text:
# ادبیات ارمنی
ادبیات ارمنی یکی از قدیمی‌ترین و غنی‌ترین ادبیات جهان است. موسس خورناتسی «پدر تاریخ‌نگاری ارمنیان» در سده پنجم میلادی در مورد ادبیات ارمنی پیش از سده پنجم اطلاعات بسیار پرارزشی به ما می‌دهد. بنا به اطلاعات خورناتسی کتاب‌های متعدد معابد بت‌پرستی، کتاب‌های حکایات، قباله‌های منعقده بین شاهزادگان مختلف و غیره وجود داشته‌اند.
فولکلور مردمی نیز در آن دوران ترقی کرده بود. معلوم است که حتی قبل، در زمان تیگران دوم، در پایتخت‌های تیگراناکرت و آرتاشات غیر از نمایش‌های یونانی نمایش‌هایی نیز به زبان ارمنی اجرا می‌شد. لیکن بجز از این و چند گواهی دیگر، بزرگترین پدیده زبان ادبی قدیمی ارمنی یعنی (ارمنی کلاسیک)، گرابار است که با توانگری، کم اهمیت تر از زبان یونانی باستان نیست. در سده پنجم کتاب مقدس و کتاب‌های متعدد دیگر به‌طور صحیح از یونانی به ارمنی کلاسیک ترجمه شدند.
با ابداع الفبای ارمنی و سپس برگردان انجیل به این زبان توسعه ادبیات ارمنی آغاز گشت.
از نخستین آثار برجسته ادب ارمنی می‌توان به پهلوان نامه منظومی به نام داوید ساسونی اشاره نمود. این حماسه، داستان پیکار یک پهلوان ارمنی با سلطه اعراب برای رهایی مردم ارمنستان است. سپس ترجمهٔ برخی ار کتب ارسطو، و آنگاه داستان اسکندر و بعد هم نوشتن کتاب «تاریخ ارمنستان» که این کتاب را موسس خورناتسی نوشته و به زبان‌های فرانسوی و آلمانی و انگلیسی نیز ترجمه شده‌است.
غزل‌سرودهای دینی از سده پنجم نقشی مهمی در ادب ارمنی پیدا نمود که بیشتر در آیین‌های مذهبی بکار می‌رفت. نقطه اوج این گونه ادبی اثر عرفانی گریگور نارِکاتسی به نام «سوگنامه نارک» است که در سده دهم زایشی نگاشته شده‌است. این شاهکار نارِک یکی از پرخواننده‌ترین اثر نزد ارمنیان تا به امروز است. سوگنامه نارک از سوی آزاد ماتیان به فارسی نیز ترجمه گشته است.
با آمدن سده دوازدهم سخن ارمنی شاهد برامیدن یکی دیگر از غنایی سرایان خود یعنی نرسس شنورهالی بود. این جاثلیق سوگنامه‌ای در سقوط اِدِسا و سرودهایی «شاراکان‌ها» از خود بجا نهاد. دوره این دو سراینده برجسته یعنی سده‌های ده تا چهارده میلادی را دوره زرین ادبیات ارمنی نام نهاده‌اند.

## ابداع حروف ارمنی
به گواهی یک صدای مورخین قدیمی ارمنی، وقتی که ساهاک پارتو و مسروپ ماشتوتس به پادشاه ورامشاپوه برای داشتن حروف و ادبیات ارمنی مراجعه می‌کنند و می‌خواهند که نظر او را نیز جویا شوند، پادشاه به آن‌ها پاسخ می‌دهد که خود آگاهی یافته‌است که پیش اسقفی به نام «دانیل» حروف ارمنی وجود دارند و بلافاصله یکی از نزدیکان درباریش به نام «واهریج» را به نزد دانیل می‌فرستند تا حروف را بیاورد.

خورناتسی او را شخصی محترم و آرزومند انجام چنین کاری (یعنی ایجاد و خلق حروف) نامیده و شرح زیر را ارائه کرده‌است:
«واهریچ به نزد دانیل رفته و حروفی را که از مدت‌ها قبل پیدا شده بود، با خود آورده و به ساهاک و مسروپ داد. آن‌ها خود با یادگیری و آموختن آن‌ها به چند پسر بچه، متوجه شدند که این حروف برای بیان تمام هجاهای ارمنی کافی نبودند. بدین تربیت مشخص می‌شود که حروفی که از مدت‌ها قبل پیدا شده و نزد دانیل بودند یعنی حروفی که احتمالاً در زمان‌های مهرپرستی مورد استفاده ارمنیان قرار می‌گرفتند، دیگر کهنه شده، ناقص و غیرقابل استفاده بودند.»

در آن زمان چنان‌که غازار پاربه‌تسی می‌نویسد:
«به خواهش قلبی پادشاه ورامشاپوه، این مأموریت خطیر یعنی اختراع حروف ارمنی را مسروپ ماشتوتس بعهده می‌گیرد و پس از زحمات طاقت فرسا و تلاش فراوان موفق به انجام این امر تاریخی می‌گردد.»
اختراع الفبای ارمنی روحیه جدیدی به جامعه و متفکرین می‌بخشد. فعالیت پرشور و شدیدی در زمینه ابداع ادبی و ترجمه‌ها به عمل می‌آید. در مناطق گوناگون ارمنستان مدارس متعددی افتتاح می‌شوند و شاگردان فراوانی جمع می‌شوند تا با استفاده از حروف جدید، زبان ارمنی و نیز زبان‌های دیگر را فرا گیرند.

در فعالیت‌های شدیدی که در آموزش زبان و ادبیات ارمنی انجام می‌شوند بزرگترین نقش را مسروپ ماشتوتس بازی نمود. مؤسس خورناتسی در مورد وی بحق گفته‌است:
«فکرش خالق، سخنانش درخشان، فعالیت‌هایش پرطاقت، عشق اش بی ریا و در آموزش خستگی ناپذیر بود و در اخلاق وی نه تکبر و نه چاپلوسی هیچ‌یک نتوانستند رخنه کنند. مطابق اطلاعات مورخین ارمنی، ماشتوتس همچنین در نواحی مرزی ارمنستان نیز به فعالیت‌های فرهنگی دست می‌زند.»
به‌وجود آمدن ادبیات ارمنی در تاریخ ارمنیان دارای اهمیت عظیم فرهنگی، سیاسی و اجتماعی گردید.

## ادبیات ارمنی در سده پنجم میلادی
در سده پنجم پس از اختراع حروف، ادبیات خود ویژه ارمنی به وجود آمده و ترقی نمود. در عین حال کتب متعددی از زبان‌های یونانی و آشوری ترجمه گردید.
آثار ترجمه شده به‌طور عمده کتاب‌های مذهبی بودند که از حیث فن ترجمه (کتاب مقدس، تفسیرها و نطق ها) ی هوهان وسکبران،(به معنی زرین کلام) و «وقایع‌نامه» اوسبیوس قیصری و غیره را می‌توان ذکر نمود.

از اولین مؤلفین ارمنی که در عین حال به ترجمه کتب نیز اشغال داشته می‌توان مشهورترینشان یعنی مسروپ ماشتوتس، یزنیک کوغباتسی، گوریون، «هوسپ پاغناتسی» و «هوهان یگغیاتسی» و یکی از مؤثرترین سازماندهندگان ادبیات ارمنی یعنی ساهاک پارتو را باید نام برد که غازار پاربتسی دربارهٔ وی نوشته است:
«با دانش کامل خود از بسیاری از دانشمندان یونان برتر بود. او واقعاً بر حروف صدا دار و فن بیان و نطق تسلط داشت. به ویژه از فلسفه اطلاع کامل داشت.»
ادبیات ترجمه‌ای ارمنی پیوسته پس از سده پنجم ادامه یافت. این ادبیات از این نظر برای تاریخ و فرهنگ اهمیت داردکه چون متن‌های اصلی برخی از آثار ارزشمند یونانی که گم شده و به دست ما نرسیده‌اند، دانشمندان فقط با استفاده از متن‌های ترجمه شده ارمنی می‌توانند بر کم و کیف آن‌ها آگاهی یابند.
پس از بنیان‌گذاری ادبیات ملی ارمنی در سده پنجم، به ویژه تاریخ نویسی، نطق مذهبی و ادبیات تذکره نویسی، اشعار کلیسا، فلسفه و غیره ترقی نمود. از ناطقین و فلاسفه این دوران یزنیک کوغباتسی
با کتاب «ضد فرقه‌ها» یا «تکذیب فرقه‌ها». داویت آنهاقت با کتاب‌های «مرزهای حکمت» و «تفسیر سهویات ارسطو» و سایر آثار، هوهان مانداگونی را با «نطق ها» یش باید نام برد. این چهره‌ها از تحصیل‌کرده‌ترین شخصیت‌های عصر خود بودند. لیکن از حیث اهمیت اجتماعی-تاریخی و ارزش‌های علمی آثار خود، آگاتانگلوس، کوریون، پاوستوس بوزاند، مؤسس خورناتسی، یغیشه وارداپت و غازار پاربتسی، مشهورتر هستند و در عین حال که تاریخ‌نویس هستند از عالی‌ترین نمایندگان و چهره‌های ادبیات کهن ارمنی به‌شمار می‌روند.
جریان عادی ترقی ادبیات نمی‌توانست مجزا از مبارزه طبقاتی آن عصر باشد. بدین ترتیب معلوم می‌شود روحانیت مسیحی که مبین منافع فئودال‌ها بود با موتیف‌ها و تم‌های دنیوی موجود در ادبیات مخالف بود و رفتار بسیار منفی نسبت به فولکلور مردمی داشت. سبک‌های ادبیات اصیل هنری فقط به صورت اشعار مربوط به مراسم کلیسا کتباً حفظ می‌شد که با محتوای مذهبی-جزم اندیشانه خود نمی‌توانستند بیانگر ارزش‌های عالی هنری باشند. فقط مورخین از اوضاع اجتماعی، روابط سیاسی و فولکلور مردمی صحبت می‌کنند.
این امر که از سده پنجم هیچگونه اثر کتبی کامل هنری و دنیوی به ما نرسیده‌است، نشانگر این مطلب است که دوران شکل‌گیری ادبیات چنان مسائلی وجود داشت که مانع از شکل‌گیری و پیشرفت ادبیات هنری و دنیوی بودند.
برخی نهضت‌های دهقانی و مذهبی به عنوان تبلوری از مبارزه طبقاتی علیه فئودالیسم، در داخل کشور بوقوع می‌پیوست. از این رو حکومت کلیسا که در آن زمان از حیث اجتماعی مقتدر بوده و امور مدارس و ادبیات را در دست داشت، از یک سو به پیشرفت و ترقی ادبیات مذهبی-کلیسایی همت می‌گماشت و از دیگر سو در قبال فولکلور مردمی و جنبه‌های دنیوی ادبیات روش خصمانه‌ای اتخاذ می‌نمود. مثلاً یکی از مؤلفین دینی سده پنجم یعنی هوهان مانداگونی در مورد هنر عاشق‌ها و نمایش‌های تئاتری عاشق‌ها در نطق‌های خود با انزجار صحبت می‌کند.
همچنین می‌دانیم که چگونه دانشمندان تاریخ‌نگار مورد تعقیب و آزار ناآگاهانه قرار می‌گرفتند زیرا آنان در قبال حکام دیدگاه انتقادی داشتند.
بدین ترتیب از همان آغاز دوران پیدایش ادبیات ارمنی ما شاهد هستیم که پیکارها و مبارزات نیروهای زحمتکش بر علیه فئودالیسم و نیز مبارزه قشرهای داخلی فئودالیسم چگونه انعکاس خود را در تاریخ ادبیات گذارده و در طول سده‌های میانه تماماً با ترقی محافل ادبی و ویژگی‌های آن وابسته بودند.
صرف نظر از تمام موانع و تعقیب‌ها و آزارها، ادبیات ارمنی در سده‌های میانه به همت مؤلفین و مورخین ارمنی به علت ارزش‌های ادبی و شناخت علمی خود در ادبیات جهانی دارای اعتبار و اهمیت گردید. آثار تاریخی دنیوی که مؤلفینشان از نمایندگان بارز و چهره‌های پیشرو علوم در عصر خود بودند، بدست ما رسیده‌است.

## تاریخ نویسی قدیمی ارمنی
آثار مؤلفان و مورخان ارمنی در سده‌های میانه در زمره بهترین کتب قرار دارند. این‌ها به لطف برخی ویژگی‌های ادبی خود در زمان باستان جانشین بعضی از قطعه‌های ادبی و رمان‌ها می‌شدند که به صورت کتبی وجود نداشتند.
مورخین ارمنی از لحاظ محتوای ایدئولوژیک آثارشان پر آوازه شدند. معمولاً هم‌زمان با این که آن‌ها به خواهش برخی شاهزادگان فئودال کتب تاریخ می‌نوشتند، بهترین آن‌ها به عنوان متفکرین پیشرو عصر خود و افرادی پر قریحه و پراستعداد بدان درجه رسیده‌اند که بیانگر فقط منافع حکومتی فئودال‌ها و در نهایت منافع حکومت مرکزی کشور بودند.
یکی از دلایل این است که بسیاری از آنان تاریخ خود را به جای اینکه به نام خانواده فئودالی حامی
بنویسند آن‌ها را تحت عنوان «تاریخ ارمنیان» می‌نگاشتند.
مورخان و مؤلفان برجسته ارمنی در سده پنجم عبارتند از آگاتانگلوس، پاوستوس بوزاند، یغیشه وارداپت و غازار پاربتسی.

## ادبیات ارمنی در سده‌های شش و نه میلادی
هیچ اثری از نوشته‌های مورخان سده ششم به ما نرسیده‌است. از طرفی بخاطر فشارهای دینی -مذهبی امپراتوری روم شرقی، و از طرف دیگر بواسطه مبارزه طبقاتی زحمتکشان بر علیه نظام ارباب رعیت و ضرورت مبارزه با جنبش مذهبی طرفدار آن، در این دوران ادبیات فلسفه مدرسی دینی ترقی نمود.
از چهره‌های ادبیات دینی باید: «پتروس اسقف سیونیک»، «مؤسس یغیوادتسی»، جاثلیق‌ها: «آبراهام» و کومیتاس وارداپت، «ورتانس»، شاعر: «هوهان مایراوانتسی»، هوهانس ایماستاسر، «استپانوس سیونتسی» و دیگران را نام برد.
در این دوران طبعاً شعر کلیسایی نیز باید ترقی می‌نمود. البته ارجحیت ادبیات دینی -اسکولاستیک بدین معنی نیست که تفکرات دنیوی هیچ انعکاسی در ادبیات پیدا نکردند. در سده هفتم دوره‌ای به وجود آمد که دوره ترقی هنرها، علوم و تاریخ‌نویسی بود. از این حیث معماری سده هفتم قابل ذکر است.
داوتاک کرتوغ شاعر در سده هفتم می‌زیست و از او منظومه «دربارهٔ قتل ریاکارانه شاهزاده جوانشیر آلبانیا»
به ما رسیده که یکی از نمونه‌های قدیمی ادبیات دنیوی و هنری ارمنی است.
با صحبت در مورد جنبه‌های دنیوی ادبیات در سده هفتم نمی‌توان از ترجمه‌های انجام شده در این دوره یاد نکرد.
در زمره ترجمه‌ها بجز برخی آثار فلسفه یونان باستان، آثار مشهور ادبیات هنری بچشم می‌خورند من جمله «امثال یزوپوس» و کتابی تحت عنوان «ادیب» اثر مؤلف ناشناس که مجموعه‌ای از مطالب امثال گونه است.
لشکر کشی اعراب مانعی در پیشرفت ادبیات و فرهنگ نوخاسته ارمنی در سده هفتم و باعث اختلال در ترقی زندگی اجماعی ارمنیان گردید. در سده هشتم، در شرایط جنگ و جدال‌های ممتد، فرهنگ نمی‌توانست سیر طبیعی پیشرفت خودرا طی کند. کافی است در نظر گیریم که برطبق داده‌های موجود، بیش از ۵۰ اسم از مورخان و مؤلفان سده هفتم به مارسیده‌است در حالی که از سده هشتم فقط اسامی ۴ نفر از مؤلفین بر ما روشن است.

## ادبیات شفاهی مردمی
داستان حماسی و افسانه‌ای ساسونتسی داویت دارای ارزش‌های والای آرمانی و زیبائی شناسانه است. مردم قهرمان سمبولیک خود داویت را با ویژگی‌های عالی و برجسته فوق انسانی پرورده‌اند. میهن پرستی سوزان و لغزش ناپذیر، انسان‌دوستی، مهرورزی و دلبستگی به زحمتکشان و ستمدیدگان از هر ملیت و نژاد، خوشبینی و امید به پیروزی نیکی و زیبائی و عدالت بر پلیدی و زشتی و ستم، از ویژگی‌های ذاتی این قهرمان ملی افسانه‌ای است.
حماسه ملی ساسونتسی داویت که از چهار بخش (ساناسار و باغداسار، مهر بزرگ، داویت، مهر کوچک)، تشکیل یافته به بسیاری از زبان‌های دنیا ترجمه گردیده و در میان ملت‌های جهان اثری شناخته شده‌است.
از آنجایی که در حماسه ملی افسانه‌ای یاد شده جز «داویت» و «مهر» قهرمانان دیگری نیز وجود دارند، آن را «دلیران ساسون» و «شجاعان ساسما» نیز می‌نامند.

## آغاز ادبیات مکتوب
«گیرک پیتوئیتس» یا «کتاب پیتو» را باید نخستین و قدیمی‌ترین اثر ادبیات مکتوب ارمنی به‌شمار آورد. این کتاب حاوی سه بخش است که در یک بخش آن پیرامون زندگی یونانی سخن می‌رود، در بخش دیگر فولکلور عبرانی گردآوری شده و بالاخره در بخش سوم کتاب پیرامون مسائل گوناگون ادبی، علمی، فلسفی، منطقی و اجتماعی مطلبی درج گردیده است.
در این کتاب که یگانه سند ادبی تاریخ باستان ارمنی است دربارهٔ هومر، هزیود، مناندر و اوریپید سخن به میان آمده و مطالبی دربارهٔ فولکلور یونانی نگاشته شده‌است. نگارنده کتاب مزبور پاره‌ای از صفحات کتاب را نیز به بحث دربارهٔ سقراط، فیثاغورس، دیوژنوس، فریاندروس، هرودوت و خطیب نامدار آتن دموستن، اختصاص داده است.
از طریق همین کتاب بوده که از سده پنجم به بعد خواننده ارمنی با افکار و عقاید فلسفی و ادبی کلاسیک یونان آشنا شده‌است. نگارنده گیرک پیتوئیتس در اثر خود هومر، را "سرور شاعران"،"شاعران بزرگ" و "پدر شاعران" نامیده و به هزیود، "برگزیده‌ترین شاعر" و "اولین شاعر سراینده کار و زحمت" لقب داده است. در کتاب پیتو که در سده پنجم میلادی به رشته تحریر درآمده‌است و نام مؤلف آن به درستی معلوم نیست بسیاری از هنرمندان و دانشمندان اعصار باستان از جمله تالس و سولون نیز به خوانندگان معرفی شده‌اند و مباحثی به گیاه‌شناسی، فنون خطابت و هنرهای گوناگون اختصاص یافته‌است.
عده‌ای از صاحبنظران این کتاب را تألیف مؤسس خورناتسی می‌دانند، لیکن به عقیده بسیاری دیگر از محققین که مقنع تر می‌نامید، کتاب پیتو تألیف شخص واحدی نیست. بلکه مجموعه‌ای است از نوشته‌های روشنفکران پیشرو و طرفدار فرهنگ و علوم یونان باستان است.

