia Sztuk Pięknych)
- Instytut Budownictwa Wodnego PAN
- Ateneum –  Szkoła Wyższa
- Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna
- Gdańska Wyższa Szkoła Administracji
- Wyższa Szkoła Bankowa
- Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna
- Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku
- Wyższa Szkoła Zarządzania

### Các tổ chức vùng và Khoa học
- Hội Khoa học Gdańsk
- Viện Baltic (Instytut Bałtycki), thành lập năm 1925 ở Toruń, từ 1946 (?) ở Gdańsk
- TNOiK - Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierowania (Scientific Society for Organization and Management) O/Gdańsk
- IBNGR - Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową (Viện Kinh tế thị trường Gdańsk) [47]

### Các thành phố kết nghĩa
Gdańsk là thành phố kết nghĩa với:[theo thứ tự niên đại]
| - Bremen của Đức (since 1976) - Turku của Phần Lan (since 1987) - Barcelona của Tây Ban Nha (since 1990) - Cleveland của Hoa Kỳ (since 1990) - Kalmar của Thụy Điển (since 1991) - Helsingør của Đan Mạch (since 1992) - Marseille của Pháp (since 1992) | - Rouen ở Pháp (since 1992) - Kaliningrad của Nga (since 1993) - Sefton của Vương quốc Anh (since 1993) - Sankt-Peterburg của Nga (since 1993) - Astana của Kazakhstan (since 1996) - Odessa của Ukraina (since 1996) | - Rotterdam của Hà Lan (since 1998) - Vilnius của Litva (since 1998) - Nice của Pháp (since 1999) - Thượng Hải, Trung quốc (since 2004) - Palermo, Ý (since 2005) - Bytów của Ba Lan (since 2007) |

## Hình ảnh
- Sảnh chợ Hala Targowa Gdańsk
- Tượng đài John III Sobieski ở Gdańsk
- Phù hiệu của John III Sobieski
- Cổng vàng Złota Brama
- Cảng thời trung cổ Żuraw
- Trung tâm Gdańsk
- Khách sạn Admirał ở Gdańsk
- Đường Obrońców Wybrzeża
- Cảng Molo ở Brzeźno-Gdańsk
- Đường Mariacka
- Pháo đài Wisłoujście
- Nhà thờ lớn Oliwa
- Nhà thờ st. Catherine ở Gdańsk
- Westerplatte – tượng đài gần Gdańsk
- Toà thị chính cũ
- Đại học Gdańsk – Ngành luật
- Cung điện Abbot ở Oliwa
- Gdańsk – đường Długi Targ
- Gdańsk – Townhouses
- Gdańsk – Neptun
- Phố cổ Gdańsk
- Phố cổ Gdańsk, đường Mariacka
- Tượng đài Fallen Shipyard Workers năm 1970 ở Gdańsk
- Cổng Stągiewna
- Nhà thờ Saint Barbara
- Tháp thiên nga Baszta Łabędź
- Xe ngựa Herbrand, 1873
- Tượng đài Pope Saint
- Cảng Gdańsk
- Lạc đà Ả Rập ở vườn thú Gdańsk
- Pháo đài Wisłoujście ở Gdańsk
- Biển Westerplatte
- Dại học kỹ thuật Gdańsk buổi tối
- Tàu kéo ở Remontowa
- Ngày đạp xe ở Gdańsk

title: Gdańsk

wikitext:
{{Thông tin khu dân cư
|name = Gdańsk
|motto = ''[[Nec Temere, Nec Timide]]'' <br />(Không hấp tấp, không nhút nhát)
|image_skyline = Collage of views of Gdansk.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = Trung tâm thành phố, Centrum nhìn từ sông Motława, Lady from the Window, Neptun, Neptun and the apartment houses of Długi Targ street, Cầu dây văng
|image_flag = POL Gdańsk flag.svg |flag_link = Symbols of Gdańsk
|image_shield = POL Gdańsk COA.svg |shield_link = Symbols of Gdańsk
|pushpin_map = Poland
|pushpin_label_position = bottom
|coordinates_region = PL
|subdivision_type = Hạt
|subdivision_name = {{POL}}
|subdivision_type1 = Tỉnh
|subdivision_name1 = [[Pomorskie]]
|subdivision_type2 = [[Powiat|Huyện]]
|subdivision_name2 = ''Huyện-thành phố''
|leader_title = Thị trưởng
|leader_name = [[Paweł Adamowicz]] ([[Nền tảng Dân sự|PO]])
|established_title = Được thành lập
|established_date = Thế kỷ 10
|established_title3 = Địa vị thành phố
|established_date3 = 1263
|area_total_km2 = 262
|population_as_of = 2019
|population_total = 470907
|population_density_km2 = auto
|population_metro = 1080700
|timezone = [[Giờ chuẩn Trung Âu|CET]]
|utc_offset = +1
|timezone_DST = [[Giờ Mùa hè Trung Âu|CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|latd = 54 | latm = 22 | lats = | latNS = N | longd = 18 | longm = 38 | longs = | longEW = E
|postal_code_type = Postal code
|postal_code = 80-008 to 80-958
|area_code = +48 58
|website = http://www.gdansk.pl
|blank_name = [[Vehicle registration plates of Poland|Car plates]]
|blank_info = GD}}

'''Gdańsk''', tên trước kia bằng [[tiếng Đức]] là '''Danzig''' (xem ''[[#Các tên|Các tên]]'' bên dưới), là một thành phố bên bờ [[biển Baltic]], thuộc miền bắc [[Ba Lan]], ở giữa [[vùng đô thị]] lớn thứ tư của đất nước.<ref name = "lvhmzm">{{chú thích web |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-173&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=a&va=&srt=pnan |title=Poland - largest cities (per geographical entity) |publisher=World Gazetteer |date= |access-date=ngày 5 tháng 5 năm 2009 }}{{Liên kết hỏng|date=2021-10-12 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

Gdańsk là hải cảng chính của Ba Lan và cũng là thủ phủ của tỉnh [[Pomorskie]]. Về mặt lịch sử, nó cũng là thành phố lớn nhất vùng [[người Kashubia]]<ref>một nhóm sắc tộc người Slav phía tây</ref>. Thành phố nằm gần sát biên giới trước kia giữa vùng [[người Slav]] phía tây và [[châu Âu German]]<ref>các nước Tây Bắc Âu</ref> và có một lịch sử phức tạp, trong đó có các thời kỳ thuộc Ba Lan và các thời kỳ thuộc [[Đức]] cùng 2 thời kỳ là thành phố trực tiếp dưới quyền cai trị của hoàng đế [[đế quốc La Mã Thần thánh]]<ref>[[tiếng Đức]] là ''freie Reichsstadt'' thành phố tự do dưới quyền cai trị trực tiếp của hoàng đế</ref>. Từ năm 1945, nó thuộc về Ba Lan.

Thành phố nằm trên bờ phía nam [[vịnh Gdańsk]] (của [[biển Baltic]]), trong một đô thị liên hợp (''conurbation'') với thành phố có suối khoàng (''spa town'') [[Sopot]], thành phố [[Gdynia]] và các cộng đồng ngoại ô, cùng nhau tạo thành một vùng đô thị gọi là [[Ba thành phố]] (''Trójmiasto''), với số dân hơn 800.000.<ref name = "lvhmzm"/> Riêng Gdańsk có 470.907 cư dân (tháng 12/2019), là thành phố lớn nhất trong vùng bắc Ba Lan.

Gdańsk nằm ở cửa sông [[Motława]], nối với sông [[Leniwka]], một nhánh của châu thổ sông [[Wisła]] gần đó, mà hệ thống nước cung cấp 60% cho khu vực Ba Lan và nối Gdańsk với thủ đô [[Warszawa]]. Điều này mang lại lợi thế độc đáo cho thành phố như một trung tâm mậu dịch biển của Ba Lan. Cùng với hải cảng [[Gdynia]] kế bên, Gdańsk cũng là một trung tâm công nghiệp quan trọng. Về lịch sử, vì là hải cảng quan trọng và trung tâm đóng tàu, Gdańsk đã từng là thành viên của liên minh [[Hanse]].

== Các tên ==
[[Tập tin:Zwantepolc.png|trái|nhỏ|''Zwantepolc de Danceke'', 1228]]
Tên của thành phố được cho là bắt nguồn từ sông [[Motława]],<ref>[http://google.com/search?q=cache:CricehQx6TwJ:www.directferries.co.uk/gdansk_guide.htm+Gdania+river&hl=en&ct=clnk&cd=3&gl=ca From the history of Gdańsk city name, as explained at Gdansk Guide]</ref> tên gốc của nhánh sông Motława trên đó thành phố được dựng lên. Gdańsk và Gdania được coi như các từ phái sinh từ tên Gothic của khu vực ([[Gothiscandza|Gutiskandja]]),<ref>Adrian Room, ''Placenames of the World, 2nd Ed.'' [http://books.google.se/books?id=M1JIPAN-eJ4C&pg=PA142&lpg=PA142&dq=gda%C5%84sk+%22gothic+name%22&source=web&ots=idosJ5LU_M&sig=s2TpjJe3SgAaHy7E4M086LOheVY&hl=sv] Quote: "The city has a Gothic name, from Gutisk-andja, "end of the Goths," as these people's territory extended to here. The city's former German name, Danzig, misleadingly suggests an association with the Danes."</ref> tuy nhiên đây cũng là vấn đề chưa chắc chắn.<ref>Dennis H. Green, ''The Visigoths from the Migration Period to the Seventh Century'' [http://books.google.se/books?id=0QLwfButJokC&pg=PA17&lpg=PA17&dq=%22gutisk+andja%22+gdansk&source=web&ots=2Dd4piTYAz&sig=s44y04whCmgcM0_hUFtqCUaYgEg&hl=sv ] Quote: "...the difficulty with Gdańsk, Gdynia and ''gudas''... in the Polish coastal area centuries before the Goths are known to have occupied this region... casts doubt on the theory of Gothic origin."</ref> Cũng giống như nhiều thành phố vùng [[Trung Âu]] khác, Gdańsk cũng có nhiều tên suốt chiều dài lịch sử của nó.

Tên của một nơi định cư được ghi sau cái chết của St. Adalbert năm 997 [[công Nguyên|sau Công Nguyên]] là ''urbs Gyddanyzc''<ref name=Tighe>Carl Tighe, "Gdańsk: national identity in the Polish-German borderlands", Pluto Press, 1990, [http://books.google.com/books?id=MkBpAAAAMAAJ&q=Gyddanyzc&dq=Gyddanyzc]</ref> và sau đó được viết là ''Kdanzk'' (1148), ''Gdanzc'' (1188), ''Danceke''<ref>[http://books.google.com/books?id=VfEeAAAAMAAJ&dq=%22Zwantepolc+de%22&q=Zwantepolc&pgis=1#search Marian Gumowski: Handbuch der polnischen Siegelkunde, 1966]</ref> (1228), ''Gdansk'' (1236, 1454, 1468, 1484, 1590), ''Danzc'' (1263), ''Danczk'' (1311, 1399, 1410, 1414–1438), ''Danczik'' (1399, 1410, 1414),<ref name=Tighe/> ''Danczig ''(1414), ''Gdąnsk'' (1636).

