text:
# ایوبیان
ایوبیان(عربی: الأيوبيون، ت. «al-Ayyūbīyūn»; کردی: ئەیووبییەکان، ت. «Eyûbiyan»)، همچنین معروف به سلطنت ایوبی، یک حکومت کُردتبار بود که صلاح‌الدین ایوبی در سال ۱۱۷۱ میلادی به مرکزیت مصر بنیاد گذاشت. خاندان بنیان‌گذار سلطنت در مصر در قرون وسطی بود که توسط صلاح‌الدین ایوبی در سال ۱۱۷۱، پس از برانداختن خلافت فاطمی مصر تأسیس شد. صلاح‌الدین که یک مسلمان سنی با اصلیت کُرد بود که ابتدا در خدمت سلطان زنگی، نورالدین بود و ارتش او را علیه صلیبیون در مصر – که تحت حکومت خلافت فاطمیان بود – رهبری می‌کرد، جایی که به مقام وزارت رسید. پس از مرگ نورالدین و برانداختن خلافت فاطمیان شیعه در مصر و خواندن خطبه به نام خلیفه عباسی بغداد، صلاح‌الدین با تأیید خلافت عباسی به عنوان سلطان جدید قدرت و کنترل مصر را در دست گرفت و به سرعت سلطنت خاندان خود را فراتر از مصر گسترش داد و به شام، و همچنین حجاز، یمن، شمال نوبیه و جزیره و بین‌النهرین علیا رساند. لشکرکشی‌های نظامی صلاح‌الدین مرزهای کلی و حوزه نفوذ سلطنت مصر را برای تقریباً ۳۵۰ سال موجودیت آن تعیین کرد. بخش اعظمی از دولت‌های صلیبی پس از پیروزی صلاح‌الدین در نبرد حطین در سال ۱۱۸۷ از دست رفتند، اما صلیبیون طی جنگ صلیبی سوم در دهه ۱۱۹۰ سواحل شام را دوباره تصرف کردند.
پس از مرگ صلاح‌الدین در سال ۱۱۹۳، پسرانش و خاندانش بر سر کنترل سلطنت با یکدیگر رقابت کردند، اما در نهایت برادر صلاح‌الدین، العادل، در سال ۱۲۰۰ قدرت سلطنت ایوبیان را در دست گرفت. تمامی سلاطین بعدی ایوبی مصر از فرزندان او بودند. در دهه ۱۲۳۰، امیران شام تلاش کردند استقلال خود را از مصر اعلام کنند و قلمرو ایوبیان تا زمانی که الصالح ایوب با مطیع کردن مجدد بیشتر شام، به استثنای حلب، در سال ۱۲۴۷ وحدت آن را بازگرداند، تقسیم شده باقی ماند. تا آن زمان، سلسله‌های محلی مسلمان، ایوبیان را از یمن، حجاز و بخش‌هایی از بین‌النهرین بیرون رانده بودند. پس از مرگ او در سال ۱۲۴۹، پسرش المعظم توران‌شاه جانشین شد. با این حال، توران‌شاه به زودی توسط فرماندهان مملوک خود که حمله صلیبیون به مصر را دفع کرده بودند، سرنگون شد. این امر عملاً به قدرت ایوبیان در مصر پایان داد. تلاش‌های امیران سوریه، به رهبری الناصر یوسف از حلب، برای بازپس‌گیری مصر شکست خورد. در سال ۱۲۶۰، مغول‌ها حلب را غارت کردند و به زودی پس از آن، سرزمین‌های باقی‌مانده ایوبیان را تصرف کردند. مملوک‌ها که مغول‌ها را بیرون راندند، امیرنشین ایوبی حماه را حفظ کردند تا اینکه آخرین حاکم آن را در سال ۱۳۴۱ برکنار کردند.
علی‌رغم دوره نسبتاً کوتاه حکومت، سلسله ایوبیان تأثیر تحول‌آفرینی بر منطقه، به ویژه مصر داشت. تحت حکومت ایوبیان، مصر، که قبلاً به صورت رسمی یک خلافت شیعه بود، به قدرت سیاسی و نظامی غالب سنی، و مرکز اقتصادی و فرهنگی منطقه تبدیل شد، وضعیتی که تا زمان تصرف توسط عثمانی‌ها در سال ۱۵۱۷ حفظ شد. در سراسر سلطنت، حکومت ایوبیان دوره‌ای از رونق اقتصادی را به ارمغان آورد، و امکانات و حمایت‌های ارائه شده توسط ایوبیان منجر به احیای فعالیت‌های فکری در جهان اسلام شد. این دوره همچنین با فرایند تقویت تسلط مسلمانان سنی در منطقه توسط ایوبیان از طریق ساخت «مدارس» متعدد (مدارس فقه اسلامی) در شهرهای اصلی آنها مشخص شد.

## نام
در منابع اسلامی قرون وسطی، از ایوبیان با عناوین «سلسله کُردی» (عربی: دولة الکردية)، یا «سلسله/حکومت کُردها» (عربی: دولة الأکراد) یاد می‌شد. آنها همچنین با عناوین «کُردهای ایوبی» (عربی: الأکراد الأيوبية) و «حاکمان کُرد مصر» شناخته می‌شدند.

## تاریخ

### پیشینه و تبار
بزرگ ایوبیان، نجم‌الدین ایوب ابن شاذی، بود که به قبیله کُردی روادیه تعلق داشت که خود شاخه‌ای از قبیله بزرگ هذبانی بود. اجداد ایوب در شهر دوین، در شمال ارمنستان سکنا داشتند. روادیه بخشی از نخبگان سیاسی-نظامی این شهر بودند.
با تصرف منطقه توسط ترکان سلجوقی، شرایط برای ایوبیان نامساعد شد. شاذی همراه با دو پسرش ایوب و اسدالدین شهر را ترک کرد. دوست او مجاهدالدین بهروز — شحنه و والی عراق — از او استقبال کرد و او را به عنوان حاکم تکریت منصوب نمود. پس از مرگ شاذی، ایوب با کمک برادرش اسدالدین شیرکوه جانشین او در تکریت شد. آنها با هم امور شهر را به خوبی مدیریت کردند که باعث محبوبیت آنها نزد ساکنان محلی شد. در این میان، عمادالدین زنگی، حاکم موصل، از نیروهای عباسی تحت رهبری خلیفه المسترشد و بهروز شکست خورد. زنگی در تلاش برای فرار از میدان جنگ به موصل از طریق تکریت، به ایوب پناه برد و از او در این کار کمک خواست. ایوب موافقت کرد و برای زنگی و همراهانش قایق‌هایی فراهم آورد تا از رود دجله عبور کنند و به سلامت به موصل برسند.
در نتیجه کمک به زنگی، عباسیان به دنبال اقدامات تنبیهی علیه ایوب برآمدند. همزمان، در حادثه‌ای جداگانه، شیرکوه یکی از محرمان نزدیک بهروز را به اتهام تعرض جنسی به زنی در تکریت به قتل رساند. دربار عباسی حکم بازداشت هر دو برادر، ایوب و شیرکوه را صادر کرد، اما پیش از آنکه برادران دستگیر شوند، آنها در سال ۱۱۳۸ تکریت را به مقصد موصل ترک کردند. وقتی به موصل رسیدند، زنگی تمام امکانات مورد نیاز آنها را فراهم کرد و هر دو برادر را به خدمت خود درآورد. ایوب به حکومت بعلبک منصوب شد و شیرکوه به خدمت پسر زنگی، نورالدین درآمد. طبق گفته وقایع‌نگار عبدالعلی، تحت حمایت و سرپرستی زنگی بود که خاندان ایوبی به شهرت رسید.

### تأسیس
در سال ۱۱۶۴، نورالدین، شیرکوه را به فرماندهی نیروهایی فرستاد تا از استقرار صلیبیون در مصر که ایام هرج‌ومرج به سر می‌برد، جلوگیری کند. شیرکوه، پسر ایوب، صلاح‌الدین را نیز به عنوان افسری تحت فرمان خود به مصر برد. آنها موفق شدند ضرغام، وزیر مصر را بیرون رانده و سلف او، شاور را دوباره به قدرت برسانند. پس از بازگشت به قدرت، شاور به شیرکوه دستور داد نیروهایش را از مصر خارج کند، اما شیرکوه امتناع کرد و مدعی شد که این خواست نورالدین است که او در مصر بماند. در طول چندین سال و لشکرکشی، شیرکوه و صلاح‌الدین نیروهای مشترک صلیبیون و سربازان شاور را شکست دادند؛ ابتدا در بلبیس، سپس در محلی نزدیک جیزه، و در اسکندریه، جایی که صلاح‌الدین برای محافظت ماند در حالی که شیرکوه نیروهای صلیبی را در مصر سفلی تعقیب می‌کرد.
شاور در سال ۱۱۶۹ به دستور شیرکوه به قتل رسید و شیرکوه وزیر شد، اما او نیز در همان سال درگذشت. پس از مرگ شیرکوه، صلاح‌الدین توسط خلیفه فاطمی العاضد به مقام وزارت منصوب شد زیرا طبق گفته وقایع‌نگار مسلمان، ابن اثیر «هیچ‌کس ضعیف‌تر یا جوان‌تر» از صلاح‌الدین نبود و «هیچ‌یک از امیران از او اطاعت نمی‌کردند یا به او خدمت نمی‌کردند». صلاح‌الدین به زودی خود را مستقل‌تر از هر زمان دیگری در دوران حرفه‌ای خود یافت، که باعث نارضایتی نورالدین شد که تلاش می‌کرد مصر تحت کنترل کامل خود درآورد. او به برادر بزرگتر صلاح‌الدین، توران‌شاه، اجازه داد بر صلاح‌الدین نظارت کند تا در خاندان ایوبی اختلاف ایجاد کند و در نتیجه موقعیت آن را در مصر تضعیف نماید. نورالدین با درخواست صلاح‌الدین مبنی بر پیوستن پدرش ایوب به او موافقت کرد. با این حال، ایوب در درجه اول برای اطمینان از اعلام حاکمیت عباسیان در مصر فرستاده شد، اقدامی که صلاح‌الدین به دلیل موقعیتش به عنوان وزیر فاطمیان تمایلی به انجام آن نداشت. اگرچه نورالدین نتوانست خاندان ایوبی را تحریک کند، اما خاندان گسترده ایوبی، به ویژه تعدادی از فرمانداران محلی در سوریه، باعث نشد که تمامی آنها از صلاح‌الدین حمایت کنند.
صلاح‌الدین کنترل خود در مصر را پس از دستور به توران‌شاه برای سرکوب شورشی در قاهره که توسط نیروهای نوبی ۵۰٬۰۰۰ نفری ارتش فاطمی برپا شده بود، تحکیم کرد. پس از این موفقیت، صلاح‌الدین شروع به اعطای مناصب عالی‌رتبه در کشور به اعضای خانواده‌اش کرد و نفوذ مسلمانان سنی را در قاهره شیعه‌نشین با دستور ساخت یک مدرسه برای مکتب مالکی فقه اسلامی سنی در شهر، و دیگری برای مکتب شافعی، که خود به آن تعلق داشت، در فسطاط افزایش داد. در سال ۱۱۷۱، العاضد درگذشت و صلاح‌الدین از این خلأ قدرت بهره‌برداری کرد و عملاً کنترل کشور را به دست گرفت. پس از تصرف قدرت، نام خلفای فاطمی را از خطبه انداخت و در عوض به نام خلیفه سنی عباسی در مصر خطبه خواند.

### گسترش

#### فتح شمال آفریقا و نوبه
در سال ۱۱۷۱–۱۱۷۲ صلاح‌الدین به اسکندریه رفت و خود را با این معضل کمبود منابع مالی و پولی روبرو یافت در حالی که در شهر حامیان زیادی داشت. یک شورای خانوادگی توسط امیران ایوبی مصر در آنجا تشکیل شد که در آن تصمیم گرفته شد المظفر تقی‌الدین عمر، برادرزاده صلاح‌الدین، با نیرویی متشکل از ۵۰۰ سواره‌نظام، لشکرکشی‌ای علیه منطقه ساحلی برقه (سیرنه) در غرب مصر انجام دهد. برای توجیه این یورش، نامه‌ای به قبایل بدوی برقه فرستاده شد که آنها را به خاطر سرقت‌هایشان از مسافران سرزنش می‌کرد و به آنها دستور می‌داد تا زکات را بپردازند. این مالیات قرار بود از دام‌های آنها جمع‌آوری شود.
در اواخر سال ۱۱۷۲، اسوان توسط سربازان سابق فاطمی از نوبه محاصره شد و فرماندار شهر، کنزالدوله — که قبلاً از وفاداران به خلافت فاطمی بود — از صلاح‌الدین درخواست نیروی کمکی کرد و او موافقت کرد. نیروهای کمکی پس از آنکه نوبی‌ها اسوان را ترک کرده بودند رسیدند، اما نیروهای ایوبی به رهبری توران‌شاه پیشروی کرده و پس از تصرف شهر ابریم، شمال نوبه را فتح کردند. توران‌شاه و سربازان کُرد او موقتاً در آنجا اقامت گزیدند. آنها از ابریم به مناطق اطراف حمله کردند و عملیات خود را پس از دریافت پیشنهاد آتش‌بس از پادشاه مقره متوقف کردند. اگرچه واکنش اولیه توران‌شاه جنگ‌طلبانه بود، اما او بعداً فرستاده‌ای به دنقلا اعزام کرد که پس از بازگشت، فقر شهر و نوبه به‌طور کلی را برای توران‌شاه توصیف کرد. در نتیجه، ایوبیان، مانند اسلاف فاطمی خود، از گسترش بیشتر به سمت جنوب در نوبه به دلیل فقر منطقه منصرف شدند، اما از نوبه خواستند تضمین حفاظت از اسوان و مصر علیا را بدهد. سرانجام نیروهای ایوبی در ابریم در سال ۱۱۷۵ به مصر بازگشت.
در سراسر دهه ۱۱۷۰، ایوبیان به پیشروی به سمت غرب نیز ادامه دادند. شرف‌الدین قراقوش، فرماندهی تحت المظفر تقی‌الدین عمر، بیشتر این لشکرکشی‌ها را در مرز هدایت کرد. او در سال ۱۱۷۲ سیوه را تصرف کرد و قبل از سال ۱۱۷۴ سیرنه را فتح کرد. او متعاقباً طرابلس را با ارتشی از ترک‌ها و کردها، به همراه نیروهای عرب از برخی قبایل بدوی منطقه فتح کرد. تاریخ دقیق تصرف طرابلس نامشخص است، اما احتمالاً در حدود دهه ۱۱۷۰ یا اوایل دهه ۱۱۸۰ رخ داده است. در حالی که برخی از نیروهای ایوبی با صلیبیون در شام می‌جنگیدند، نیروهای قراقوش تا سال ۱۱۸۵–۱۱۸۶ به تصرف بیشتر افریقیه (تونس کنونی) از موحدون پرداختند. در این مقطع، قراقوش همچنین با بنی غانیه، به رهبری علی ابن غانیه، دشمن دیگر موحدون، متحد شده بود. خلیفه موحدی یعقوب المنصور از سال ۱۱۸۷ تا ۱۱۸۸ افریقیه را بازپس گرفت و هر دوی آنها را شکست داد. ایوبیان پس از این، تلاش بیشتری برای مداخله در مغرب نکردند.