## شعر غنایی ارمنی
در میان ارمنیان در ازمنه باستان شعر و موسیقی با هم بوده‌اند و آوازخوان و نوازنده در عین حال شاعر نیز بوده‌است. پس از جدائی شعر از موسیقی، شعر مذهبی ارمنی همواره در کلیسا با موسیقی همراه ماند. حال آن که شعر غیر مذهبی دکلمه می‌شد و با موسیقی همراه نبود.
شعر غنایی ارمنی سده‌ها دارای محتوای مذهبی بوده و در آن‌ها عیسی مسیح و مریم مقدس یا روحانیون طراز اول کلیسا، تحسین و تقدیس شده‌اند.
مستقل از شعر کلیسائی رسمی، مردم طی سده‌ها شعرهای دلخواه خود را سروده‌اند که در آن‌ها مفاهیم طبیعی و حالت‌های انسانی مانند عشق، شادی، شراب، لذت‌های حسی و اندوهان جان انسان بازتاب یافته‌است. این گونه شعرها را «عاشق»ها یعنی نوازندگان و سرایندگان و خوانندگان دوره گرد آفریده‌اند و خود به آوز خوانده‌اند. به رغم مقابله شدید کلیسا با هنری که از زندگی دنیوی و عواطف انسانی مایه می‌گرفت، شعر و آواز عاشق‌ها در ادبیات شفاهی ارمنی از سده‌های چهارم و پنجم میلادی وجود داشته‌است.

## شاهنامه فردوسی و ادبیات ارمنی
ادبیات خلقی سده سیزدهم و چهاردهم ارمنی از منظومه مردمی شاهنامه حکیم ابولقاسم فردوسی طوسی، تأثیراتی بر خود پذیرفته‌است. در دوران سلجوقیان، آوازخوانان و نوازندگان دوره گرد و نقالان ایرانی که روستا به روستا و شهر به شهر می‌رفتند، اندک اندک وارد روستاها و شهرهای ارمنستان شدند و در میان مردم به نقل اشعار و داستان‌های شاهنامه پرداختند.
داستان‌ها و مضامین شاهنامه چنان از سوی توده‌های ارمنی مورد استقبال قرار گرفت که حتی در صومعه‌ها و کلیساها نیز به نقل آن‌ها می‌پرداختند. بدین ترتیب شاهنامه در میان کشیشان و صومعه نشینان نیز طرفدارانی پیدا کرد و از گستانتین یرزنگاتسی که خود شاعر و کشیش کلیسا بود، خواسته شد تا اشعاری با آهنگ و مضامین شاهنامه به سراید. یرزنگاتسی نیز شعرهایی با آهنگ و لحن شاهنامه سرود که مورد استقبال فراوان واقع شدند.
گریگور نارکاتسی نیز برخی اشعار در شباهت با شعرهای شاهنامه سروده است و این خود بیانگر آن است که شاهنامه فردوسی حتی در سده دهم میلادی نیز در ارمنستان اثری شناخته شده‌است.
اسناد ارتباط فرهنگی و وجود علایق مشترک بین ملت‌های ایران و ارمنستان نه در سده‌های دهم و سیزدهم میلادی، بلکه خیلی پیش تر از آن، یعنی در سده پنجم در اثر پدر تاریخ ارمنستان موسس خورناتسی به چشم می‌خورد.
سند تاریخی رواج اساطیر ایران در ارمنستان و مورد علاقه ملت ارمنی بودن آن‌ها، در کتاب تاریخ ارمنستان خورناتسی به خوبی منعکس است. وی از اساطیر ایرانی که مورد علاقه ارمنیان بوده به‌طور عام و از رستم و ضحاک به‌طور مشخص نام می‌برد.
استقبال ملت ارمنی از قهرمانان حماسی افسانه‌ای ایران در برجسته‌ترین و ارزشمندترین اثر ملی ارمنیان یعنی ساسونتسی داویت نیز تجلی یافته‌است.
ملت ارمنی یکی از قهرمانان حماسی افسانه‌ای ایرانی یعنی زال را در اثر بی‌همتای ذوق و هنر ملی خود، با قهرمان حماسی اش داویت برادر کرده‌است. این خود اشاره‌ای سمبولیک است به عشق برادرانه دو ملت که در آن روزگار هر یک به گونه‌ای تحت ستم شاهی مستبد و خودکامه، رنج می‌کشیده‌اند.
در دوره‌ای از شعر غنایی ارمنی علاوه بر جهان روانی-عاطفی شاعر و اعتقادات فلسفی و مذهبی اش، مسائل اجتماعی-تاریخی و گذشته‌های دور و نزدیک تاریخ نیز تصویر شده‌است. این روند از سده دوازدهم میلادی در شعر ارمنی آغاز گردیده و شاعران بسیاری، شخصیت‌های تاریخی یا حماسی-ملی را در آثار خود جان بخشیده‌اند.
«گریگور دقا»، استپانوس اُربلیان، هتوم دوم، «گریگور تسترنتس»، «آراکل سیونه‌تسی»، «میناس توخاتتسی»، «خاچاطور گچارتسی»، «آراکل باغیشه‌تسی» و «آبراهام آنگیوراتسی» از جمله این شاعران هستند.
شعری از هوهانس تومانیان:
«چنین گفته است از زمان‌های کهن، فردوسی جاودان، بلبل فارسی سخن.
چه گردد چیره بر مرد تهمتن اگر نبود شراب و زن.»

## شعر عاشقی در ادبیات ارمنی
«عاشق» به زبان ارمنی، گوسان خوانده می‌شود.
شعر «عاشقی ارمنی» یکی از عرصه‌های پربار و غنی آفرینش هنری فولکلوریک و ادبی است. شعر عاشقی در ادبیات ارمنی دارای اهمیت فراوانی است و بخش نسبتاً بزرگی از ادبیات شفاهی و مکتوب این ملت را به خود اختصاص می‌دهد. عاشق‌ها مقبول‌ترین و محبوب‌ترین نغمه پردازان و سرایندگان مردم هستند و هنر آن‌ها با توده‌های وسیع مردم نزدیکی و ارتباط معنوی دیرسال و استوار دارد.
در شعر عاشقی احساس و آرزوی مردم بهتر و کامل تر از دیگر عرصه‌های ادبیات فولکلوریک بازتاب می‌یابد. چرا که عاشق با توده‌های زحمتکش شهر و روستا ارتباط ناگسستنی دارد و خود از میان آن‌ها برخاسته است. عاشق‌ها طی قرن‌های فراوان تاریخ با مردم زیسته و از مردم الهام گرفته‌اند و هنر آن‌ها در واقع هنر خود مردم است. به همین علت نیز عاشق‌ها همواره در آغوش و قلب مردم ساده و زحمتکش جا داشته‌اند و از احترام و محبت بی شایبه آنان بهرمند شده‌اند. بسیاری از شعرهای عاشقی دارای ارزش‌های والای اخلاقی-انسانی هستند و عدالت و نیکی و مهرورزی به انسان و نوعدوستی را تبلیغ می‌کنند و با هر آنچه که ارزش‌های انسانی و اخلاقی را به تباهی تهدید می‌کند، به ستیز بر می‌خیزند.
در سده‌های چهارم و پنجم میلادی ناحیه موسوم به گُقتان از مراکز عمده تجمع گوسان‌های ارمنی بوده‌است. مضمون اشعار عاشوق‌های دوره‌های یاد شده عبارت بود از وصف زندگی اشراف و نجیب زادگان، تمجید و تحسین از جود و کرم آن‌ها، تصویر مناظر طبیعی و فصول سال، بیان احساس‌های عاشقانه، توصیف زیبایی و لذت زندگی و در مقیاس اندکی نیز روایت برخی داستان‌های به افسانه آمیخته تاریخی.
شعر عاشقی از اواخر سده شانزدهم میلادی به‌طور جدی و چشمگیر در ادبیات ارمنی پا گرفت، در نیمه سده هفدهم در میان توده‌های مردم رواج گسترده‌ای یافت و در سده هجدهم به اوج شکوفایی خود رسید.
گوسان‌های ارمنی به دلائل زمانی-اجتماعی به موازات سرودن و خواندن ترانه‌های ارمنی، ترانه‌هایی نیز به زبان‌های آذری، ترکی، گرجی و گاهی فارسی سروده و به آواز خوانده‌اند. ناقاش هوناتان با ترانه‌ها و آهنگ‌های دلنشین و گرایش از چهرهای برجسته ادبیات عاشقی سده هفدهم ارمنی است.
در سده هجدهم سایات‌نووا ادبیات عاشقی ارمنی را در سایه نبوغ هنری اش به اوج رسانده و نام خود را به عنوان شاعر و عاشوق نابغه و بی‌همتاترین چهره ادبیات عاشقی ارمنی جاودانه کرد.
«هوهانس کاراپتیان» معروف به شیرین و جیوانی از برجسته‌ترین شخصیت‌های ادبیات عاشقی ارمنی به‌شمار می‌آیند.

## ادبیات نوین ارمنی
مکتب ادبی کلاسیسیسم از اواخر سده هجدهم میلادی در ادبیات ارمنی شکل گرفت و گسترش یافت و تا دهه شصت سده نوزدهم همچنان به مثابه مکتب مسلط ادبی به حیات خود ادامه داد و از آن پس مکتب رمانتیسم و رئالیسم ابتدائی ارمنی، از میدان رانده شد. تأثیر ادبیات کلاسی سیستی اروپای غربی و روسیه بر مکتب کلاسی سیستم ارمنی از جنبه اسلوب‌های زیبایی شناسه پایه دار و عمیق بود.منتها اگر کلاسی سیست‌های اروپائی تاریخ و اساطیر و افسانه‌های یونان و روم باستان را سرمشق خود برای آفرینش‌های ادبی قرار می‌دادند، کلاسی سیست‌های ارمنی از تاریخ و اساطیر و افسانه‌های باستانی ملت خود مایه می‌گرفتند.
در ساله‌های ۱۸۲۰–۱۸۳۰ میلادی تغییرات محسوسی در عرصه ادبیات ارمنی احساس شد. روند مبارزه با مکتب کلاسیسیسم از سوی مکتب ادبی نوین یعنی رمانتیسم آغاز گردید. پرداختن به زندگی مردم، مسائل روزمره اجتماعی و موضوع انسان معاصر با همه آرزوها و امیدها و دنیای روانی اش به اصلی‌ترین هدف ادبیات بدل شد و در آن مسائل اجتماعی-تاریخی و افکار آزادی‌خواهانه ملی جای ویژه‌ای را اشغال کرد.
برجسته‌ترین و اصلی‌ترین نقش را در توسعه و رشد ادبیات نوین ارمنی، نویسنده نامدار خاچاطور آبوویان که به عنوان پدر ادبیات نوین ارمنی شناخته می‌شود ایفا کرد .
روند شکل‌گیری شعر نو ارمنی در واقع از دهه‌های سی و چهل سده نوزدهم میلادی، از طریق اشاعه شعرهای شفاهی که به «باسکویل» معروف بودند و دهان به دهان نقل می‌شدند و اشعار موزون به «بامفِلت» که نوعی شعر هجو و انتقادی بودند، آغاز شد. در این‌گونه شعرها سرایندگان آن‌ها دشمنان مردم و ریاکاران دوست نما را که با سوءاستفاده زیرکانه از علایق ملی، به فریب و غارت مردم می‌پرداختند، افشاء و رسوا می‌کردند.
تعدادی از شاعران ارمنی:(دانیل واروژان، روبن سواگ، سیامانتو، هوانس تومانیان، آوتیک ایساهاکیان، بارویر سواگ، سیلوا کاپوتیکیان، هوانس شیراز)
- شعری از ساقاتل هاروتیونیان، (من در برابر تو)

| من در برابر تو معصوم، معصوم            |  | مثل بره     |
| من در برابر تو سر به زیر و سبز         |  | مثل درخت    |
| من در برابر تو در تلاطم از شادی        |  | مثل آب      |
| من در برابر تو بی کلامی گدازنده        |  | مثل آتش     |
| من در برابر تو لطیف و ملایم            |  | مثل نسیم    |
| من در برابر تو توفانی و دیوانه         |  | مثل دریا    |
| من در برابر تو استوار و سخت            |  | مثل درخت    |
| من در برابر تو سنگین و بلند            |  | مثل کوه     |
| من در برابر تو در کار آب شدن           |  | مثل برف     |
| من در برابر تو فرو ریخته و در هم شکسته |  | مثل ستون    |
| من بی تو ویرانه و متروک                |  | مثل یک خانه |

## وزن و قافیه و قالب در شعر ارمنی
همچنان‌که برخی نشانه‌های اشعار توده‌های مردم و سرایندگان گمنام در کتب تاریخی مکتوب به خط ارمنی سده پنجم میلادی، از جمله در تاریخ ارمنستان موسس خورناتسی، به نوازندگان و سرایندگان دوره گرد منسوب است و از آن میان شعری از تولد واهاگن اساطیری حکایت می‌کند که ترجمه آن این‌گونه است:
آسمان دردِ زِه داشت و دردِ زِه داشت زمین
به درد زایمان گرفتار بود بحر ارغوانین
نی سرخ‌فام در نیستان بحر بیکران
لرزان همی بود از درد زایمان
از گلوگاه نی دود همی خاست روان
دوان شد از آن شعله‌ها میان
پسر گیسو طلای نوجوان
او داشت آذرگون زلفان
ریشی چون شعله‌ها لرزان
داشت دو چشم چون خورشید رخشان
تعیین دقیق این که در ادوار پیش از پیدایش زبان نوشتاری ارمنی، وزن شعر به چه صورتی و مبتنی بر کدام قواعد بوده‌است، کاری ناممکن می‌نماید. لیکن اگر به نظریه‌ای که اکثر دانشمندان زبان‌شناس آن را پذیرفته‌اند، استناد کنیم، آنگاه باید بپذیریم که وزن شعر ارمنی در ادوار پیش از کتابت، «وزن کمی» یا «وزن امتدادی» بوده‌است.
سنت وزن‌شناسی در شعر سنجش وزن شعر «متریکا یا داقاچاپوتیون» و بررسی چند و چون آن توسط صاحبنظران ارمنی نخستین بار از طریق ترجمه قواعد دستوری زبان یونانی و دیگر آثار ادبی هلنیستی، وارد ادبیات ارمنی گردید و وزن شعر ارمنی، با اقتباس از وزن شعر یونانی جدید که وزن ضربتی یا آهنگین بود. به صورت خود ویژه تکامل پیدا کرد. با این حال به ویژه در اشعار کهن ارمنی نشانه‌های فراوانی از «وزن عددی» دیده می‌شود. یعنی واژه‌های شعر به گروه‌هایی تقسیم می‌شوند که عدد هجاها (سیلاب‌ها) ی هر گروه با گروه دیگر متساوی است بدون آن که ویژگی‌های دیگر اصوات واژه‌ها در نظر گرفته شده باشند. وزن عددی را معمولاً به اشتباه «وزن هجایی» نیز می‌نامند.

### قافیه
در شعرهایی که به سرایندگان و نوازندگان باستانی دوره گرد منسوب است و چه در شعرهای قدیمی غنایی کلیسایی که به «شاراکان» معروف هستند و با همراهی موسیقی خوانده می‌شوند، از قافیه اثری نیست. شعر ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از زبان‌های دنیا قافیه را از شعر عرب به عاریت گرفته‌است. لیکن قافیه بندی در شعر ارمنی دارای آن قواعد پیچیده قافیه پردازی در شعر عربی و فارسی نیست.

### وزن و قافیه در شعر امروز ارمنی
شعر امروز ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از ملل معاصر، همگام با زمان دگرگونی‌هایی در وزن پذیرفته‌است. شاعر اکنونی شعر خود را ملزم به رعایت دقیق یکسانی نواخت‌های واژگان مصرع‌ها یا خط‌های شعر، نمی‌کند و اگر ضرورت محتوا ایجاب کرد، ناگزیر ریتم و آهنگ خط‌های شعر را نیز-جابه‌جا- از هم می‌گسلد. گاه نیز شاعری چون سیامانتو، شعر خود را از قید وزن و آهنگ آزاد می‌کند و آن را به شعر نثر گونه بدل می‌کند.
قافیه نیز در شعر معاصر ارمنی، همچنان‌که در شعر معاصر فارسی و در شعر بسیاری دیگر از زبان‌ها، صنعتی نالازم و گاه مضر تلقی می‌شود. لیکن اگر ضرورت بیانی شعر ایجاب کرد، شاعران از آن تن نمی‌زنند.

### قالب‌های شعر ارمنی
قالب‌ها و ژانرهای شعری ارمنی بسیار متنوع است. برخی از این قالب‌ها خاص شعر ارمنی است و برخی نیز از شعر زبان‌های دیگر به عاریت گرفته شده‌است. مانند رباعی و غزل که در شعر عربی و فارسی و دیگر ملل شرقی متداول است یا آن که «سونات» و «بالاد» و «سِرِناد» که در شعر و موسیقی بسیاری از ملل اروپایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
- پوئم:این قالب منظومه بلند داستانی است که در آن شاعر داستانی تاریخی یا رویدادی اجتماعی، یا آن که قصه‌ای افسانه‌ای یا عشقی را به نظم در می‌آورد.
- غزل:این قالب خاص بیان عواطف شاعر و احساس‌های عاشقانه است.
- رباعی و چهارپاره:در این نوع شعر که از چهار مصرع تشکیل می‌شود، عواطف عاشقانه یا مفاهیم فلسفی و عرفانی بیان می‌گردد.
- هشت پاره:این ژانر شعری ارمنی از هشت مصرع تشکیل می‌شود، و مضمون آن بسته به میل شاعر متفاوت است.
- بالاد:نوعی منظومه کوتاه است که شاعر در آن به بیان حوادث و پدیده‌هایی که مایه بروز احساس‌ها و عواطف خاصی در وی شده‌اند می‌پردازد.
- سِرِناد:سرناد را می‌توان در فارسی (شبانه)، هم ترجمه کرد. نوعی شعر است که شاعر در آن به بیان احساس‌هایی که بگونه‌ای با شب در ارتباط اند، می‌پردازد.
- سونات:این قالب شعری ارمنی از چهارده مصرع تشکیل می‌شود که هشت مصرع اول از دو چهار پاره عبارت است و شش مصرع آخر از دو بند سه مصراعی، سونات می‌تواند مضامین گوناگونی داشته باشد.
- نِربوق:این واژه را در فارسی می‌توان (مدیحه)، ترجمه کرد. نربوق قالبی است که شاعر در آن به مدح و ثنای شخصی یا پدیده خاصی می‌پردازد.
- تریولت:یکی از قالب‌های شعری ارمنی است که از هشت مصرع تشکیل می‌شود. مصرع اول تریولت به جای مصراع‌های چهارم و هفتم و مصرع دوم آن به جای مصرع هشتم، تکرار می‌شود. در مجموع هشت مصرع این قالب تنها دو قافیه بکار برده می‌شود.
- داق:در زبان ارمنی داق به‌طور کلی به شعر و ترانه گفته می‌شود ولی در عین حال خود یک ژانر شعری خاص نیز به‌شمار می‌رود. در این ژانر نیز شاعر به بیان احساس‌ها و عواطف عاشقانه یا شاعرانه خود می‌پردازد.
- اِلِگیا:نوعی از شعر است که شاعر در آن به بیان احساس‌های سوگوارانه و تراژیک می‌پردازد. این واژه را در فارسی می‌توان (سوگواره)، ترجمه کرد.
- آکروستیکوس:قالب خاصی برای شعر است که در آن حروف اول یا دوم یا سوم مصراع‌ها نام شخصی یا کلمه و جمله‌ای معین را که مورد نظر شاعر است، تشکیل می‌دهند.
- اِکسپرومت:اکسپرومت قالب خاص بدیهه سرایی است و به شعری که فی البداهه سروده شده باشد گفته می‌شود.
- بامفلِت و باسکویل:این دو قالب شعری برای سرودن اشعار هجو به کار می‌روند. در بامفلت و باسکویل‌ها پدیده‌های ناهنجار اجتماعی یا شخصیت‌های اجتماعی، سیاسی، تاریخی با زبان شعر مورد انتقاد و استهزاء قرار می‌گیرند.
- اَستانس (دنِرگ):اَستانس قالب شعر تغزلی کوتاه است که از چهار پاره‌های بهم پیوسته تشکیل می‌شود. چهارپاره‌های استانس با آن که هر یک از لحاظ معنی و سخن مستقل و کامل هستند اما در نهایت بیانگر مضمون اصلی شعر می‌باشند.
- پارودیا:این ژانر شعری ارمنی ویژه شبیه گوئی هزل‌آمیز است. شاعر برای سرودن پارودیا، مضمونی عام یا ضرب‌المثلی مشهور را برمی گزیند و دربارهٔ آن با زبان و سبک شعری خاص دیگر شاعران شعری هزل‌آمیز می‌سراید. آن هم بدین منظور که به خواننده نشان دهد که اگر فلان شاعر دربارهٔ این موضوع شعری می‌سرود این سان می‌بود که من سروده‌ام.
- اِپیگرام:ایپگرام به شعرهای کوتاه طنزآمیز گفته می‌شود. کوتاه‌ترین اپیگرام از دو مصرع و بلندترین آن از هشت مصرع تشکیل می‌شود.
- دیستیکوس:دیستیکوس شعری است که از دو مصرع یا یک بیت تشکیل شود. در فارسی می‌توان به آن (تک بیت)، گفت. مضمون دیستیکوس‌ها می‌تواند فلسفی،انتقادی یا طنزآمیز باشند.