Trong [[tiếng Ba Lan]] tên hiện đại của thành phố này được phát âm là {{IPAc-pl|AUD|Pl-Gdańsk.ogg|'|g|d|a|ń|s|k}}. Trong [[tiếng Anh]] (dấu phụ trên chữ "n" của tiếng Ba Lan bị bỏ đi) thì đọc là {{IPA|en|ɡəˈdænsk|}} hoặc {{IPA|en|ɡəˈdɑːnsk|}}.

Trong phần lớn lịch sử của thành phố, đa số cư dân là người nói [[tiếng Đức]], họ gọi thành phố là ''Danzig'' {{IPA|de|ˈdantsɪç||De-Danzig.ogg}}. Tên này cũng được dùng trong tiếng Anh<ref>[http://www.1911encyclopedia.org/Danzig Britannica 11th edition (published in 1911)]</ref> cho tới khi chấm dứt [[Chiến tranh thế giới thứ hai]], và vẫn còn được dùng trong các ngữ cảnh lịch sử. Các dạng tiếng Anh cũ của tên này là ''Dantzig'', ''Dantsic'' và ''Dantzic''.

Trong [[tiếng Kashubia]]n thành phố được gọi là ''Gduńsk''. Tên [[latinh|tiếng Latin]] của thành phố thì hoặc là ''Gedania'', ''Gedanum'' hay ''Dantiscum''; tính chất bất đồng trong tên tiếng Latin phản ánh ảnh hưởng pha trộn của tên thành phố kế thừa từ tiếng Ba Lan, tiếng Đức và tiếng Kashubian.

=== Các tên lễ nghi ===
[[Tập tin:RegiaCivitatisGedanensis.jpg|nhỏ|''Regia Civitatis Gedanensis'' (thành phố Hoàng gia Gdańsk) tiền kim loại năm 1589, thời [[Zygmunt III Waza]].]]
Trong các dịp đặc biệt, thành phố cũng được đề cập tới như "Thành phố Hoàng gia Ba Lan Gdańsk" (tiếng Ba Lan ''Królewskie Polskie Miasto Gdańsk'', tiếng Latin ''Regia Civitas Polonica Gedanensis'', tiếng Kashubian ''Królewsczi Polsczi Gard Gduńsk'').<ref>Gdańsk, in: Kazimierz Rymut, ''Nazwy Miast Polski'', [[Ossolineum]], Wrocław 1987</ref><ref>Hubert Gurnowicz, ''Gdańsk'', in: ''Nazwy miast Pomorza Gdańskiego'', [[Ossolineum]], Wrocław 1978</ref><ref>''Baedeker's Northern Germany'', [[Baedeker|Karl Baedeker Publishing]], Leipzig 1904</ref>

Những người Kashubians cũng dùng tên "Thành phố thủ đô Gdańsk" (''Nasz Stoleczny Gard Gduńsk'') hoặc "Thành phố thủ đô Gdańsk của người Kashubian" (''Stoleczny Kaszëbsczi Gard Gduńsk'').

== Lịch sử ==
=== Việc thành lập và thời Trung cổ ===

Các nơi định cư ban đầu được kết hợp với [[văn hóa Wielbark]]<ref>nửa đầu thế kỷ thứ nhất sau CN ở vùng thung lũng sông Wisła</ref>; sau [[thời kỳ đại di trú]]<ref>khoảng từ năm 300-700 CN ở châu Âu</ref>, họ được thay thế bởi việc định cư của bộ lạc [[Pomeranians]] dường như từ thế kỷ thứ 7.<ref name=Hess40>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|page=40}}</ref> Trong thập niên 980, một thành lũy được xây dựng rất có thể là bởi [[Mieszko I của Ba Lan]] người mà bằng cách đó đã nối kết vương quốc [[Piast]] với các tuyến đường buôn bán của [[biển Baltic]].<ref name=Hess39>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|page=39}}</ref> Bản chữ viết đầu tiên về thành lũy này là ''vita of [[Adalbert (Archbishop of Magdeburg)|Saint Adalbert]]'', được viết năm 999 và mô tả các biến cố năm 997.<ref name=Hess39/> Niên đại này thường được coi như năm thành lập Gdańsk ở Ba Lan. Năm 1997 thành phố đã làm lễ kỷ niệm một ngàn năm khi thánh [[Adalbert của Praha]] rửa tội cho các cư dân của nơi định cư này nhân danh vua [[Bolesław I Chrobry]] của Ba Lan. Trong thế kỷ 12, nơi định cư này trở thành một phần của đất công tước [[Samborides]] bao gồm một nơi định cư ở Long Market hiện đại, các nơi định cư của thợ thủ công cùng với ''Altstädter Graben'' ditch, các nơi định cư của người Đức buôn bán chung quanh nhà thờ ''thánh Nicolas'' và thành lũy Piast cũ.<ref name=Hess40/> Năm 1186, một tu viện [[dòng Xitô]] được dựng lên ở gần [[Oliwa]], mà nay nằm trong ranh giới thành phố. Năm 1215, thành luỹ của công tước trở thành trung tâm của [[đất công tước Pomorskie]]. Các năm 1224, 1225, những người Đức trong tiến trình chiếm thuộc địa ở phía đông (''Ostsiedlung'') thiết lập một nơi định cư trong khu vực của pháo đài trước kia.{{cần chú thích|date=tháng 10 năm 2009}}

Khoảng năm 1235, nơi định cư này được công tước Pomorskie cấp các đặc quyền của thành phố theo [[luật Lübeck]]<ref>tiếng Đức: Lübisches Recht</ref>, một luật đặc quyền của thành phố tự trị của Đức, tương tự như của [[Lübeck]] nơi cũng là nguồn gốc sơ khai của nhiều người tới định cư.<ref name=Hess40/> Năm 1300, thành phố có số dân ước tính là 2.000.<ref name=Hess4041>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|pages=40–41}}</ref> Khi thành phố còn chưa là một trung tâm thương mại quan trọng vào thời đó, nó đã có một sự liên quan thương mại nào đó với vùng [[Đông Âu]].<ref name=Hess4041/> Năm 1308, thành phố nổi loạn và [[Hiệp sĩ Teuton]] được gửi tới để tái lập trật tự. Sau đó họ nắm quyền kiểm soát thành phố.<ref name=Hess41>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|page=41}}</ref> Vụ thảm sát 10.000 cư dân thời Trung cổ đã được nhận thức cách khác nhau trong văn học hiện đại:<ref name=Boockmann158>[[Hartmut Boockmann]], ''Ostpreussen und Westpreussen'', Siedler, 2002, p.158, ISBN 3-88680-212-4</ref> trong khi một số nguồn ghi rằng đó là sự kiện có thật,<ref name="p.376">James Minahan, One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups, Greenwood Publishing Group, 2000, ISBN 0-313-30984-1, [http://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA376&dq=1308+Gdansk+massacre&as_brr=3&ei=cilQSPHSMom2iwGE8JU0&sig=OR_a7-g10jIZsYOJGkmBe5ZwfSY p.376]</ref> thì các nguồn khác bác bỏ, coi như một sự mô tả thổi phồng quá đáng ở thời Trung cổ.<ref name=Boockmann158/> Vụ được cho là thảm sát này được vua Ba Lan sử dụng như chứng cứ trong một vụ kiện tụng tới giáo hoàng sau này.<ref name=Boockmann158/><ref name="Thomas Urban">Thomas Urban: "[http://www.thomas-urban.pl/gdansk.php Rezydencja książąt Pomorskich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050825225724/http://www.thomas-urban.pl/gdansk.php |date=2005-08-25 }}". {{pl icon}}</ref> Các hiệp sĩ Teuton chiếm khu vực làm thuộc địa, thay thế những người Kashubians địa phương bằng những người Đức tới định cư.<ref name="p.376"/> Năm 1308, họ lập ''Hakelwerk'' gần thành phố, ban đầu như một nơi cư ngụ của các ngư phủ người [[Người Slav|Slav]].<ref name=Hess41/> Năm 1340, dòng Hiệp sĩ Teuton xây một pháo đài lớn, trở thành trụ sở của [[Komtur]] của dòng hiệp sĩ.<ref name=Hess4142>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|pages=41–42}}</ref> Năm 1343, họ thiết lập ''Rechtstadt'', cái tương phản với thành phố tồn tại trước kia (từ đó ''Altstadt'', "Old Town" hoặc ''Stare Miasto'') được ban đặc quyền bằng [[luật Kulm]].<ref name=Hess41/> Năm 1358, Danzig gia nhập liên minh [[Hanse]], và trở thành một hội viên hoạt động năm 1361.<ref name=Hess42>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|page=42}}</ref> Thành phố duy trì quan hệ với các trung tâm thương mại [[Brügge]], [[Veliky Novgorod|Novgorod]], [[Lisboa]] và [[Sevilla]].<ref name=Hess42/> Năm 1377, ranh giới của thành phố cổ được mở rộng.<ref name=Hess41/> Năm 1380, ''Neustadt'' (''thành phố mới'') được thành lập như nơi định cư độc lập thứ tư.<ref name=Hess41/>

[[Tập tin:Pl gdansk zuraw dlugiepobrzeze2006.jpg|nhỏ|phải|Cổng thời trung cổ gọi là ''Żuraw'' trên sông [[Motława]]]]

Sau một loạt [[chiến tranh Ba Lan–Teuton]], trong [[Hiệp ước Kalisz (1343)]] dòng Hiệp sĩ Teuton đã thừa nhận là phải làm cho Pomerelia thành một [[alms|alm]] của [[vương triều Ba Lan]]. Mặc dù nó để lại một số nghi ngờ về nền tảng pháp lý quyền sở hữu tỉnh này của Dòng Hiệp sĩ, thành phố đã phát triển mạnh do việc xuất cảng ngũ cốc gia tăng (nhất là lúa mì), gỗ xây dựng, potas, nhựa đường, và các hàng lâm sản khác từ [[Phổ]] và [[Ba Lan]] thông qua các tuyến đường buôn bán trên sông [[sông Wisła]], mặc dù sự thật là sau khi chiếm đoạt nó, Hiệp sĩ Teuton đã tìm cách giảm bớt ý nghĩa kinh tế của thành phố. Khi ở dưới quyền kiểm soát của [[Hiệp sĩ Teuton]] số người Đức nhập cư đã tăng lên. Một cuộc chiến tranh mới đã nổ ra năm 1409, chấm dứt bằng [[trận Grunwald]] (1410), và thành phố thuộc quyền kiểm soát của [[Vương quốc Ba Lan (1385–1569)|vương quốc Ba Lan]]. Một năm sau, bằng [[Hòa ước Thorn (1411)]], thành phố trở lại thuộc quyền kiểm soát của dòng Hiệp sĩ Teuton. Năm 1440, thành phố tham gia vào việc thành lập [[Liên bang Phổ]], một tổ chức chống đối việc cai trị của Hiệp sĩ Teuton. Việc này dẫn tới cuộc [[chiến tranh 13 năm (1454–66)|chiến tranh 13 năm]] dành độc lập từ [[nước Phổ của dòng Hiệp sĩ Teuton]] (1454–1466). Cuộc chiến tranh cách quãng này chấm dứt ngày 25.5.1457, trong lúc thành phố - cùng chung với [[vương quốc Phổ]] - trở thành một phần của [[Vương quốc Ba Lan (1385–1569)|Vương quốc Ba Lan]] trong khi vẫn giữ các quyền và độc lập như một thành phố tự trị.<ref>[http://google.com/search?q=cache:uLbVQeGT2_4J:www.worldstatesmen.org/Poland.htm+1457+Danzig&hl=en&ct=clnk&cd=4&gl=ca From "Poland. Chronology]</ref><ref>[http://209.85.165.104/search?q=cache:DogMsKfps18J:www.geocities.com/CapitolHill/Rotunda/2209/Gdańsk.html+1457+Danzig&hl=en&ct=clnk&cd=5&gl=ca From Danzig - Gdansk until 1920]{{Liên kết hỏng|date=2021-04-30 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