#### فتح یمن و حجاز
در سال ۱۱۷۳، صلاح‌الدین توران‌شاه را برای فتح یمن و حجاز فرستاد. ابن اثیر و بعدها مقریزی در این رابطه نوشته‌اند که دلیل فتح یمن، ترس ایوبیان از این بود که اگر مصر به دست نورالدین زنگی بیفتد، آنها بتوانند در سرزمینی دوردست پناه بگیرند. در ماه مه ۱۱۷۴، توران‌شاه زبید را فتح کرد و در همان سال عدن را تصرف نمود. عدن به بندر دریایی اصلی در اقیانوس هند و شهر اصلی یمن تبدیل شد، اگرچه پایتخت رسمی یمن ایوبی تعز بود. حضور ایوبیان در منطقه آغاز دوره‌ای از رونق مجدد در شهر بود که با بهبود زیرساخت‌های تجاری آن، تأسیس نهادهای جدید و ضرب سکه‌های خاص خود همراه بود. پس از این رونق، ایوبیان مالیات جدیدی را اجرا کردند که از کشتی‌های پارویی جمع‌آوری می‌شد.
توران‌شاه حاکمان باقی‌مانده حمدانی صنعا را بیرون راند و این شهر کوهستانی را در سال ۱۱۷۵ فتح کرد. با فتح یمن، ایوبیان یک ناوگان دریایی به نام، «العساکر البحریه»، ایجاد کردند که از آن برای محافظت از سواحل تحت کنترل خود و حفاظت از آنها در برابر حملات دزدان دریایی استفاده می‌کردند. این فتح برای یمن اهمیت زیادی داشت زیرا ایوبیان موفق شدند سه دولت مستقل قبلی (زبید، عدن و صنعا) را تحت یک قدرت واحد متحد کنند. با این حال، هنگامی که توران‌شاه در سال ۱۱۷۶ از امارت خود در یمن منتقل شد، شورش‌هایی در این سرزمین رخ داد که تا سال ۱۱۸۲ فرو ننشست، زمانی که صلاح‌الدین برادر دیگر خود، طغتکین سیف‌الاسلام را به عنوان امیر یمن منصوب کرد. «نائب» ایوبی یمن، عثمان الزنجیلی، بخش بزرگی از حضرموت را در سال ۱۱۸۰، با بازگشت توران‌شاه به یمن فتح کرد.
هدف ایوبیان از کنترل یمن، همانند مصر، تسلط بر مسیرهای تجاری دریای سرخ را بود که مصر به آن وابسته بود و بنابراین به دنبال تقویت تسلط خود بر حجاز بودند، جایی که ینبع، یک توقفگاه مهم تجاری، در آنجا واقع شده بود. برای تقویت تجارت در مسیر دریای سرخ، ایوبیان تأسیساتی در امتداد مسیرهای تجاری دریای سرخ-اقیانوس هند ساختند تا از بازرگانان حمایت کنند. ایوبیان همچنین در نظر داشتند ادعاهای مشروعیت خود را در خلافت با داشتن حاکمیت بر شهرهای مقدس اسلامی مکه و مدینه تقویت کنند. فتوحات و پیشرفت‌های اقتصادی انجام شده در دورهٔ صلاح‌الدین، به‌طور مؤثر هژمونی مصر را در منطقه برقرار کرد.

#### فتح سوریه و جزیره
اگرچه صلاح‌الدین هنوز رسماً خراج‌گزار و تابع نورالدین بود، اما پس از قدرت گرفتن در مصر سیاست خارجی مستقل‌تری را در پیش گرفت. این استقلال پس از مرگ نورالدین در سال ۱۱۷۴ آشکارتر شد. پس از آن، صلاح‌الدین برای فتح سوریه از زنگی‌ها اقدام کرد؛ و در ۲۳ نوامبر، امیر دمشق به گرمی از او استقبال کرد. تا سال ۱۱۷۵، او کنترل حماه و حمص را به دست آورد اما در محاصره حلب شکست خورد. کنترل حمص در سال ۱۱۷۹ به نوادگان و فرزندان شیرکوه سپرده شد و حماه به برادرزاده صلاح‌الدین، المظفر عمر واگذار گردید. موفقیت‌های صلاح‌الدین، موجب نگرانیسیف‌الدین امیر موصل، بزرگ خاندان زنگی‌ها شد، که سوریه را ملک خانوادگی خود می‌دانست و از اینکه یک خدمتکار سابق نورالدین آن را تصرف می‌کرد خشمگین بود. او ارتشی برای مقابله با صلاح‌الدین در نزدیکی حماه گرد آورد. اگرچه صلاح‌الدین از نظر تعداد بسیار کمتر بود، او و سربازان با تجربه‌اش زنگی‌ها را قاطعانه شکست دادند. پس از پیروزی‌اش، صلاح‌الدین خود را سلطان اعلام کرد و نام الصالح اسماعیل (پسر نورالدین) را از نماز جمعه و سکه‌های اسلامی حذف کرد و با نام خود جایگزین نمود. خلیفه عباسی، المستضی، به گرمی از به دست گرفتن قدرت توسط صلاح‌الدین استقبال کرد و به او لقب «سلطان مصر و سوریه» اعطا کرد.
در بهار سال ۱۱۷۶، رویارویی مهم دیگری بین زنگی‌ها و ایوبی‌ها در تپه سلطان، ۱۵ کیلومتر (۹٫۳ مایل) حلب رخ داد. صلاح‌الدین دوباره پیروز شد، اما سیف‌الدین موفق به فرار از نبرد شد. ایوبی‌ها موفق به فتح دیگر شهرهای سوری در شمال، همچون معره النعمان، اعزاز، بزاعه و منبج شدند، اما در محاصره دوم حلب شکست خوردند. با این حال، توافقی صورت گرفت که طبق آن غازی گمشتکین، امیر حلب، و متحدانش در حصن کیفا و ماردین، صلاح‌الدین را به عنوان حاکم متصرفات ایوبیان در سوریه به رسمیت می‌شناختند، در حالی که صلاح‌الدین اجازه می‌داد گمشتکین و الصالح الملک به حکومت خود بر حلب ادامه دهند.
در حالی که صلاح‌الدین در سوریه بود، برادرش العادل کنترل مصر را در دست داشت، و در سال‌های ۱۱۷۴–۷۵، کنزالدوله اسوان علیه ایوبیان شورش کرد تا حکومت فاطمیان را در مصر احیا کند. حامیان اصلی او قبایل محلی بدوی و نوبی‌ها بودند، اما او همچنین از حمایت گروه‌های متعدد دیگر، از جمله ارمنی‌ها برخوردار بود. همزمان یا احتمالاً هماهنگ با این شورش، قیامی توسط عباس بن شادی رخ داد که قوص را در امتداد رود نیل در مصر میانی تصرف کرد. هر دو شورش توسط العادل سرکوب شدند. برای باقی آن سال و در طول اوایل ۱۱۷۶، قراقوش به حملات خود در غرب شمال آفریقا ادامه داد، که ایوبیان را با موحدون که بر مغرب حکومت می‌کردند، درگیر کرد.
در سال ۱۱۷۷، صلاح‌الدین نیرویی متشکل از حدود ۲۶٬۰۰۰ سرباز، طبق گفته وقایع‌نگار ویلیام صوری، به جنوب اراضی مقدس و پادشاهی اورشلیم لشکرکشی کرد پس از شنیدن اینکه بیشتر سربازان پادشاهی اورشلیم در حال محاصره حارم، در غرب حلب در سوریه بودند. ارتش ایوبی ناگهان توسط شوالیه‌های معبد تحت فرمان بالدوین چهارم اورشلیم نزدیک رمله مورد حمله قرار گرفت و در نبرد مونت‌گیسارد شکست خورد، و اکثر سربازانش کشته شدند. صلاح‌الدین سال بعد در حمص اردو زد و تعدادی درگیری بین نیروهای او، تحت فرماندهی فرخ‌شاه، و صلیبیون رخ داد. صلاح‌الدین بی‌اعتنا به این شکست، به کشورهای صلیبی از غرب حمله کرد و بالدوین را در نبرد مرج عیون در سال ۱۱۷۹ شکست داد. سال بعد، او قلعه تازه ساخته‌شده صلیبی‌ها در پل دختران یعقوب را در نبرد معبر یعقوب نابود کرد. در کارزار سال ۱۱۸۲، او دوباره در نبرد نافرجام کوکب الهوا با بالدوین برخورد کرد.
در ماه مه ۱۱۸۲، صلاح‌الدین پس از محاصره‌ای کوتاه، حلب را تصرف کرد؛ امیر جدید شهر، عمادالدین زنگی دوم، در میان مردم خود محبوبیت نداشت و پس از آنکه صلاح‌الدین موافقت کرد که کنترل زنگیان را بر سنجار، رقه و نصیبین را بازگرداند، که پس از آن به عنوان سرزمین‌های تابع ایوبیان خدمت می‌کردند، حلب را تسلیم کرد. حلب رسماً در ۱۲ ژوئن به دست ایوبیان افتاد. روز بعد، صلاح‌الدین به سمت حارم، نزدیک انطاکیه که در دست صلیبیون بود، حرکت کرد و هنگامی که پادگان شهر رهبرشان، سورهاک، را بیرون راندند، شهر را تصرف کرد. سورهاک سپس برای مدت کوتاهی توسط المظفر عمر بازداشت و آزاد شد. تسلیم حلب و اتحاد صلاح‌الدین با زنگی دوم، عزالدین المسعود امیر موصل را تنها رقیب اصلی مسلمان ایوبیان باقی گذاشته بود. موصل در پاییز سال ۱۱۸۲ تحت محاصره‌ای کوتاه قرار گرفت، اما پس از میانجیگری خلیفه عباسی الناصر، صلاح‌الدین نیروهایش را عقب کشید. مسعود تلاش کرد خود را با ارتقیان ماردین متحد کند، اما آنها در عوض متحد صلاح‌الدین شدند. در سال ۱۱۸۳، اربیل نیز وفاداری خود را به ایوبیان تغییر داد. مسعود سپس به دنبال حمایت پهلوان بن محمد، حاکم آذربایجان، رفت و اگرچه او معمولاً در منطقه دخالت نمی‌کرد، امکان مداخله پهلوان صلاح‌الدین را در مورد انجام حملات بیشتر علیه موصل محتاط کرد.
پس از آن توافقات درون خاندان ایوبی صورت گرفت که طبق آن العادل می‌بایست حلب را به نام پسر صلاح‌الدین، الأفضل، اداره کند، در حالی که مصر توسط المظفر عمر به نام پسر دیگر صلاح‌الدین، عثمان، اداره می‌شد. هنگامی که این دو پسر به سن قانونی می‌رسیدند، قدرت را در این دو سرزمین به دست می‌گرفتند، اما اگر هر یک می‌مُرد، یکی از برادران صلاح‌الدین جایگزین آنها می‌شد. در تابستان ۱۱۸۳، پس از ویران کردن شرق جلیل، حملات صلاح‌الدین در آنجا به نبرد فوله در دره یزرعیل بین او و صلیبیون تحت فرمان گی لوزینیان منجر شد. جنگی که عمدتاً تن به تن بود بی‌نتیجه پایان یافت. دو ارتش به فاصله یک مایل از یکدیگر عقب‌نشینی کردند و در حالی که صلیبیون درگیر مسائل بودند، صلاح‌الدین فلات جولان را تصرف کرد و صلیبیون را از منبع اصلی تدارکاتشان جدا کرد. در اکتبر ۱۱۸۳ و سپس در ۱۳ اوت ۱۱۸۴، صلاح‌الدین و العادل قلعه کرک تحت تصرف صلیبیون را محاصره کردند، اما نتوانستند آن را تصرف کنند. پس از آن، ایوبیان به سامریه حمله کردند و نابلس را به آتش کشیدند. صلاح‌الدین در سپتامبر ۱۱۸۴ به دمشق بازگشت و به دنبال آن صلح نسبی بین دولت‌های صلیبی و امپراتوری ایوبی در سال‌های ۱۱۸۴–۱۱۸۵ برقرار شد.
صلاح‌الدین آخرین حمله خود را علیه موصل در اواخر سال ۱۱۸۵ آغاز کرد، به امید پیروزی سریع بر مسعودی که احتمالاً روحیه خود را از دست داده بود، اما به دلیل مقاومت غیرمنتظره شهر و بیماری جدی در اردوگاه که باعث شد صلاح‌الدین به حران عقب‌نشینی کند، شکست خورد. با تشویق عباسیان، صلاح‌الدین و مسعود در مارس ۱۱۸۶ توافق کردند که موصل را در کنترل زنگی‌ها باقی می‌گذاشت، اما آنها مجبور بودند منطقه شرقی فراتر از زاب کوچک تا شهرزور را به کنترل مستقیم ایوبیان واگذار کنند، و تحت تعهد تأمین حمایت نظامی برای ایوبیان در زمان درخواست قرار گیرند.