## شعر ارمنی و مکتب‌های ادبی
در عصر حاضر شاعران ارمنی به دو گروه عمده دسته‌بندی می‌شوند:
«شاعران ارمنستانی و شاعران جماعت ارمنیان پراکنده». مکتب ادبی مسلط در شعر شاعران ارمنستان رئالیسم جامعه گرا است و هر شاعری با سبک و بیان ویژه خود، در تکامل زندگی اجتماعی و فرهنگی جامعه نقشی ایفاء می‌کند و با دید خاص خود به تصویر و قضاوت جامعه و زندگی اجتماعی و فردی انسان اجتماع خود و نیز تاریخ و انسان جامعه بشری معاصر می‌پردازد.
شعر شاعران ارمنی خارج از ارمنستان در چهارچوب و مرزهای مکتب ادبی یگانه‌ای نمی‌گنجد. شعر این گروه از شاعران ارمنی، با توجه به جهان بینی شاعر و شرایط جامعه‌ای که او در آن زندگی می‌کند علایق و آرمان‌های اجتماعی-تاریخی و فردی اش به طیف وسیعی از مکتب ادبی گوناگون از نمادگرایی و فراواقع‌گرایی و طبیعت‌گرایی گرفته تا رئالیسم انتقادی و رئالیسم انقلابی، بستگی دارد.
به رغم گوناگونی مکاتب ادبی در شعر این شاعران، کم و بیش یک محور اساسی همگانی و یک ذهنیت واحد در آثار همه آنان چشمگیر است و آن درد غربت و دربدری و حسرت و اشتیاق است.

## احمد نوری‌زاده
احمد نوری زاده تنها شاعر غیر ارمنی جهان است که به زبان ارمنی شعر می‌سراید و برای خوانندگان ارمنی زبان در جمهوری ارمنستان و جماعت ارمنیان پراکنده یک چهرهٔ شناخته شده و محبوب است به حدی که برنامه ریزان آموزشی جمهوری ارمنستان، بخش‌هایی از منظومهٔ «ماسیس کوه نیست» اثر ماندگار وی را به همراه زندگی‌نامه این شاعر ایرانی به عنوان یک درس در کتاب درسی دانش آموزان مقطع دوم راهنمایی مدارس ارمنی زبان گنجانده‌اند که دانش آموزان ارمنی تبار آن را در کتاب ادبیات خود می‌آموزند.
اولین کتابی که از وی به‌طور مستقل انتشار یافت، مجموعه شعری از «گالوست خاننس» شاعر نامدار ارمنی‌تبار ایرانی بود که با نام «قدرت معجزه‌گر» منتشر شد. سال بعد مجموعه دیگری از این شاعر، با نام «سلام بر تو ای انسان» انتشار یافت. بعدها به مرور آثاری از هوانس تومانیان، یقیشه چارنتس، آکسل باکونتس، «هراچیا کوچار» و دیگران را ترجمه کرد که با نام‌های «آی وطن! آی وطن!»، «سروده‌های سرخ»، «۲۶ کمیسر» و «تسولاک» به خوانندگان پارسی زبان عرضه شدند.
به همین جهت در ارمنستان به او فرزند پارسی‌گوی ملت ارمنی لقب داده‌اند.
به یقین مهم‌ترین و ماندگارترین اثر ادبی نوری زاده تاکنون، کتاب منحصر به فرد «صد سال شعر ارمنی» است.

## برای مطالعهٔ بیشتر
- Hacikyan, A. J.; Basmajian, Gabriel; Franchuk, Edward S.; Ouzounian, Nourhan (2005). The Heritage of Armenian Literature: From the Eighteenth Century to Modern Times. Detroit: Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-3221-4.

title: ادبیات ارمنی

wikitext:
{{multiple image|perrow=2|total_width=300|image1=Friedrich_Parrot.jpg|width1=300|height1=|image2=Զապել_Եսայան.jpg|width2=300|height2=|image3=Saroyan_Portrait2ab.jpg|width3=300|height3=|image4=Anahit_Diana_Abgarian_(Aghabekian),_1854-1937._The_first_female_ambassador_of_the_World.jpg|width4=300|height4=|footer=بالا از راست به چپ:{{سخ}}[[خاچاطور آبوویان]] - [[زابل یسایان]]{{سخ}}[[ویلیام سارویان]] - [[دیانا آبکار]]}}'''ادبیات ارمنی''' یکی از قدیمی‌ترین و غنی‌ترین ادبیات جهان است. [[موسس خورناتسی]] «پدر تاریخ‌نگاری ارمنیان» در سده پنجم میلادی در مورد ادبیات ارمنی پیش از سده پنجم اطلاعات بسیار پرارزشی به ما می‌دهد. بنا به اطلاعات خورناتسی کتاب‌های متعدد معابد بت‌پرستی، کتاب‌های حکایات، قباله‌های منعقده بین شاهزادگان مختلف و غیره وجود داشته‌اند.

[[فولکلور]] مردمی نیز در آن دوران ترقی کرده بود. معلوم است که حتی قبل، در زمان [[تیگران دوم]]، در پایتخت‌های [[تیگراناکرت]] و [[آرتاشات]] غیر از نمایش‌های یونانی نمایش‌هایی نیز به [[زبان ارمنی]] اجرا می‌شد. لیکن بجز از این و چند گواهی دیگر، بزرگترین پدیده زبان ادبی قدیمی ارمنی یعنی (ارمنی کلاسیک)، گرابار است که با توانگری، کم اهمیت تر از [[زبان یونانی باستان]] نیست. در سده پنجم کتاب مقدس و کتاب‌های متعدد دیگر به‌طور صحیح از یونانی به [[ارمنی کلاسیک]] ترجمه شدند.

با ابداع [[الفبای ارمنی]] و سپس برگردان [[انجیل]] به این زبان توسعه ادبیات ارمنی آغاز گشت.
از نخستین آثار برجسته ادب ارمنی می‌توان به پهلوان نامه منظومی به نام [[داوید ساسونی]] اشاره نمود. این [[حماسه]]، داستان پیکار یک پهلوان ارمنی با سلطه اعراب برای رهایی مردم [[ارمنستان]] است. سپس ترجمهٔ برخی ار کتب [[ارسطو]]، و آنگاه داستان [[اسکندر]] و بعد هم نوشتن کتاب «[[تاریخ ارمنستان (کتاب)|تاریخ ارمنستان]]» که این [[کتاب]] را [[موسس خورناتسی]] نوشته و به زبان‌های [[زبان فرانسوی|فرانسوی]] و [[زبان آلمانی|آلمانی]] و [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] نیز ترجمه شده‌است.

غزل‌سرودهای دینی از سده پنجم نقشی مهمی در ادب ارمنی پیدا نمود که بیشتر در آیین‌های مذهبی بکار می‌رفت. نقطه اوج این گونه ادبی اثر عرفانی [[گریگور نارکاتسی|گریگور نارِکاتسی]] به نام «سوگنامه نارک» است که در سده دهم زایشی نگاشته شده‌است. این شاهکار نارِک یکی از پرخواننده‌ترین اثر نزد ارمنیان تا به امروز است. سوگنامه نارک از سوی [[آزاد ماتیان]] به فارسی نیز ترجمه گشته است.

با آمدن سده دوازدهم سخن ارمنی شاهد برامیدن یکی دیگر از غنایی سرایان خود یعنی [[نرسس چهارم شنورهالی|نرسس شنورهالی]] بود. این [[جاثلیق]] سوگنامه‌ای در سقوط اِدِسا و سرودهایی «شاراکان‌ها» از خود بجا نهاد. دوره این دو سراینده برجسته یعنی سده‌های ده تا چهارده میلادی را دوره زرین ادبیات ارمنی نام نهاده‌اند.

== ابداع حروف ارمنی ==
{{ارمنی‌ها}}
به گواهی یک صدای مورخین قدیمی ارمنی، وقتی که [[ساهاک ارمنستان|ساهاک پارتو]] و [[مسروپ ماشتوتس]] به پادشاه [[بهرام شاپور|ورامشاپوه]] برای داشتن حروف و ادبیات ارمنی مراجعه می‌کنند و می‌خواهند که نظر او را نیز جویا شوند، پادشاه به آن‌ها پاسخ می‌دهد که خود آگاهی یافته‌است که پیش اسقفی به نام «دانیل» حروف ارمنی وجود دارند و بلافاصله یکی از نزدیکان درباریش به نام «واهریج» را به نزد دانیل می‌فرستند تا حروف را بیاورد.
[[پرونده:The first Bible printed in the Armenian language.jpg|بندانگشتی|چپ|280px|اولین کتاب مقدس به زبان ارمنی]]
خورناتسی او را شخصی محترم و آرزومند انجام چنین کاری (یعنی ایجاد و خلق حروف) نامیده و شرح زیر را ارائه کرده‌است: {{گفتاورد|«واهریچ به نزد دانیل رفته و حروفی را که از مدت‌ها قبل پیدا شده بود، با خود آورده و به ساهاک و مسروپ داد. آن‌ها خود با یادگیری و آموختن آن‌ها به چند پسر بچه، متوجه شدند که این حروف برای بیان تمام هجاهای ارمنی کافی نبودند. بدین تربیت مشخص می‌شود که حروفی که از مدت‌ها قبل پیدا شده و نزد دانیل بودند یعنی حروفی که احتمالاً در زمان‌های [[مهرپرستی]] مورد استفاده ارمنیان قرار می‌گرفتند، دیگر کهنه شده، ناقص و غیرقابل استفاده بودند.»}}

در آن زمان چنان‌که [[غازار پاربه‌تسی]] می‌نویسد: {{گفتاورد|«به خواهش قلبی پادشاه ورامشاپوه، این مأموریت خطیر یعنی اختراع [[حروف ارمنی]] را مسروپ ماشتوتس بعهده می‌گیرد و پس از زحمات طاقت فرسا و تلاش فراوان موفق به انجام این امر تاریخی می‌گردد.»}}

اختراع [[الفبای ارمنی]] روحیه جدیدی به جامعه و متفکرین می‌بخشد. فعالیت پرشور و شدیدی در زمینه ابداع ادبی و ترجمه‌ها به عمل می‌آید. در مناطق گوناگون ارمنستان مدارس متعددی افتتاح می‌شوند و شاگردان فراوانی جمع می‌شوند تا با استفاده از حروف جدید، [[زبان ارمنی]] و نیز زبان‌های دیگر را فرا گیرند.

در فعالیت‌های شدیدی که در آموزش زبان و ادبیات ارمنی انجام می‌شوند بزرگترین نقش را مسروپ ماشتوتس بازی نمود. مؤسس خورناتسی در مورد وی بحق گفته‌است: {{گفتاورد|«فکرش خالق، سخنانش درخشان، فعالیت‌هایش پرطاقت، عشق اش بی ریا و در آموزش خستگی ناپذیر بود و در اخلاق وی نه تکبر و نه چاپلوسی هیچ‌یک نتوانستند رخنه کنند. مطابق اطلاعات مورخین ارمنی، ماشتوتس همچنین در نواحی مرزی ارمنستان نیز به فعالیت‌های فرهنگی دست می‌زند.»}}

به‌وجود آمدن ادبیات ارمنی در تاریخ ارمنیان دارای اهمیت عظیم فرهنگی، سیاسی و اجتماعی گردید.

== ادبیات ارمنی در سده پنجم میلادی ==
در سده پنجم پس از اختراع حروف، ادبیات خود ویژه ارمنی به وجود آمده و ترقی نمود. در عین حال کتب متعددی از زبان‌های یونانی و آشوری ترجمه گردید.

آثار ترجمه شده به‌طور عمده کتاب‌های مذهبی بودند که از حیث فن ترجمه (کتاب مقدس، تفسیرها و نطق ها) ی '''هوهان وسکبران'''،(به معنی زرین کلام) و «وقایع‌نامه» [[اوسبیوس قیصری]] و غیره را می‌توان ذکر نمود.
[[پرونده:David Anhaght.jpg|بندانگشتی|چپ|200px|داویت آنهاغت]]
از اولین مؤلفین ارمنی که در عین حال به ترجمه کتب نیز اشغال داشته می‌توان مشهورترینشان یعنی مسروپ ماشتوتس، [[یزنیک کوغباتسی]]، [[:گوریون]]، «هوسپ پاغناتسی» و «هوهان یگغیاتسی» و یکی از مؤثرترین سازماندهندگان ادبیات ارمنی یعنی [[ساهاک ارمنستان|ساهاک پارتو]] را باید نام برد که [[غازار پاربتسی]] دربارهٔ وی نوشته است: {{گفتاورد|«با دانش کامل خود از بسیاری از دانشمندان یونان برتر بود. او واقعاً بر حروف صدا دار و فن بیان و نطق تسلط داشت. به ویژه از فلسفه اطلاع کامل داشت.»}}

ادبیات ترجمه‌ای ارمنی پیوسته پس از سده پنجم ادامه یافت. این ادبیات از این نظر برای تاریخ و فرهنگ اهمیت داردکه چون متن‌های اصلی برخی از آثار ارزشمند یونانی که گم شده و به دست ما نرسیده‌اند، دانشمندان فقط با استفاده از متن‌های ترجمه شده ارمنی می‌توانند بر کم و کیف آن‌ها آگاهی یابند.

پس از بنیان‌گذاری ادبیات ملی ارمنی در سده پنجم، به ویژه تاریخ نویسی، نطق مذهبی و ادبیات تذکره نویسی، اشعار کلیسا، فلسفه و غیره ترقی نمود. از ناطقین و فلاسفه این دوران [[یزنیک کوغباتسی]]
با کتاب «ضد فرقه‌ها» یا «تکذیب فرقه‌ها». [[داویت آنهاقت]] با کتاب‌های «مرزهای حکمت» و «تفسیر سهویات ارسطو» و سایر آثار، [[:w:hy:Հովհաննես Ա Մանդակունի|هوهان مانداگونی]] را با «نطق ها» یش باید نام برد. این چهره‌ها از تحصیل‌کرده‌ترین شخصیت‌های عصر خود بودند. لیکن از حیث اهمیت اجتماعی-تاریخی و ارزش‌های علمی آثار خود، آگاتانگلوس، کوریون، پاوستوس بوزاند، مؤسس خورناتسی، یغیشه وارداپت و غازار پاربتسی، مشهورتر هستند و در عین حال که تاریخ‌نویس هستند از عالی‌ترین نمایندگان و چهره‌های ادبیات کهن ارمنی به‌شمار می‌روند.

جریان عادی ترقی ادبیات نمی‌توانست مجزا از مبارزه طبقاتی آن عصر باشد. بدین ترتیب معلوم می‌شود روحانیت مسیحی که مبین منافع فئودال‌ها بود با موتیف‌ها و تم‌های دنیوی موجود در ادبیات مخالف بود و رفتار بسیار منفی نسبت به فولکلور مردمی داشت. سبک‌های ادبیات اصیل هنری فقط به صورت اشعار مربوط به مراسم کلیسا کتباً حفظ می‌شد که با محتوای مذهبی-جزم اندیشانه خود نمی‌توانستند بیانگر ارزش‌های عالی هنری باشند. فقط مورخین از اوضاع اجتماعی، روابط سیاسی و فولکلور مردمی صحبت می‌کنند.

این امر که از سده پنجم هیچگونه اثر کتبی کامل هنری و دنیوی به ما نرسیده‌است، نشانگر این مطلب است که دوران شکل‌گیری ادبیات چنان مسائلی وجود داشت که مانع از شکل‌گیری و پیشرفت ادبیات هنری و دنیوی بودند.

برخی نهضت‌های دهقانی و مذهبی به عنوان تبلوری از مبارزه طبقاتی علیه فئودالیسم، در داخل کشور بوقوع می‌پیوست. از این رو حکومت کلیسا که در آن زمان از حیث اجتماعی مقتدر بوده و امور مدارس و ادبیات را در دست داشت، از یک سو به پیشرفت و ترقی ادبیات مذهبی-کلیسایی همت می‌گماشت و از دیگر سو در قبال فولکلور مردمی و جنبه‌های دنیوی ادبیات روش خصمانه‌ای اتخاذ می‌نمود. مثلاً یکی از مؤلفین دینی سده پنجم یعنی هوهان مانداگونی در مورد هنر عاشق‌ها و نمایش‌های تئاتری عاشق‌ها در نطق‌های خود با انزجار صحبت می‌کند.
همچنین می‌دانیم که چگونه دانشمندان تاریخ‌نگار مورد تعقیب و آزار ناآگاهانه قرار می‌گرفتند زیرا آنان در قبال حکام دیدگاه انتقادی داشتند.