=== Thời cận đại ===
[[Tập tin:Gdańsk Zielona Brama.jpg|nhỏ|trái|[[Green Gate]] dựa theo [[tòa thị chính thành phố Antwerp]],<ref>{{en icon}} {{chú thích sách |author=|others=Juliette Roding, Lex Heerma van Voss|title=The North Sea and culture (1550-1800): proceedings of the international conference held at Leiden 21–22 tháng 4 năm 1995|year=1996 |editor= |page=103 |pages= |chapter= | chapter-url = |publisher= Uitgeverij Verloren|location= |isbn=90-65505-27-X |url=http://books.google.pl/books?id=XeDxJ0g5AokC&printsec=frontcover|access-date =}}</ref> được xây dựng để dùng làm nơi cư ngụ chính thức cho vua Ba Lan.<ref>{{pl icon}} {{chú thích web |author = |url = http://miasta.gazeta.pl/trojmiasto/1,49422,3928314.html |title = Zielona Brama w Gdańsku |work = wilanowmiasta.gazeta.pl |publisher = |pages = |page = |date = ngày 18 tháng 2 năm 2007 |access-date = ngày 29 tháng 12 năm 2008 |archive-date = 2007-12-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071229054623/http://miasta.gazeta.pl/trojmiasto/1%2C49422%2C3928314.html |url-status = dead }}</ref>]]

Ngày 15.5.1457, [[Casimir IV Jagiellon|Casimir IV của Ba Lan]] cấp cho thành phố Danzig ''Đặc quyền lớn'' ({{langx|de|Großes Privileg}}), sau khi ông được Hội đồng thành phố mới tới thăm và ở lại đây 5 tuần lễ.<ref name=Hess45>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|page=45}}</ref> Với ''Đặc quyền lớn'', thành phố được cấp quyền tự trị.<ref name=Hess45A>{{chú thích sách|title=Danziger Wohnkultur in der frühen Neuzeit|first=Corina|last=Hess|publisher=LIT Verlag|location=Berlin-Hamburg-Münster|year=2007|isbn=3825887111|page=45}}: "Geben wir und verlehen unnsir Stadt Danczk das sie zcu ewigen geczeiten nymands for eynem herrn halden noc gehorsam zcu weszen seyn sullen in weltlichen sachen."</ref> Với Đặc quyền lớn, thành phố có quyền tài phán độc lập, quyền lập pháp và quản trị hành chính trên lãnh thổ của mình, và các quyền của nhà vua được hạn chế như sau: Mỗi năm vua Ba Lan được phép ở lại thành phố 3 ngày, ông được quyền chọn một công sứ thường trực trong số 8 ủy viên hội đồng do thành phố đề cử cùng nhận một khoản niên kim gọi là ''Gefälle''.<ref name=Hess45/> Hơn nữa, đặc quyền hợp nhất ''Old Town'', ''Hakelwerk'' và ''Rechtstadt'', và hợp pháp hóa việc phá hủy ''Thành phố mới'', thành phố đã đứng về phe [[Hiệp sĩ Teuton]].<ref name=Hess45/> Ngay năm 1457, ''Thành phố mới'' bị hoàn toàn phá hủy, không còn một công trình xây dựng nào.<ref name=Hess41/>

[[Tập tin:Entry of Queen Marie Louise into Gdańsk.JPG|nhỏ|phải|Hoàng hậi [[Ludwika Maria Gonzaga|Marie Louise của Poland]] đi vào Gdańsk, ngày 11.2.1646.]]

Lần đầu tiên có quyền ưu tiên và tự do vào các thị trường Ba Lan, hải cảng đã phát đạt nhanh trong khi vẫn buôn bán với các thành phố khác của Liên minh [[Hanse]]. Sau [[Hòa ước Thorn II (1466)]] với nước Phổ dưới quyền cai trị của Hiệp sĩ Teuton, thì chiến tranh giữa Phổ và vương quốc Ba Lan đã chấm dứt hẳn. Sau khi sáp nhập Phổ vào [[vương quốc Ba Lan]] năm 1569, thành phố tiếp tục được hưởng quyền tự trị lớn lao (cf. [[luật Danzig]]).

Mưu toan của vua [[Stephen Báthory of Poland|Stephen Báthory]] nhằm khuất phục thành phố, vốn ủng hộ [[hoàng đế Maximilian II]] trong cuộc bầu cử trước của nhà vua, đã thất bại. Thành phố - được kích thích bởi tình trạng giàu có lớn lao và các pháo đài hầu như không thể bị đánh chiếm, cũng như sự ủng hộ bí mật của [[Đan Mạch]] và hoàng đế [[Maximilian I]] – đã đóng các cổng thành chống lại vua Stephen. Sau cuộc [[vây hãm Danzig (1577)]] kéo dài 6 tháng, đội quân 5.000 lính đánh thuê của thành phố đã bị hoàn toàn đánh bại trên bãi chiến trường ngày 16.12.1577. Tuy nhiên, vì các đội quân của Stephen không thể chíếm thành phố bằng sức mạnh, nên 2 bên đã đi tới một thỏa hiệp: [[Stephen Báthory of Poland|Stephen Báthory]] công nhận cương vị đặc biệt của thành phố và [[luật Danzig]] cùng các đặc quyền được các vua Ba Lan cấp trước kia. Đổi lại, thành phố công nhận ông là người cai trị Ba Lan và trả khoản tiền khổng lồ là 200.000 đồng [[Guilder|gulden]] bằng vàng như khoản tiền phạt ("tạ tội").
[[Tập tin:Danzig in XVII century.jpg|nhỏ|phải|285px|Danzig trong thế kỷ XVII, tranh vẽ của [[Wojciech Gerson]]]]
Cũng như đa số dân cư nói tiếng Đức, mà những người ưu tú đôi khi phân biệt phương ngữ Đức của họ như tiếng [[Pomerelia]],<ref>Bömelburg, Hans-Jürgen, ''Zwischen polnischer Ständegesellschaft und preußischem Obrigkeitsstaat: vom Königlichen Preußen zu Westpreußen (1756-1806)'', München: Oldenbourg, 1995, (Schriften des Bundesinstituts für Ostdeutsche Kultur und Geschichte (Oldenburg); 5), zugl.: Mainz, Johannes Gutenberg-Univ., Diss., 1993, 549 pp.</ref> thành phố cũng là quê hương của một số lớn người Ba Lan, người Ba Lan gốc [[Do Thái]] và người [[Hà Lan]]. Thêm vào đó, một số người [[Scotland]] tới ẩn náu hoặc nhập cư và được nhận là công dân của thành phố. Trong thời [[Cải cách Kháng Cách]], phần lớn cư dân nói tiếng Đức đã theo đạo [[Tin Lành]].

[[Tập tin:Gdańsk - Ratusz Głównego Miasta (by Sfu).jpg|nhỏ|phải|Tháp nhọn của nóc Tòa thị chính, với tượng vua [[Zygmunt II của Ba Lan]] mạ vàng trên đỉnh (đặt năm 1561), vượt lên hình bóng Long Market nổi trên bầu trời.<ref>{{pl icon}} {{chú thích web |author = |url = http://www.mhmg.gda.pl/international/?lang=eng&oddzial=1 |title = The Main Town Hall |work = www.mhmg.gda.pl |publisher = |pages = |page = |date = |access-date = ngày 29 tháng 12 năm 2008 |archive-date = 2008-12-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081220054246/http://www.mhmg.gda.pl/international/?lang=eng&oddzial=1 }}</ref>]]

Thế kỷ 18 thành phố bị suy giảm kinh tế do các cuộc chiến tranh. Sau cuộc [[vây hãm Danzig (1734)]] nó bị người [[Nga]] chiếm năm 1734. Danzig bị [[vương quốc Phổ]] sáp nhập năm 1793, chỉ được [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] cho tách ra như thành phố độc lập giả hiệu từ năm 1807 tới 1814. Trở lại trực thuộc Phổ sau khi Pháp bị đánh bại trong [[Các cuộc chiến tranh của Napoléon]], thành phố trở thành thủ phủ của vùng Danzig (''Regierungsbezirk Danzig'') thuộc tỉnh [[Tây Phổ]] từ năm 1815. Năm 1871, thành phố trở thành một phần của [[đế quốc Đức]].

Trải qua lịch sử lâu dài, Gdańsk/Danzig ở dưới các thời kỳ cai trị của các nước khác nhau trước năm 1945 (trong ngoặc đơn là ngôn ngữ của đa số cư dân trong các thời kỳ đó):
* 997-1308: thuộc Ba Lan (tiếng Ba Lan)
* 1308-1454: thuộc lãnh thổ Hiệp sĩ Teuton (tiếng Đức)
* 1454-1466: Chiến tranh 13 năm (tiếng Đức)
* 1466-1793: thuộc Ba Lan (tiếng Đức)
* 1793-1805: thuộc Phổ (tiếng Đức)
* 1807-1814: thành phố tự do (tiếng Đức)
* 1815-1871: thuộc Phổ (tiếng Đức)
* 1871-1918: thuộc đế quốc Đức (tiếng Đức)
* 1918-1939: thành phố tự do (tiếng Đức)
* 1939-1945: thuộc Đức quốc xã (tiếng Đức)
* 1945–tới nay: thuộc Ba Lan (tiếng Ba Lan)

=== Các năm giữa 2 chiến tranh và Chiến tranh thế giới thứ hai ===
[[Tập tin:Gdanskmemorial.jpg|150px|nhỏ|phải|Đài kỷ niệm các người phòng thủ Gdańsk]]

Khi Ba Lan giành lại độc lập sau [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]] với lối ra biển như phe đồng minh của Chiến tranh thế giới thứ nhất đã hứa căn cứ trên [[14 điểm]] của "[[Woodrow Wilson]]" (điểm 13 đòi "một nước Ba Lan độc lập", "sẽ được bảo đảm một lối ra biển tự do và an toàn"), những người Ba Lan đã hy vọng cảng của thành phố này cũng sẽ thuộc Ba Lan. Tuy nhiên, vì cuộc điều tra dân số năm 1919 xác định là 98% số dân của thành phố là người Đức,<ref>''Encyclopaedia Britannica'' Year Book, 1938,{{Verify source|date=March 2008}}</ref> không có nhiều số dân Ba Lan, nên thành phố đã không đặt dưới chủ quyền của Ba Lan, mà, theo [[Hòa ước Versailles|Hiệp ước Versailles]], trở thành [[thành phố tự do Danzig]], gần như một nước độc lập dưới sự che chở của [[Hội Quốc Liên]] với việc đối ngoại phần lớn dưới sự kiểm soát của Ba Lan. Điều này dẫn tới tình trạng rất căng thẳng giữa thành phố và [[Đệ nhị Cộng hòa Ba Lan]] (''Rzeczpospolita Polska'' (1918-1939). Thành phố tự do có [[hiến pháp]], [[quốc ca]], [[nghị viện]] (''[[Volkstag]]'') cùng cơ quan cai trị (''Senat'') riêng, và cũng phát hành tem thư cũng như tiền tệ riêng.