#### فتح اراضی مقدس و ماورای اردن
صلاح‌الدین در ۳ ژوئیه ۱۱۸۷ طبریه را در شرق جلیل محاصره کرد و ارتش صلیبی تلاش کرد از طریق کفر کنا به ایوبیان حمله کند. پس از شنیدن خبر حرکت صلیبیون، صلاح‌الدین گارد خود را به اردوگاه اصلی‌شان در کفر سبت بازگرداند و دسته کوچکی را در طبریه باقی گذاشت. با دید واضح از ارتش صلیبی، صلاح‌الدین به المظفر عمر دستور داد که حرکت صلیبیون از مسیر حطین را با موضع‌گیری نزدیک لوبیا مسدود کند، در حالی که گوکبوری و نیروهایش در تپه‌ای نزدیک الشجره مستقر شدند. در ۴ ژوئیه صلیبیون به سمت شاخ‌های حطین پیشروی کردند و به نیروهای مسلمان حمله کردند، اما محاصره شده و قاطعانه شکست خوردند. چهار روز پس از نبرد، صلاح‌الدین از العادل فراخواند تا در بازپس‌گیری اراضی مقدس، جلیل و ساحل لبنان به او بپیوندد. در ۸ ژوئیه، پایگاه مستحکم صلیبی‌ها در عکا توسط صلاح‌الدین تصرف شد، در حالی که نیروهایش ناصره و صفوریه را تسخیر کردند؛ دسته‌های دیگر حیفا، قیساریه و نابلس را گرفتند، در حالی که العادل میرابل و یافا را فتح کرد. در ۲۶ ژوئیه، صلاح‌الدین به ساحل بازگشت و تسلیم صرفند، صیدا، بیروت و جبله را دریافت کرد. در اوت، ایوبیان رمله، داروم، غزه، بیت جبرین و لطرون را فتح کردند. اشکلون در ۴ سپتامبر تصرف شد. در سپتامبر-اکتبر ۱۱۸۷، ایوبیان اورشلیم را محاصره کردند و پس از مذاکره با بالیان ابلین، در ۲ اکتبر آن را به تصرف خود درآوردند.
کرک و مونتریال در ماوراء اردن پس از آن به سرعت سقوط کردند، و به دنبال آن صفد در شمال شرقی جلیل فتح شد. تا پایان سال ۱۱۸۷ ایوبیان تقریباً کل پادشاهی صلیبی در شام را به جز صور، که تحت کنراد مونتفرات مقاومت می‌کرد، در کنترل خود داشتند. در دسامبر ۱۱۸۷، ارتش ایوبی متشکل از پادگان‌های صلاح‌الدین و برادرانش از حلب، حماه و مصر، صور را محاصره کرد. نیمی از ناوگان دریایی مسلمانان در ۲۹ دسامبر توسط نیروهای کنراد تصرف شد، به دنبال آن ایوبیان در ساحل شهر شکست خوردند. در ۱ ژانویه ۱۱۸۸، صلاح‌الدین شورای جنگی تشکیل داد که در آن با عقب‌نشینی از طرابلس موافقت شد.

#### جنگ صلیبی سوم
پاپ گریگوری هشتم در اوایل سال ۱۱۸۹ فراخوان جنگ صلیبی جدیدی علیه مسلمانان را صادر کرد. فریدریش بارباروسا، امپراتور مقدس روم، فیلیپ دوم از فرانسه، و ریچارد یکم از انگلستان اتحادی برای بازپس‌گیری اورشلیم تشکیل دادند. در همین حال، صلیبیون و ایوبیان در آن سال در نزدیکی عکا با یکدیگر جنگیدند و نیروهای کمکی از اروپا به آنها پیوستند. از سال ۱۱۸۹ تا ۱۱۹۱، عکا توسط صلیبیون محاصره شد، و علی‌رغم موفقیت‌های اولیه مسلمانان، به دست نیروهای صلیبی افتاد. قتل‌عام ۲٬۷۰۰ اسیر جنگی مسلمان به دنبال آن رخ داد، و صلیبیون سپس برنامه‌ریزی کردند تا عسقلان را در جنوب تصرف کنند.
در حالی که ایوبیان با محاصره دریایی صلیبیون در عکا و جریان مداوم نیروهای کمکی صلیبی که از دریا می‌رسیدند مواجه بودند، صلاح‌الدین به دنبال کمک از موحدون بود، که یکی از بزرگ‌ترین نیروهای دریایی در دریای مدیترانه را داشتند. در سال‌های ۱۱۸۹–۱۱۹۰، او نامه‌هایی به یعقوب المنصور فرستاد و درخواست حمایت دریایی در اراضی مقدس کرد، که خلیفه موحدی آن را رد کرد. توضیحات مختلفی برای این رد توسط مورخان ارائه شده است، از جمله تمرکز موحدون بر اندلس، تفاوت‌های ایدئولوژیک بین دو دولت مسلمان، و بی‌اعتمادی ناشی از تهاجم قراقوش به افریقیه.
صلیبیون، اکنون تحت فرماندهی متحد ریچارد، صلاح‌الدین را در نبرد آرسوف شکست دادند، که این امر فتح یافا و بخش زیادی از ساحل اراضی مقدس توسط صلیبیون را ممکن ساخت، اما آنها قادر به بازیابی مناطق داخلی نبودند. در عوض، ریچارد در سال ۱۱۹۲ پیمانی با صلاح‌الدین امضا کرد که پادشاهی اورشلیم را به نواری ساحلی بین یافا و بیروت بازگرداند. این آخرین تلاش جنگی عمده در دوران صلاح‌الدین بود، زیرا او سال بعد، در سال ۱۱۹۳ درگذشت.

## یادداشت
1. ↑  ابن خلکان، نوشته است که: «مورخان در بیان اینکه پدر و خانواده [صلاح‌الدین] از دوین بودند، متفق‌القولند… آنها کرد بودند و به روادیه تعلق داشتند که شاخه‌ای از قبیله بزرگ هذبانی است»: مینورسکی (۱۹۵۳)، ص. ۱۲۴.

title: ایوبیان

wikitext:
{{Short description|سلطنتی در مصر و شام از سال ۱۱۷۴ تا ۱۳۴۱}}
{{Infobox country
| native_name            = {{ubl|{{native name|ar|الأیوبیون}}{{سخ}}{{nowrap|{{small|{{transliteration|ar|al-Ayyūbīyūn}}}}}}|{{native name|ckb|ئه‌یووبی}}|{{native name|kmr|Eyûbî}}}}
| conventional_long_name = سلطنت ایوبیان مصر
| common_name            = ایوبیان
|image_flag  = Flag of Ayyubid Dynasty.svg
|symbol                   =
| status                 = دولت مستقل{{سخ}}(۱۱۷۱–۱۲۶۰)
| government_type        = سلطنت تحت امر خلافت عباسی بغداد (اتحادیه شاهزاده‌نشین){{sfn|Jackson|1996|p=۳۶}}
| year_start             = ۱۱۷۱
| event_start            = [[صلاح‌الدین ایوبی در مصر|تأسیس توسط صلاح‌الدین ایوبی]]
| year_end               = ۱۲۶۰الف/۱۳۴۱
| p1                     = خلافت فاطمیان
| p2                     = دودمان زنگیان
| p3                     = پادشاهی اورشلیم
| p4                     = دودمان زریع
| p5                     = پادشاهی متحد گرجستان
| p6                     = ارمن‌شاهان
| p7                     = ارتقیان
| s1                     = سلطنت ممالیک
| border_s1              = no
| s2                     =خاندان رسول
| s3                     =امارت حصن‌کیفا
| s4                     = خانات خوی
| s5                     = امارت شیروان
| s6                     = امارت کلس
| s7                     = امارت بینگول
| image_map              = Ayyubid_Sultanate_1193_AD.jpg
| image_map_caption      = سلطنت ایوبیان مصر در سال ۱۱۹۳ در هنگام مرگ صلاح‌الدین ایوبی
| capital                = {{plainlist|
* [[قاهره]] (۱۱۷۱–۱۱۷۴؛ ۱۲۱۸–۱۲۵۰)
* [[دمشق]] (۱۱۷۴–۱۲۱۸)
* [[حلب]] (۱۲۵۰–۱۲۶۰)
* [[حمات]] (تا ۱۳۴۱)}}
| common_languages       = [[زبان عربی|عربی]] (اکثریت جمعیت، شعر، سکه‌شناسی){{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}}<ref name="France122-123">{{harvnb|France|1998|pp=122–123}}</ref>{{سخ}}[[زبان‌های کردی|کردی]] (سلسله حاکم، اشراف، ارتش و الیگارشی){{sfn|Humphreys|1987|p=164–167}}{{sfn|Öpengin|2021|p=۶۱۲}}{{سخ}}[[زبان فارسی|فارسی جدید]] (توسط برخی از سلاطین){{sfn|Humphreys|1987|p=۱۶۴–۱۶۷}}{{سخ}}[[زبان ترکی باستان|ترکی]]<ref name="Magill809">{{harvnb|Magill|1998|p=809}}</ref><ref name="France84">{{harvnb|France|1998|p=84}}</ref>
| religion               = {{plainlist|
* [[سنی|اسلام سنی]]
* [[مذهب]]: [[شافعی]]<ref>{{cite book |last1=Ahmed |first1=Rumee |title=The Oxford Handbook of Islamic Law |year= 2018 |publisher=Oxford University Press |page=311 |isbn=978-0-19-166826-5 |url=https://books.google.com/books?id=Qs90DwAAQBAJ&q=ayyubid+shafi%27i&pg=PA311}}</ref>
* عقیده: [[اشاعره|اشعری]]}}<ref>{{cite journal |last1=Eliade |first1=Mircea |title=Kalam |journal=The Encyclopedia of Religion |year=1987 |volume=8 |page=238 |isbn=978-0-02-909790-8 |url=https://books.google.com/books?id=qyIkAAAAYAAJ&q=ayyubid+ash%27ari}}</ref>
| currency               = [[دینار]]، [[درهم]]
| leader1                = [[صلاح‌الدین ایوبی|صلاح‌الدین]] (نخستین)
| year_leader1           = ۱۱۷۴–۱۱۹۳
| leader2                = [[العزیز عثمان|العزیز]]
| year_leader2           = ۱۱۹۳–۱۱۹۸
| leader3                = [[المنصور ناصرالدین محمد|المنصور]]
| year_leader3           = ۱۱۹۸–۱۲۰۰
| leader4                = [[العادل یکم]]
| year_leader4           = ۱۲۰۰–۱۲۱۸
| leader5                = [[الکامل محمد بن عادل|الکامل]]
| year_leader5           = ۱۲۱۸–۱۲۳۸
| leader6                = [[العادل دوم]]
| year_leader6           = ۱۲۳۸–۱۲۴۰
| leader7                = [[صالح نجم‌الدین ایوب|الصالح ایوب]]
| year_leader7           = ۱۲۵۰–۱۲۴۹
| leader8                = [[شجر الدر]]
| year_leader8           = ۱۲۵۰
| leader9                = [[الاشرف موسی، سلطان مصر|الاشرف]] (آخرین)
| year_leader9           = ۱۲۵۰–۱۲۵۴
| title_leader           = [[فهرست حاکمان ایوبی|سلطان]]
| stat_year1             = حدود ۱۱۹۰
| stat_area1             = ۲۰۰۰۰۰۰
| ref_area1              =<ref name="TurchinAdamsHall223">{{harvnb|Turchin|Adams|Hall|2006|p=223}}</ref><ref name="OxfordArea">{{Cite book|last1=Bang|first1=Peter Fibiger|url=https://books.google.com/books?id=9mkLEAAAQBAJ&pg=PA92|title=The Oxford World History of Empire: Volume One: The Imperial Experience|last2=Bayly|first2=C. A.|last3=Scheidel|first3=Walter|year=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-977311-4|pages=92–94|language=en}}</ref>
| stat_year2             = قرن ۱۲
| stat_pop2              = ۷٬۲۰۰٬۰۰۰ (تخمینی)
| stat_year3             =حدود ۱۲۰۰
| stat_area3             = ۱۷۰۰۰۰۰
| ref_area3              = {{sfn|Taagepera|1997|p=۴۹۵}}
| footnotes              = الف شاخه‌ای ایوبیان در حصن‌کیفا به عمر خود تا قرن ۱۶ میلادی ادامه داد.{{سخ}}
}}
'''ایوبیان'''({{langx|ar|الأيوبيون|al-Ayyūbīyūn}}; {{langx|ku|ئەیووبییەکان|Eyûbiyan}})، همچنین معروف به '''سلطنت ایوبی'''، یک حکومت [[مردم کرد|کُردتبار]]<ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=Ayyūb {{!}} governor of Damascus|نشانی=https://www.britannica.com/biography/Ayyub|وبگاه=Encyclopedia Britannica|بازبینی=2020-06-02|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=Ayyūbid dynasty {{!}} Muslim dynasty|نشانی=https://www.britannica.com/topic/Ayyubid-dynasty|وبگاه=Encyclopedia Britannica|بازبینی=2020-06-02|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=↑ الاعلام قاموس تراجم لاشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، الزرکلی، خیر الدین، ج۲، ص۳۸، بیروت، دارالعلم، ۱۹۸۹.}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Charountaki, M. (2010). The Kurds and US foreign policy: international relations in the Middle East since 1945. Routledge.}}</ref><ref name="ابن اثیر ۱">ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن علی بن علی‌الاکرم. ''الکامل فی التاریخ''، تحقیق عبدالسلام تدمری، الطبعة الثانیه، بیروت: دارالکتاب العربی، ۱۴۲۰=۱۹۹۹م، ج ۹، ص ۳۴۲.</ref><ref name="ابن خلکان ۱">ابن خلکان، ابی‌العباس احمد بن محمد. ''وفیات الأعیان و انباء أبناء الزمان''، تحقیق یوسف علی طویل و مریم قاسم طویل، الطبعة الأولی، بیروت: دارالمکتب العلمیه، ۱۴۱۹=۱۹۹۸م، ج ۵، ص ۴۹۵–۴۹۴.</ref><ref name="مینورسکی ۱">مینورسکی، ولادیمیر، ''کُرد''، ترجمهٔ حبیب‌الله تابانی، تهران: گستره، چاپ اول: ۱۳۷۹، ص ۱۰۰.</ref><ref name="زکی ۱">زکی، محمد امین. ''تاریخ کرد و کردستان''، ترجمهٔ حبیب‌الله تابانی، چ ۱، تبریز: آیدین، ۱۳۷۷، ج ۲، ص ۳۵۵.</ref><ref name="زنگنه ۱">زنگنه، مظفر. ''دودمان آریایی «کرد و کردستان»''، ج ۱، تهران: چاپ چهر، ۱۳۴۵، ص ۱۹–۱۸.</ref> بود که [[صلاح‌الدین ایوبی]] در سال ۱۱۷۱ میلادی به مرکزیت [[مصر]] بنیاد گذاشت. خاندان بنیان‌گذار سلطنت در [[مصر]] در [[قرون وسطای میانه|قرون وسطی]] بود که توسط [[صلاح‌الدین ایوبی]] در سال ۱۱۷۱، پس از برانداختن [[خلافت فاطمیان|خلافت فاطمی مصر]] تأسیس شد. صلاح‌الدین که یک مسلمان [[سنی]] با اصلیت [[مردم کرد|کُرد]] بود که ابتدا در خدمت سلطان زنگی، [[نورالدین زنگی|نورالدین]] بود و ارتش او را علیه [[حمله صلیبیون به مصر|صلیبیون در مصر]] – که تحت حکومت خلافت فاطمیان بود – رهبری می‌کرد، جایی که به مقام وزارت رسید. پس از مرگ نورالدین و برانداختن خلافت فاطمیان شیعه در مصر و خواندن خطبه به نام [[فهرست خلفای عباسی |خلیفه عباسی بغداد]]، صلاح‌الدین با تأیید خلافت عباسی به عنوان سلطان جدید قدرت و کنترل مصر را در دست گرفت و به سرعت سلطنت خاندان خود را فراتر از مصر گسترش داد و به شام، و همچنین [[حجاز]]، [[یمن]]، شمال [[نوبه (منطقه)|نوبیه]] و [[جزیره (بین‌النهرین)|جزیره و بین‌النهرین علیا]] رساند. لشکرکشی‌های نظامی صلاح‌الدین مرزهای کلی و حوزه نفوذ سلطنت مصر را برای تقریباً ۳۵۰ سال موجودیت آن تعیین کرد. بخش اعظمی از [[دولت‌های صلیبی]] پس از پیروزی صلاح‌الدین در [[نبرد حطین]] در سال ۱۱۸۷ از دست رفتند، اما صلیبیون طی [[جنگ صلیبی سوم]] در دهه ۱۱۹۰ سواحل شام را دوباره تصرف کردند.