بدین ترتیب از همان آغاز دوران پیدایش ادبیات ارمنی ما شاهد هستیم که پیکارها و مبارزات نیروهای زحمتکش بر علیه فئودالیسم و نیز مبارزه قشرهای داخلی فئودالیسم چگونه انعکاس خود را در تاریخ ادبیات گذارده و در طول سده‌های میانه تماماً با ترقی محافل ادبی و ویژگی‌های آن وابسته بودند.
صرف نظر از تمام موانع و تعقیب‌ها و آزارها، ادبیات ارمنی در سده‌های میانه به همت مؤلفین و مورخین ارمنی به علت ارزش‌های ادبی و شناخت علمی خود در ادبیات جهانی دارای اعتبار و اهمیت گردید. آثار تاریخی دنیوی که مؤلفینشان از نمایندگان بارز و چهره‌های پیشرو علوم در عصر خود بودند، بدست ما رسیده‌است.

== تاریخ نویسی قدیمی ارمنی ==
{{فرهنگ ارمنی}}
آثار مؤلفان و مورخان ارمنی در سده‌های میانه در زمره بهترین کتب قرار دارند. این‌ها به لطف برخی ویژگی‌های ادبی خود در زمان باستان جانشین بعضی از قطعه‌های ادبی و رمان‌ها می‌شدند که به صورت کتبی وجود نداشتند.

مورخین ارمنی از لحاظ محتوای ایدئولوژیک آثارشان پر آوازه شدند. معمولاً هم‌زمان با این که آن‌ها به خواهش برخی شاهزادگان فئودال کتب تاریخ می‌نوشتند، بهترین آن‌ها به عنوان متفکرین پیشرو عصر خود و افرادی پر قریحه و پراستعداد بدان درجه رسیده‌اند که بیانگر فقط منافع حکومتی فئودال‌ها و در نهایت منافع حکومت مرکزی کشور بودند.

یکی از دلایل این است که بسیاری از آنان تاریخ خود را به جای اینکه به نام خانواده فئودالی حامی
بنویسند آن‌ها را تحت عنوان «تاریخ ارمنیان» می‌نگاشتند.

مورخان و مؤلفان برجسته ارمنی در سده پنجم عبارتند از [[آگاتانگلوس]]، [[پاوستوس بوزاند]]، [[یغیشه وارداپت]] و [[غازار پاربتسی]].

== ادبیات ارمنی در سده‌های شش و نه میلادی ==
هیچ اثری از نوشته‌های مورخان سده ششم به ما نرسیده‌است. از طرفی بخاطر فشارهای دینی -مذهبی [[امپراتوری روم شرقی]]، و از طرف دیگر بواسطه مبارزه طبقاتی زحمتکشان بر علیه [[نظام ارباب رعیت]] و ضرورت مبارزه با جنبش مذهبی طرفدار آن، در این دوران ادبیات [[فلسفه مدرسی]] دینی ترقی نمود.

از چهره‌های ادبیات دینی باید: «پتروس اسقف سیونیک»، «مؤسس یغیوادتسی»، جاثلیق‌ها: «آبراهام» و [[کومیتاس وارداپت]]، «ورتانس»، شاعر: «هوهان مایراوانتسی»، [[:هوهانس ایماستاسر]]، «استپانوس سیونتسی» و دیگران را نام برد.

در این دوران طبعاً شعر کلیسایی نیز باید ترقی می‌نمود. البته ارجحیت ادبیات دینی -اسکولاستیک بدین معنی نیست که تفکرات دنیوی هیچ انعکاسی در ادبیات پیدا نکردند. در سده هفتم دوره‌ای به وجود آمد که دوره ترقی هنرها، علوم و تاریخ‌نویسی بود. از این حیث معماری سده هفتم قابل ذکر است.

[[:داوتاک کرتوغ]] شاعر در سده هفتم می‌زیست و از او منظومه ''«دربارهٔ قتل ریاکارانه شاهزاده جوانشیر آلبانیا»''
به ما رسیده که یکی از نمونه‌های قدیمی ادبیات دنیوی و هنری ارمنی است.
با صحبت در مورد جنبه‌های دنیوی ادبیات در سده هفتم نمی‌توان از ترجمه‌های انجام شده در این دوره یاد نکرد.

در زمره ترجمه‌ها بجز برخی آثار [[فلسفه یونان باستان]]، آثار مشهور ادبیات هنری بچشم می‌خورند من جمله ''«امثال یزوپوس»'' و کتابی تحت عنوان ''«ادیب»'' اثر مؤلف ناشناس که مجموعه‌ای از مطالب امثال گونه است.

لشکر کشی اعراب مانعی در پیشرفت ادبیات و فرهنگ نوخاسته ارمنی در سده هفتم و باعث اختلال در ترقی زندگی اجماعی ارمنیان گردید. در سده هشتم، در شرایط جنگ و جدال‌های ممتد، فرهنگ نمی‌توانست سیر طبیعی پیشرفت خودرا طی کند. کافی است در نظر گیریم که برطبق داده‌های موجود، بیش از ۵۰ اسم از مورخان و مؤلفان سده هفتم به مارسیده‌است در حالی که از سده هشتم فقط اسامی ۴ نفر از مؤلفین بر ما روشن است.

== ادبیات شفاهی مردمی ==
[[پرونده:David of Sasun Yerevan.jpg|بندانگشتی|چپ|280px|تندیس داوید ساسونی]]
داستان حماسی و افسانه‌ای [[داوید ساسونی|ساسونتسی داویت]] دارای ارزش‌های والای آرمانی و زیبائی شناسانه است. مردم قهرمان سمبولیک خود داویت را با ویژگی‌های عالی و برجسته فوق انسانی پرورده‌اند. [[میهن پرستی]] سوزان و لغزش ناپذیر، انسان‌دوستی، مهرورزی و دلبستگی به زحمتکشان و ستمدیدگان از هر ملیت و نژاد، خوشبینی و امید به پیروزی نیکی و زیبائی و عدالت بر پلیدی و زشتی و ستم، از ویژگی‌های ذاتی این قهرمان ملی افسانه‌ای است.

حماسه ملی ساسونتسی داویت که از چهار بخش (ساناسار و باغداسار، مهر بزرگ، داویت، مهر کوچک)، تشکیل یافته به بسیاری از زبان‌های دنیا ترجمه گردیده و در میان ملت‌های جهان اثری شناخته شده‌است.
از آنجایی که در حماسه ملی افسانه‌ای یاد شده جز «داویت» و «مهر» قهرمانان دیگری نیز وجود دارند، آن را «دلیران ساسون» و «شجاعان ساسما» نیز می‌نامند.

== آغاز ادبیات مکتوب ==
«گیرک پیتوئیتس» یا «کتاب پیتو» را باید نخستین و قدیمی‌ترین اثر ادبیات مکتوب ارمنی به‌شمار آورد. این کتاب حاوی سه بخش است که در یک بخش آن پیرامون زندگی یونانی سخن می‌رود، در بخش دیگر فولکلور عبرانی گردآوری شده و بالاخره در بخش سوم کتاب پیرامون مسائل گوناگون ادبی، علمی، فلسفی، منطقی و اجتماعی مطلبی درج گردیده است.

در این کتاب که یگانه سند ادبی تاریخ باستان ارمنی است دربارهٔ [[هومر]]، [[هزیود]]، [[مناندر]] و [[اوریپید]] سخن به میان آمده و مطالبی دربارهٔ فولکلور یونانی نگاشته شده‌است. نگارنده کتاب مزبور پاره‌ای از صفحات کتاب را نیز به بحث دربارهٔ [[سقراط]]، [[فیثاغورس]]، دیوژنوس، فریاندروس، [[هرودوت]] و خطیب نامدار آتن [[دموستن]]، اختصاص داده است.

از طریق همین کتاب بوده که از سده پنجم به بعد خواننده ارمنی با افکار و عقاید فلسفی و ادبی کلاسیک یونان آشنا شده‌است. نگارنده گیرک پیتوئیتس در اثر خود هومر، را "سرور شاعران"،"شاعران بزرگ" و "پدر شاعران" نامیده و به هزیود، "برگزیده‌ترین شاعر" و "اولین شاعر سراینده کار و زحمت" لقب داده است. در کتاب پیتو که در سده پنجم میلادی به رشته تحریر درآمده‌است و نام مؤلف آن به درستی معلوم نیست بسیاری از هنرمندان و دانشمندان اعصار باستان از جمله [[تالس]] و [[سولون]] نیز به خوانندگان معرفی شده‌اند و مباحثی به [[گیاه‌شناسی]]، فنون خطابت و هنرهای گوناگون اختصاص یافته‌است.

عده‌ای از صاحبنظران این کتاب را تألیف مؤسس خورناتسی می‌دانند، لیکن به عقیده بسیاری دیگر از محققین که مقنع تر می‌نامید، کتاب پیتو تألیف شخص واحدی نیست. بلکه مجموعه‌ای است از نوشته‌های روشنفکران پیشرو و طرفدار فرهنگ و علوم [[یونان باستان]] است.

== شعر غنایی ارمنی ==
در میان ارمنیان در ازمنه باستان [[شعر]] و [[موسیقی]] با هم بوده‌اند و آوازخوان و نوازنده در عین حال شاعر نیز بوده‌است. پس از جدائی شعر از موسیقی، شعر مذهبی ارمنی همواره در کلیسا با موسیقی همراه ماند. حال آن که شعر غیر مذهبی [[دکلمه]] می‌شد و با موسیقی همراه نبود.

[[شعر غنایی]] ارمنی سده‌ها دارای محتوای مذهبی بوده و در آن‌ها [[عیسی مسیح]] و [[مریم مقدس]] یا روحانیون طراز اول کلیسا، تحسین و تقدیس شده‌اند.

مستقل از شعر کلیسائی رسمی، مردم طی سده‌ها شعرهای دلخواه خود را سروده‌اند که در آن‌ها مفاهیم طبیعی و حالت‌های انسانی مانند عشق، شادی، شراب، لذت‌های حسی و اندوهان جان انسان بازتاب یافته‌است. این گونه شعرها را «عاشق»ها یعنی نوازندگان و سرایندگان و خوانندگان دوره گرد آفریده‌اند و خود به آوز خوانده‌اند. به رغم مقابله شدید کلیسا با هنری که از زندگی دنیوی و عواطف انسانی مایه می‌گرفت، شعر و آواز عاشق‌ها در ادبیات شفاهی ارمنی از سده‌های چهارم و پنجم میلادی وجود داشته‌است.

== شاهنامه فردوسی و ادبیات ارمنی ==
ادبیات خلقی سده سیزدهم و چهاردهم ارمنی از منظومه مردمی [[شاهنامه]] حکیم ابولقاسم [[فردوسی]] طوسی، تأثیراتی بر خود پذیرفته‌است. در دوران [[سلجوقیان]]، آوازخوانان و نوازندگان دوره گرد و نقالان ایرانی که [[روستا]] به روستا و [[شهر]] به شهر می‌رفتند، اندک اندک وارد روستاها و شهرهای ارمنستان شدند و در میان مردم به نقل اشعار و داستان‌های شاهنامه پرداختند.

داستان‌ها و مضامین شاهنامه چنان از سوی توده‌های ارمنی مورد استقبال قرار گرفت که حتی در [[صومعه]]ها و کلیساها نیز به نقل آن‌ها می‌پرداختند. بدین ترتیب شاهنامه در میان کشیشان و صومعه نشینان نیز طرفدارانی پیدا کرد و از [[گستانتین یرزنگاتسی]] که خود شاعر و کشیش کلیسا بود، خواسته شد تا اشعاری با آهنگ و مضامین شاهنامه به سراید. یرزنگاتسی نیز شعرهایی با آهنگ و لحن شاهنامه سرود که مورد استقبال فراوان واقع شدند.

[[گریگور نارکاتسی]] نیز برخی اشعار در شباهت با شعرهای شاهنامه سروده است و این خود بیانگر آن است که شاهنامه فردوسی حتی در سده دهم میلادی نیز در ارمنستان اثری شناخته شده‌است.
اسناد ارتباط فرهنگی و وجود علایق مشترک بین ملت‌های [[ایران]] و ارمنستان نه در سده‌های دهم و سیزدهم میلادی، بلکه خیلی پیش تر از آن، یعنی در سده پنجم در اثر پدر تاریخ ارمنستان [[موسس خورناتسی]] به چشم می‌خورد.

سند تاریخی رواج [[اساطیر ایران]] در ارمنستان و مورد علاقه ملت ارمنی بودن آن‌ها، در کتاب تاریخ ارمنستان خورناتسی به خوبی منعکس است. وی از اساطیر ایرانی که مورد علاقه ارمنیان بوده به‌طور عام و از [[رستم]] و [[ضحاک]] به‌طور مشخص نام می‌برد.

استقبال ملت ارمنی از قهرمانان حماسی افسانه‌ای ایران در برجسته‌ترین و ارزشمندترین اثر ملی ارمنیان یعنی ساسونتسی داویت نیز تجلی یافته‌است.
ملت ارمنی یکی از قهرمانان حماسی افسانه‌ای ایرانی یعنی زال را در اثر بی‌همتای ذوق و هنر ملی خود، با قهرمان حماسی اش داویت برادر کرده‌است. این خود اشاره‌ای سمبولیک است به عشق برادرانه دو ملت که در آن روزگار هر یک به گونه‌ای تحت ستم شاهی مستبد و خودکامه، رنج می‌کشیده‌اند.

در دوره‌ای از [[شعر غنایی]] ارمنی علاوه بر جهان روانی-عاطفی شاعر و اعتقادات فلسفی و مذهبی اش، مسائل اجتماعی-تاریخی و گذشته‌های دور و نزدیک تاریخ نیز تصویر شده‌است. این روند از سده دوازدهم میلادی در شعر ارمنی آغاز گردیده و شاعران بسیاری، شخصیت‌های تاریخی یا حماسی-ملی را در آثار خود جان بخشیده‌اند.

«گریگور دقا»، [[استپانوس اربلیان|استپانوس اُربلیان]]، [[هتوم دوم]]، «گریگور تسترنتس»، «[[آراکل سیونه‌تسی]]»، «میناس توخاتتسی»، «خاچاطور گچارتسی»، «[[آراکل باغیشه‌تسی]]» و «[[آبراهام آنگیوراتسی]]» از جمله این شاعران هستند.

شعری از [[هوهانس تومانیان]]:

{{گفتاورد|«چنین گفته است از زمان‌های کهن، فردوسی جاودان، بلبل فارسی سخن.
چه گردد چیره بر مرد تهمتن اگر نبود شراب و زن.»}}

== شعر عاشقی در ادبیات ارمنی ==
«عاشق» به [[زبان ارمنی]]، [[:گوسان]]<ref>(کوسان) یا (گوسان) در [[زبان پهلوی]] به معنی (خنیاگر) است. این واژه پس از به عاریت گرفته شدن در زبان ارمنی، وارد [[زبان گرجی]] شده و (مگوسان) تلفظ می‌شود. دکتر [[محمد معین]] اصل این کلمه را پارتی و به معنای موسیقی دان و خنیاگر دانسته است.</ref> خوانده می‌شود.
[[پرونده:Գուսանների հուշարձանը Գյումրիում 06.JPG|بندانگشتی|چپ|230px|تندیس دو گوسان در شهر [[گیومری]]]]
شعر «عاشقی ارمنی» یکی از عرصه‌های پربار و غنی آفرینش هنری فولکلوریک و ادبی است. شعر عاشقی در ادبیات ارمنی دارای اهمیت فراوانی است و بخش نسبتاً بزرگی از ادبیات شفاهی و مکتوب این ملت را به خود اختصاص می‌دهد. عاشق‌ها مقبول‌ترین و محبوب‌ترین نغمه پردازان و سرایندگان مردم هستند و هنر آن‌ها با توده‌های وسیع مردم نزدیکی و ارتباط معنوی دیرسال و استوار دارد.

در شعر عاشقی احساس و آرزوی مردم بهتر و کامل تر از دیگر عرصه‌های ادبیات فولکلوریک بازتاب می‌یابد. چرا که عاشق با توده‌های زحمتکش شهر و روستا ارتباط ناگسستنی دارد و خود از میان آن‌ها برخاسته است. عاشق‌ها طی قرن‌های فراوان تاریخ با مردم زیسته و از مردم الهام گرفته‌اند و هنر آن‌ها در واقع هنر خود مردم است. به همین علت نیز عاشق‌ها همواره در آغوش و قلب مردم ساده و زحمتکش جا داشته‌اند و از احترام و محبت بی شایبه آنان بهرمند شده‌اند. بسیاری از شعرهای عاشقی دارای ارزش‌های والای اخلاقی-انسانی هستند و عدالت و نیکی و مهرورزی به انسان و نوعدوستی را تبلیغ می‌کنند و با هر آنچه که ارزش‌های انسانی و اخلاقی را به تباهی تهدید می‌کند، به ستیز بر می‌خیزند.

در سده‌های چهارم و پنجم میلادی ناحیه موسوم به [[:w:en:Goghtn|گُقتان]] از مراکز عمده تجمع گوسان‌های ارمنی بوده‌است. مضمون اشعار عاشوق‌های دوره‌های یاد شده عبارت بود از وصف زندگی اشراف و نجیب زادگان، تمجید و تحسین از جود و کرم آن‌ها، تصویر مناظر طبیعی و فصول سال، بیان احساس‌های عاشقانه، توصیف زیبایی و لذت زندگی و در مقیاس اندکی نیز روایت برخی داستان‌های به افسانه آمیخته تاریخی.

شعر عاشقی از اواخر سده شانزدهم میلادی به‌طور جدی و چشمگیر در ادبیات ارمنی پا گرفت، در نیمه سده هفدهم در میان توده‌های مردم رواج گسترده‌ای یافت و در سده هجدهم به اوج شکوفایی خود رسید.
گوسان‌های ارمنی به دلائل زمانی-اجتماعی به موازات سرودن و خواندن ترانه‌های ارمنی، ترانه‌هایی نیز به زبان‌های آذری، ترکی، گرجی و گاهی فارسی سروده و به آواز خوانده‌اند. [[ناقاش هوناتان]] با ترانه‌ها و آهنگ‌های دلنشین و گرایش از چهرهای برجسته ادبیات عاشقی سده هفدهم ارمنی است.

در سده هجدهم [[سایات‌نووا]] ادبیات عاشقی ارمنی را در سایه نبوغ هنری اش به اوج رسانده و نام خود را به عنوان شاعر و عاشوق نابغه و بی‌همتاترین چهره ادبیات عاشقی ارمنی جاودانه کرد.

«هوهانس کاراپتیان» معروف به شیرین و [[جیوانی (عاشوق)|جیوانی]] از برجسته‌ترین شخصیت‌های ادبیات عاشقی ارمنی به‌شمار می‌آیند.

== ادبیات نوین ارمنی ==
مکتب ادبی [[کلاسیسیسم]] از اواخر سده هجدهم میلادی در ادبیات ارمنی شکل گرفت و گسترش یافت و تا دهه شصت سده نوزدهم همچنان به مثابه مکتب مسلط ادبی به حیات خود ادامه داد و از آن پس مکتب [[رمانتیسم]] و [[واقع‌گرایی (هنر)|رئالیسم]] ابتدائی ارمنی، از میدان رانده شد. تأثیر ادبیات کلاسی سیستی اروپای غربی و روسیه بر مکتب کلاسی سیستم ارمنی از جنبه اسلوب‌های زیبایی شناسه پایه دار و عمیق بود.منتها اگر کلاسی سیست‌های اروپائی تاریخ و اساطیر و افسانه‌های یونان و روم باستان را سرمشق خود برای آفرینش‌های ادبی قرار می‌دادند، کلاسی سیست‌های ارمنی از تاریخ و اساطیر و افسانه‌های باستانی ملت خود مایه می‌گرفتند.