[[Tập tin:Nazi World War II poster Danzig is German.jpg|trái|nhỏ|Áp phích tuyên truyền của Đức quốc xã: "[[Thành phố tự do Danzig|Danzig]] là của Đức".]]
Dân số Đức của [[thành phố tự do Danzig]] thích được tái sáp nhập vào nước Đức. Trong đầu thập niên 1930, đảng [[Quốc xã]] địa phương đã lợi dụng các tình cảm thân Đức này và năm 1933 thu được 50% phiếu bầu vào nghị viện. Sau đó, những người Quốc xã dưới quyền [[Gauleiter]]<ref>người lãnh đạo đảng Quốc xã địa phương</ref>[[Albert Forster]] đã giành được sự thống trị trong cơ quan cai trị thành phố, cơ quan mà trên danh nghĩa do [[Cao ủy]] của [[Hội Quốc Liên]] giám sát. Những người Quốc xã yêu cầu trả lại Danzig cho Đức cùng với quốc lộ xuyên qua khu vực [[hành lang Ba Lan]] đặt dưới quyền lãnh ngoại (''extraterritorial'') (nghĩa là dưới quyền tài phán của Đức) làm đường bộ đi lại giữa các khu vực Đức đã bị phân chia cách tự nhiên sau [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]].<ref>See ''Documents Concerning the German Polish Relations and the Outbreak of Hostilities between Great Britain and Germany on 3 tháng 9 năm 1939.'' See also the Soviet archived, ''Documents Relating to the Eve of the Second World War'' Volume II: 1938-1939 (New York: International Publishers), 1948.</ref> Chính phủ Ba Lan đồng ý trên nguyên tắc đề nghị này, cho tới tháng 3 năm 1939 khi [[Liên minh quân sự Anh-Ba Lan]] hủy bỏ [[Hiệp ước bất tương xâm Đức-Ba Lan]] năm 1934, và chấm dứt thiện ý của Ba Lan về thương thuyết nhượng địa. Sau đó các quan hệ Ba Lan-Đức đã nhanh chóng xấu đi, thậm chí còn leo thang dẫn tới các cuộc đụng độ biên giới. Chính phủ Quốc xã Đức hiểu rằng [[sức mạnh quân sự]] của mình kém các lực lượng phối hợp [[Anh]], [[Pháp]], [[Ba Lan]] và [[Xô Viết]], nên cuộc [[xâm chiếm Ba Lan]] ngày 1 tháng 9 chỉ thực hiện sau khi đã đạt được [[Hiệp ước Xô-Đức|Hiệp ước Molotov–Ribbentrop]] vào cuối tháng 8, hy vọng sẽ thương thuyết giải pháp hòa bình với Anh và Pháp sau khi kết thúc các sự thù địch.<ref>See ''Documents Concerning the German Polish Relations and the Outbreak of Hostilities between Great Britain and Germany on 3 tháng 9 năm 1939''. Hitler's change of position is well reflected in Goebbel's personal diary. See also the Soviet archived, ''Documents Relating to the Eve of the Second World War'' Volume II: 1938-1939 (New York: International Publishers), 1948.</ref> Cuộc xâm lược Ba Lan này được coi như khởi đầu [[Chiến tranh thế giới thứ hai]].

Chiến tranh thế giới thứ hai khởi đầu ở Danzig, bằng việc chiến hạm ''[[SMS Schleswig-Holstein]]'' của Đức oanh tạc các vị trí Ba Lan ở [[Westerplatte]], và cuộc đổ bộ của bộ binh Đức lên bán đảo. Quân phòng thủ của Ba Lan ở Westerplatte đông hơn, đã kháng cự 7 ngày trước khi hết đạn dược. Trong lúc đó – sau một cuộc chiến đấu dữ dội suốt ngày (1.9.1939) – quân Ba Lan phòng thủ nhà [[Bưu điện]] đã bị giết và [[chôn cất|chôn]] ở một nơi trong khu [[Zaspa]] ở Danzig trong tháng 10 năm 1939. Để ăn mừng việc Westerplatte đầu hàng, đảng Quốc xã đã tổ chức một đêm diễu binh ngày 7 tháng 9 cùng với Adolf-Hitlerstrasse bị một thủy phi cơ Ba Lan cất cánh từ [[bán đảo Hel]] tình cờ tấn công. Thành phố bị [[Đức Quốc xã]] chính thức sáp nhập vào [[Reichsgau Danzig-West Prussia]] (tỉnh Danzig-Tây Phổ).

Phần lớn [[cộng đồng Do Thái Kehilla]] ở Danzig đã có thể chạy trốn Quốc xã ngay trước khi nổ ra chiến tranh. Cơ quan [[Gestapo]] đã theo dõi các cộng đồng người Ba Lan từ năm 1936, thu thập thông tin, mà năm 1939 được sử dụng để lập danh sách những người Ba Lan sẽ bị bắt trong [[cuộc hành quân Tannenberg]]. Trong ngày đầu tiên của chiến tranh có xấp xỉ 1.500 người Ba Lan đã bị bắt, một số vì tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội; số khác vì họ là những người hoạt động tích cực và thành viên của các tổ chức Ba Lan khác nhau. Ngày 2.9.1939, có 150 người trong số họ đã bị đày tới [[Trại tập trung Stutthof]] cách Danzig khoảng 30 dặm và bị giết.<ref>[http://www.kki.net.pl/~museum/museums.htm Museums Stutthof in Sztutowo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050824163259/http://www.kki.net.pl/~museum/museums.htm |date=2005-08-24 }}. Truy cập 31 tháng 1 năm 2007.</ref> Nhiều người Ba Lan cư ngụ ở Danzig đã bị đày tới trai tập trung Stutthof hoặc bị xử tử trong rừng [[Piaśnica]].

Năm 1941, chế độ Quốc xã mở [[chiến dịch Barbarossa|cuộc xâm lăng Liên Xô]], cuối cùng gây ra tai họa chiến tranh chống lại mình. Năm 1944 khi [[Hồng Quân|Quân đội Xô viết]] tiến tới, dân Đức ở [[Trung Âu]] và [[Đông Âu]] đã chạy trốn, đưa đến kết quả là bắt đầu một việc thay đổi dân số lớn. Sau cuộc tấn công cuối cùng của quân đội Xô viết khởi sự từ tháng 1 năm 1945, hàng trăm ngàn người Đức đã di cư, nhiều người từ [[Đông Phổ]] đã đi bộ tới Danzig (xem [[cuộc di tản của Đông Phổ]]). Rất nhiều người tìm cách chạy trốn qua cổng thành tới các tàu thủy và tàu chở hàng. Một số tàu đã bị quân đội Xô viết đánh chìm, trong đó có tàu ''[[MV Wilhelm Gustloff]]''. Trong quá trình này, hàng chục ngàn người di cư đã bị giết.

Thành phố cũng đã bị Đồng Minh và Liên Xô ném bom nhiều. Những người sống sót và không thể chạy trốn đã chạm trán quân đội Xô viết khi họ chiếm thành phố ngày 30.3.1945. Thành phố bị hư hại nặng.<ref>[{{Chú thích web |url=http://www.gdansk.pl/en/article.php?category=453&article=926&history=453|ngày truy cập=2010-06-02 |tựa đề=Gdansk, history. Official website. {{en icon}} |archive-date=2006-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303025650/http://www.gdansk.pl/en/article.php?category=453&article=926&history=453: }} Gdansk, history. Official website. {{en icon}}]</ref> Phù hợp với các quyết định của Đồng Minh trong [[Hội nghị Yalta]] và [[Hội nghị Potsdam]], thành phố trở thành trực thuộc Ba Lan. Các cư dân Đức trong thành phố còn sống sót sau chiến tranh thì chạy trốn hoặc bị trục xuất cưỡng bách về Đức, và thành phố được người Ba Lan tới cư ngụ, nhiều người trong số họ bị Liên Xô trục xuất từ vùng [[Kresy]]<ref>vùng biên giới phía đông Ba Lan rộng 201.015 km² bị Liên Xô sáp nhập vào các nước [[Ukraina]], [[Belarus]] và [[Litva]]</ref>.

=== Thời nay ===
[[Tập tin:Old arsenal.jpg|nhỏ|phải|Mẫu của các tòa nhà kiểu kiến trúc Hà Lan được xây dựng lại ở thành phố chính sau chiến tranh thế giới - Old Arsenal của Anthony van Obberghen, Jan Strakowski và Abraham van den Blocke, 1602 - 1605.<ref>{{en icon}} {{chú thích sách |author=|others=Lech Krzyżanowski, Michał Wożniak, Marek Źak, Wacław Górski |title=Beautiful historic Gdańsk|year=1995 |editor= |page=769 |pages= |chapter= | chapter-url = |publisher= Excalibur |location= |isbn= |url=http://books.google.pl/books?id=18O1AAAAIAAJ&pgis=1|access-date =}}</ref>]]

Thành cổ lịch sử của Gdańsk, bị quân đội Xô viết phá phần lớn, đã được xây dựng lại trong thập niên 1950 và 1960. Được thúc đẩy bằng việc đầu tư lớn vào việc phát triển cảng cùng 3 xưởng đóng tàu chính cho tham vọng của Liên Xô trong vùng [[biển Baltic]], Gdańsk trở thành trung tâm đóng tàu và công nghiệp của nước [[Cộng hòa nhân dân Ba Lan]].

Là một phần của chính sách hòa giải Đức-Ba Lan do thủ tướng [[Willy Brandt]] của [[Tây Đức]] chủ trương, Đức đã từ bỏ việc đòi lãnh thổ Gdańsk, và thành phố hoàn toàn sáp nhập vào Ba Lan được công nhận trong [[Hiệp ước Warszawa (1970)|Hiệp ước Warszawa]] năm 1970. Việc này cũng được nước Đức thống nhất năm 1990 và 1991 xác nhận.