پس از مرگ صلاح‌الدین در سال ۱۱۹۳، پسرانش و خاندانش بر سر کنترل سلطنت با یکدیگر رقابت کردند، اما در نهایت برادر صلاح‌الدین، [[العادل یکم|العادل]]، در سال ۱۲۰۰ قدرت سلطنت ایوبیان را در دست گرفت. تمامی سلاطین بعدی ایوبی مصر از فرزندان او بودند. در دهه ۱۲۳۰، امیران شام تلاش کردند استقلال خود را از مصر اعلام کنند و قلمرو ایوبیان تا زمانی که [[صالح نجم‌الدین ایوب|الصالح ایوب]] با مطیع کردن مجدد بیشتر شام، به استثنای [[حلب]]، در سال ۱۲۴۷ وحدت آن را بازگرداند، تقسیم شده باقی ماند. تا آن زمان، سلسله‌های محلی مسلمان، ایوبیان را از یمن، حجاز و بخش‌هایی از بین‌النهرین بیرون رانده بودند. پس از مرگ او در سال ۱۲۴۹، پسرش [[المعظم توران‌شاه]] جانشین شد. با این حال، توران‌شاه به زودی توسط فرماندهان [[سلطنت ممالیک|مملوک]] خود که [[جنگ صلیبی هفتم|حمله صلیبیون]] به مصر را دفع کرده بودند، سرنگون شد. این امر عملاً به قدرت ایوبیان در مصر پایان داد. تلاش‌های امیران سوریه، به رهبری [[الناصر یوسف]] از حلب، برای بازپس‌گیری مصر شکست خورد. در سال ۱۲۶۰، مغول‌ها حلب را غارت کردند و به زودی پس از آن، سرزمین‌های باقی‌مانده ایوبیان را تصرف کردند. مملوک‌ها که مغول‌ها را بیرون راندند، امیرنشین ایوبی حماه را حفظ کردند تا اینکه آخرین حاکم آن را در سال ۱۳۴۱ برکنار کردند.

علی‌رغم دوره نسبتاً کوتاه حکومت، سلسله ایوبیان تأثیر تحول‌آفرینی بر منطقه، به ویژه مصر داشت. تحت حکومت ایوبیان، مصر، که قبلاً به صورت رسمی یک [[خلافت]] شیعه بود، به قدرت سیاسی و نظامی غالب سنی، و مرکز اقتصادی و فرهنگی منطقه تبدیل شد، وضعیتی که تا زمان تصرف توسط [[امپراتوری عثمانی|عثمانی‌ها]] در سال ۱۵۱۷ حفظ شد. در سراسر سلطنت، حکومت ایوبیان دوره‌ای از رونق اقتصادی را به ارمغان آورد، و امکانات و حمایت‌های ارائه شده توسط ایوبیان منجر به احیای فعالیت‌های فکری در [[جهان اسلام]] شد. این دوره همچنین با فرایند تقویت تسلط مسلمانان سنی در منطقه توسط ایوبیان از طریق ساخت «مدارس» متعدد (مدارس فقه اسلامی) در شهرهای اصلی آنها مشخص شد.
{{-}}

== نام ==
در منابع اسلامی قرون وسطی، از ایوبیان با عناوین «سلسله کُردی» ({{langx|ar|دولة الکردية}})،{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=۱۹–۲۱}} یا «سلسله/حکومت کُردها» ({{langx|ar|دولة الأکراد}}){{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=۱۹–۲۱}} یاد می‌شد. آنها همچنین با عناوین «کُردهای ایوبی» ({{langx|ar|الأکراد الأيوبية}}) و «حاکمان کُرد مصر» شناخته می‌شدند.{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pp=19-21}}<ref>{{Cite book |last=Cahen |first=Claude |url=https://books.google.com/books?id=ec5mAAAAMAAJ&q=Târîkh+dawlat+al-akrâd+wa’l-atrâk |title=La Syrie du nord à l'époque des croisades et la principauté franque d'Antioche |date=1940 |publisher=P. Geuthner |page=68 |language=fr}}</ref><ref>{{Cite book |last=الحنفی |first=ابن ایاس، محمد بن احمد بن ایاس |url=https://books.google.com/books?id=ISBN 9789774196232 |title=بدائع الزهور فی وقائع الدهور |date=2007 |publisher=الهیئة المصریة العامة للکتاب |isbn=978-977-419-623-2 |page=237 |language=ar}}</ref><ref>James, Boris (2007-07-23). "Le " territoire tribal des Kurdes " et l'aire iraqienne (xe-xiiie siècles): Esquisse des recompositions spatiales". Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée (in French) (117–118): 101–126. {{doi|10.4000/remmm.3331}}. {{ISSN|0997-1327}}.</ref>{{sfn|Bajalan|Karimi|2017|pages=31–32}}<ref>{{Cite book |last=علی/المقریزی |first=أبی العباس تقی الدین أحمد بن |url=https://books.google.com/books?id=Syh0DwAAQBAJ&dq=ملوک+الاکراد&pg=PT102 |title=السلوک لمعرفة دول الملوک 1-8 مع الفهارس ج1 |date=2018 |publisher=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الکتب العلمیة |isbn=978-2-7451-0933-0 |pages=103 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite book |last=IslamKotob |url=https://books.google.com/books?id=-ONJCwAAQBAJ |title=رفع الحاجب عن مختصر ابن الحاجب – ج 1 |publisher=IslamKotob |pages=29 |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=ص10 – کتاب مورد اللطافة فی من ولی السلطنة والخلافة – الملک العادل – المکتبة الشاملة |url=https://shamela.ws/book/6669/307 |access-date=2024-07-27 |website=shamela.ws}}</ref><ref>{{Cite book |last=Radpey |first=Loqman |url=https://books.google.com/books?id=cevjEAAAQBAJ&dq=dawlat+al-akrad&pg=PA134 |title=Towards an Independent Kurdistan: Self-Determination in International Law |date=2023 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-00-382238-7 |page=134 |language=en}}</ref>

== تاریخ ==
=== پیشینه و تبار ===
[[File:Eagle of Saladin Sketch from Cairo Citadel.png|thumb|طرحی از «عقاب صلاح‌الدین» مربوط به اواخر قرن نوزدهم بر روی دیوارهای ارگ قاهره، مصر. در گذشته این عقاب دو سر توصیف می‌شد که اکنون وجود ندارد. این عقاب معمولاً به عنوان نشان صلاح‌الدین شناخته می‌شود، اگرچه منابع تاریخی این موضوع را تأیید نمی‌کنند.{{sfn|Rabbat|1995|p=۲۴}}]]

بزرگ ایوبیان، [[افضل نجم‌الدین ایوب|نجم‌الدین ایوب ابن شاذی]]، بود که به قبیله کُردی [[روادیان|روادیه]] تعلق داشت که خود شاخه‌ای از قبیله بزرگ [[هزبانیان|هذبانی]] بود.{{efn|ابن خلکان، نوشته است که: «مورخان در بیان اینکه پدر و خانواده [صلاح‌الدین] از دوین بودند، متفق‌القولند… آنها کرد بودند و به روادیه تعلق داشتند که شاخه‌ای از قبیله بزرگ هذبانی است»: مینورسکی (۱۹۵۳)، ص. ۱۲۴.}} اجداد ایوب در شهر دوین، در شمال ارمنستان سکنا داشتند. روادیه بخشی از نخبگان سیاسی-نظامی این شهر بودند.<ref name="Humphreys1987">{{harvnb|Humphreys|1987}}</ref>

با تصرف منطقه توسط ترکان سلجوقی، شرایط برای ایوبیان نامساعد شد. شاذی همراه با دو پسرش ایوب و [[اسدالدین شیرکوه|اسدالدین]] شهر را ترک کرد.<ref name="Humphreys1987"/> دوست او مجاهدالدین بهروز — شحنه و والی عراق — از او استقبال کرد و او را به عنوان حاکم [[تکریت]] منصوب نمود. پس از مرگ شاذی، ایوب با کمک برادرش اسدالدین شیرکوه جانشین او در تکریت شد. آنها با هم امور شهر را به خوبی مدیریت کردند که باعث محبوبیت آنها نزد ساکنان محلی شد.<ref name="Ali27">{{harvnb|Ali|1996|p=27}}.</ref> در این میان، [[عمادالدین زنگی]]، حاکم موصل، از نیروهای عباسی تحت رهبری خلیفه [[المسترشد]] و بهروز شکست خورد. زنگی در تلاش برای فرار از میدان جنگ به موصل از طریق تکریت، به ایوب پناه برد و از او در این کار کمک خواست. ایوب موافقت کرد و برای زنگی و همراهانش قایق‌هایی فراهم آورد تا از [[دجله|رود دجله]] عبور کنند و به سلامت به [[موصل]] برسند.<ref name="Ali28">{{harvnb|Ali|1996|p=28}}.</ref>

در نتیجه کمک به زنگی، عباسیان به دنبال اقدامات تنبیهی علیه ایوب برآمدند. همزمان، در حادثه‌ای جداگانه، شیرکوه یکی از محرمان نزدیک بهروز را به اتهام تعرض جنسی به زنی در تکریت به قتل رساند. دربار عباسی حکم بازداشت هر دو برادر، ایوب و شیرکوه را صادر کرد، اما پیش از آنکه برادران دستگیر شوند، آنها در سال ۱۱۳۸ تکریت را به مقصد موصل ترک کردند.<ref name="Ali28"/> وقتی به موصل رسیدند، زنگی تمام امکانات مورد نیاز آنها را فراهم کرد و هر دو برادر را به خدمت خود درآورد. ایوب به حکومت [[بعلبک]] منصوب شد و شیرکوه به خدمت پسر زنگی، [[نورالدین زنگی|نورالدین]] درآمد. طبق گفته وقایع‌نگار عبدالعلی، تحت حمایت و سرپرستی زنگی بود که خاندان ایوبی به شهرت رسید.<ref name="Ali28"/>

=== تأسیس ===
{{اصلی|صلاح‌الدین ایوبی در مصر}}
در سال ۱۱۶۴، نورالدین، [[اسدالدین شیرکوه|شیرکوه]] را به فرماندهی نیروهایی فرستاد تا از استقرار صلیبیون در مصر که ایام هرج‌ومرج به سر می‌برد، جلوگیری کند. شیرکوه، پسر ایوب، [[صلاح‌الدین ایوبی|صلاح‌الدین]] را نیز به عنوان افسری تحت فرمان خود به مصر برد.<ref name="Shillington438">{{harvnb|Shillington|2005|p=438}}</ref> آنها موفق شدند [[ابوالاشبال  ضرغام|ضرغام]]، وزیر مصر را بیرون رانده و سلف او، [[شاور بن مجیر السعدی|شاور]] را دوباره به قدرت برسانند. پس از بازگشت به قدرت، شاور به شیرکوه دستور داد نیروهایش را از مصر خارج کند، اما شیرکوه امتناع کرد و مدعی شد که این خواست نورالدین است که او در مصر بماند.<ref name="LyonsJackson8">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=8}}</ref> در طول چندین سال و لشکرکشی، شیرکوه و صلاح‌الدین نیروهای مشترک صلیبیون و سربازان شاور را شکست دادند؛ ابتدا در [[بلبیس]]، سپس در محلی نزدیک جیزه، و در [[اسکندریه]]، جایی که صلاح‌الدین برای محافظت ماند در حالی که شیرکوه نیروهای صلیبی را در مصر سفلی تعقیب می‌کرد.<ref name="LyonsJackson14">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=14}}</ref>