در ساله‌های ۱۸۲۰–۱۸۳۰ میلادی تغییرات محسوسی در عرصه ادبیات ارمنی احساس شد. روند مبارزه با مکتب کلاسیسیسم از سوی مکتب ادبی نوین یعنی رمانتیسم آغاز گردید. پرداختن به زندگی مردم، مسائل روزمره اجتماعی و موضوع انسان معاصر با همه آرزوها و امیدها و دنیای روانی اش به اصلی‌ترین هدف ادبیات بدل شد و در آن مسائل اجتماعی-تاریخی و افکار آزادی‌خواهانه ملی جای ویژه‌ای را اشغال کرد.

برجسته‌ترین و اصلی‌ترین نقش را در توسعه و رشد ادبیات نوین ارمنی، نویسنده نامدار [[خاچاطور آبوویان]] که به عنوان [[پدر ادبیات نوین ارمنی]] شناخته می‌شود ایفا کرد <ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.britannica.com/art/Armenian-literature#ref169543 |عنوان = Armenian literature
| ناشر = Britannica.com|تاریخ = |تاریخ بازدید = ۲۷ اوت ۲۰۱۸}}</ref>.

روند شکل‌گیری شعر نو ارمنی در واقع از دهه‌های سی و چهل سده نوزدهم میلادی، از طریق اشاعه شعرهای شفاهی که به «باسکویل» معروف بودند و دهان به دهان نقل می‌شدند و اشعار موزون به «بامفِلت» که نوعی شعر هجو و انتقادی بودند، آغاز شد. در این‌گونه شعرها سرایندگان آن‌ها دشمنان مردم و ریاکاران دوست نما را که با سوءاستفاده زیرکانه از علایق ملی، به فریب و غارت مردم می‌پرداختند، افشاء و رسوا می‌کردند.

تعدادی از شاعران ارمنی:([[دانیل واروژان]]، [[روبن سواگ]]، [[سیامانتو]]، [[هوانس تومانیان]]، [[آوتیک ایساهاکیان]]، [[بارویر سواگ]]، [[سیلوا کاپوتیکیان]]، [[هوانس شیراز]])
* شعری از [[ساقاتل هاروتیونیان]]، (من در برابر تو)
{{شعر}}
{{ب|''من در برابر تو معصوم، معصوم''|''مثل بره''}}
{{ب|''من در برابر تو سر به زیر و سبز''|''مثل درخت''}}
{{ب|''من در برابر تو در تلاطم از شادی''|''مثل آب''}}
{{ب|''من در برابر تو بی کلامی گدازنده''|''مثل آتش''}}
{{ب|''من در برابر تو لطیف و ملایم''|''مثل نسیم''}}
{{ب|''من در برابر تو توفانی و دیوانه''|''مثل دریا''}}
{{ب|''من در برابر تو استوار و سخت''|''مثل درخت''}}
{{ب|''من در برابر تو سنگین و بلند''|''مثل کوه''}}
{{ب|''من در برابر تو در کار آب شدن''|''مثل برف''}}
{{ب|''من در برابر تو فرو ریخته و در هم شکسته''|''مثل ستون''}}
{{ب|''من بی تو ویرانه و متروک''|''مثل یک خانه''}}
{{پایان شعر}}

== وزن و قافیه و قالب در شعر ارمنی ==
همچنان‌که برخی نشانه‌های اشعار توده‌های مردم و سرایندگان گمنام در کتب تاریخی مکتوب به خط ارمنی سده پنجم میلادی، از جمله در تاریخ ارمنستان [[موسس خورناتسی]]، به نوازندگان و سرایندگان دوره گرد منسوب است و از آن میان شعری از تولد [[واهاگن]] اساطیری حکایت می‌کند که ترجمه آن این‌گونه است:

آسمان دردِ زِه داشت و دردِ زِه داشت زمین

به درد زایمان گرفتار بود بحر ارغوانین

نی سرخ‌فام در نیستان بحر بیکران

لرزان همی بود از درد زایمان

از گلوگاه نی دود همی خاست روان

دوان شد از آن شعله‌ها میان

پسر گیسو طلای نوجوان

او داشت آذرگون زلفان

ریشی چون شعله‌ها لرزان

داشت دو چشم چون خورشید رخشان

تعیین دقیق این که در ادوار پیش از پیدایش زبان نوشتاری ارمنی، وزن شعر به چه صورتی و مبتنی بر کدام قواعد بوده‌است، کاری ناممکن می‌نماید. لیکن اگر به نظریه‌ای که اکثر دانشمندان زبان‌شناس آن را پذیرفته‌اند، استناد کنیم، آنگاه باید بپذیریم که وزن شعر ارمنی در ادوار پیش از کتابت، «وزن کمی» یا «وزن امتدادی» بوده‌است.

سنت وزن‌شناسی در شعر سنجش وزن شعر «متریکا یا داقاچاپوتیون» و بررسی چند و چون آن توسط صاحبنظران ارمنی نخستین بار از طریق ترجمه قواعد دستوری زبان یونانی و دیگر آثار ادبی هلنیستی، وارد ادبیات ارمنی گردید و وزن شعر ارمنی، با اقتباس از وزن شعر یونانی جدید که وزن ضربتی یا آهنگین بود. به صورت خود ویژه تکامل پیدا کرد. با این حال به ویژه در اشعار کهن ارمنی نشانه‌های فراوانی از «وزن عددی» دیده می‌شود. یعنی واژه‌های شعر به گروه‌هایی تقسیم می‌شوند که عدد هجاها (سیلاب‌ها) ی هر گروه با گروه دیگر متساوی است بدون آن که ویژگی‌های دیگر اصوات واژه‌ها در نظر گرفته شده باشند. وزن عددی را معمولاً به اشتباه «وزن هجایی» نیز می‌نامند.

=== قافیه ===
در شعرهایی که به سرایندگان و نوازندگان باستانی دوره گرد منسوب است و چه در شعرهای قدیمی غنایی کلیسایی که به «شاراکان» معروف هستند و با همراهی موسیقی خوانده می‌شوند، از قافیه اثری نیست. شعر ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از زبان‌های دنیا قافیه را از شعر عرب به عاریت گرفته‌است. لیکن قافیه بندی در شعر ارمنی دارای آن قواعد پیچیده قافیه پردازی در شعر عربی و فارسی نیست.

=== وزن و قافیه در شعر امروز ارمنی ===
شعر امروز ارمنی نیز مانند شعر بسیاری دیگر از ملل معاصر، همگام با زمان دگرگونی‌هایی در وزن پذیرفته‌است. شاعر اکنونی شعر خود را ملزم به رعایت دقیق یکسانی نواخت‌های واژگان مصرع‌ها یا خط‌های شعر، نمی‌کند و اگر ضرورت محتوا ایجاب کرد، ناگزیر ریتم و آهنگ خط‌های شعر را نیز-جابه‌جا- از هم می‌گسلد. گاه نیز شاعری چون سیامانتو، شعر خود را از قید وزن و آهنگ آزاد می‌کند و آن را به شعر نثر گونه بدل می‌کند.

[[قافیه]] نیز در شعر معاصر ارمنی، همچنان‌که در شعر معاصر فارسی و در شعر بسیاری دیگر از زبان‌ها، صنعتی نالازم و گاه مضر تلقی می‌شود. لیکن اگر ضرورت بیانی شعر ایجاب کرد، شاعران از آن تن نمی‌زنند.

=== قالب‌های شعر ارمنی ===
قالب‌ها و ژانرهای شعری ارمنی بسیار متنوع است. برخی از این قالب‌ها خاص شعر ارمنی است و برخی نیز از شعر زبان‌های دیگر به عاریت گرفته شده‌است. مانند [[رباعی]] و [[غزل]] که در شعر عربی و فارسی و دیگر ملل شرقی متداول است یا آن که «[[سونات]]» و «بالاد» و «سِرِناد» که در شعر و موسیقی بسیاری از ملل اروپایی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
* پوئم:این قالب منظومه بلند داستانی است که در آن شاعر داستانی تاریخی یا رویدادی اجتماعی، یا آن که قصه‌ای افسانه‌ای یا عشقی را به نظم در می‌آورد.
* غزل:این قالب خاص بیان عواطف شاعر و احساس‌های عاشقانه است.
* رباعی و چهارپاره:در این نوع شعر که از چهار مصرع تشکیل می‌شود، عواطف عاشقانه یا مفاهیم فلسفی و عرفانی بیان می‌گردد.
* هشت پاره:این ژانر شعری ارمنی از هشت مصرع تشکیل می‌شود، و مضمون آن بسته به میل شاعر متفاوت است.
* بالاد:نوعی منظومه کوتاه است که شاعر در آن به بیان حوادث و پدیده‌هایی که مایه بروز احساس‌ها و عواطف خاصی در وی شده‌اند می‌پردازد.
* سِرِناد:سرناد را می‌توان در فارسی (شبانه)، هم ترجمه کرد. نوعی شعر است که شاعر در آن به بیان احساس‌هایی که بگونه‌ای با شب در ارتباط اند، می‌پردازد.
* سونات:این قالب شعری ارمنی از چهارده مصرع تشکیل می‌شود که هشت مصرع اول از دو چهار پاره عبارت است و شش مصرع آخر از دو بند سه مصراعی، سونات می‌تواند مضامین گوناگونی داشته باشد.
* نِربوق:این واژه را در فارسی می‌توان (مدیحه)، ترجمه کرد. نربوق قالبی است که شاعر در آن به مدح و ثنای شخصی یا پدیده خاصی می‌پردازد.
* تریولت:یکی از قالب‌های شعری ارمنی است که از هشت مصرع تشکیل می‌شود. مصرع اول تریولت به جای مصراع‌های چهارم و هفتم و مصرع دوم آن به جای مصرع هشتم، تکرار می‌شود. در مجموع هشت مصرع این قالب تنها دو قافیه بکار برده می‌شود.
* داق:در زبان ارمنی داق به‌طور کلی به شعر و ترانه گفته می‌شود ولی در عین حال خود یک ژانر شعری خاص نیز به‌شمار می‌رود. در این ژانر نیز شاعر به بیان احساس‌ها و عواطف عاشقانه یا شاعرانه خود می‌پردازد.
* اِلِگیا:نوعی از شعر است که شاعر در آن به بیان احساس‌های سوگوارانه و تراژیک می‌پردازد. این واژه را در فارسی می‌توان (سوگواره)، ترجمه کرد.
* آکروستیکوس:قالب خاصی برای شعر است که در آن حروف اول یا دوم یا سوم مصراع‌ها نام شخصی یا کلمه و جمله‌ای معین را که مورد نظر شاعر است، تشکیل می‌دهند.
* اِکسپرومت:اکسپرومت قالب خاص بدیهه سرایی است و به شعری که فی البداهه سروده شده باشد گفته می‌شود.
* بامفلِت و باسکویل:این دو قالب شعری برای سرودن اشعار [[هجو]] به کار می‌روند. در بامفلت و باسکویل‌ها پدیده‌های ناهنجار اجتماعی یا شخصیت‌های اجتماعی، سیاسی، تاریخی با زبان شعر مورد انتقاد و استهزاء قرار می‌گیرند.
* اَستانس (دنِرگ):اَستانس قالب شعر تغزلی کوتاه است که از چهار پاره‌های بهم پیوسته تشکیل می‌شود. چهارپاره‌های استانس با آن که هر یک از لحاظ معنی و سخن مستقل و کامل هستند اما در نهایت بیانگر مضمون اصلی شعر می‌باشند.
* پارودیا:این ژانر شعری ارمنی ویژه شبیه گوئی هزل‌آمیز است. شاعر برای سرودن پارودیا، مضمونی عام یا ضرب‌المثلی مشهور را برمی گزیند و دربارهٔ آن با زبان و سبک شعری خاص دیگر شاعران شعری هزل‌آمیز می‌سراید. آن هم بدین منظور که به خواننده نشان دهد که اگر فلان شاعر دربارهٔ این موضوع شعری می‌سرود این سان می‌بود که من سروده‌ام.
* اِپیگرام:ایپگرام به شعرهای کوتاه طنزآمیز گفته می‌شود. کوتاه‌ترین اپیگرام از دو مصرع و بلندترین آن از هشت مصرع تشکیل می‌شود.
* دیستیکوس:دیستیکوس شعری است که از دو مصرع یا یک بیت تشکیل شود. در فارسی می‌توان به آن (تک بیت)، گفت. مضمون دیستیکوس‌ها می‌تواند فلسفی،انتقادی یا طنزآمیز باشند.

== شعر ارمنی و مکتب‌های ادبی ==
در عصر حاضر شاعران ارمنی به دو گروه عمده دسته‌بندی می‌شوند:
«شاعران ارمنستانی و شاعران [[جماعت ارمنیان پراکنده]]». مکتب ادبی مسلط در شعر شاعران ارمنستان رئالیسم جامعه گرا است و هر شاعری با سبک و بیان ویژه خود، در تکامل زندگی اجتماعی و فرهنگی جامعه نقشی ایفاء می‌کند و با دید خاص خود به تصویر و قضاوت جامعه و زندگی اجتماعی و فردی انسان اجتماع خود و نیز تاریخ و انسان جامعه بشری معاصر می‌پردازد.

شعر شاعران ارمنی خارج از ارمنستان در چهارچوب و مرزهای مکتب ادبی یگانه‌ای نمی‌گنجد. شعر این گروه از شاعران ارمنی، با توجه به جهان بینی شاعر و شرایط جامعه‌ای که او در آن زندگی می‌کند علایق و آرمان‌های اجتماعی-تاریخی و فردی اش به طیف وسیعی از مکتب ادبی گوناگون از [[نمادگرایی]] و [[فراواقع‌گرایی]] و [[طبیعت‌گرایی]] گرفته تا رئالیسم انتقادی و رئالیسم انقلابی، بستگی دارد.

به رغم گوناگونی مکاتب ادبی در شعر این شاعران، کم و بیش یک محور اساسی همگانی و یک ذهنیت واحد در آثار همه آنان چشمگیر است و آن درد غربت و دربدری و حسرت و اشتیاق است.

== احمد نوری‌زاده ==
[[احمد نوری زاده]] تنها شاعر غیر ارمنی جهان است که به [[زبان ارمنی]] شعر می‌سراید و برای خوانندگان ارمنی زبان در [[جمهوری ارمنستان]] و [[جماعت ارمنیان پراکنده]] یک چهرهٔ شناخته شده و محبوب است به حدی که برنامه ریزان آموزشی جمهوری ارمنستان، بخش‌هایی از منظومهٔ ''«ماسیس کوه نیست»'' اثر ماندگار وی را به همراه زندگی‌نامه این شاعر ایرانی به عنوان یک درس در کتاب درسی دانش آموزان مقطع دوم راهنمایی مدارس ارمنی زبان گنجانده‌اند که دانش آموزان ارمنی تبار آن را در کتاب ادبیات خود می‌آموزند.

اولین کتابی که از وی به‌طور مستقل انتشار یافت، مجموعه شعری از «گالوست خاننس» شاعر نامدار ارمنی‌تبار ایرانی بود که با نام ''«قدرت معجزه‌گر»'' منتشر شد. سال بعد مجموعه دیگری از این شاعر، با نام ''«سلام بر تو ای انسان»'' انتشار یافت. بعدها به مرور آثاری از [[هوانس تومانیان]]، [[یقیشه چارنتس]]، [[آکسل باکونتس]]، «هراچیا کوچار» و دیگران را ترجمه کرد که با نام‌های ''«آی وطن! آی وطن!»''، ''«سروده‌های سرخ»''، ''«۲۶ کمیسر»'' و ''«تسولاک»'' به خوانندگان پارسی زبان عرضه شدند.

به همین جهت در ارمنستان به او '''فرزند پارسی‌گوی ملت ارمنی''' لقب داده‌اند.

به یقین مهم‌ترین و ماندگارترین اثر ادبی نوری زاده تاکنون، کتاب منحصر به فرد ''«صد سال شعر ارمنی»'' است.

== جستارهای وابسته ==
* [[تاریخ ارمنستان]]
* [[زبان ارمنی]]
* [[فهرست کتاب‌های ترجمه‌شده از ارمنی به فارسی]]

== پیوند به بیرون ==
[https://www.youtube.com/watch?v=tY_mAojDK_g شب ادبیات ارمنی توسط مجلۀ بخارا]

== منابع ==
{{پانویس}}
{{درگاه|ارمنستان}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی =ماتیان | نام = آزاد | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان =نگاهی به ادبیات جدید ارمنی | ژورنال = فصلنامه فرهنگی پیمان| مکان = | ناشر = | دوره = سال یازدهم| شماره = ۴۱ | سال = پاییز ۱۳۸۶| صفحه = | پیوند =https://www.paymanonline.com/نگاهی-به-ادبیات-جدید-ارمنی/ | بازیابی =}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = هایراپتیان| نام = میشا | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان =اشاره‌ای به تاریخ ادبیات ارمنی از آغاز تا سدهٔ نوزدهم میلادی | ژورنال = فصلنامه فرهنگی پیمان| مکان = | ناشر = | دوره = سال یازدهم| شماره = ۴۱ | سال = پاییز ۱۳۸۶| صفحه = | پیوند =https://www.paymanonline.com/اشاره-ای-به-تاریخ-ادبیات-ارمنی-از-آغاز-ت/ | بازیابی =}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = رادفر| نام = ابوالقاسم | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان =پژوهش‌ها و ترجمه‌های مربوط به فردوسی و شاهنامه در اتحاد جماهیر شوروی (سابق) | ژورنال = فصلنامه فرهنگی پیمان| مکان = | ناشر = | دوره = سال هشتم| شماره =۲۷ | سال = بهار ۱۳۸۳| صفحه = | پیوند = https://www.paymanonline.com/پژوهشها-و-ترجمه-های-مربوط-به-فردوسی-و-شا/ | بازیابی =}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = باغداساریان| نام = ادیک | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | عنوان = تاریخ ادبیات ارمنی| ژورنال =فصلنامه آپاگا | مکان = | ناشر = | دوره = | شماره =۴۲ | سال = | صفحه = | پیوند = | بازیابی =}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=[[احمد نوری‌زاده|نوری‌زاده]] |نام= احمد |کتاب=تاریخ و فرهنگ ارمنستان |ترجمه= | ناشر=نشر چشمه |سال= ۱۳۷۶|شابک= 978-964-362-220-7}}
* {{یادکرد کتاب |نام خانوادگی= |نام= |کتاب=صد سال شعر ارمنی، از اواخر قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم |ترجمه= [[احمد نوری‌زاده]] | ناشر=نشر چشمه |سال= |شابک= 978-964-362-216-9}}
* شاهنامه و ارمنیان، نویسنده:ادیک باغداساریان، تهران ۱۳۸۰. شابک:۰–۰۷۴۶–۰۶–۹۶۴

== برای مطالعهٔ بیشتر ==
* {{cite book |last1= Hacikyan|first1= A. J.|last2= Basmajian|first2= Gabriel|last3= Franchuk|first3= Edward S.|last4= Ouzounian|first4= Nourhan|date= 2005|title= The Heritage of Armenian Literature: From the Eighteenth Century to Modern Times |url=https://books.google.com/books?id=GmtPLvnrc38C&pg=PA71&lpg=PA71&dq=Armenian+writers+FROM+18TH+CENTURY&source=bl&ots=dgfARYyivS&sig=YKb85936N_HPwGjPglH68za3BEk&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiJ9vfH5JvaAhVnrlQKHcVbBCUQ6AEIdzAO#v=twopage&q&f=false  |deadurl= |format= |language= |location= Detroit|publisher= Wayne State University Press |pages=|isbn= 978-0-8143-3221-4|archiveurl= |archivedate= |accessdate= |via=  |quote=}}

{{موضوع‌های ارمنستان}}
{{شاعران ارمنی}}
{{زبان ارمنی}}

[[رده:ادبیات ارمنی]]
[[رده:ادبیات بر پایه زبان]]
[[رده:ادبیات بر پایه کشور]]
[[رده:فرهنگ در ارمنستان]]


text:
# آساشینا، ناگانو
آساشینا، ناگانو (به لاتین: Asashina) یک منطقهٔ مسکونی در ژاپن است که در Kitasaku District, Nagano واقع شده‌است. آساشینا ۶٬۴۲۳ نفر جمعیت دارد.

wikiname: fawiki

title: آساشینا، ناگانو

in_language: fa

wikitext:
{{Infobox city Japan
|name=آساشینا، ناگانو
|JapaneseName=浅科村
|settlement_type=Village
|official_name=آساشینا، ناگانو
|image_skyline=Asashina Oike 2.jpg
|imagesize=
|image_caption=Asashina Ōike
|image_map=Map.Asashina-Vill.Nagano.PNG
|map_alt=Map of Asashina, Nagano
|prefecture=[[استان ناگانو]]
|coordinates=|district=[[Kitasaku District, Nagano|Kitasaku]]
|merged=April 1, 2005
|merged_into=[[ساکو، ناگانو]]
|area_km2=۱۹٫۵۲
|population_as_of=۲۰۰۳
|population=۶٬۴۲۳
|density_km2=۳۲۹٫۰۵
|website=
}}
'''آساشینا، ناگانو''' (به [[خط لاتین|لاتین]]: Asashina) یک منطقهٔ مسکونی در [[ژاپن]] است که در [[Kitasaku District, Nagano]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی| |نشانی=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Asashina,_Nagano&redirect=no&oldid=760074986 |عنوان=Asashina, Nagano|بازبینی =۵ اکتبر ۲۰۱۷}}</ref> آساشینا ۶٬۴۲۳ نفر جمعیت دارد.