Ngày nay Gdańsk là cảng tàu thủy chính và điểm đến du lịch và nơi tổ chức nhiều cuộc hòa nhạc ngoài trời lớn, trong đó có [[David Gilmour]] và [[Jean Michel Jarre]] của [[Pink Floyd]]. Ban nhạc rock Queen tổ chức một buổi hòa nhạc ở xưởng đóng tàu trong tháng 10 năm 2008.<ref>According to FollowQueen.com [http://www.followqueen.com/ FollowQueen.com]</ref>

[[Wikimania]] 2010 — Hội nghị Wikimedia hàng năm lần thứ 6 - dự trù sẽ diễn ra tại [[Polish Baltic Philharmonic]] ở Gdańsk, từ ngày 9-11 tháng 7 năm 2010.

== Khí hậu ==

{{Weather box
|location = Gdańsk (1936–2011)
|single line = y
|metric first = y
|Jan record high C = 15.0
|Feb record high C = 17.0
|Mar record high C = 20.0
|Apr record high C = 27.2
|May record high C = 31.1
|Jun record high C = 33.9
|Jul record high C = 36.1
|Aug record high C = 37.2
|Sep record high C = 34.0
|Oct record high C = 24.0
|Nov record high C = 15.0
|Dec record high C = 16.1
|year record high C = 37.2
|Jan high C = 0.4
|Feb high C = 1.0
|Mar high C = 5.1
|Apr high C = 10.6
|May high C = 15.8
|Jun high C = 19.5
|Jul high C = 21.5
|Aug high C = 21.2
|Sep high C = 17.1
|Oct high C = 11.7
|Nov high C = 5.7
|Dec high C = 2.1
|year high C = 10.9
|Jan mean C = -2.0
|Feb mean C = -1.8
|Mar mean C = 1.4
|Apr mean C = 6.1
|May mean C = 11.1
|Jun mean C = 14.9
|Jul mean C = 17.1
|Aug mean C = 16.7
|Sep mean C = 12.9
|Oct mean C = 8.3
|Nov mean C = 3.3
|Dec mean C = -0.1
|year mean C = 7.3
|Jan low C = -4.7
|Feb low C = -4.7
|Mar low C = -1.9
|Apr low C = 1.8
|May low C = 6.2
|Jun low C = 9.9
|Jul low C = 12.4
|Aug low C = 12.1
|Sep low C = 8.8
|Oct low C = 5.0
|Nov low C = 1.0
|Dec low C = -2.4
|year low C = 3.6
|Jan record low C = -31.0
|Feb record low C = -30.0
|Mar record low C = -24.0
|Apr record low C = -9.0
|May record low C = -4.0
|Jun record low C = -1.0
|Jul record low C = 3.0
|Aug record low C = 0.0
|Sep record low C = -2.0
|Oct record low C = -7.2
|Nov record low C = -17.0
|Dec record low C = -22.0
|year record low C = -31.0
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 24.3
|Feb precipitation mm = 20.9
|Mar precipitation mm = 22.2
|Apr precipitation mm = 22.9
|May precipitation mm = 31.5
|Jun precipitation mm = 47.7
|Jul precipitation mm = 96.3
|Aug precipitation mm = 84.3
|Sep precipitation mm = 110.0
|Oct precipitation mm = 53.2
|Nov precipitation mm = 45.5
|Dec precipitation mm = 42.1
|year precipitation mm = 601.0
|source 1 = Climatebase.ru<ref>
{{chú thích web
| url = http://climatebase.ru/station/12150/?lang=en
| title = Gdansk Climate Normals 1936–2011
| publisher = Climatebase
| language = en
| access-date = ngày 2 tháng 2 năm 2015}}</ref>
|date=February 2015}}

== Kinh tế ==
Các khu vực công nghiệp của thành phố nổi trội hơn cả là công nghiệp đóng tàu, công nghiệp hóa dầu, công nghiệp hóa chất và chế biến thực phẩm. Phần khu vực công nghệ cao như điện tử, viễn thông, IT, mỹ phẩm và dược phẩm đang tăng trưởng.

Gdańsk cũng là điểm du lịch mùa hè hấp dẫn đối với hàng triệu người Ba Lan và các công dân châu Âu, kéo tới các bãi biển trên bờ biển Baltic.

Các công ty lớn ở Gdańsk:

* [[Grupa Lotos]]- năng lượng
* Energa Trading – năng lượng
* [[GE Capital Bank|GE Money Bank]] – tài chính
* Gdańska Stocznia Remontowa – đóng tàu thủy
* Elnord – năng lượng
* Elektrociepłownie Wybrzeże – năng lượng
* LPP – bán lẻ
* Polnord Energobudowa – công ty xây dựng
* [[Petrobaltic]] – năng lượng
* [[Delphi Corporation|Delphi]] - automotive parts
* [[Intel]] - IT
* [[IBM]] - IT
* [[Fineos]] - IT
* [[Wirtualna Polska]] - dịch vụ internet
* [[Arla Foods]] - chế biến thực phẩm
* [[Acxiom]] - IT
* [[Kainos]] - IT
* [[Dr. Oetker]] - chế biến thực phẩm
* [[Lufthansa Systems]] - IT
* [[Compuware]] - IT
* ZenSar Technologies - IT
* SII - IT
* Suruga Seiki - IT
* [[Thomson Reuters]] - truyền thông đại chúng
* [[ThyssenKrupp]] Johann A. Krause - steel, engineering, capital goods
* [[A. P. Moller-Maersk Group|Maersk Line]] - services & pick-up
* [[First Data]] – tài chính
* Masterlease – tài chính
* Transcom WorldWide - business processing outsourcing
* [[Jysk]] – bán lẻ
* Meritum Bank – tài chính
* [[Glencore]] – nguyên liệu
* [[PKN Orlen|Orlen Morena]] – năng lượng
* Fosfory Ciech – công ty hóa chất
* Crist – đóng tàu
* Dr Cordesmeyer – xay bột
* Hydrobudowa – công ty xây dựng
* Mercor - hệ thống phòng hỏa
* Cognor - steel, engineering, capital goods
* Llentabhallen - steel constructions
* Atlanta Poland - nhập cảng trái cây khô và hạt khô
* Ziaja – công ty mỹ phẩm
* Stabilator – công ty xây dựng
* [[Skanska]] – công ty xây dựng
* Young Digital Planet - IT
* Flügger - sản xuất sơn
* Satel - hệ thống an toàn, IT
* HD heavy duty - retail
* Dresser Wayne - hệ thống bán lẻ xăng dầu
* [[A. P. Moller-Maersk Group|Maersk Line]] - services & pick-up
* [[First Data]] – tài chính
* Masterlease – tài chính
* Transcom WorldWide - business processing outsourcing
* Weyerhaeuser Cellulose Fibers - sản xuất sợi cellulose (planned)
* [[Sony Pictures Entertainment]] - (planned)
* [[xưởng đóng tàu Gdańsk]] – đóng tàu
* Stocznia Północna – đóng tàu

== Các thắng cảnh ==
[[Tập tin:Neptun Monument in Gdańsk (5).jpg|nhỏ|Giếng phun nước [[Poseidon|Neptune]] ở trung tâm Long Market, một tuyệt tác phẩm của kiến trúc sư Hà Lan [[Abraham van den Blocke]], 1617.<ref name="Sturgis">{{chú thích sách |author=|others=Russell Sturgis, Arthur Lincoln Frothingham |title=A history of architecture|year=1915 |editor= |page=293 |pages= |chapter= | chapter-url = |publisher= Baker & Taylor |location= |isbn= |url=http://books.google.pl/books?id=Inw3AAAAIAAJ&pgis=1|access-date =}}</ref><ref>{{en icon}} {{chú thích sách |author=|others=Paul Wagret, Helga S. B. Harrison|title=Poland|year=1964 |editor= |page=302 |pages= |chapter= | chapter-url = |publisher= Nagel |location= |isbn= |url=http://books.google.pl/books?id=uXu0AAAAIAAJ&pgis=1|access-date =}}</ref>]]
[[Tập tin:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|nhỏ|phải|Nhà nguyện Hoàng gia của vua Ba Lan [[John III Sobieski]] được xây theo kiểu [[baroque]] từ năm 1678-1681 bởi [[Tylman van Gameren|Tylman Gamerski]].<ref name="ROBiDZ">{{chú thích web |author = ROBiDZ w Gdańsku |url = http://www.wrotapomorza.pl/pl/kultura/zabytki/wybrane_zabytki/kosciol/krolewska |title = Kaplica Królewska w Gdańsku |work = www.wrotapomorza.pl |publisher = |language = pl |page = |date = |access-date = ngày 29 tháng 12 năm 2008 |archive-date = 2015-02-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150210010543/http://www.wrotapomorza.pl/pl/kultura/zabytki/wybrane_zabytki/kosciol/krolewska }}</ref>]]

Thành phố có nhiều tòa nhà đẹp từ thời Liên minh [[Hanse]]. Các tòa nhà hấp dẫn du khách nhất nằm dọc theo hoặc ở gần Ulica Długa (''Long Street'') và Długi Targ (''Long Market''), một đường phố lớn cho người đi bộ bao quanh bởi các tòa nhà được tái thiết theo lối kiến trúc lịch sử (chủ yếu thế kỷ 17th) và 2 đầu đường có các cổng thành cầu kỳ. Khu này của thành phố đôi khi được nói tới như Đường Hoàng gia, nơi rước vua tới thăm trước kia.

Đi bộ từ đầu này tới đầu kia, còn gặp các cảnh ở bên hoặc ở gần Đường Hoàng gia, trong đó có:
* Upland Gate (''Brama Wyżynna'')
* Torture House (''Katownia'')
* Prison Tower (''Wieża więzienna'')
* [[Golden Gate (Gdańsk)|Golden Gate]] (''Złota Brama'')
* Long Street (''Ulica Długa'')
** Uphagen House (''Dom Uphagena'')
** Main [[City and town halls|Town Hall]] (''Ratusz Głównego Miasta'')
* Long Market (''Długi Targ'')
** [[The Artus Court|Artus' Court]] (''Dwór Artusa'')
** Neptune Fountain (''Fontanna Neptuna'')
** Golden House (''Złota kamienica'')
* Green Gate (''Zielona Brama'')

Gdańsk có nhiều nhà thờ lịch sử:
* Nhà thờ thánh Bridget
* Nhà thờ thánh Catherine
* Nhà thờ thánh Gioan
* [[Nhà thờ Đức Bà, Gdańsk|Nhà thờ Đức Bà]] (''Bazylika Mariacka''), một nhà thờ của thị xã được xây từ thế kỷ 15, là nhà thờ bằng gạch lớn nhất thế giới.
* Nhà thờ thánh Nicholas
* Nhà thờ [[Ba Ngôi|Chúa Ba Ngôi]]

[[Tàu bảo tàng]] ''[[SS Sołdek|SS Soldek]]'' thả neo trên sông [[Motława]], là tàu thủy đầu tiên của Ba Lan được đóng sau chiến tranh.