شاور در سال ۱۱۶۹ به دستور شیرکوه به قتل رسید و شیرکوه وزیر شد، اما او نیز در همان سال درگذشت.<ref name="LyonsJackson25">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=25}}</ref> پس از مرگ شیرکوه، صلاح‌الدین توسط خلیفه فاطمی [[العاضدلدین الله (خلیفه فاطمی)|العاضد]] به مقام وزارت منصوب شد زیرا طبق گفته وقایع‌نگار مسلمان، [[عزالدین بن اثیر|ابن اثیر]] «هیچ‌کس ضعیف‌تر یا جوان‌تر» از صلاح‌الدین نبود و «هیچ‌یک از امیران از او اطاعت نمی‌کردند یا به او خدمت نمی‌کردند».<ref name="LyonsJackson28">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=28}}</ref> صلاح‌الدین به زودی خود را مستقل‌تر از هر زمان دیگری در دوران حرفه‌ای خود یافت، که باعث نارضایتی نورالدین شد که تلاش می‌کرد مصر تحت کنترل کامل خود درآورد. او به برادر بزرگتر صلاح‌الدین، توران‌شاه، اجازه داد بر صلاح‌الدین نظارت کند تا در خاندان ایوبی اختلاف ایجاد کند و در نتیجه موقعیت آن را در مصر تضعیف نماید. نورالدین با درخواست صلاح‌الدین مبنی بر پیوستن پدرش ایوب به او موافقت کرد. با این حال، ایوب در درجه اول برای اطمینان از اعلام حاکمیت عباسیان در مصر فرستاده شد، اقدامی که صلاح‌الدین به دلیل موقعیتش به عنوان وزیر فاطمیان تمایلی به انجام آن نداشت. اگرچه نورالدین نتوانست خاندان ایوبی را تحریک کند، اما خاندان گسترده ایوبی، به ویژه تعدادی از فرمانداران محلی در سوریه، باعث نشد که تمامی آنها از صلاح‌الدین حمایت کنند.<ref name="Lev96-97">{{harvnb|Lev|1999|pp=96–97}}</ref>

صلاح‌الدین کنترل خود در مصر را پس از دستور به توران‌شاه برای سرکوب شورشی در قاهره که توسط نیروهای نوبی ۵۰٬۰۰۰ نفری ارتش فاطمی برپا شده بود، تحکیم کرد. پس از این موفقیت، صلاح‌الدین شروع به اعطای مناصب عالی‌رتبه در کشور به اعضای خانواده‌اش کرد و نفوذ مسلمانان سنی را در قاهره شیعه‌نشین با دستور ساخت یک مدرسه برای [[مالکی|مکتب مالکی]] فقه اسلامی سنی در شهر، و دیگری برای مکتب [[شافعی]]، که خود به آن تعلق داشت، در [[فسطاط]] افزایش داد.<ref name="LyonsJackson41">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=41}}</ref> در سال ۱۱۷۱، العاضد درگذشت و صلاح‌الدین از این خلأ قدرت بهره‌برداری کرد و عملاً کنترل کشور را به دست گرفت. پس از تصرف قدرت، نام خلفای فاطمی را از خطبه انداخت و در عوض به نام [[خلافت عباسی|خلیفه سنی عباسی]] در مصر خطبه خواند.<ref name="Shillington438"/>

=== گسترش ===
[[File:Ayyubid dynasty battle scene, Fustat, Cairo, Egypt, 12-13th century CE.jpg|thumb|صحنه‌ای از نبرد نیروهای ایوبی یا فاطمی در نبرد، فسطاط، متعلق به قرن ۱۲ میلادی]]

==== فتح شمال آفریقا و نوبه ====
در سال ۱۱۷۱–۱۱۷۲ صلاح‌الدین به اسکندریه رفت و خود را با این معضل کمبود منابع مالی و پولی روبرو یافت در حالی که در شهر حامیان زیادی داشت. یک شورای خانوادگی توسط امیران ایوبی مصر در آنجا تشکیل شد که در آن تصمیم گرفته شد المظفر تقی‌الدین عمر، برادرزاده صلاح‌الدین، با نیرویی متشکل از ۵۰۰ سواره‌نظام، لشکرکشی‌ای علیه منطقه ساحلی [[برقه]] (سیرنه) در غرب مصر انجام دهد. برای توجیه این یورش، نامه‌ای به قبایل بدوی برقه فرستاده شد که آنها را به خاطر سرقت‌هایشان از مسافران سرزنش می‌کرد و به آنها دستور می‌داد تا [[زکات]] را بپردازند. این مالیات قرار بود از دام‌های آنها جمع‌آوری شود.<ref name="Lev101">{{harvnb|Lev|1999|p=101}}</ref>

در اواخر سال ۱۱۷۲، [[اسوان]] توسط سربازان سابق فاطمی از [[نوبه (منطقه)|نوبه]] محاصره شد و فرماندار شهر، کنزالدوله — که قبلاً از وفاداران به خلافت فاطمی بود — از صلاح‌الدین درخواست نیروی کمکی کرد و او موافقت کرد. نیروهای کمکی پس از آنکه نوبی‌ها اسوان را ترک کرده بودند رسیدند، اما نیروهای ایوبی به رهبری توران‌شاه پیشروی کرده و پس از تصرف شهر [[قصر ابریم|ابریم]]، شمال نوبه را فتح کردند. توران‌شاه و سربازان کُرد او موقتاً در آنجا اقامت گزیدند. آنها از ابریم به مناطق اطراف حمله کردند و عملیات خود را پس از دریافت پیشنهاد آتش‌بس از [[پادشاهی مقره|پادشاه مقره]] متوقف کردند. اگرچه واکنش اولیه توران‌شاه جنگ‌طلبانه بود، اما او بعداً فرستاده‌ای به [[دنقلا]] اعزام کرد که پس از بازگشت، فقر شهر و نوبه به‌طور کلی را برای توران‌شاه توصیف کرد. در نتیجه، ایوبیان، مانند اسلاف فاطمی خود، از گسترش بیشتر به سمت جنوب در نوبه به دلیل فقر منطقه منصرف شدند، اما از نوبه خواستند تضمین حفاظت از اسوان و [[مصر علیا]] را بدهد.<ref name="Lev100">{{harvnb|Lev|1999|p=100}}</ref> سرانجام نیروهای ایوبی در ابریم در سال ۱۱۷۵ به مصر بازگشت.<ref name="Fage583">{{harvnb|Fage|1978|p=583}}</ref>

در سراسر دهه ۱۱۷۰، ایوبیان به پیشروی به سمت غرب نیز ادامه دادند. شرف‌الدین قراقوش، فرماندهی تحت المظفر تقی‌الدین عمر، بیشتر این لشکرکشی‌ها را در مرز هدایت کرد. او در سال ۱۱۷۲ [[سیوه]] را تصرف کرد و قبل از سال ۱۱۷۴ [[برقه|سیرنه]] را فتح کرد.{{Sfn|Baadj|2015|pp=۱۲۳–۱۲۵}} او متعاقباً [[طرابلس]] را با ارتشی از ترک‌ها و کردها، به همراه نیروهای عرب از برخی قبایل بدوی منطقه فتح کرد. تاریخ دقیق تصرف طرابلس نامشخص است، اما احتمالاً در حدود دهه ۱۱۷۰ یا اوایل دهه ۱۱۸۰ رخ داده است.{{Sfn|Baadj|2015|pp=۱۳۱, ۱۳۷–۱۳۸}} در حالی که برخی از نیروهای ایوبی با صلیبیون در شام می‌جنگیدند، نیروهای قراقوش تا سال ۱۱۸۵–۱۱۸۶ به تصرف بیشتر [[افریقیه]] (تونس کنونی) از موحدون پرداختند. در این مقطع، قراقوش همچنین با بنی غانیه، به رهبری علی ابن غانیه، دشمن دیگر [[خلافت موحدون|موحدون]]، متحد شده بود.{{Sfn|Baadj|2015|p=141}}{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=۹۹}} خلیفه موحدی یعقوب المنصور از سال ۱۱۸۷ تا ۱۱۸۸ افریقیه را بازپس گرفت و هر دوی آنها را شکست داد.{{Sfn|Baadj|2015|pp=142–146}}{{Sfn|Abun-Nasr|1987|p=۱۰۰}} ایوبیان پس از این، تلاش بیشتری برای مداخله در [[مغرب عربی|مغرب]] نکردند.{{Sfn|Baadj|2015|pp=۱۵۳}}

==== فتح یمن و حجاز ====
در سال ۱۱۷۳، صلاح‌الدین توران‌شاه را برای فتح یمن و حجاز فرستاد. ابن اثیر و بعدها [[تقی‌الدین مقریزی|مقریزی]] در این رابطه نوشته‌اند که دلیل فتح یمن، ترس ایوبیان از این بود که اگر مصر به دست نورالدین زنگی بیفتد، آنها بتوانند در سرزمینی دوردست پناه بگیرند. در ماه مه ۱۱۷۴، توران‌شاه [[زبید (شهر)|زبید]] را فتح کرد و در همان سال [[عدن]] را تصرف نمود.<ref name="HoutsmaWensinck884">{{harvnb|Houtsma|Wensinck|1993|p=884}}</ref> عدن به بندر دریایی اصلی در اقیانوس هند و شهر اصلی یمن تبدیل شد،<ref name="Margariti29"/> اگرچه پایتخت رسمی یمن ایوبی [[تعز]] بود.<ref name="McLaughlin131">{{harvnb|McLaughlin|2008|p=131}}</ref> حضور ایوبیان در منطقه آغاز دوره‌ای از رونق مجدد در شهر بود که با بهبود زیرساخت‌های تجاری آن، تأسیس نهادهای جدید و ضرب سکه‌های خاص خود همراه بود.<ref name="Margariti29">{{harvnb|Margariti|2007|p=29}}</ref> پس از این رونق، ایوبیان مالیات جدیدی را اجرا کردند که از [[گالی (کشتی باستانی)|کشتی‌های پارویی]] جمع‌آوری می‌شد.<ref name="Lofgren181">{{harvnb|Lofgren|1960|p=181}}</ref>

توران‌شاه حاکمان باقی‌مانده حمدانی [[صنعا]] را بیرون راند و این شهر کوهستانی را در سال ۱۱۷۵ فتح کرد.<ref name="HoutsmaWensinck884"/> با فتح یمن، ایوبیان یک ناوگان دریایی به نام، «''العساکر البحریه''»، ایجاد کردند که از آن برای محافظت از سواحل تحت کنترل خود و حفاظت از آنها در برابر حملات دزدان دریایی استفاده می‌کردند.<ref name="DumperStanley10">{{harvnb|Dumper|Stanley|2007|p=10}}</ref> این فتح برای یمن اهمیت زیادی داشت زیرا ایوبیان موفق شدند سه دولت مستقل قبلی (زبید، عدن و صنعا) را تحت یک قدرت واحد متحد کنند. با این حال، هنگامی که [[توران‌شاه]] در سال ۱۱۷۶ از امارت خود در یمن منتقل شد، شورش‌هایی در این سرزمین رخ داد که تا سال ۱۱۸۲ فرو ننشست، زمانی که صلاح‌الدین برادر دیگر خود، [[طغتکین بن ایوب|طغتکین سیف‌الاسلام]] را به عنوان امیر یمن منصوب کرد.<ref name="HoutsmaWensinck884"/> «نائب» ایوبی یمن، عثمان الزنجیلی، بخش بزرگی از [[حضرموت]] را در سال ۱۱۸۰، با بازگشت توران‌شاه به یمن فتح کرد.<ref name="Brice338">{{harvnb|Brice|1981|p=338}}</ref>

هدف ایوبیان از کنترل یمن، همانند مصر، تسلط بر مسیرهای تجاری [[دریای سرخ]] را بود که مصر به آن وابسته بود و بنابراین به دنبال تقویت تسلط خود بر حجاز بودند، جایی که [[ینبع]]، یک توقفگاه مهم تجاری، در آنجا واقع شده بود.<ref name="Salibi55">{{harvnb|Salibi|1998|p=55}}</ref> برای تقویت تجارت در مسیر دریای سرخ، ایوبیان تأسیساتی در امتداد مسیرهای تجاری دریای سرخ-اقیانوس هند ساختند تا از بازرگانان حمایت کنند.<ref name="DalyPetry217-218">{{harvnb|Daly|Petry|1998|pp=217–218}}</ref> ایوبیان همچنین در نظر داشتند ادعاهای مشروعیت خود را در خلافت با داشتن حاکمیت بر شهرهای مقدس اسلامی [[مکه]] و [[مدینه]] تقویت کنند.<ref name="Salibi55"/> فتوحات و پیشرفت‌های اقتصادی انجام شده در دورهٔ صلاح‌الدین، به‌طور مؤثر هژمونی مصر را در منطقه برقرار کرد.<ref name="DalyPetry217-218"/>