== نگارخانه ==
<gallery>
File:Michinoeki-Hotpark-Asashina.JPG|<!--Hotpark Asashina-->
</gallery>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای ژاپن]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{رده انبار|Asashina, Nagano}}

{{ژاپن-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:آساشینا}}
[[رده:بازبینی گمر شهرهای ژاپن]]
[[رده:شهرداری‌های منحل‌شده در استان ناگانو]]
[[رده:مقاله‌های که ابهام‌زدایی آنها به‌اشتباه به‌جای پرانتز با کاما صورت گرفته]]

title: آساشینا، ناگانو 浅科村

استان: استان ناگانو

ناحیه: Kitasaku

Merged: April 1, 2005 · (امروزه بخشی از ساکو، ناگانو)

title: مساحت

• کل: ۱۹٫۵۲ کیلومتر مربع (۷٫۵۴ مایل مربع)

title: جمعیت (۲۰۰۳)

• کل: ۶۴۲۳

• تراکم: ۳۲۹٫۰۵/کیلومتر مربع (۸۵۲٫۲/مایل مربع)

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۹ (زمان)


text:
# گوین راینا روسم
گوین راینا روسم (به انگلیسی: Gavin Rayna Russom) (زاده ۱ مهٔ ۱۹۷۴) دی‌جی، تهیه‌کننده موسیقی آمریکایی است.
او یک زن ترنس است.

title: گوین راینا روسم

wikitext:
{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی
| نام             =گوین راینا روسم
| تصویر           =GRaynaRussom.jpg
| توضیح_تصویر     =
| اندازه_تصویر    =
| دورنما          =
| پس‌زمینه         = خواننده_تک
| نام_اصلی        =
| نام_مستعار      =
| تولد            ={{Birth date and age|1974|5|1}}{{سخ}}[[پراویدنس]]، [[رود آیلند]]
| مرگ             =
| ملیت            ={{usa}}
| ساز             =
| نوع_صوت         =
| سبک             = [[الکترونیکا]]، [[موسیقی هاوس|هاوس]]، [[موسیقی امبینت|امبینت]]، [[نیو دیسکو]]
| حرفه            =[[دی‌جی]]، [[تهیه‌کننده موسیقی]]
| مدت             =۱۹۹۸-حال
| ناشر            =
| نقش‌های_مرتبط    =
| وب‌گاه           =
| اعضای_کنونی     =
| اعضای_پیشین     =
| سازهای_برجسته   =
}}
'''گوین راینا روسم''' {{انگلیسی|Gavin Rayna Russom}} (زاده {{Birth date|1974|5|1}}) [[دی‌جی]]، [[تهیه‌کننده موسیقی]] [[آمریکا]]یی است.

او یک [[زن ترنس]] است.

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد-ویکی
|پیوند =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gavin_Rayna_Russom&oldid=871719393
|عنوان =Gavin Rayna Russom
|زبان = انگلیسی
|بازیابی =۴ ژانویه ۲۰۱۹
}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.gavinrussom.com/ Gavin Russom Website]
* [http://www.deliaandgavin.com/ Delia Gonzalez & Gavin Russom Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070718225616/http://www.deliaandgavin.com/ |date=18 ژوئیه 2007 }}
* [http://www.residentadvisor.net/feature.aspx?1074 RA Interview with Gavin Russom]
* [https://web.archive.org/web/20130707154949/http://www.gimmebadvibes.com/tctd/interviews/gavin_russom_answers_the_questions_of_doom Interview with Gavin Russom]
* [https://web.archive.org/web/20170707135939/https://www.grindr.com/into/lcd-soundsystems-gavin-russom-comes-out-as-transgender/ LCD Soundsystem’s Gavin Russom Comes Out]

{{افراد-خرد}}

[[رده:افراد زنده]]
[[رده:ال‌جی‌بی‌تی اهل رود آیلند]]
[[رده:دی‌جی‌های آمریکایی]]
[[رده:زادگان ۱۹۷۴ (میلادی)]]
[[رده:زنان اهل ایالات متحده آمریکا در موسیقی الکترونیک]]
[[رده:زنان در موسیقی الکترونیک]]
[[رده:زن‌های تراجنسی]]
[[رده:موسیقی‌دانان تراجنسی و فراجنسیتی]]
[[رده:موسیقی‌دانان ال‌جی‌بی‌تی اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:موسیقی‌دانان زن ترنس]]
[[رده:موسیقی‌دانان ترنس اهل ایالات متحده آمریکا]]

title: اطلاعات پس‌زمینه

زاده: ۱ مهٔ ۱۹۷۴ (۵۰ سال) · پراویدنس، رود آیلند

ژانر: الکترونیکا، هاوس، امبینت، نیو دیسکو

پیشه: دی‌جی، تهیه‌کننده موسیقی

سالهای فعالیت: ۱۹۹۸-حال


text:
# ایکاروس آی‌کی-۲
ایکاروس آی‌کی-۲ (به انگلیسی: Ikarus_IK-2) یک هواگرد از نوع هواپیمای جنگنده ساخت شرکت Ikarus A.D. است. هواگرد ایکاروس آی‌کی-۲ نخستین پروازش را در ۲۲ آوریل ۱۹۳۵ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال ۱۹۳۵ میلادی رسماً معرفی گردید. در مجموع، تعداد ۱۲ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.
طراح این هواگرد، Ljubomir Ilić and Kosta Sivčev بود.

title: ایکاروس آی‌کی-۲

wikitext:
{|{{Infobox aircraft begin
 |name= ایکاروس آی‌کی-۲
 |image=Ikarus IK-2 photo L'Aerophile June 1938.jpg
 |caption=
}}{{Infobox aircraft type
 |type= هواپیمای جنگنده
 |manufacturer=Ikarus A.D.
 |designer=Ljubomir Ilić and Kosta Sivčev
 |first flight= ۲۲ آوریل ۱۹۳۵
 |introduced= ۱۹۳۵
 |retired= ۱۹۴۵
 |primary user=Royal Yugoslav Air Force
 |more users=
 |produced=
 |number built= ۱۲
 |unit cost=
 |status=
 |variants with their own articles =
}}
|}
'''ایکاروس آی‌کی-۲''' {{به انگلیسی|Ikarus_IK-2}} یک [[هواگرد]] از نوع هواپیمای جنگنده ساخت شرکت Ikarus A.D. است. هواگرد ایکاروس آی‌کی-۲ نخستین پروازش را در ۲۲ آوریل ۱۹۳۵ میلادی انجام داد. این هواگرد در سال ۱۹۳۵ میلادی رسماً معرفی گردید. در مجموع، تعداد ۱۲ فروند از این هواگرد ساخته شده‌است.

طراح این هواگرد، Ljubomir Ilić and Kosta Sivčev بود.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست هواگردها]]

== منابع ==
{{پانویس}}
{{یادکرد-ویکی
|پیوند = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ikarus_IK-2&oldid=798289001
|عنوان = Ikarus_IK-2
|زبان = انگلیسی
|بازیابی = ۱۹/۳/۲۰۱۸
}}

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌انبار-رده|Ikarus_IK-2}}

{{هواگرد-خرد}}

[[رده:هواگردهای جنگنده یوگسلاو دهه ۱۹۳۰ (میلادی)]]
[[رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۳۵ (میلادی)]]
[[رده:هواگردهای ملخ‌پیشین تک‌موتوره]]
[[رده:هواگردهای بال بالا]]
[[رده:هواگردهای بال‌کاکایی]]

title: ایکاروس آی‌کی-۲

کاربری: هواپیمای جنگنده

تولیدکننده: Ikarus A.D.

طراح: Ljubomir Ilić and Kosta Sivčev

نخستین پرواز: ۲۲ آوریل ۱۹۳۵

معرفیشده در: ۱۹۳۵

بازنشستگی: ۱۹۴۵

کاربر اصلی: Royal Yugoslav Air Force

تعداد ساختهشده: ۱۲


text:
# تورتوم
تورتوم (به ترکی استانبولی: Tortum، به ارمنی: Թորթում) یک منطقهٔ مسکونی در ترکیه است که در استان ارزروم واقع شده‌است.

title: تورتوم

wikitext:
{{Infobox settlement
|name=تورتوم
|image_skyline=Image:Tortum-center.jpg
|image_caption=Tortum city center
|image_shield=
|pushpin_map=Turkey
|coordinates={{coord|40|17|53|N|41|37|57|E|format=dms|display=inline,title}}|subdivision_type=کشور
|subdivision_name=[[ترکیه]]
|subdivision_type1=[[استان‌های ترکیه|استان]]
|subdivision_name1=[[استان ارزروم]]
|subdivision_type2=
|subdivision_name2=
|leader_party=[[حزب اتحاد بزرگ]]
|leader_title=شهردار
|leader_name=Muammer Yiğider
|leader_title1=[[قائم‌مقام]]
|leader_name1=Fatih Ürkmezer
|elevation_m=
|area_footnotes={{Turkey district areas|SOURCE}}|area_blank1_title=منطقه
|area_blank1_km2={{Turkey district areas|Erzurum|Tortum}}|population_footnotes={{Turkey district populations|SOURCE|Erzurum}}|population_urban={{Turkey district populations|Erzurum|Tortum|şehir}}|population_as_of={{Turkey district populations|YEAR}}|population_blank1_title=منطقه
|population_blank1={{Turkey district populations|Erzurum|Tortum|toplam}}|population_density_blank1_km2=auto
|blank1_name=[[سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن|اقلیم]]
|blank1_info=[[اقلیم قاره‌ای مرطوب]]
|postal_code_type=کد پستی
|postal_code=۲۵۴۳۰
|website={{URL|www.tortum.bel.tr|www.tortum.bel.tr}}|official_name=تورتوم
}}
'''تورتوم''' {{ترکی|Tortum، به [[زبان ارمنی|ارمنی]]: Թորթում}} یک منطقهٔ مسکونی در [[ترکیه]] است که در [[استان ارزروم]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tortum&redirect=no&oldid=1022305225 |عنوان=Tortum|بازیابی  = ۳۰ اکتبر ۲۰۲۲|زبان=انگلیسی}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای ترکیه]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{رده انبار|Tortum}}
{{ترکیه-خرد}}

[[رده:مناطق مسکونی در استان ارزروم]]
[[رده:منطقه‌های باستانی گرجستان]]
[[رده:شهرستان‌های استان ارزروم]]
[[رده:روستاهای ارمنستان غربی]]

title: تورتوم

استان: استان ارزروم

title: حکومت

• شهردار: Muammer Yiğider (حزب اتحاد بزرگ)

• قائممقام: Fatih Ürkmezer

title: مساحت

• منطقه: ۱٬۴۶۷٫۳۶ کیلومتر مربع (۵۶۶٫۵۵ مایل مربع)

title: جمعیت (2012)

• شهری: ۴٬۰۵۲

• منطقه: ۲۰٬۰۷۸

• تراکم منطقه: ۱۴/کیلومتر مربع (۳۵/مایل مربع)

کد پستی: ۲۵۴۳۰

اقلیم: اقلیم قاره‌ای مرطوب


text:
# ۲۳۵ (عدد)
۲۳۵ یک عدد طبیعی است که بعد از ۲۳۴ و قبل از ۲۳۶ قرار دارد.

title: ۲۳۵ (عدد)

wikitext:
{{عدد
|نماد = ۲۳۵
|الگو =
|نام اصلی = ۲۳۵{{سخ}}دویست و سی و پنج
|نام ترتیبی = ۲۳۵م{{سخ}}دویست و سی و پنجم
|تجزیه= ۵×۴۷<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.mathsisfun.com/prime-factorization-tool.php |عنوان=Prime Factorization Tool |بازبینی=۳۰ اكتبر ۲۰۱۰ |archive-date=۱۱ نوامبر ۲۰۱۰ |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111194117/http://www.mathsisfun.com/prime-factorization-tool.php |dead-url=yes }}</ref>
|مقسوم علیه‌ها =
|عربی = ۲۳٥
|اروپایی = 235
|رومی= {{Roman|235}}
|امهاری =
| بنگالی =
|دوانگاری =
| چینی =  二百三十五
| عبری =
|خمری =
|تایلندی=
|ژاپنی =
|دودویی= ۱۱۱۰۱۰۱۱<ref name="ابزار تبدیل آنلاین">[http://www.tonymarston.net/php-mysql/converter.php Bin-Oct-Dec-Hex Converter]</ref>
|مبنای هشت = ۳۵۳<ref name="ابزار تبدیل آنلاین"/>
|مبنای دوازده =
|مبنای شانزده= EB <ref name="ابزار تبدیل آنلاین"/>
|}}

'''۲۳۵''' یک [[عدد طبیعی]] است که بعد از [[۲۳۴ (عدد)|۲۳۴]] و قبل از [[۲۳۶ (عدد)|۲۳۶]] قرار دارد.

== منابع ==
تبدیل اعداد با استفاده از ابزار آنلاین:
{{پانویس}}
{{عدد صحیح}}

{{عدد-خرد}}

[[رده:اعداد صحیح]]

title: | → ۲۳۴ | ۲۳۵ | ۲۳۶ ← |

۲۳۵ · ۲۳۶ ←

اصلی: دوصدسی-پنج

ترتیبی: دویست و سی و پنجمین

یونانی: ΣΛΕ´

رومی: CCXXXV

پایه ۲: ۱۱۱۰۱۰۱۱۲

پایه ۳: ۲۲۲۰۱۳

پایه ۴: ۳۲۲۳۴

پایه ۵: ۱۴۲۰۵

پایه ۶: ۱۰۳۱۶

پایه ۸: ۳۵۳۸

پایه ۱۲: ۱۷۷۱۲

پایه ۱۶: EB۱۶

پایه ۲۰: BF۲۰

پایه ۳۶: ۶J۳۶

فارسی: ۲۳٥


text:
# بوگاتی توربیون
بوگاتی توربیون (به انگلیسی: Bugatti Tourbillon) یک خودروی اسپرت هیبریدی وی۱۶ موتور وسط است که جانشین شیرون است و به ۲۵۰ دستگاه محدود شده است. در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۴ معرفی شد. این محصول با قیمت ۴٫۱ میلیون دلار وارد بازار می‌شود.
نام، توربیون، در فرانسوی به معنای «گرداب» یا «گردباد» است و مکانیزم خاصی است که در ساعت‌های پیشرفته برای از بین بردن تناقضات زمان‌بندی ناشی از گرانش استفاده می‌شود.

## طراحی
بوگاتی می‌گوید که توربیون یک طراحی کاملاً جدید است و هیچ جزء مشترکی با شیرون فعلی ندارد، اما مطابق با اصل و نسب برند بوگاتی، بسیاری از نشانه‌های اصلی طراحی آن مدل از جمله جلوپنجره نعل اسبی، مرکزی را به اشتراک می‌گذارد. ستون فقرات، خطوط کناری بدن C شکل و رنگ بدن دو رنگ. یکی از الهام‌های بیان شده برای توربیون ساعت‌های مکانیکی بود که این خودرو دارای یک کنسول مرکزی کاملاً آنالوگ بود که با چرخ‌دنده‌های مکانیکی کار می‌کرد و شبیه به ساعت طراحی شده بود، با سوزن‌های سرعت‌سنج و سرعت‌سنج که شبیه عقربه ساعت و دقیقه هستند. یکی دیگر از موضوعات طراحی توربیون، طراحی مکانیکی «اسکلت بندی» است، جایی که مکانیسم اجزا به عنوان بخشی از طراحی قابل مشاهده است.
فضای داخلی توربیون دارای یک فرمان با یک توپی مرکزی ثابت است که فقط لبه بیرونی آن می‌چرخد و به خوشه ابزار اجازه می‌دهد همیشه قابل مشاهده باشد. همچنین دارای صفحه نمایش اطلاعات سرگرمی است که در صورت عدم استفاده به داخل داشبورد جمع می‌شود. بوگاتی می‌گوید که مانند مدل‌های گذشته، هدف آن‌ها این بود که اطمینان حاصل کنند که خودرو حتی زمانی که فناوری صفحه نمایش در آینده منسوخ می‌شود، «بی‌زمان» باقی بماند. پانل مرکزی توربیون از آلومینیوم ماشینکاری شده و شیشه کریستال ماشینکاری شده ساخته شده است، در حالی که خوشه ابزار الهام گرفته از ساعت از تیتانیوم توسط یک ساعت‌ساز سوئیسی ساخته شده است.