Trong thế kỷ 16, Gdańsk đã đón đoàn kịch Shakespeare khi lưu diễn nước ngoài, và [[Danzig Research Society]] (''Hội nghiên cứu Danzig'') được thành lập năm 1743 là một trong số hội đầu tiên loại này. Gần đây, có ''Fundation Theatrum Gedanensis'' nhằm mục tiêu xây dựng lại [[nhà hát Shakespeare]] ở địa điểm lịch sử trước đây. Hy vọng Gdańsk sẽ có một nhà hát tiếng Anh thường xuyên, vì hiện nay chỉ có một liên hoan Shakespeare hàng năm.

== Vận tải ==
[[Tập tin:Tramwaj na Abrahama.JPG|nhỏ|phải|300px|xe điện Gdańsk - Bombardier NGT6.]]
* [[Sân bay Gdańsk Lech Wałęsa]] - một sân bay quốc tế của Gdańsk.
* [[Cảng Gdańsk]] - hải cảng trên bờ phía nam của [[Vịnh Gdańsk]].
* [[Gdańsk Główny (PKP station)]] – nhà ga xe lửa chính với [[PKP Intercity]] và dịch vụ SKM service;
* [[Szybka Kolej Miejska (Tricity)|Szybka Kolej Miejska]] - một dịch vụ vận chuyển của ''Ba thành phố''.
* Xe bus và xe điện điều hành bởi [http://www.ztm.gda.pl/ ZTM Gdańsk] (Zarząd Transportu Miejskiego w Gdańsku).
* [[Obwodnica Trójmiejska|Obwodnica Trojmiejska]] - thuộc [[Expressway S6 (Poland)|expressway S6]] hoạt động vòng qua 3 thành phố [[Gdynia]], [[Sopot]] và Gdańsk.

== Giáo dục và Khoa học ==
[[Tập tin:UG - WPiA ubt.jpeg|nhỏ|300px|Đại học Gdańsk, Phân khoa Luật và Hành chính]]

Thành phố có 14 trường đại học với tổng số 60.436 sinh viên, trong đó có 10.439 tốt nghiệp năm 2001.
* [[Đại học Gdańsk]] (Uniwersytet Gdański)
* [[Đại học Công nghệ Gdańsk]] (Politechnika Gdańska)
* [[Đại học Y khoa Gdańsk]] (Gdański Uniwersytet Medyczny)
* Học viện giáo dục thân thể và Thể thao Gdansk (''Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego'')
* Học viện âm nhạc (''Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki'')
* Học viện Nghệ thuật (''Akademia Sztuk Pięknych'') [http://www.asp.gda.pl/]
* Instytut Budownictwa Wodnego PAN
* Ateneum{{ndash}} Szkoła Wyższa
* Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna
* Gdańska Wyższa Szkoła Administracji
* Wyższa Szkoła Bankowa
* Wyższa Szkoła Społeczno-Ekonomiczna
* Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku
* Wyższa Szkoła Zarządzania

=== Các tổ chức vùng và Khoa học ===
* [[Hội Khoa học Gdańsk]]
* [[Viện Baltic]] (Instytut Bałtycki), thành lập năm 1925 ở [[Toruń]], từ 1946 (?) ở Gdańsk
* TNOiK - Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierowania (Scientific Society for Organization and Management) O/Gdańsk
* IBNGR - Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową (Viện Kinh tế thị trường Gdańsk) <ref>{{chú thích web |url=http://www.ibngr.edu.pl/english/index2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209112613/http://www.ibngr.edu.pl/english/index2.htm |archive-date = ngày 9 tháng 2 năm 2008 |title=The Gdańsk Institute for Market Economics |publisher=Web.archive.org |date= |access-date =ngày 25 tháng 7 năm 2009 |url-status=live }}</ref>

=== Các thành phố kết nghĩa ===
Gdańsk là thành phố kết nghĩa với:<ref name="Gdańsk">{{chú thích web|url=http://www.gdansk.pl/samorzad,62,733.html|title=Gdańsk Official Website: 'Miasta partnerskie'|publisher=[[copyright|©]] 2009 [http://www.gdansk.pl/ Urząd Miejski w Gdańsku]|language=pl & English|access-date=ngày 11 tháng 7 năm 2009|archive-date=2013-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723091807/http://www.gdansk.pl/samorzad%2C62%2C733.html}}</ref><sup>[theo thứ tự niên đại]</sup>

{| cellpadding="10"
|- style="vertical-align:top;"
|
* {{flagicon|Đức}} [[Bremen]] của [[Đức]] <small>''(since 1976)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Finland}} [[Turku]] của [[Phần Lan]] <small>''(since 1987)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Tây Ban Nha}} [[Barcelona]] của [[Tây Ban Nha]] <small>''(since 1990)''</small> <ref name="Gdańsk"/><ref name="Barcelona">{{chú thích web|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Barcelona internacional - Ciutats agermanades|publisher=© 2006-2009 [http://www.bcn.es/catala/copyright/welcome2.htm Ajuntament de Barcelona]|language=es|access-date=ngày 13 tháng 7 năm 2009|archive-date=2012-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127043638/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html}}</ref>
* {{flagicon|Hoa Kỳ}} [[Cleveland, Ohio|Cleveland]] của [[Hoa Kỳ]] <small>''(since 1990)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Thụy Điển}} [[Kalmar]] của [[Thụy Điển]] <small>''(since 1991)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Denmark}} [[Helsingør]] của [[Đan Mạch]] <small>''(since 1992)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Pháp}} [[Marseille]] của [[Pháp]] <small>''(since 1992)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
||
* {{flagicon|Pháp}} [[Rouen]] ở [[Pháp]] <small>''(since 1992)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Nga}} [[Kaliningrad]] của [[Nga]] <small>''(since 1993)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|United Kingdom}} [[Metropolitan Borough of Sefton|Sefton]] của [[Vương quốc Anh]] <small>''(since 1993)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Nga}} [[Sankt-Peterburg]] của [[Nga]] <small>''(since 1993) <ref name="Gdańsk"/><ref name="St. Petersburg">{{chú thích web |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |title=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |publisher=Saint Petersburg City Government |access-date=ngày 23 tháng 3 năm 2008 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities }}</ref>''</small>
* {{flagicon|Kazakhstan}} [[Astana]] của [[Kazakhstan]] <small>''(since 1996)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Ukraine}} [[Odessa]] của [[Ukraina]] <small>''(since 1996)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
||
* {{flagicon|Hà Lan}} [[Rotterdam]] của [[Hà Lan]] <small>''(since 1998)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Lithuania}} [[Vilnius]] của [[Litva]] <small>''(since 1998)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Pháp}} [[Nice]] của [[Pháp]] <small>''(since 1999)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|PRC}} [[Thượng Hải]], [[Trung quốc]] <small>''(since 2004)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Italy}} [[Palermo]], [[Ý]] <small>''(since 2005)''</small> <ref name="Gdańsk"/>
* {{flagicon|Poland}} [[Bytów]] của [[Ba Lan]] <small>''(since 2007)''</small><ref>{{Chú thích web |url=http://www.bytow.com.pl/index_en.php |ngày truy cập=2010-06-02 |tựa đề=Bytów official web site |archive-date=2006-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021164426/http://www.bytow.com.pl/index_en.php }}</ref>
|}

[[Tập tin:Gdansk panorama z kosciola.jpg|600px|centre|nhỏ|Toàn cảnh Gdańsk]]

=== Thư mục ===
* {{chú thích sách|last=Kimmich|first=Christoph M|title=The free city: Danzig and German foreign policy, 1919-1934|url=http://books.google.com/books?id=-3VxQgAACAAJ|access-date=8 tháng 3 năm 2010|year=1968|publisher=[[Yale University Press]], New Haven, Connecticut|ref=Kimmich68}}{{Liên kết hỏng|date=2021-10-12 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{chú thích sách|last=Rudziński|first=Grzegorz |title=Gdańsk|url=http://books.google.com/books?id=9AKfPQAACAAJ|access-date =26 tháng 2 năm 2010|date=1 tháng 3 năm 2001|publisher=Bonechi|isbn=9788847605176|ref=Rudziński69}}
* {{chú thích sách|last=Simson|first=Paul |title=Geschichte Der Stadt Danzig|url=http://books.google.com/books?id=DSmxtiBx4CoC|access-date =26 tháng 2 năm 2010|date=tháng 10 năm 2009|publisher=BiblioBazaar, LLC|isbn=9781115532563|ref=Simson70}}

== Hình ảnh ==
<gallery mode="nolines">
File:Mercado, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 02.jpg|Sảnh chợ ''Hala Targowa'' Gdańsk
File:John III Sobieski Monument in Gdańsk 2669.JPG|Tượng đài [[John III Sobieski]] ở Gdańsk
File:Sobieski Crown.PNG|Phù hiệu của John III Sobieski
File:Golden Gate, Główne Miasto, Gdańsk, Poland - 20090102.jpg|[[Cổng vàng (Gdańsk)|Cổng vàng ''Złota Brama'']]
File:Danzig-Krantor01.jpg|Cảng thời trung cổ ''Żuraw''
File:Gdanzk Downtown.JPG|Trung tâm Gdańsk
File:Gdańsk ulica Tobiasza 9 – Hotel Admirał.JPG|Khách sạn Admirał ở Gdańsk
File:Przymorze-obroncow wybrzeza nowe bloki.jpg|Đường Obrońców Wybrzeża
File:Molo Brzezno Gdansk 2022 aerial.jpg|Cảng ''Molo'' ở Brzeźno-Gdańsk
File:2010-07-08-gdansk-by-RalfR-067.jpg|Đường Mariacka
File:1707 zespół Twierdzy Wisłoujście 2.jpg|Pháo đài Wisłoujście
File:Gdańsk by Joymaster - 193.JPG|[[Nhà thờ lớn Oliwa]]
File:Gdańsk St Catherine church.jpg|Nhà thờ st. Catherine ở Gdańsk
File:Westerplatte-Denkmal Danzig 2010.jpg|[[Westerplatte]] – tượng đài gần Gdańsk
File:Gdańsk, Ratusz Staromiejski - fotopolska.eu (286955).jpg|Toà thị chính cũ
File:UG - WPiA ubt.jpeg|Đại học Gdańsk – Ngành luật
File:Palacio de Oliwa, Gdansk, Polonia, 2013-05-21, DD 02.jpg|[[Cung điện Abbot ở Oliwa]]
File:Gdańsk - Townhouses, Długi Targ street.JPG|Gdańsk – đường ''Długi Targ''
File:Gdańsk - Townhouses.JPG|Gdańsk – Townhouses
File:Gdańsk - Neptune's Fountain.JPG|Gdańsk – Neptun
* {{flagicon|SWE}} '''[[Kalmar]]''', [[Thụy Điển]] e's Fountain
File:Gdańsk, Old Town.JPG|Phố cổ Gdańsk
File:Gdańsk - Old Town, Mariacka street.JPG|Phố cổ Gdańsk, đường Mariacka
File:Danzig-Werftarbeiterdenkmal.jpg|Tượng đài Fallen Shipyard Workers năm 1970 ở Gdańsk
File:Pl-gdansk stagiewna.jpg|Cổng ''Stągiewna''
File:Pl gdansk church saint barbara.jpg|Nhà thờ Saint Barbara
File:Baszta Łabędź Gdańsk.jpg|Tháp thiên nga ''Baszta Łabędź''
File:Tramwaj Herbrand 1873 Gdańsk.jpg|Xe ngựa Herbrand, 1873
File:John Paul II Monument Gdansk-Zaspa.jpg|Tượng đài Pope Saint
File:Port of Gdansk from mainmast of Fryderyk Chopin.jpg|[[Cảng Gdańsk]]
File:Arabian camel with young.jpg|Lạc đà Ả Rập ở vườn thú Gdańsk
File:Wisloujscie fortress Gdansk.jpg|[[Pháo đài Wisłoujście]] ở Gdańsk
File:Westerplatte beach.jpg|Biển Westerplatte
File:Gdansk University of Technology by night.jpg|[[Dại học kỹ thuật Gdańsk]] buổi tối
File:Tugboats at work.jpg|Tàu kéo ở [[Remontowa]]
File:Gdańsk Licznik rowerowy Wrzeszcz.jpg|Ngày đạp xe ở Gdańsk
</gallery>