==== فتح سوریه و جزیره ====
اگرچه صلاح‌الدین هنوز رسماً خراج‌گزار و تابع نورالدین بود، اما پس از قدرت گرفتن در مصر سیاست خارجی مستقل‌تری را در پیش گرفت. این استقلال پس از مرگ نورالدین در سال ۱۱۷۴ آشکارتر شد.<ref name="Shillington438"/> پس از آن، صلاح‌الدین برای فتح سوریه از زنگی‌ها اقدام کرد؛ و در ۲۳ نوامبر، امیر [[دمشق]] به گرمی از او استقبال کرد. تا سال ۱۱۷۵، او کنترل [[حماة|حماه]] و [[حمص]] را به دست آورد اما در محاصره حلب شکست خورد.<ref name="Lane-Poole141">{{Harvnb|Lane-Poole|1906|p=141}}</ref> کنترل حمص در سال ۱۱۷۹ به نوادگان و فرزندان شیرکوه سپرده شد و حماه به برادرزاده صلاح‌الدین، [[المظفر یکم عمر|المظفر عمر]] واگذار گردید.<ref name="Lane-Poole189476">{{harvnb|Lane-Poole|1894|p=76}}</ref> موفقیت‌های صلاح‌الدین، موجب نگرانی[[سیف‌الدین غازی دوم|سیف‌الدین]] امیر موصل، بزرگ خاندان زنگی‌ها شد، که سوریه را ملک خانوادگی خود می‌دانست و از اینکه یک خدمتکار سابق نورالدین آن را تصرف می‌کرد خشمگین بود. او ارتشی برای مقابله با صلاح‌الدین در نزدیکی حماه گرد آورد. اگرچه صلاح‌الدین از نظر تعداد بسیار کمتر بود، او و سربازان با تجربه‌اش زنگی‌ها را قاطعانه شکست دادند.<ref name="Lane-Poole141"/> پس از پیروزی‌اش، صلاح‌الدین خود را سلطان اعلام کرد و نام [[الصالح اسماعیل، امیر دمشق|الصالح اسماعیل]] (پسر نورالدین) را از نماز جمعه و سکه‌های اسلامی حذف کرد و با نام خود جایگزین نمود. خلیفه عباسی، [[مستضی|المستضی]]، به گرمی از به دست گرفتن قدرت توسط صلاح‌الدین استقبال کرد و به او لقب «سلطان مصر و سوریه» اعطا کرد.<ref name="Lane-Poole1906p142-146">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=142–146}}</ref>

در بهار سال ۱۱۷۶، رویارویی مهم دیگری بین زنگی‌ها و ایوبی‌ها در تپه سلطان، {{convert|15|km|mi}} حلب رخ داد. صلاح‌الدین دوباره پیروز شد، اما سیف‌الدین موفق به فرار از نبرد شد. ایوبی‌ها موفق به فتح دیگر شهرهای سوری در شمال، همچون [[معره نعمان|معره النعمان]]، [[اعزاز]]، [[بزاعه]] و [[منبج]] شدند، اما در محاصره دوم حلب شکست خوردند. با این حال، توافقی صورت گرفت که طبق آن غازی گمشتکین، امیر حلب، و متحدانش در [[حصن کیفا]] و [[ماردین]]، صلاح‌الدین را به عنوان حاکم متصرفات ایوبیان در سوریه به رسمیت می‌شناختند، در حالی که صلاح‌الدین اجازه می‌داد گمشتکین و الصالح الملک به حکومت خود بر حلب ادامه دهند.<ref name="Lane-Poole1906p146-148">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=146–148}}</ref>

در حالی که صلاح‌الدین در سوریه بود، برادرش [[العادل یکم|العادل]] کنترل مصر را در دست داشت،<ref name="Lev22">{{harvnb|Lev|1999|p=22}}</ref> و در سال‌های ۱۱۷۴–۷۵، [[بنی کنز|کنزالدوله اسوان]] علیه ایوبیان شورش کرد تا حکومت فاطمیان را در مصر احیا کند. حامیان اصلی او قبایل محلی بدوی و نوبی‌ها بودند، اما او همچنین از حمایت گروه‌های متعدد دیگر، از جمله ارمنی‌ها برخوردار بود. همزمان یا احتمالاً هماهنگ با این شورش، قیامی توسط عباس بن شادی رخ داد که [[قوص]] را در امتداد رود نیل در مصر میانی تصرف کرد. هر دو شورش توسط العادل سرکوب شدند.<ref name="Lev100-101">{{harvnb|Lev|1999|pp=100–101}}</ref> برای باقی آن سال و در طول اوایل ۱۱۷۶، قراقوش به حملات خود در غرب شمال آفریقا ادامه داد، که ایوبیان را با [[خلافت موحدون|موحدون]] که بر مغرب حکومت می‌کردند، درگیر کرد.<ref name="Lev101"/>

در سال ۱۱۷۷، صلاح‌الدین نیرویی متشکل از حدود ۲۶٬۰۰۰ سرباز، طبق گفته وقایع‌نگار [[ویلیام صوری]]، به جنوب اراضی مقدس و پادشاهی اورشلیم لشکرکشی کرد پس از شنیدن اینکه بیشتر سربازان [[پادشاهی اورشلیم]] در حال محاصره [[حارم]]، در غرب حلب در سوریه بودند. ارتش ایوبی ناگهان توسط شوالیه‌های معبد تحت فرمان [[بالدوین چهارم اورشلیم]] نزدیک [[رمله (شهر)|رمله]] مورد حمله قرار گرفت و در [[نبرد مونتگیسارد|نبرد مونت‌گیسارد]] شکست خورد، و اکثر سربازانش کشته شدند. صلاح‌الدین سال بعد در [[حمص]] اردو زد و تعدادی درگیری بین نیروهای او، تحت فرماندهی [[فرخ‌شاه]]، و صلیبیون رخ داد.<ref name="Lane-Poole1906p155-156">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=155–156}}</ref> صلاح‌الدین بی‌اعتنا به این شکست، به کشورهای صلیبی از غرب حمله کرد و بالدوین را در [[نبرد مرج عیون]] در سال ۱۱۷۹ شکست داد. سال بعد، او قلعه تازه ساخته‌شده صلیبی‌ها در پل دختران یعقوب را در [[محاصره معبر یعقوب|نبرد معبر یعقوب]] نابود کرد. در کارزار سال ۱۱۸۲، او دوباره در [[نبرد کوکب هوا|نبرد نافرجام کوکب الهوا]] با بالدوین برخورد کرد.<ref name="Smail35-36">{{harvnb|Smail|1995|pp=35–36}}</ref>

در ماه مه ۱۱۸۲، صلاح‌الدین پس از محاصره‌ای کوتاه، حلب را تصرف کرد؛ امیر جدید شهر، [[عمادالدین زنگی دوم]]، در میان مردم خود محبوبیت نداشت و پس از آنکه صلاح‌الدین موافقت کرد که کنترل زنگیان را بر [[سنجار]]، [[رقه]] و [[نصیبین]] را بازگرداند، که پس از آن به عنوان سرزمین‌های تابع ایوبیان خدمت می‌کردند، حلب را تسلیم کرد.<ref name="LyonsJackson195">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=195}}</ref> حلب رسماً در ۱۲ ژوئن به دست ایوبیان افتاد. روز بعد، صلاح‌الدین به سمت [[حارم]]، نزدیک [[انطاکیه (شهر باستانی)|انطاکیه]] که در دست صلیبیون بود، حرکت کرد و هنگامی که پادگان شهر رهبرشان، سورهاک، را بیرون راندند، شهر را تصرف کرد. سورهاک سپس برای مدت کوتاهی توسط [[المظفر یکم عمر|المظفر عمر]] بازداشت و آزاد شد.<ref name="LyonsJackson202-203">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|pp=202–203}}</ref> تسلیم حلب و اتحاد صلاح‌الدین با زنگی دوم، [[عزالدین المسعود]] امیر موصل را تنها رقیب اصلی مسلمان ایوبیان باقی گذاشته بود. موصل در پاییز سال ۱۱۸۲ تحت محاصره‌ای کوتاه قرار گرفت، اما پس از میانجیگری خلیفه عباسی الناصر، صلاح‌الدین نیروهایش را عقب کشید. مسعود تلاش کرد خود را با [[آل ارتق|ارتقیان ماردین]] متحد کند، اما آنها در عوض متحد صلاح‌الدین شدند. در سال ۱۱۸۳، [[اربیل]] نیز وفاداری خود را به ایوبیان تغییر داد. مسعود سپس به دنبال حمایت پهلوان بن محمد، حاکم آذربایجان، رفت و اگرچه او معمولاً در منطقه دخالت نمی‌کرد، امکان مداخله پهلوان صلاح‌الدین را در مورد انجام حملات بیشتر علیه موصل محتاط کرد.<ref name="BosworthDonzelHeinrichsPellat781">{{harvnb|Humphreys|1991|p=781}}</ref>

پس از آن توافقات درون خاندان ایوبی صورت گرفت که طبق آن العادل می‌بایست حلب را به نام پسر صلاح‌الدین، [[الافضل بن صلاح‌الدین|الأفضل]]، اداره کند، در حالی که مصر توسط المظفر عمر به نام پسر دیگر صلاح‌الدین، [[العزیز عثمان |عثمان]]، اداره می‌شد. هنگامی که این دو پسر به سن قانونی می‌رسیدند، قدرت را در این دو سرزمین به دست می‌گرفتند، اما اگر هر یک می‌مُرد، یکی از برادران صلاح‌الدین جایگزین آنها می‌شد.<ref name="LyonsJackson221">{{harvnb|Lyons|Jackson|1982|p=221}}</ref> در تابستان ۱۱۸۳، پس از ویران کردن شرق [[جلیل]]، حملات صلاح‌الدین در آنجا به [[نبرد فوله]] در دره یزرعیل بین او و صلیبیون تحت فرمان [[گی لوزینیان]] منجر شد. جنگی که عمدتاً تن به تن بود بی‌نتیجه پایان یافت. دو ارتش به فاصله یک مایل از یکدیگر عقب‌نشینی کردند و در حالی که صلیبیون درگیر مسائل بودند، صلاح‌الدین فلات [[بلندی‌های جولان|جولان]] را تصرف کرد و صلیبیون را از منبع اصلی تدارکاتشان جدا کرد. در اکتبر ۱۱۸۳ و سپس در ۱۳ اوت ۱۱۸۴، صلاح‌الدین و العادل [[محاصره کرک|قلعه کرک]] تحت تصرف صلیبیون را محاصره کردند، اما نتوانستند آن را تصرف کنند. پس از آن، ایوبیان به [[سامریه]] حمله کردند و [[نابلس]] را به آتش کشیدند. صلاح‌الدین در سپتامبر ۱۱۸۴ به دمشق بازگشت و به دنبال آن صلح نسبی بین دولت‌های صلیبی و امپراتوری ایوبی در سال‌های ۱۱۸۴–۱۱۸۵ برقرار شد.<ref name="Lane-Poole1906p177-181">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=177–181}}</ref>

صلاح‌الدین آخرین حمله خود را علیه موصل در اواخر سال ۱۱۸۵ آغاز کرد، به امید پیروزی سریع بر مسعودی که احتمالاً روحیه خود را از دست داده بود، اما به دلیل مقاومت غیرمنتظره شهر و بیماری جدی در اردوگاه که باعث شد صلاح‌الدین به [[حران]] عقب‌نشینی کند، شکست خورد. با تشویق عباسیان، صلاح‌الدین و مسعود در مارس ۱۱۸۶ توافق کردند که موصل را در کنترل زنگی‌ها باقی می‌گذاشت، اما آنها مجبور بودند منطقه شرقی فراتر از زاب کوچک تا [[شهرزور]] را به کنترل مستقیم ایوبیان واگذار کنند، و تحت تعهد تأمین حمایت نظامی برای ایوبیان در زمان درخواست قرار گیرند.<ref name="BosworthDonzelHeinrichsPellat781"/><ref>{{Cite book |last=Minorsky |first=V. |url=https://books.google.com/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&q=prehistory+of+Saladin |title=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin |date=1953 |publisher=CUP Archive |isbn=978-0-521-05735-6 |pages=147 |language=en}}</ref>

==== فتح اراضی مقدس و ماورای اردن ====
[[File:Battle of Cresson.jpg|thumb|left|نگاره‌ای از پیروزی ایوبیان در [[نبرد کریسون]] در برابر نیروهای صلیبی]]
صلاح‌الدین در ۳ ژوئیه ۱۱۸۷ [[طبریه]] را در شرق جلیل محاصره کرد و ارتش صلیبی تلاش کرد از طریق [[کفر کنا]] به ایوبیان حمله کند. پس از شنیدن خبر حرکت صلیبیون، صلاح‌الدین گارد خود را به اردوگاه اصلی‌شان در [[کفر سبت]] بازگرداند و دسته کوچکی را در طبریه باقی گذاشت. با دید واضح از ارتش صلیبی، صلاح‌الدین به المظفر عمر دستور داد که حرکت صلیبیون از مسیر [[شاخ‌های حطین|حطین]] را با موضع‌گیری نزدیک لوبیا مسدود کند، در حالی که [[مظفرالدین گوکبوری|گوکبوری]] و نیروهایش در تپه‌ای نزدیک الشجره مستقر شدند. در ۴ ژوئیه صلیبیون به سمت شاخ‌های حطین پیشروی کردند و به نیروهای مسلمان حمله کردند، اما محاصره شده و قاطعانه شکست خوردند. چهار روز پس از نبرد، صلاح‌الدین از العادل فراخواند تا در بازپس‌گیری اراضی مقدس، [[جلیل]] و ساحل [[لبنان]] به او بپیوندد. در ۸ ژوئیه، پایگاه مستحکم صلیبی‌ها در عکا توسط صلاح‌الدین تصرف شد، در حالی که نیروهایش [[ناصره]] و [[صفاریه|صفوریه]] را تسخیر کردند؛ دسته‌های دیگر [[حیفا]]، [[قیساریه]] و [[نابلس]] را گرفتند، در حالی که العادل میرابل و [[یافا]] را فتح کرد. در ۲۶ ژوئیه، صلاح‌الدین به ساحل بازگشت و تسلیم [[صرفند]]، [[صیدا]]، [[بیروت]] و [[جبله (سوریه)|جبله]] را دریافت کرد.<ref name="Lane-Poole1906p219">{{harvnb|Lane-Poole|1906|p=219}}</ref> در اوت، ایوبیان رمله، [[دیر البلح|داروم]]، [[غزه (شهر)|غزه]]، [[بیت جبرین]] و [[لطرون]] را فتح کردند. [[اشکلون]] در ۴ سپتامبر تصرف شد.<ref name="Lane-Poole1906p223">{{harvnb|Lane-Poole|1906|p=223}}</ref> در سپتامبر-اکتبر ۱۱۸۷، ایوبیان [[محاصره اورشلیم (۱۱۸۷)|اورشلیم را محاصره کردند]] و پس از مذاکره با [[بالین ابلین|بالیان ابلین]]، در ۲ اکتبر آن را به تصرف خود درآوردند.<ref name="Lane-Poole1906p230">{{harvnb|Lane-Poole|1906|p=230}}</ref>