## مشخصات فنی
توربیون از یک موتور ۸٫۳ لیتری وی۱۶ تنفس طبیعی که با کازوورث ساخته شده است، همراه با ۳ موتور الکتریکی، ۲ در محور جلو و ۱ موتور در عقب، نیرو می‌گیرد. موتور ۱٬۰۰۰ اسب بخار متری (۷۳۵ کیلووات؛ ۹۸۶ اسب بخار) و ۹۰۰ نیوتن متر (۶۶۴ پوند-فوت) گشتاور تولید می‌کند، در حالی که موتورهای الکتریکی ترکیبی ۸۰۰ اسب بخار متری (۵۸۸ کیلووات؛ ۷۸۹ اسب بخار) تولید می‌کنند، در مجموع ۱٬۸۰۰ اسب بخار متری (۱٬۳۲۴ کیلووات؛ ۱٬۷۷۵ اسب بخار). بوگاتی می‌گوید که انتخاب جایگزینی توربوشارژر چهارگانه شیرون با موتور تنفس طبیعی این بوده است که تجربه را «احساسی‌تر» کند و دورهای بالاتر را با موتور وی۱۶ در ۹٬۰۰۰ دور در دقیقه ایجاد کند. توربیون از یک جعبه دنده ۸ سرعته دوکلاچه استفاده می‌کند که به صورت طولی در پشت موتور نصب شده است، برخلاف شیرون که در جلو نصب شده بود. باتری یک واحد ۲۵ کیلووات ساعتی است که در جلوی موتور در تونل مرکزی نصب شده است که امکان برد الکتریکی کامل حدود ۶۰ کیلومتر (۳۷ مایل) را فراهم می‌کند.
چندین گزینه موتور جایگزین برای توربیون در نظر گرفته شد، از جمله یک پیشرانه تمام الکتریکی، و همچنین یک نسخه تنفس طبیعی از موتور خروجی دبلیو۱۶.
برای تعلیق توربیون، بوگاتی با فناور‌ی‌های واگرا، شرکت مادر زینگر، در ایجاد اجزای تعلیق پرینت سه بعدی ارگانیک که با استفاده از هوش مصنوعی طراحی شده‌اند، همکاری کرد. این سامانه تعلیق یک سامانه تعلیق چند لینکی آلومینیومی است که بوگاتی می‌گوید ۴۵ درصد سبک‌تر از سامانه تعلیق موجود در شیرون است.
شاسی توربیون از کامپوزیت کربن T800 ساخته شده است، با قاب‌های جلو و عقب که از پرانتزهای پرینت سه بعدی استفاده می‌کنند و باتری آن به منظور کاهش وزن در مونوکوک ادغام شده است. همچنین دارای یک دیفیوزر است که به عنوان بخشی از ساختار تصادف به جای تیر تصادف عقب، یکی دیگر از اقدامات کاهش وزن، طراحی شده است.

## عملکرد
توربیون می‌تواند از ۰ تا ۱۰۰ کیلومتر در ساعت (۶۲ مایل در ساعت) در ۲٫۰ ثانیه، ۰–۲۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۲۴ مایل در ساعت) در کمتر از ۵٫۰ ثانیه، ۰–۳۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۸۶ مایل در ساعت) در کمتر از ۱۰٫۰ ثانیه و ۰ شتاب بگیرد. -۴۰۰ کیلومتر در ساعت (۲۴۹ مایل در ساعت) در کمتر از ۲۵٫۰ ثانیه. بیشینه سرعت آن با کلید سرعت ۴۴۵ کیلومتر در ساعت (۲۷۷ مایل در ساعت) و بدون آن ۳۸۰ کیلومتر در ساعت (۲۳۶ مایل در ساعت) است.

## ابعاد
توربیون دارای ابعادی مشابه مدل پیشین خود است. طول آن ۴٬۶۷۱ است میلی‌متر، عرض ۲٬۰۵۱ میلی‌متر (هرچند با آینه‌های جانبی به ۲٬۱۶۵ میلی‌متر می‌رسد)، ارتفاع ۱٬۱۸۹ میلی‌متر و فاصله بین دو محور ۲٬۷۴۰ میلی‌متر.
وزن آن تقریباً ۲٬۰۰۰ کیلوگرم (۴٬۵۰۰ پوند) است.

title: بوگاتی توربیون

wikitext:
{{جعبه اطلاعات خودرو
| نام                 = بوگاتی توربیون
| تصویر               = Bugatti Tourbillon.jpg
| زیرنویس             =
| شرکت                = [[بوگاتی اتومبیلز |بوگاتی]]
| نام‌های دیگر        =
| تاریخ تولید         = ۲۰۲۶ (برای شروع)
| مدل سال             =
| مونتاژ              = فرانسه: [[مولشایم]]
| طراح                =
| کلاس خودرو          = [[خودروی اسپورت]] ([[سگمنت اس|اس]])
| شکل بدنه            = ۲ در [[کوپه]]
| طرح‌بندی            = [[موتور وسط]]، [[تمام چرخ]]
| سکو                 =
| درها                =
| خودروهای وابسته     =
| موتور               = ۸٫۳ لیتری ''بوگاتی × [[کازوورث]]'' [[موتور وی۱۶|وی۱۶]] هیبریدی
| موتور الکتریکی      = ۳× [[موتور الکتریکی]] (2× در جلو و ۱× در عقب)
| قدرت موتور          = {{ubl
  | موتور: {{convert|1,000|PS|hp kW|0|abbr=on}}
  | موتورهای الکتریکی: {{convert|800|PS|hp kW|0|abbr=on}} ({{convert|670|PS|hp kW|0|abbr=on}} ۲× در موتورهای جلو + {{convert|335|PS|hp kW|0|abbr=on}} ۱× بین موتور و جعبه‌دنده)
  | ترکیبی: {{convert|1,800|PS|hp kW|0|abbr=on}}
}}
| جعبه‌دنده           = ۸ سرعته [[جعبه‌دنده دوکلاچه|دوکلاچه]]
| پیشرانه هایبرید     = [[خودروی اتصال برقی دوگانه‌سوز|اتصال برقی دوگانه‌سوز]]
| باتری               = ۲۴٫۸ کیلووات ساعت
| دامنه حرکت برقی     = {{convert|60|km|mi|0|abbr=on}} ([[رویه تست وسایل نقلیه سبک هماهنگ جهانی|WLTP]])
| فاصله بین محورها    = {{convert|2740|mm|in|1|abbr=on}}
| درازا               = {{convert|4671|mm|in|1|abbr=on}}
| پهنا                = {{convert|2051|mm|in|1|abbr=on}}
| بلندی               = {{convert|1189|mm|in|1|abbr=on}}
| وزن                 = {{convert|4500|lb|kg|abbr=on|disp=flip}}
| پیشین               = [[بوگاتی شیرون]]
| پسین                =
}}'''بوگاتی توربیون''' {{به انگلیسی|Bugatti Tourbillon}} یک [[خودروی اسپورت|خودروی اسپرت]] [[خودروی برقی دوگانه|هیبریدی]] وی۱۶ موتور وسط است که جانشین [[بوگاتی شیرون|شیرون]] است و به ۲۵۰ دستگاه محدود شده است.<ref>{{Cite web|url=https://www.carscoops.com/2024/06/1775-hp-bugatti-tourbillon-hybrid-gives-us-v16-reasons-to-hate-on-electric-hypercars/|title=1,775 HP Bugatti Tourbillon Hybrid Gives Us V16 Reasons To Hate On Electric Hypercars|first=Chris|last=Chilton|date=June 20, 2024|website=Carscoops}}</ref> در ۲۰ ژوئن ۲۰۲۴ معرفی شد.<ref name=":22">{{Cite web|url=https://www.motor1.com/news/723757/2026-bugatti-tourbillion-debut-specs/|title=2026 Bugatti Tourbillon: This Is It|date=June 20, 2024|website=Motor1.com}}</ref> این محصول با قیمت ۴٫۱ میلیون دلار وارد بازار می‌شود.<ref>{{Cite web|last=Scherr|first=Elana|title=Bugatti Tourbillon - Car and Driver|url=https://www.caranddriver.com/bugatti/tourbillon}}</ref>

نام، [[توربیلون|توربیون]]، در فرانسوی به معنای «گرداب» یا «گردباد» است و مکانیزم خاصی است که در ساعت‌های پیشرفته برای از بین بردن تناقضات زمان‌بندی ناشی از گرانش استفاده می‌شود.<ref>{{Cite web|url=https://www.motor1.com/news/724002/bugatti-tourbillon-name/|title=Where Does the Bugatti Tourbillon Name Come From?|date=June 20, 2024|website=Motor1.com}}</ref>

== طراحی ==
بوگاتی می‌گوید که توربیون یک طراحی کاملاً جدید است و هیچ جزء مشترکی با شیرون فعلی ندارد، اما مطابق با اصل و نسب برند بوگاتی، بسیاری از نشانه‌های اصلی طراحی آن مدل از جمله جلوپنجره نعل اسبی، مرکزی را به اشتراک می‌گذارد. ستون فقرات، خطوط کناری بدن C شکل و رنگ بدن دو رنگ. یکی از الهام‌های بیان شده برای توربیون ساعت‌های مکانیکی بود که این خودرو دارای یک کنسول مرکزی کاملاً آنالوگ بود که با چرخ‌دنده‌های مکانیکی کار می‌کرد و شبیه به ساعت طراحی شده بود، با سوزن‌های سرعت‌سنج و سرعت‌سنج که شبیه عقربه ساعت و دقیقه هستند.<ref name=":12">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=zRjsHPGE_Wo|title=FIRST LOOK: £3.8m Bugatti Tourbillon – 1800hp V16 Hybrid Chiron Successor!|date=2024-06-20|last=Top Gear|access-date=2024-06-21|via=YouTube}}</ref> یکی دیگر از موضوعات طراحی توربیون، طراحی مکانیکی «اسکلت بندی» است، جایی که مکانیسم اجزا به عنوان بخشی از طراحی قابل مشاهده است.

فضای داخلی توربیون دارای یک فرمان با یک توپی مرکزی ثابت است که فقط لبه بیرونی آن می‌چرخد و به خوشه ابزار اجازه می‌دهد همیشه قابل مشاهده باشد. همچنین دارای صفحه نمایش اطلاعات سرگرمی است که در صورت عدم استفاده به داخل داشبورد جمع می‌شود. بوگاتی می‌گوید که مانند مدل‌های گذشته، هدف آن‌ها این بود که اطمینان حاصل کنند که خودرو حتی زمانی که فناوری صفحه نمایش در آینده منسوخ می‌شود، «بی‌زمان» باقی بماند. پانل مرکزی توربیون از آلومینیوم ماشینکاری شده و شیشه کریستال ماشینکاری شده ساخته شده است، در حالی که خوشه ابزار الهام گرفته از ساعت از تیتانیوم توسط یک ساعت‌ساز سوئیسی ساخته شده است.<ref>{{Cite web|title=Bugatti Used Swiss Watchmakers for the Tourbillon's Instrument Cluster|url=https://www.motor1.com/news/724009/bugatti-tourbillon-instrument-cluster-details/|access-date=2024-06-21|website=Motor1.com|language=en}}</ref>

== مشخصات فنی ==
توربیون از یک موتور ۸٫۳ لیتری [[موتور وی۱۶|وی۱۶]] تنفس طبیعی که با [[کازوورث]] ساخته شده است، همراه با ۳ موتور الکتریکی، ۲ در محور جلو و ۱ موتور در عقب، نیرو می‌گیرد. موتور {{تبدیل|۱۰۰۰|PS|kW hp|0|abbr=on}} و {{تبدیل|۹۰۰|Nm|lbft|0|abbr=on}} گشتاور تولید می‌کند، در حالی که موتورهای الکتریکی ترکیبی {{تبدیل|۸۰۰|PS|kW hp|0|abbr=on}} تولید می‌کنند، در مجموع {{تبدیل|۱۸۰۰|PS|kW hp|0|abbr=on}}.<ref name=":05">{{Cite web|title=Bugatti Tourbillon - Bugatti|url=https://tourbillon.bugatti.com|access-date=2024-06-21|website=tourbillon.bugatti.com}}</ref> بوگاتی می‌گوید که انتخاب جایگزینی [[توربوشارژر]] چهارگانه شیرون با [[موتور تنفس طبیعی]] این بوده است که تجربه را «احساسی‌تر» کند و دورهای بالاتر را با موتور وی۱۶ در ۹٬۰۰۰ [[دور بر دقیقه|دور در دقیقه]] ایجاد کند. توربیون از یک جعبه دنده ۸ سرعته [[جعبه‌دنده دوکلاچه|دوکلاچه]] استفاده می‌کند که به صورت طولی در پشت موتور نصب شده است، برخلاف شیرون که در جلو نصب شده بود.<ref name=":13">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=zRjsHPGE_Wo|title=FIRST LOOK: £3.8m Bugatti Tourbillon – 1800hp V16 Hybrid Chiron Successor!|date=2024-06-20|last=Top Gear|access-date=2024-06-21|via=YouTube}}</ref> باتری یک واحد ۲۵ کیلووات ساعتی است که در جلوی موتور در تونل مرکزی نصب شده است که امکان برد الکتریکی کامل حدود {{تبدیل|۶۰|km|mi|0|abbr=on}} را فراهم می‌کند.

چندین گزینه موتور جایگزین برای توربیون در نظر گرفته شد، از جمله یک پیشرانه تمام الکتریکی، و همچنین یک نسخه تنفس طبیعی از [[موتور دبلیو۱۶|موتور خروجی دبلیو۱۶]].

برای تعلیق توربیون، بوگاتی با فناور‌ی‌های واگرا، شرکت مادر [[زینگر (شرکت)|زینگر]]، در ایجاد اجزای تعلیق پرینت سه بعدی ارگانیک که با استفاده از [[هوش مصنوعی]] طراحی شده‌اند، همکاری کرد. این [[سامانه تعلیق]] یک سامانه تعلیق چند لینکی آلومینیومی است که بوگاتی می‌گوید ۴۵ درصد سبک‌تر از سامانه تعلیق موجود در شیرون است.<ref name=":23">{{Cite web|url=https://www.motor1.com/news/723757/2026-bugatti-tourbillion-debut-specs/|title=2026 Bugatti Tourbillon: This Is It|date=June 20, 2024|website=Motor1.com}}</ref>

شاسی توربیون از کامپوزیت کربن T800 ساخته شده است، با قاب‌های جلو و عقب که از پرانتزهای پرینت سه بعدی استفاده می‌کنند و باتری آن به منظور کاهش وزن در [[شاسی یکپارچه|مونوکوک]] ادغام شده است. همچنین دارای یک [[دیفیوزر (خودرو)|دیفیوزر]] است که به عنوان بخشی از ساختار تصادف به جای تیر تصادف عقب، یکی دیگر از اقدامات کاهش وزن، طراحی شده است.<ref>{{Cite web|last=Morris|first=James|title=Bugatti Goes Electric With Tourbillon, The Chiron Successor|url=https://www.forbes.com/sites/jamesmorris/2024/06/20/bugatti-goes-electric-with-tourbillon-the-chiron-successor/|access-date=2024-06-21|website=Forbes|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gold|first=Aaron|date=2024-06-20|title=The Bugatti Tourbillon’s Rear Diffuser Does Nearly Everything but Drive the Car|url=https://www.motortrend.com/features/bugatti-tourbillon-supercar-diffuser/|work=Motor Trend}}</ref>

== عملکرد ==
توربیون می‌تواند از ۰ تا ۱۰۰ کیلومتر در ساعت (۶۲ مایل در ساعت) در ۲٫۰ ثانیه، ۰–۲۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۲۴ مایل در ساعت) در کمتر از ۵٫۰ ثانیه، ۰–۳۰۰ کیلومتر در ساعت (۱۸۶ مایل در ساعت) در کمتر از ۱۰٫۰ ثانیه و ۰ شتاب بگیرد. -۴۰۰ کیلومتر در ساعت (۲۴۹ مایل در ساعت) در کمتر از ۲۵٫۰ ثانیه. بیشینه سرعت آن با کلید سرعت ۴۴۵ کیلومتر در ساعت (۲۷۷ مایل در ساعت) و بدون آن ۳۸۰ کیلومتر در ساعت (۲۳۶ مایل در ساعت) است.<ref name=":03">{{Cite web|title=Bugatti Tourbillon - Bugatti|url=https://tourbillon.bugatti.com|access-date=2024-06-21|website=tourbillon.bugatti.com}}</ref>

== ابعاد ==
توربیون دارای ابعادی مشابه مدل پیشین خود است. طول آن ۴٬۶۷۱ است میلی‌متر، عرض ۲٬۰۵۱ میلی‌متر (هرچند با آینه‌های جانبی به ۲٬۱۶۵ میلی‌متر می‌رسد)، ارتفاع ۱٬۱۸۹ میلی‌متر و فاصله بین دو محور ۲٬۷۴۰ میلی‌متر.<ref name=":02">{{Cite web|title=Bugatti Tourbillon - Bugatti|url=https://tourbillon.bugatti.com|access-date=2024-06-21|website=tourbillon.bugatti.com}}</ref>

وزن آن تقریباً {{تبدیل|۴۵۰۰|lb|kg|abbr=on|disp=flip}} است.<ref>{{Cite web|last=Seabaugh|first=Christian|title=$4.3M 2027 Bugatti Tourbillon Revealed! Start the Clock!|url=https://www.motortrend.com/news/2027-bugatti-tourbillon-first-look-review/|date=20 June 2024|publisher=Motor Trend}}</ref>

== منابع ==
{{پانویس ۲}}

== پیوند به بیرون ==
* {{رده انبار-درون خط}}
* {{وبگاه رسمی|https://www.bugatti.com/the-bugatti-models/tourbillon/}}
{{بوگاتی}}
[[رده:خودروهای بوگاتی]]
[[رده:خودروهای معرفی‌شده در ۲۰۲۴ (میلادی)]]
[[رده:خودروهای برقی دوگانه]]

title: دید کلی

شرکت: بوگاتی

تولید: ۲۰۲۶ (برای شروع)

مونتاژ: فرانسه: مولشایم

title: بدنه و شاسی

کلاس: خودروی اسپورت (اس)

شکل بدنه: ۲ در کوپه

طرحبندی: موتور وسط، تمام چرخ

title: پیشرانه

موتور: ۸٫۳ لیتری بوگاتی × کازوورث وی۱۶ هیبریدی

موتور الکتریکی: ۳× موتور الکتریکی (2× در جلو و ۱× در عقب)

قدرت موتور: - موتور: ۱٬۰۰۰ اسب بخار متری (۹۸۶ اسب بخار؛ ۷۳۵ کیلووات) - موتورهای الکتریکی: ۸۰۰ اسب بخار متری (۷۸۹ اسب بخار؛ ۵۸۸ کیلووات) (۶۷۰ اسب بخار متری (۶۶۱ اسب بخار؛ ۴۹۳ کیلووات) ۲× در موتورهای جلو + ۳۳۵ اسب بخار متری (۳۳۰ اسب بخار؛ ۲۴۶ کیلووات) ۱× بین موتور و جعبه‌دنده) - ترکیبی: ۱٬۸۰۰ اسب بخار متری (۱٬۷۷۵ اسب بخار؛ ۱٬۳۲۴ کیلووات)

جعبهدنده: ۸ سرعته دوکلاچه

پیشرانهٔ هایبرید: اتصال برقی دوگانه‌سوز

باتری: ۲۴٫۸ کیلووات ساعت

دامنه حرکت برقی: ۶۰ کیلومتر (۳۷ مایل) (WLTP)

title: ابعاد

فاصله بین محورها: ۲٬۷۴۰ میلیمتر (۱۰۷٫۹ اینچ)

درازا: ۴٬۶۷۱ میلیمتر (۱۸۳٫۹ اینچ)

پهنا: ۲٬۰۵۱ میلیمتر (۸۰٫۷ اینچ)

بلندی: ۱٬۱۸۹ میلیمتر (۴۶٫۸ اینچ)