== Tham khảo và Chú thích ==
{{Tham khảo|colwidth=30em}}

== Liên kết ngoài ==
{{commons|Gdańsk}}
* [http://www.en.gdansk.gda.pl/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080718011301/http://www.en.gdansk.gda.pl/ |date=2008-07-18 }}
* [http://www.shopandsee.eu/ Official Tourist Board website] - Tourist Guide as well as shopping guide
* {{pl icon}} [http://www.wirtualny.gdansk.pl/ Virtual Gdańsk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220124558/http://www.wirtualny.gdansk.pl/ |date=2014-12-20 }} (portal)
* [http://panoramiczne.com.pl/blog/trojmiasto/gdansk/mariacka/01/ Mariacka Street Panoramic Photo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725224352/http://panoramiczne.com.pl/blog/trojmiasto/gdansk/mariacka/01/ |date=2011-07-25 }}
* http://www.gdanskmiasto.pl/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722020510/http://www.gdanskmiasto.pl/ |date=2010-07-22 }} (Polish)
{{Template group
|list =
{{Gdansk}}
{{Principal cities of Poland}}
{{Pomeranian Voivodeship|state=autocollapse}}
{{Hanseatic League}}
{{Polish coast|state=autocollapse}}
{{Coord|54|21|N|18|40|E|display=title}}
}}

{{Thể loại Commons|Gdańsk}}

{{DEFAULTSORT:Gdansk}}
[[Thể loại:Gdańsk| ]]
[[Thể loại:Thành phố của Ba Lan]]
[[Thể loại:Lịch sử Ba Lan]]
[[Thể loại:Thành phố cảng biển Baltic]]
[[Thể loại:Tỉnh Pomorskie]]
[[Thể loại:Liên minh Hanse]]
[[Thể loại:Khu dân cư thành lập thế kỷ 10]]
[[Thể loại:Huyện thành phố của Ba Lan]]
[[Thể loại:Thành phố Pomorskie]]
[[Thể loại:Địa điểm Holocaust ở Ba Lan]]
[[Thể loại:Thành phố cảng Ba Lan]]
[[Thể loại:Thủ đô cựu quốc gia]]

title: Gdańsk

Hạt: Ba Lan

Tỉnh: Pomorskie

Huyện: Huyện-thành phố

Được thành lập: Thế kỷ 10

title: Chính quyền

• Thị trưởng: Paweł Adamowicz (PO)

title: Diện tích

title: Dân số (2019)

Múi giờ: UTC+1, Giờ chuẩn Trung Âu

• Mùa hè (DST): CEST (UTC+2)

Thành phố kết nghĩa: Vilnius

Car plates: GD


text:
# Cecilio Zubillaga Perera
Cecilio Zubillaga Perera, hay còn được gọi là Chio Zubillaga, là một nhà báo người Venezuela. Ông sinh ra ở Carora, bang Lara vào ngày 1 tháng 2 năm 1887 và mất ở đó vào ngày 25 tháng 7 năm 1948.

## Tiểu sử
Ông đã viết rất nhiều bài báo về lịch sử và các vấn đề xã hội cho các tờ báo ở Carora, Barquisimeto và Caracas, dù ông ít được học tập chính quy và phần lớn là tự học. Ông cũng là thành viên của Học viện Lịch sử Quốc gia Venezuela.

### Đề cập
Nhà sử học Guillermo Morón đã xuất bản một tuyển tập các bài báo và các bài viết khác của ông với tựa đề La Voz del Común. Các nhà văn Rafael Montes de Oca Martínez và Juan Páez Ávila đã bàn luận về cuộc đời của ông trong các cuốn sách có tựa đề Biografía de un Genio Popular và Chío Zubillaga, Caroreño Universal.

wikiname: viwiki

title: Cecilio Zubillaga Perera

in_language: vi

wikitext:
{{Không nguồn}}
'''Cecilio Zubillaga Perera''', hay còn được gọi là '''Chio Zubillaga''', là một [[nhà báo]] người [[Venezuela]]. Ông sinh ra ở [[Carora]], [[Lara (bang)|bang Lara]] vào ngày 1 tháng 2 năm 1887 và mất ở đó vào ngày 25 tháng 7 năm 1948.

== Tiểu sử ==
Ông đã viết rất nhiều bài báo về [[lịch sử]] và các vấn đề xã hội cho các tờ báo ở [[Carora]], [[Barquisimeto]] và [[Caracas]], dù ông ít được học tập chính quy và phần lớn là tự học. Ông cũng là thành viên của Học viện Lịch sử Quốc gia Venezuela.

=== Đề cập ===
Nhà sử học [[Guillermo Morón]] đã xuất bản một tuyển tập các bài báo và các bài viết khác của ông với tựa đề ''La Voz del Común''. Các nhà văn Rafael Montes de Oca Martínez và Juan Páez Ávila đã bàn luận về cuộc đời của ông trong các cuốn sách có tựa đề ''Biografía de un Genio Popular'' và ''Chío Zubillaga, Caroreño Universal''.

== Tham khảo ==
{{Tham khảo}}

{{Authority control}}

{{Sơ khai nhà báo}}

{{DEFAULTSORT:Zubillaga Perera, Cecilio}}
[[Thể loại:Nhà báo Venezuela]]
[[Thể loại:Nhà báo thế kỷ 20]]
[[Thể loại:Sinh năm 1887]]
[[Thể loại:Mất năm 1948]]


text:
# Eudonia tyraula
Eudonia tyraula là một loài bướm đêm trong họ Crambidae.

title: Eudonia tyraula

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Eudonia tyraula''
| image =
| image_caption =
| status =
| status_system =
| status_ref =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vảy|Lepidoptera]]
| familia = [[Crambidae]]
| genus = ''[[Eudonia]]''
| species = '''''E. tyraula'''''
| binomial = ''Eudonia tyraula''
| binomial_authority = (Meyrick, 1899)
| synonyms = *''Scoparia tyraula'' <small>Meyrick, 1899</small>
}}
'''''Eudonia tyraula''''' là một loài [[bướm đêm]] trong họ [[Crambidae]].<ref name = "COL">{{chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Eudonia+tyraula/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|accessdate = ngày 19 tháng 6 năm 2014 |author= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|year= 2011|publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref><ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref>

==Chú thích==
{{Tham khảo}}

==Liên kết ngoài==
*{{wikispecies-inline|Eudonia tyraula|''Eudonia tyraula''}}
*{{commonscat-inline|Eudonia tyraula|''Eudonia tyraula''}}

[[Thể loại:Eudonia]]

{{Scopariinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Animalia

Ngành (phylum): Arthropoda

Lớp (class): Insecta

Bộ (ordo): Lepidoptera

Họ (familia): Crambidae

Chi (genus): Eudonia

Loài (species): E. tyraula

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Eudonia tyraula · (Meyrick, 1899)

title: Danh pháp đồng nghĩa

Danh pháp đồng nghĩa: - Scoparia tyraula Meyrick, 1899


text:
# Symplocos verrucisurcula
Symplocos verrucisurcula là một loài thực vật thuộc họ Symplocaceae. Đây là loài đặc hữu của Ecuador. Môi trường sống tự nhiên của chúng là vùng núi ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

title: Symplocos verrucisurcula

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 7 2018}}

{{Bảng phân loại
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh Cúc|Asterids]]
| ordo = [[Bộ Thạch nam|Ericales]]
| familia = [[Họ Dung|Symplocaceae]]
| genus = ''[[Symplocos]]''
| species = '''''S. verrucisurcula'''''
| binomial = ''Symplocos verrucisurcula''
| binomial_authority = B. Ståhl
| image =
| name = ''Symplocos verrucisurcula''
}}
'''''Symplocos verrucisurcula''''' là một loài [[thực vật]] thuộc họ [[Họ Dung|Symplocaceae]]. Đây là loài [[đặc hữu]] của [[Ecuador]]. [[Môi sinh|Môi trường sống]] tự nhiên của chúng là [[vùng núi]] ẩm nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới.

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* Barriga, P. & Pitman, N. 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/46218/all ''Symplocos verrucisurcula'']. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Red List of Threatened Species. ] Truy cập 23 tháng 8 năm 2007.

{{DEFAULTSORT:Symplocos verrucisurcula}}
[[Thể loại:Thực vật Ecuador]]
[[Thể loại:Symplocos|V]]
[[Thể loại:Thực vật dễ tổn thương]]
[[Thể loại:Thực vật đặc hữu Ecuador]]

{{Ericales-stub}}

title: Tình trạng bảo tồn

Tình trạng bảo tồn: · Sắp nguy cấp (IUCN 3.1)

title: Phân loại khoa học

Giới (regnum): Plantae

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Asterids

Bộ (ordo): Ericales

Họ (familia): Symplocaceae

Chi (genus): Symplocos

Loài (species): S. verrucisurcula

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Symplocos verrucisurcula · B. Ståhl


text:
# Tithonia pedunculata
Tithonia pedunculata là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Loài này được Cronquist miêu tả khoa học đầu tiên năm 1965.

title: Tithonia pedunculata

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Tithonia pedunculata''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Cúc|Asterales]]
| familia = [[Họ Cúc|Asteraceae]]
| genus = ''[[Tithonia]]''
| species = '''''T. pedunculata'''''
| binomial = ''Tithonia pedunculata''
| binomial_authority = Cronquist, 1965
}}
'''''Tithonia pedunculata''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Cúc]]. Loài này được Cronquist miêu tả khoa học đầu tiên năm 1965.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-107848| title=''Tithonia pedunculata''|access-date=ngày 4 tháng 6 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Liên kết ngoài==
{{commonscat|Tithonia pedunculata}}
{{Wikispecies|Tithonia pedunculata}}

[[Thể loại:Tithonia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1965]]

{{Heliantheae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots

Bộ (ordo): Asterales

Họ (familia): Asteraceae

Chi (genus): Tithonia

Loài (species): T. pedunculata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Tithonia pedunculata · Cronquist, 1965


text:
# Microdes
Microdes là một chi bướm đêm thuộc họ Geometridae.