[[کرک (اردن)|کرک]] و [[مونتریال (قلعه صلیبیون)|مونتریال]] در ماوراء اردن پس از آن به سرعت سقوط کردند، و به دنبال آن [[صفد]] در شمال شرقی جلیل فتح شد. تا پایان سال ۱۱۸۷ ایوبیان تقریباً کل پادشاهی صلیبی در شام را به جز [[صور (لبنان)|صور]]، که تحت [[کنراد مونتفرات]] مقاومت می‌کرد، در کنترل خود داشتند. در دسامبر ۱۱۸۷، ارتش ایوبی متشکل از پادگان‌های صلاح‌الدین و برادرانش از حلب، حماه و مصر، صور را محاصره کرد. نیمی از ناوگان دریایی مسلمانان در ۲۹ دسامبر توسط نیروهای کنراد تصرف شد، به دنبال آن ایوبیان در ساحل شهر شکست خوردند. در ۱ ژانویه ۱۱۸۸، صلاح‌الدین شورای جنگی تشکیل داد که در آن با عقب‌نشینی از [[طرابلس (لبنان)|طرابلس]] موافقت شد.<ref name="Lane-Poole1906p239-240">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=239–240}}</ref>

==== جنگ صلیبی سوم ====
{{اصلی|جنگ صلیبی سوم}}
[[پاپ گریگوری هشتم]] در اوایل سال ۱۱۸۹ فراخوان [[جنگ صلیبی سوم|جنگ صلیبی جدیدی]] علیه مسلمانان را صادر کرد. [[فریدریش یکم، امپراتور مقدس روم|فریدریش بارباروسا]]، امپراتور مقدس روم، [[فیلیپ دوم، پادشاه فرانسه|فیلیپ دوم]] از فرانسه، و [[ریچارد یکم]] از انگلستان اتحادی برای بازپس‌گیری اورشلیم تشکیل دادند. در همین حال، صلیبیون و ایوبیان در آن سال در نزدیکی [[محاصره عکا (۱۱۸۹–۱۱۹۱)|عکا با یکدیگر جنگیدند]] و نیروهای کمکی از اروپا به آنها پیوستند. از سال ۱۱۸۹ تا ۱۱۹۱، عکا توسط صلیبیون محاصره شد، و علی‌رغم موفقیت‌های اولیه مسلمانان، به دست نیروهای صلیبی افتاد. قتل‌عام ۲٬۷۰۰ اسیر جنگی مسلمان به دنبال آن رخ داد، و صلیبیون سپس برنامه‌ریزی کردند تا عسقلان را در جنوب تصرف کنند.<ref name="Lane-Poole1906p289-307">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=289–307}}</ref>

در حالی که ایوبیان با محاصره دریایی صلیبیون در عکا و جریان مداوم نیروهای کمکی صلیبی که از دریا می‌رسیدند مواجه بودند، صلاح‌الدین به دنبال کمک از موحدون بود، که یکی از بزرگ‌ترین نیروهای دریایی در دریای مدیترانه را داشتند.{{Sfn|Baadj|2015|p=۱۴۶}} در سال‌های ۱۱۸۹–۱۱۹۰، او نامه‌هایی به یعقوب المنصور فرستاد و درخواست حمایت دریایی در اراضی مقدس کرد، که خلیفه موحدی آن را رد کرد. توضیحات مختلفی برای این رد توسط مورخان ارائه شده است، از جمله تمرکز موحدون بر اندلس، تفاوت‌های ایدئولوژیک بین دو دولت مسلمان، و بی‌اعتمادی ناشی از تهاجم قراقوش به افریقیه.{{Sfn|Baadj|2015|p=|pp=۱۴۶–۱۵۳}}

صلیبیون، اکنون تحت فرماندهی متحد ریچارد، صلاح‌الدین را در [[نبرد آرسوف]] شکست دادند، که این امر فتح [[نبرد یافا (۱۱۹۲)|یافا]] و بخش زیادی از ساحل اراضی مقدس توسط صلیبیون را ممکن ساخت، اما آنها قادر به بازیابی مناطق داخلی نبودند. در عوض، ریچارد در سال ۱۱۹۲ [[معاهده یافا|پیمانی]] با صلاح‌الدین امضا کرد که پادشاهی اورشلیم را به نواری ساحلی بین یافا و [[بیروت]] بازگرداند. این آخرین تلاش جنگی عمده در دوران صلاح‌الدین بود، زیرا او سال بعد، در سال ۱۱۹۳ درگذشت.<ref name="Lane-Poole1906p289-307">{{harvnb|Lane-Poole|1906|pp=289–307}}</ref>

== یادداشت ==
{{یادداشت‌ها|۲}}

== پانویس ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله|۳}}

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book |last=Abun-Nasr |first=Jamil |url=https://books.google.com/books?id=jdlKbZ46YYkC |title=A history of the Maghrib in the Islamic period |publisher=Cambridge University Press |year=1987 |isbn=0-521-33767-4 |location=Cambridge |pages= |language=en}}
* {{Citation |title=The Cambridge History of Christianity: Volume 5, Eastern Christianity |url=https://books.google.com/books?id=1xUV-nMxNGsC |editor-last=Angold |editor-first=Michael |year=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-81113-2}}
* {{citation |last1=Ayliffe |first1=Rosie |last2=Dubin |first2=Marc |last3=Gawthrop |first3=John |last4=Richardson |first4=Terry |title=The Rough Guide to Turkey |date=2003 |isbn=978-1-84353-071-8 |publisher=Rough Guides |url-access=registration |url=https://archive.org/details/turkey0000unse}}
* {{Citation |title=Islamic Dynasties of the Arab East: State and Civilization During the Later Medieval Times |url=https://books.google.com/books?id=SgjRRuPtfkQC&q=Islamic+Dynasties+of+the+Arab+East |first1=Abdul |last1=Ali |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd |year=1996 |isbn=978-81-7533-008-5}}
* {{Cite book |last=Baadj |first=Amar S. |url=https://books.google.com/books?id=BvTjCQAAQBAJ |title=Saladin, the Almohads and the Banū Ghāniya: The Contest for North Africa (12th and 13th centuries) |publisher=Brill |year=2015 |isbn=978-90-04-29857-6 |language=en}}
* {{Citation |title=Ayyubid Metalwork with Christian Images |url=https://books.google.com/books?id=IZ7ZIpb-TAgC&q=Christian+communities+Syria+Ayyubid&pg=PA2 |first1=Eva |last1=Baer |publisher=Brill |year=1989 |isbn=978-90-04-08962-4}}
* {{Citation |title=An Historical Atlas of Islam |url=https://books.google.com/books?id=6DYVAAAAIAAJ&q=Historical+Atlas+of+Islam |first1=William Charles |last1=Brice |publisher=Brill |year=1981 |isbn=978-90-04-06116-3}}
* {{Citation |title=Damascus: A History |url=https://books.google.com/books?id=xTs77Ft6FXQC&q=Damascus+A+history |first1=Ross |last1=Burns |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-27105-9}}
* {{Citation |title=The New Islamic Dynasties |url=https://books.google.com/books?id=2O_BQs6Sro0C |last=Bosworth |first=C.E. |year=1996 |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-10714-3}}
* {{Citation |last=Catlos |first=Brian |contribution=Mamluks |editor1-last=Rodriguez |editor1-first=Junios P. |title=The Historical Encyclopedia of World Slavery |volume=1,7 |publisher=ABC-CLIO |year=1997 |url=https://books.google.com/books?id=ATq5_6h2AT0C&pg=RA1-PA425 |isbn=978-0-87436-885-7}}
* {{Citation |title=The Cambridge History of Egypt: Islamic Egypt, 640–1517 |url=https://books.google.com/books?id=CK7It-NrISwC&q=Cambridge+History+of+Egypt+Islamic |first1=M. W. |last1=Daly |first2=Carl F. |last2=Petry |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd |year=1998 |isbn=978-81-7533-008-5}}
* {{Citation |title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&q=Cities+of+the+Middle+East |editor-last1=Dumper |editor1-first=Michael R.T. |editor2-last=Stanley |editor2-first=Bruce E. |year=2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-919-5}}
* {{Citation |title=Sidon: A Study in Oriental History |url=https://archive.org/details/sidonstudyinorie00eiseuoft |last=Eiselen |first=Frederick Carl |year=1907 |publisher=Columbia University Press |location=New York}}
* {{Citation |title=The Cambridge History of Africa, Volume 2: c. 500 B.C. –A.D. 1050 |url=https://books.google.com/books?id=jjBYQCpfCNkC&pg=PA583 |editor-last=Fage |editor-first=J. D. |year=1978 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-21592-3}}
* {{Citation |last=Flinterman |first=Willem |title=Killing and Kinging |journal=Leidschrift |volume=27 |issue=1 |date=April 2012 |url=http://media.leidenuniv.nl/legacy/killing-and-kinging.pdf |access-date=2015-02-12 |archive-date=2015-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042248/http://media.leidenuniv.nl/legacy/killing-and-kinging.pdf |url-status=live}}
* {{Citation |title=The Cambridge History of Africa, Volume 3: c. 1050–c. 1600 |url=https://books.google.com/books?id=GWjxR61xAe0C |editor1-last=Fage |editor1-first=J. D. |editor2-last=Oliver |editor2-first=Roland |year=1977 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-20981-6}}
* {{Citation |title=The Crusades and Their Sources: Essays Presented to Bernard Hamilton |url=https://books.google.com/books?id=xvULAQAAMAAJ |last=France |first=John |year=1998 |publisher=Ashgate |isbn=978-0-86078-624-5}}
* {{Citation |title=A Brief History of Egypt |url=https://books.google.com/books?id=LZwWCit0FwkC&q=Saladin+spoke+Arabic |first1=Arthur |last1=Goldschmidt |year=2008 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0824-7}}
* {{Citation |title=The Empire of the Steppes: A History of Central Asia |url=https://books.google.com/books?id=CHzGvqRbV_IC&pg=PA362 |first1=René |last1=Grousset |year=2002 |orig-year=1970 |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0-8135-1304-1}}
* {{New Cambridge Medieval History|volume=5|last=Irwin|first=Robert|chapter=The rise of the Mamluks|pages=607–621}}
* {{Citation |title=A History of the Arab peoples |url=https://books.google.com/books?id=egbOb0mewz4C&q=A+History+of+Arab+People&pg=RA3-PA407 |first1=Albert Habib |last1=Hourani |first2=Malise |last2=Ruthven |publisher=Harvard University Press |year=2002 |isbn=978-0-674-01017-8}}
* {{Citation |last1=Houtsma |first1=Martijn Theodoor |last2=Wensinck |first2=A.J. |url=https://books.google.com/books?id=ro--tXw_hxMC&q=Turanshah+brother+Saladin&pg=PA884 |title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |publisher=Brill |year=1993 |isbn=978-90-04-09796-4}}
* {{Citation |title=From Saladin to the Mongols: The Ayyubids of Damascus, 1193–1260 |url=https://books.google.com/books?id=JfXl5kvabhoC&q=From+Saladin+to+the+Mongols&pg=PP1 |first1=Stephen |last1=Humphreys |publisher=SUNY Press |year=1977 |isbn=978-0-87395-263-7}}
* {{cite book |editor-first1=Hamit |editor-last1=Bozarslan |editor-first2=Cengiz |editor-last2=Gunes |editor-first3=Veli |editor-last3=Yadirgi |chapter=The History of Kurdish and the Development of Literary Kurmanji |first=Ergin |last=Öpengin |title=The Cambridge History of the Kurds |publisher=Cambridge University Press |year=2021}}
* {{cite encyclopedia |title=Ayyubids |last=Humphreys |first=R. S. |url=https://iranicaonline.org/articles/ayyubids |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. III, Fasc. 2 |pages=164–167 |year=1987}}
* {{EI2 | volume=6 | title=Masūd b. Mawdūd b. Zangī | last=Humphreys|first=R.S.|pages=780–782|url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_5028}}
* {{Citation |title=Women as Patrons of Religious Architecture in Ayyubid Damascus |last1=Humphreys |first1=Stephen |journal=Muqarnas |year=1994 |volume=11 |pages=35–54 |jstor=1523208 |doi=10.2307/1523208}}
* {{Citation |title=Islamic Law and the State |url=https://books.google.com/books?id=M2kFQqLyqSEC&q=Islamic+Law+and+the+State |first1=Sherman A. |last1=Jackson |publisher=Brill |year=1996 |isbn=978-90-04-10458-7}}
* {{Citation |last=Lane-Poole |first=Stanley |author-link=Stanley Lane-Poole |title=Saladin and the Fall of the Kingdom of Jerusalem |publisher=[[G. P. Putnam's Sons]] |location=London |year=1906 |series=Heroes of the Nations |url=https://books.google.com/books?id=M7pIVpjuyw0C}}
* {{Citation |last=Lane-Poole |first=Stanley |author-link=Stanley Lane-Poole |title=The Mohammedan Dynasties: Chronological and Genealogical Tables with Historical Introductions |url=https://books.google.com/books?id=0QS7x1Z7A2cC |year=2004 |orig-year=1894 |publisher=Kessinger Publishing |isbn=978-1-4179-4570-2 |ref=CITEREFLane-Poole1894}}
* {{صلاح‌الدین ایوبی در مصر}}
* {{EI2 | volume=1|last=Lofgren |first=O. |title=ʿAdan | url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0014}}
* {{Citation |last1=Lyons |first1=M. C. |last2=Jackson |first2=D.E.P. |year=1982 |url=https://books.google.com/books?id=hGR5M0druJIC |title=Saladin: the Politics of the Holy War |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-31739-9}}
* {{Citation |title=Dictionary of World Biography: The Middle Ages |volume=2 |url=https://books.google.com/books?id=CurSh3Sh_KMC&q=Saladin+spoke+Arabic |first1=Frank Northen |last1=Magill |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-57958-041-4}}
* {{Citation |title=Jerusalem: Points of Friction - And Beyond |last1=Ma'oz |first1=Moshe |last2=Nusseibeh |first2=Sari |year=2000 |publisher=Brill |isbn=978-90-41-18843-4 |ref={{sfnref|Ma'oz & Nusseibeh|2000}}}}
* {{Citation |title=Aden & the Indian Ocean trade: 150 years in the life of a medieval Arabian port |url=https://books.google.com/books?id=z3jfRTRxPOUC&q=Aden+and+the+Indian+Ocean&pg=PA25 |first1=Roxani Eleni |last1=Margariti |year=2007 |publisher=UNC Press |isbn=978-0-8078-3076-5}}
* {{Citation |title=Yemen: The Bradt Travel Guide |url=https://books.google.com/books?id=eQvhZaEVzjcC&q=Ta'izz+Yemen+Ayyubid&pg=PA131 |first1=Daniel |last1=McLaughlin |year=2008 |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=978-1-84162-212-5}}
* {{Citation |title=Medieval Islamic civilization: An Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=LaV-IGZ8VKIC |first1=Josef W. |last1=Meri |first2=Jeri L. |last2=Bacharach |year=2006 |publisher=Taylor and Francis |isbn=978-0-415-96691-7}}
* {{citation |last1=Özoğlu |first1=Hakan |title=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries |date=2004 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-5994-2 |url=https://books.google.com/books?id=p032TMrEI5oC |access-date=17 March 2021 |language=en}}
* {{Citation |title=Dictionary of Islamic Architecture |url=https://books.google.com/books?id=Kl2WlM-b_KcC |last1=Petersen |first1=Andrew |year=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-06084-4}}
* {{Cite book |last=Rabbat |first=Nasser O. |url=https://books.google.com/books?id=9Ep8I5jCD8QC&pg=PA24 |title=The Citadel of Cairo: A New Interpretation of Royal Mamluk Architecture |publisher=Brill |year=1995 |isbn=978-90-04-10124-1 |language=en}}
* {{Citation |title=The Crusades, c. 1071–c. 1291 |url=https://books.google.com/books?id=KszvJSv7t30C&q=The+Crusades+1071 |first1=Jean |last1=Richard |first2=Jean |last2=Birrell |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-62566-1}}
* {{Citation |title=The Modern History of Jordan |url=https://books.google.com/books?id=7zdi2sCuIh8C&q=Modern+History+of+Jordan |first1=Kamal S. |last1=Salibi |publisher=I.B. Tauris |year=1998 |isbn=978-1-86064-331-6}}
* {{Citation |first=Tsugitaka |last=Sato |title=Sugar in the Social Life of Medieval Islam |url=https://books.google.com/books?id=0eBTBQAAQBAJ&q=Fatimids+emir+al-hajj&pg=PA134 |publisher=Brill |year=2014 |isbn=978-90-04-28156-1}}
* {{Citation |title=Labour in the Medieval Islamic world |url=https://books.google.com/books?id=Bzo0Skd1kcYC&q=Population+of+Egypt+Ayyubid&pg=PA65 |first1=Maya |last1=Shatzmiller |publisher=Brill |year=1994 |isbn=978-90-04-09896-1}}
* {{Citation |title=Encyclopedia of African history |url=https://books.google.com/books?id=Ftz_gtO-pngC&q=Encyclopedia+of+African+History&pg=PP1 |first1=Kevin |last1=Shillington |publisher=CRC Press |year=2005 |isbn=978-1-57958-453-5}}
* {{Citation |title=International Encyclopaedia of Islamic Dynasties |url=https://books.google.com/books?id=oT8EZ7ulytgC&q=Ayyubids+Hisn+Kayfa&pg=PA203 |first1=Nagendra Kumar |last1=Singh |publisher=Anmol Publications PVT. LTD. |year=2000 |isbn=978-81-261-0403-1}}
* {{Citation |title=Crusading Warfare 1097–1193 |url=https://books.google.com/books?id=rljJOEIXOrAC&q=Crusading+Warfare+1097–1193 |first1=R.C. |last1=Smail |year=1995 |publisher=Barnes & Noble Books |isbn=978-1-56619-769-4}}
* {{Citation |title=Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500 |url=https://books.google.com/books?id=ENANAAAAIAAJ&q=Lajjun+Guy+le+Strange&pg=PA493 |first1=Guy |last1=le Strange |year=1890 |publisher=Committee of the [[Palestine Exploration Fund]]}}
* {{Cite journal |last=Taagepera |first=Rein |author-link=Rein Taagepera |year=1997 |title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |journal=International Studies Quarterly |volume=41 |issue=3 |pages=475–504 |doi=10.1111/0020-8833.00053 |jstor=2600793 |url=https://escholarship.org/content/qt3cn68807/qt3cn68807.pdf?t=otc3in |access-date=2019-07-05 |archive-date= |archive-url= |url-status=}}
* {{Citation |title=Constructions of Power and Piety in Medieval Aleppo |url=https://books.google.com/books?id=30kb0G15IH8C |first1=Yasser |last1=Tabbaa |year=1997 |publisher=Penn State Press |isbn=978-0-271-01562-0}}
* {{Citation |title=East-West Orientation of Historical Empires |last1=Turchin |first1=Peter |author-link=Peter Turchin |last2=Adams |first2=Jonathan M. |last3=Hall |first3=Thomas D. |journal=Journal of World-Systems Research |date=December 2006 |volume=12 |issue=2 |pages=219–229 |doi=10.5195/JWSR.2006.369 |doi-access=free}}
* {{Citation |title=Egypt and Syria in the Fatimid, Ayyubid, and Mamluk eras III |url=https://books.google.com/books?id=Sk6tAUL5ZWYC&pg=PA61 |first1=Urbaine |last1=Vermeulen |first2=D. |last2=De Smet |first3=J. |last3=Van Steenbergen |publisher=Peeters Publishers |year=2001 |isbn=978-90-429-0970-0}}
* {{Citation |title=Eagle's nest: Ismaili castles in Iran and Syria |url=https://books.google.com/books?id=RTyTn4ErwRIC&q=Syria+population+12th+century&pg=PA41 |first1=Peter |last1=Willey |publisher=Institute of Ismaili Studies and I.B. Tauris |year=2005 |isbn=978-1-85043-464-1}}
* {{cite book |location=Paris |isbn=978-2296001053 |language=English |chapter= |first1=Djene Rhys |last1=Bajalan |url=https://books.google.com/books?id=2kwrDwAAQBAJ&dq=Ayyubid+Kurdish+emir&pg=PA31 |title=Studies in Kurdish History: Empire, Ethnicity and Identity |last2=Karimi |first2=Sara Zandi |date=2017 |publisher=[[Taylor & Francis]]}}
* {{Citation |title=The Art and Architecture of Islamic Cairo |url=https://books.google.com/books?id=sNVBbTuPcPkC&q=Art+and+Architecture+of+Islamic+Cairo&pg=PP1 |first1=Richard |last1=Yeomans |publisher=Garnet & Ithaca Press |year=2006 |isbn=978-1-85964-154-5}}
{{refend}}
{{پایان چپ‌چین}}