وزن خالص: ۲٬۰۰۰ کیلوگرم (۴٬۵۰۰ پوند)

title: گاه‌شمار

پیشین: بوگاتی شیرون


text:
# کریس جانسن
کریس جانسن (انگلیسی: Chris Johnson؛ زادهٔ ۱۷ ژوئیهٔ ۱۹۸۵) بازیکن بسکتبال اهل ایالات متحده آمریکا است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به نیو اورلینز پلیکانز، بوستون سلتیکس، پورتلند تریل بلیزرز، و مینه‌سوتا تیمبرولوز اشاره کرد.

title: کریس جانسن

wikitext:
{{Infobox basketball biography
| name = کریس جانسن
| image = Chris_Johnson_at_Assisting_Australia_fundraiser.jpg
| caption =
| position = [[سنتر (بسکتبال)|سنتر]] / [[فوروارد قدرتی (بسکتبال)|فوروارد قدرتی]]
| height_ft = ۶
| height_in = ۱۱
| weight_lb = ۲۳۱
| league = [[P. League+]]
| team = Taipei Fubon Braves
| number = ۵
| birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1985|7|17}}
| birth_place = [[واشینگتن، دی.سی.]]
| nationality = [[ایالات متحده آمریکا]]
| highschool = *[[Colonial Beach High School|Colonial Beach]]{{سخ}}([[شهرستان وستمورلند، ویرجینیا]])
* [[Laurinburg Institute]]{{سخ}}([[لرینبرگ، کارولینای شمالی]])
| college = [[LSU Tigers basketball|LSU]] (2005–2009)
| draft_year = ۲۰۰۹
| career_start = ۲۰۰۹
| career_end =
| years1 = ۲۰۰۹
| team1 = [[Aliağa Petkim]]
| years2 = ۲۰۱۰
| team2 = [[Turów Zgorzelec]]
| years3 = ۲۰۱۰–۲۰۱۱
| team3 = [[Dakota Wizards]]
| years4 = {{nbay|۲۰۱۰|end}}
| team4 = [[پورتلند تریل بلیزرز]]
| years5 = {{nbay|۲۰۱۰|end}}
| team5 = [[بوستون سلتیکس]]
| years6 = {{nbay|۲۰۱۰|end}}–{{nbay|۲۰۱۱|end}}
| team6 = Portland Trail Blazers
| years7 = ۲۰۱۱
| team7 = [[Leones de Santo Domingo]]
| years8 = {{nbay|۲۰۱۱|end}}
| team8 = [[نیو اورلینز پلیکانز]]
| years9 = ۲۰۱۲–۲۰۱۳
| team9 = [[Santa Cruz Warriors]]
| years10 = {{nbay|۲۰۱۲|end}}
| team10 = [[مینه‌سوتا تیمبرولوز]]
| years11 = ۲۰۱۳–۲۰۱۴
| team11 = [[Zhejiang Lions]]
| years12 = ۲۰۱۴
| team12 = [[Zhejiang Golden Bulls]]
| years13 = ۲۰۱۵
| team13 = [[Türk Telekom B.K.|Türk Telekom]]
| years14 = ۲۰۱۶
| team14 = [[Capitanes de Arecibo]]
| years15 = ۲۰۱۷
| team15 = [[Anhui Dragons]]
| years16 = ۲۰۱۷–۲۰۱۸
| team16 = [[KK Cedevita|Cedevita Zagreb]]
| years17 = ۲۰۱۸–۲۰۱۹
| team17 = [[Homenetmen Beirut B.C.]]
| years18 = ۲۰۱۹–۲۰۲۰
| team18 = [[Shabab Al Ahli]]
| years19 = ۲۰۲۰
| team19 = [[SeaHorses Mikawa]]
| years20 = ۲۰۲۱
| team20 = [[باشگاه ورزشی المحرق]]
| years21 = ۲۰۲۱
| team21 = [[Auckland Huskies]]
| years22 = ۲۰۲۱
| team22 = Parque Hostos
| years23 = ۲۰۲۱–۲۰۲۲
| team23 = Al Nasr
| years24 = ۲۰۲۲
| team24 = [[Auckland Tuatara (basketball)|Auckland Tuatara]]
| years25 = ۲۰۲۲–present
| team25 = [[Taipei Fubon Braves]]
| highlights = * [[Krešimir Ćosić Cup|Croatian Cup]] winner (2018)
* [[Chinese Basketball Association|CBA]] Slam Dunk Contest champion ([[2013–14 CBA season|2014]])
* [[Liga Nacional de Baloncesto|LNB]] champion (2011)
* [[New Zealand NBL All-Star Five|NZNBL All-Star Five]] ([[2022 New Zealand NBL season|2022]])
* [[All-NBA Development League Team|All-NBA D-League First Team]] (2011)
* [[NBA Development League Defensive Player of the Year Award|NBA D-League Defensive Player of the Year]] (2011)
* NBA D-League All-Defensive First Team (2011)
* [[NBA Development League All-Star Game|NBA D-League All-Star]] (2011)
* [[همایش جنوب شرقی]] All-Defensive Team (2009)
| sport = [[بسکتبال]]
}}
'''کریس جانسن''' ({{lang-en|Chris Johnson}}؛ زادهٔ {{birth date|mf=yes|1985|7|17}}) [[بازیکن بسکتبال]] اهل [[ایالات متحده آمریکا]] است.

از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به [[نیو اورلینز پلیکانز]]، [[بوستون سلتیکس]]، [[پورتلند تریل بلیزرز]]، و [[مینه‌سوتا تیمبرولوز]] اشاره کرد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chris_Johnson_(basketball%2C_born_1985)&oldid=1137658355|عنوان = Chris Johnson (basketball, born 1985)|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲ مارس ۲۰۲۳}}

{{-}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده}}

{{بازیکن بسکتبال-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:جانسن، کریس}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:اهالی بسکتبال دور از وطن اهل ایالات متحده آمریکا در ژاپن]]
[[رده:اهالی بسکتبال دور از وطن اهل ایالات متحده آمریکا در کرواسی]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال ۳ نفره مرد اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال آمریکایی دور از وطن در ترکیه]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال آمریکایی دور از وطن در جمهوری دومینیکن]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال آمریکایی دور از وطن در چین]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال آمریکایی دور از وطن در لبنان]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال آمریکایی دور از وطن در لهستان]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال اهل واشینگتن، دی.سی.]]
[[رده:بازیکنان بسکتبال مرد اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بازیکنان بوستون سلتیکس]]
[[رده:بازیکنان پاور فوروارد (بسکتبال)]]
[[رده:بازیکنان پورتلند تریل بلیزرز]]
[[رده:بازیکنان سنتر (بسکتبال)]]
[[رده:بازیکنان مینه‌سوتا تیمبرولوز]]
[[رده:بازیکنان نیو اورلئانز هورنتز]]
[[رده:زادگان ۱۹۸۵ (میلادی)]]

title: شمارهٔ ۵ – Taipei Fubon Braves

پست: سنتر / فوروارد قدرتی

لیگ: P. League+

title: اطلاعات شخصی

زادهٔ: ۱۷ ژوئیهٔ ۱۹۸۵ (۳۹ سال) · واشینگتن، دی.سی.

ملیت: ایالات متحده آمریکا

قد: ۶ فوت ۱۱ اینچ (۲٫۱۱ متر)

وزن: ۲۳۱ پوند (۱۰۵ کیلوگرم)

title: اطلاعات حرفه

دبیرستان: - Colonial Beach · (شهرستان وستمورلند، ویرجینیا) - Laurinburg Institute · (لرینبرگ، کارولینای شمالی)

درفت انبیای: ۲۰۰۹: درفت‌نشده

پیشه بازیکنی: ۲۰۰۹–اکنون

title: تاریخچه فعالیت

Aliağa Petkim

Turów Zgorzelec

Dakota Wizards

پورتلند تریل بلیزرز
بوستون سلتیکس

Portland Trail Blazers

Leones de Santo Domingo

نیو اورلینز پلیکانز

Santa Cruz Warriors

مینه‌سوتا تیمبرولوز

Zhejiang Lions

Zhejiang Golden Bulls

Türk Telekom

Capitanes de Arecibo

Anhui Dragons

Cedevita Zagreb

Homenetmen Beirut B.C.

Shabab Al Ahli

SeaHorses Mikawa

باشگاه ورزشی المحرق
Auckland Huskies
Parque Hostos

Al Nasr

Auckland Tuatara

۲۰۲۲–present: Taipei Fubon Braves

title: دستاوردهای حرفه‌ای و جوایز

دستاوردهای حرفهای و جوایز: - Croatian Cup winner (2018) - CBA Slam Dunk Contest champion (2014) - LNB champion (2011) - NZNBL All-Star Five (2022) - All-NBA D-League First Team (2011) - NBA D-League Defensive Player of the Year (2011) - NBA D-League All-Defensive First Team (2011) - NBA D-League All-Star (2011) - همایش جنوب شرقی All-Defensive Team (2009)


text:
# ۳-متیل-۱-پنتانول
۳-متیل-۱-پنتانول (به انگلیسی: 3-Methyl-1-pentanol) با فرمول شیمیایی C۶H۱۴O یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن ۱۰۲٫۱۷۴ g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، مایع بی‌رنگ است.

title: ۳-متیل-۱-پنتانول

wikitext:
{{chembox
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 455015361
| Name = 3-Methyl-1-pentanol
| ImageFile = 3-methyl-1-pentanol.PNG
| ImageSize =
| ImageName =
| IUPACName = 3-Methyl-1-pentanol
| OtherNames = 3-Methylpentan-1-ol
| Reference = <ref name="hand">
{{Citation
 | last = Lide
 | first = David R.
 | author-link =
 | last2 =
 | first2 =
 | author2-link =
 | publication-date =
 | date =
 | year = 1998
 | title = Handbook of Chemistry and Physics
 | edition = 87
 | volume =
 | series =
 | publication-place = Boca Raton, FL
 | place =
 | publisher = CRC Press
 | id =
 | isbn = 0-8493-0594-2
 | doi =
 | oclc =
 | pages = 3–398
 | url =
 | accessdate =
}}</ref>
| Section1 = {{Chembox Identifiers
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 11024
| InChI = 1/C6H14O/c1-3-6(2)4-5-7/h6-7H,3-5H2,1-2H3
| SMILES = OCCC(C)CC
| InChIKey = IWTBVKIGCDZRPL-UHFFFAOYAP
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C6H14O/c1-3-6(2)4-5-7/h6-7H,3-5H2,1-2H3
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = IWTBVKIGCDZRPL-UHFFFAOYSA-N
| CASNo = 20281-83-8
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|??}}=
| RTECS =
| EINECS =
| PubChem =
}}
| Section2 = {{Chembox Properties
| Formula = C6H14O
| MolarMass = 102.174 g/mol
| Appearance = colorless liquid
| Density = 0.8242 g/cm3 at 20 °C
| Solubility =
| SolubleOther = soluble in [[اتانول]], [[دی‌اتیل اتر]]
| MeltingPt =
| BoilingPt = 153 °C
| VaporPressure =
}}
| Section3 = {{Chembox Structure
| Coordination =
| CrystalStruct =
}}
| Section4 = {{Chembox Thermochemistry
| DeltaHf =
| DeltaHc =
| Entropy =
| HeatCapacity =
}}
| Section7 = {{Chembox Hazards
| ExternalMSDS =
| EUIndex =
| NFPA-H =
| NFPA-F =
| NFPA-R =
| RPhrases =
| SPhrases =
| FlashPt =
| Autoignition =
| ExploLimits =
| LD50 =
}}
| Section8 = {{Chembox Related
| OtherCpds = [[Hexanol]]
}}
}}
'''۳-متیل-۱-پنتانول''' {{انگلیسی|3-Methyl-1-pentanol}} با [[فرمول شیمیایی]] C۶H۱۴O یک [[ترکیب شیمیایی]] است. که [[جرم مولی]] آن ۱۰۲٫۱۷۴ g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، مایع بی‌رنگ است.
== جستارهای وابسته ==
*[[ترکیب شیمیایی]]
*[[نام‌گذاری اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی]]

== منابع ==
{{پانویس}}
*{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی =http://goldbook.iupac.org/ |عنوان =IUPAC GOLD BOOK | ناشر = |تاریخ = |تاریخ بازدید =۱۸ مارس ۲۰۱۲}}

{{شیمی-خرد}}

[[رده:هگزانول‌ها]]
[[رده:طعم‌دهنده‌ها]]

title: شناساگرها

جیمول-تصاویر سه بعدی: Image 1

شناساگرها: InChI - InChI=1S/C6H14O/c1-3-6(2)4-5-7/h6-7H,3-5H2,1-2H3 · Key: IWTBVKIGCDZRPL-UHFFFAOYSA-N InChI=1/C6H14O/c1-3-6(2)4-5-7/h6-7H,3-5H2,1-2H3 · Key: IWTBVKIGCDZRPL-UHFFFAOYAP

title: خصوصیات

شکل ظاهری: colorless liquid

انحلالپذیری: soluble in اتانول دی‌اتیل اتر

title: ترکیبات مرتبط

ترکیبات مرتبط: به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)

ترکیبات مرتبط: (بررسی) (چیست: /؟)


text:
# خاماماتیورت
خاماماتیورت (به لاتین: Khamamatyurt) یک منطقهٔ مسکونی در روسیه است که در شهرستان بابایورتوفسکی واقع شده‌است.

title: خاماماتیورت

wikitext:
{{Infobox settlement
|official_name=خاماماتیورت
|other_name=
|native_name=Хамаматюрт
|native_name_lang=
|nickname=
|settlement_type=Selo
|image_skyline=
|image_caption=
|pushpin_map=Russia Dagestan#Russia
|pushpin_label_position=
|pushpin_mapsize=
|pushpin_map_caption=
|subdivision_type=کشور
|subdivision_name=[[روسیه]]
|subdivision_type1=[[ناحیه‌های فدرال روسیه]]
|subdivision_name1=[[داغستان]]
|subdivision_type2=[[Counties of Russia|County]]
|subdivision_name2=
|subdivision_type3=[[شهرستان]]
|subdivision_name3=[[شهرستان بابایورتوفسکی]]
|subdivision_type4=[[List of municipalities of Russia|Municipality]]
|subdivision_name4=
|population_as_of=
|population_footnotes=
|population_total=
|timezone1=
|utc_offset1=+۳:۰۰
|timezone1_DST=
|utc_offset1_DST=
|postal_code_type=
|postal_code=
|elevation_m=
|elevation_footnotes=
|coordinates={{coord|43|36|N|46|30|E|display=inline}}}}
'''خاماماتیورت''' (به [[خط لاتین|لاتین]]: Khamamatyurt) یک منطقهٔ مسکونی در [[روسیه]] است که در [[شهرستان بابایورتوفسکی]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Khamamatyurt&redirect=no&oldid=973699852 |عنوان=Khamamatyurt|بازیابی  = |زبان=انگلیسی}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای روسیه]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌انبار-رده|Khamamatyurt}}

{{روسیه-خرد}}
{{مناطق مسکونی در شهرستان بابایورتوفسکی}}
[[رده:بازبینی گمر شهرهای روسیه]]
[[رده:محلات روستایی در شهرستان بابایورتوفسکی]]

[[رده:محلات روستایی در داغستان]]

title: خاماماتیورت Хамаматюрт

ناحیههای فدرال روسیه: داغستان

شهرستان: شهرستان بابایورتوفسکی

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۳:۰۰


text:
# بیمارستان امام مهدی (داریان)
بیمارستان امام مهدی بیمارستانی است درمانی واقع در شهر داریان، استان فارس وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شیراز با ظرفیت ۱۰ تخت فعال که در سال ۱۳۹۶ شمسی تأسیس گردید. زمین این بیمارستان در خرداد ماه ۱۳۹۰ به مساحت تقریبی ۱۳۲۰ مترمربع توسط بانوی خیر خانم «گل‌آور» برای ساخت بیمارستان اهدا شد.
بخش‌های فعال این بیمارستان شامل اورژانس، اتفاقات، آزمایشگاه، رادیولوژی، دندانپزشکی و داروخانه است که به صورت شبانه‌روزی فعالیت دارد.

title: بیمارستان امام مهدی (داریان)

wikitext:
{{بیمارستان|
|Name=بیمارستان امام مهدی
|Org/Group=
|Image=
|Caption=
|map_type=
|latitude=
|longitude=
|Logo=
|Location=
|Region=
|State=استان فارس
|Country=داریان
|Coordinates=
|HealthCare=درمانی
|Type=عمومی
|Speciality=
|Standards=
|Emergency=
|Affiliation=[[دانشگاه علوم پزشکی شیراز]]
|Beds= ۱۰<ref name="daryonnama.ir">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://daryonnama.ir/news/14186/خبری-بدتر-از-افتتاح-نشدن-بیمارستان-پر-ح/?replytocom=46467 |عنوان=خبری بدتر از افتتاح نشدن بیمارستان پر حاشیه داریون! | ناشر =داریون‌نما |تاریخ = |تاریخ بازبینی=}}</ref>
|Founded= ۱۳۹۶<ref name="irna.ir">{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=https://www.irna.ir/news/82745502/تنها-بيمارستان-منطقه-داريون-شيراز-پروانه-بهره-برداري-ندارد |عنوان= تنها بیمارستان منطقه داریون شیراز پروانه بهره‌برداری ندارد | ناشر =ایرنا |تاریخ = |تاریخ بازبینی=}}</ref>
|Closed=
|Website=
|Wiki-Links=}}

'''بیمارستان امام مهدی''' بیمارستانی است درمانی واقع در شهر [[داریان]]، [[استان فارس]] وابسته به [[دانشگاه علوم پزشکی شیراز]] با ظرفیت ۱۰ تخت فعال که در سال ۱۳۹۶ شمسی تأسیس گردید.<ref name="daryonnama.ir" /><ref>[https://www.tebna.ir/news/194353/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%B6%D8%A7%DB%8C پایش خدمات مراکز خدمات سلامت ابوالحیات و دیکانک، با حضور اعضای هیات رئیسه دانشگاه علوم پزشکی شیراز] خبرگزاری سلامت.</ref> زمین این بیمارستان در خرداد ماه ۱۳۹۰ به مساحت تقریبی ۱۳۲۰ مترمربع توسط بانوی خیر خانم «گل‌آور» برای ساخت بیمارستان اهدا شد.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/6591992/ارایه-خدمات-درمانی-در-شهر-داریون-در-شان-مردم-این-منطقه-نیست |عنوان=ارایه خدمات درمانی در شهر داریون در شان مردم این منطقه نیست | ناشر =باشکاه خبرنگاران جوان |تاریخ = |تاریخ بازبینی=}}</ref>

بخش‌های فعال این بیمارستان شامل اورژانس، اتفاقات، آزمایشگاه، رادیولوژی، دندانپزشکی و داروخانه است که به صورت شبانه‌روزی فعالیت دارد.<ref name="irna.ir" />

== منابع ==
{{پانویس|۲}}

{{بیمارستان-خرد}}

{{بیمارستان‌های استان فارس}}

[[رده:بیمارستان‌های استان فارس]]

title: جغرافیا

موقعیت: استان فارس، داریان

title: سازمان

نظام سلامت: درمانی

گونه: عمومی

دانشگاه وابسته: دانشگاه علوم پزشکی شیراز

title: خدمات

شمار تختها: ۱۰

title: تاریخچه

گشایش: ۱۳۹۶