## Các loài
- Microdes arcuata
- Microdes asystata
- Microdes decora
- Microdes diplodonta
- Microdes epicryptis
- Microdes haemobaphes
- Microdes leptobrya
- Microdes melanocausta
- Microdes oriochares
- Microdes quadristrigata
- Microdes squamulata
- Microdes typhopa
- Microdes villosata

title: Microdes

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| image = Microdes sp. (5147355162).jpg
| image_width = 300px
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh vẩy|Lepidoptera]]
| familia = [[Geometridae]]
| subfamilia = [[Larentiinae]]
| tribus = [[Eupitheciini]]
| genus = '''''Microdes'''''
| genus_authority = Guenee, 1857<ref>{{chú thích web|title=Home of Ichneumonoidea|publisher=Dicky Sick Ki Yu|access-date =2013|work=Taxapad|date=1997-2012|url=http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82845764|archive-date = ngày 13 tháng 8 năm 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813223431/http://www.taxapad.com/local.php?taxonidLC=82845764}}</ref>
| synonyms = * ''Oesymna'' <small>Walker, 1869</small>
| name = ''Microdes''
}}
'''''Microdes''''' là một chi [[bướm đêm]] thuộc họ [[Geometridae]].<ref name = "COL">{{Chú thích web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/microdes/match/1|tiêu đề= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|tác giả 1= Bisby |first = F.A. |last2 = Roskov |first2 = Y.R. |last3 = Orrell |first3 = T.M. |last4 = Nicolson |first4 = D. |last5 = Paglinawan |first5 = L.E. |last6 = Bailly |first6 = N. |last7 = Kirk |first7 = P.M. |last8 = Bourgoin |first8 = T. |last9 = Baillargeon |first9= G. |last10 = Ouvrard |first10 = D.|năm= 2011|nhà xuất bản= Species 2000: Reading, UK.|ngày truy cập= ngày 24 tháng 9 năm 2012}}</ref>

==Các loài==
*''[[Microdes arcuata]]''
*''[[Microdes asystata]]''
*''[[Microdes decora]]''
*''[[Microdes diplodonta]]''
*''[[Microdes epicryptis]]''
*''[[Microdes haemobaphes]]''
*''[[Microdes leptobrya]]''
*''[[Microdes melanocausta]]''
*''[[Microdes oriochares]]''
*''[[Microdes quadristrigata]]''
*''[[Microdes squamulata]]''
*''[[Microdes typhopa]]''
*''[[Microdes villosata]]''

== Hình ảnh ==
<gallery>
Tập tin:Microdes sp. (5147355232).jpg
</gallery>

==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{wikispecies-inline}}
* {{commonscat-inline|Microdes}}
* [http://www.nhm.ac.uk/jdsml/research-curation/projects/butmoth/GenusList3.dsml?searchPageURL=index.dsml&SUPERFAMIL=&FAMILYqtype=starts+with&FAMILY=geometridae&SUBFAMILYqtype=starts+with&SUBFAMILY=&TRIBEqtype=starts+with&TRIBE=&SUBTRIBEqtype=starts+with&SUBTRIBE=&GENUSqtype=starts+with&GENUS=&AUTHORqtype=starts+with&AUTHOR=&YEARqtype=equals&YEAR=&sort=GENUS Natural History Museum Lepidoptera genus database]

[[Thể loại:Eupitheciini]]
[[Thể loại:Bướm đêm châu Đại Dương]]

{{Eupitheciini-stub}}

title: Phân loại khoa học

Họ (familia): Geometridae

Phân họ (subfamilia): Larentiinae

Tông (tribus): Eupitheciini

Chi (genus): Microdes · Guenee, 1857

title: Danh pháp đồng nghĩa

Danh pháp đồng nghĩa: - Oesymna Walker, 1869


text:
# Corydalis zambuii
Corydalis zambuii là một loài thực vật có hoa trong họ Anh túc. Loài này được C.E.C.Fisch. & Kaul mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.

title: Corydalis zambuii

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Corydalis zambuii''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Mao lương|Ranunculales]]
| familia = [[Papaveraceae]]
| genus = ''[[Corydalis]]''
| species = '''''C. zambuii'''''
| binomial = ''Corydalis zambuii''
| binomial_authority = C.E.C.Fisch. & Kaul, 1940
}}
'''''Corydalis zambuii''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Anh túc]]. Loài này được C.E.C.Fisch. & Kaul mô tả khoa học đầu tiên năm 1940.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2739434| title=''Corydalis zambuii''|access-date =ngày 21 tháng 8 năm 2013| author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}
==Liên kết ngoài==
*{{commonscat-inline|Corydalis zambuii}}
*{{wikispecies-inline|Corydalis zambuii}}
*{{IPNI2|Corydalis zambuii|672581-1|access-date =ngày 21 tháng 8 năm 2013}}

[[Thể loại:Corydalis]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1940]]

{{Papaveraceae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Ranunculales

Họ (familia): Papaveraceae

Chi (genus): Corydalis

Loài (species): C. zambuii

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Corydalis zambuii · C.E.C.Fisch. & Kaul, 1940


text:
# Nomada palmeni
Nomada palmeni là một loài Hymenoptera trong họ Apidae. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1888.

title: Nomada palmeni

wikitext:
{{nhan đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Nomada palmeni''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật Chân khớp|Arthropoda]]
| classis = [[Côn trùng|Insecta]]
| ordo = [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]]
| familia = [[Họ Ong mật|Apidae]]
| subfamilia = [[Nomadinae]]
| tribus = [[Nomadini]]
| genus = ''[[Nomada]]''
| species = '''''N. palmeni'''''
| binomial = ''Nomada palmeni''
| binomial_authority = Morawitz, 1888
}}
'''''Nomada palmeni''''' là một loài [[Bộ Cánh màng|Hymenoptera]] trong họ [[Họ Ong mật|Apidae]]. Loài này được Morawitz mô tả khoa học năm 1888.<ref>{{Reftabel|2008-ITIS|Dier}}</ref>
==Chú thích==
{{Tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{Wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Nomada]]
[[Thể loại:Động vật được mô tả năm 1888]]

{{Nomadinae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Hymenoptera

Họ (familia): Apidae

Phân họ (subfamilia): Nomadinae

Tông (tribus): Nomadini

Chi (genus): Nomada

Loài (species): N. palmeni

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Nomada palmeni · Morawitz, 1888


text:
# Lonchocarpus fendleri
Lonchocarpus fendleri là một loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được Benth. miêu tả khoa học đầu tiên.

title: Lonchocarpus fendleri

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Lonchocarpus fendleri''
| status =
| status_system =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| unranked_ordo = [[Nhánh hoa Hồng|Rosids]]
| ordo = [[Bộ Đậu|Fabales]]
| familia = [[Họ Đậu|Fabaceae]]
| genus = ''[[Lonchocarpus]]''
| species = '''''L. fendleri'''''
| binomial = ''Lonchocarpus fendleri''
| binomial_authority = Benth.
}}
'''''Lonchocarpus fendleri''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Đậu]]. Loài này được Benth. miêu tả khoa học đầu tiên.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-19855| title=''Lonchocarpus fendleri''|access-date = ngày 5 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

== Liên kết ngoài ==
*{{commonscat-inline|Lonchocarpus fendleri}}
*{{Wikispecies-inline|Lonchocarpus fendleri}}

[[Thể loại:Chi Đậu dáo]]

{{Millettieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

(không phân hạng): Angiospermae Eudicots Rosids

Bộ (ordo): Fabales

Họ (familia): Fabaceae

Chi (genus): Lonchocarpus

Loài (species): L. fendleri

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Lonchocarpus fendleri · Benth.


text:
# Rocinela oculata
Rocinela oculata là một loài chân đều trong họ Aegidae. Loài này được Harger miêu tả khoa học năm 1883.

title: Rocinela oculata

wikitext:
{{Mồ côi|date=tháng 8 2020}}

{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Rocinela oculata''
| image =
| image caption =
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| familia = [[Aegidae]]
| classis = [[Lớp Giáp mềm|Malacostraca]]
| ordo = [[Bộ Chân đều|Isopoda]]
| genus = ''[[Rocinela]]''
| species = '''''R. oculata'''''
| binomial = ''Rocinela oculata''
| binomial_authority = Harger, 1883
}}
'''''Rocinela oculata''''' là một loài [[Bộ Chân đều|chân đều]] trong họ [[Aegidae]]. Loài này được Harger miêu tả khoa học năm 1883.<ref>Schotte, M. (2010). ''Rocinela oculata'' Harger, 1883. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[Cơ sở dữ liệu sinh vật biển]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=256474</ref>
==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

==Tham khảo==
* {{Wikispecies nội dòng}}

[[Thể loại:Rocinela]]

{{Isopoda-stub}}

title: Phân loại khoa học

Lớp (class): Malacostraca

Bộ (ordo): Isopoda

Họ (familia): Aegidae

Chi (genus): Rocinela

Loài (species): R. oculata

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Rocinela oculata · Harger, 1883


text:
# Oplonia purpurascens
Oplonia purpurascens là một loài thực vật có hoa trong họ Ô rô. Loài này được (Griseb.) Stearn mô tả khoa học đầu tiên năm 1971.

title: Oplonia purpurascens

wikitext:
{{tiêu đề nghiêng}}
{{Bảng phân loại
| name = ''Oplonia purpurascens''
| status =
| status_sysem =
| status_ref =
| image =
| image_caption =
| regnum = [[Thực vật|Plantae]]
| unranked_divisio = [[Thực vật có hoa|Angiospermae]]
| unranked_classis = [[Thực vật hai lá mầm thật sự|Eudicots]]
| ordo = [[Bộ Hoa môi|Lamiales]]
| familia = [[Họ Ô rô|Acanthaceae]]
| genus = ''[[Oplonia]]''
| species = '''''O. purpurascens'''''
| binomial = ''Oplonia purpurascens''
| binomial_authority = ([[August Heinrich Rudolf Grisebach|Griseb.]]) [[William Thomas Stearn|Stearn]]
}}
'''''Oplonia purpurascens''''' là một loài [[thực vật có hoa]] trong [[họ Ô rô]]. Loài này được (Griseb.) Stearn mô tả khoa học đầu tiên năm 1971.<ref>{{chú thích web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50281786| title=''Oplonia purpurascens''|access-date = ngày 4 tháng 6 năm 2013 | author=The Plant List | year =2010}}</ref>

==Chú thích==
{{tham khảo|30em}}

[[Thể loại:Oplonia]]
[[Thể loại:Thực vật được mô tả năm 1971]]

{{Ruellieae-stub}}

title: Phân loại khoa học

Bộ (ordo): Lamiales

Họ (familia): Acanthaceae

Chi (genus): Oplonia

Loài (species): O. purpurascens

title: Danh pháp hai phần

Danh pháp hai phần: Oplonia purpurascens · (Griseb.) Stearn