== پیوند به بیرون ==
{{S-start}}
{{s-royalhouse|ایوبیان||}}
|-
{{s-bef|before = [[خلافت فاطمیان|فاطمیان]]}}
{{s-ttl|title  = دودمان حاکم در مصر|years=۱۱۷۱–۱۲۵۴{{سخ}}''تحت امر [[خلافت عباسی|عباسیان]]''}}
{{s-aft|after  = [[ممالیک بحری]]}}
|-
{{S-end}}
{{خاندان ایوبی}}
{{امپراتوری‌ها|state collapsed}}
{{Authority control}}
{{Subject bar |portal1=تاریخ|portal2=جنگ‌های صلیبی|portal3=جنگ|portal4=اسلام|portal5=مسیحیت|commons=y |commons-search=Category:Ayyubid dynasty}}

[[رده:ایوبیان| ]]
[[رده:اردن در قرون وسطی]]
[[رده:انحلال‌های دهه ۱۲۶۰ (میلادی) در آسیا]]
[[رده:انحلال‌های دهه ۱۳۴۰ (میلادی) در آسیا]]
[[رده:انحلال‌های سده ۱۳ (میلادی) در آفریقا]]
[[رده:انحلال‌های سده ۱۴ (میلادی) در مصر]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۱۷۱ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۲۶۰ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۳۴۱ (میلادی)]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۱۷۱ (میلادی) در آسیا]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۱۷۱ (میلادی) در مصر]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۱۷۰ (میلادی) در آسیا]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۲ (میلادی) در آفریقا]]
[[رده:تاریخ جزیره (بین‌النهرین)]]
[[رده:تاریخ سرزمین شام]]
[[رده:تاریخ شمال آفریقا]]
[[رده:تاریخ مردم کرد]]
[[رده:تاریخ نوبه]]
[[رده:دودمان‌های مسلمان]]
[[رده:سلسله‌های کرد]]
[[رده:سوریه در قرون وسطی]]
[[رده:فلسطین در قرون وسطی]]
[[رده:قاهره قرون وسطی]]
[[رده:کردستان]]
[[رده:کشورهای پیشین در آفریقا]]
[[رده:کشورهای پیشین در خاورمیانه]]
[[رده:لبنان در قرون وسطی]]

title: سلطنت ایوبیان مصر · - الأیوبیون (عربی) · al-Ayyūbīyūn - ئه‌یووبی (کردی سورانی) - Eyûbî (کردی کرمانجی) · ایوبیان

وضعیت: دولت مستقل · (۱۱۷۱–۱۲۶۰)

پایتخت: - قاهره (۱۱۷۱–۱۱۷۴؛ ۱۲۱۸–۱۲۵۰) - دمشق (۱۱۷۴–۱۲۱۸) - حلب (۱۲۵۰–۱۲۶۰) - حمات (تا ۱۳۴۱)

زبان(های) رایج: عربی (اکثریت جمعیت، شعر، سکه‌شناسی) · کردی (سلسله حاکم، اشراف، ارتش و الیگارشی) · فارسی جدید (توسط برخی از سلاطین) · ترکی

دین(ها): - اسلام سنی - مذهب: شافعی - عقیده: اشعری

صلاح‌الدین (نخستین)

العزیز

المنصور

العادل یکم

الکامل

العادل دوم

الصالح ایوب

شجر الدر

الاشرف (آخرین)

• تأسیس توسط صلاحالدین ایوبی: ۱۱۷۱

• فروپاشی: ۱۲۶۰الف/۱۳۴۱

title: مساحت

حدود ۱۱۹۰: ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۷۷۰٬۰۰۰ مایل مربع)

حدود ۱۲۰۰: ۱٬۷۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۶۶۰٬۰۰۰ مایل مربع)

title: جمعیت

• قرن ۱۲: ۷٬۲۰۰٬۰۰۰ (تخمینی)

واحد پول: دینار، درهم

پیشین: پسین

| سلطنت ممالیک | | خاندان رسول | | امارت حصن‌کیفا | | خانات خوی | | امارت شیروان | | امارت کلس | | امارت بینگول |

جمعیت: الف شاخه‌ای ایوبیان در حصن‌کیفا به عمر خود تا قرن ۱۶ میلادی ادامه داد. ·


text:
# جف باکلی
جفری اسکات باکلی (به انگلیسی: Jeffrey Scott Buckley) (۱۷ نوامبر ۱۹۶۶ کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا - ۲۹ می ۱۹۹۷ تنسی، ایالات متحده آمریکا) گیتاریست، ترانه‌سرا و خوانندهی آمریکایی بود. نام اصلی او اسکاتی مورهد بود.
تیم باکلی پدر وی نیز هنرمند بود که در سال ۱۹۷۵ در اثر مصرف بیش از حد مواد مخدر درگذشت.
اولین آلبوم آوانگارد جف باکلی به نام Grace در سال ۱۹۹۴ منتشر شده که تنها آلبوم کامل او محسوب می‌شود.د ر اوایل سال ۱۹۹۶ بوکلی ضبط آهنگ‌های آلبوم دوم خود را شروع کرد.
گفته می‌شود که در ۲۹ می ۱۹۹۷ باکلی و دوستش در هنگام رفتن به محل تمرین تصمیم می‌گیرند که در کنار رودخانهٔ می‌سی‌سی‌پی استراحت کنند. او در هنگام شنا در بندر ممفیس غرق شد. جسد وی شش روز بعد پیدا شد. پس از مرگ وی، مادرش انتشار آثار وی را بر عهده گرفت.
از ترانه‌های معروف وی می‌توان به آخرین بدرود و هللویا اشاره کرد.

## جوایز
- نامزد جایزه گرمی بهترین اجرای وکال راک مرد برای ترانهٔ «Everybody Here Wants You» در سال ۱۹۹۸
- نامزد بهترین هنرمند جدید جایزه موزیک ویدئو ام‌تی‌وی برای ترانهٔ «Last Goodbye» در سال ۱۹۹۵

## آثار

### آلبوم‌ها
- 1993 - Live at Sin-é (EP)
- 1994 - Grace
- 1995 - Live from the Bataclan (EP)
- 1995 - Eternal Life (EP)
- 1998 - Sketches for My Sweetheart the Drunk
- 2000 - Mystery White Boy
- 2001 - Live À L'Olympia
- 2002 - Songs to No One 1991-1992
- 2002 - The Grace EPs
- 2003 - Live at Sin-é (Legacy Edition)
- 2004 - Grace (Legacy Edition)
- 2007 - So Real: Songs from Jeff Buckley

### تک‌آهنگ‌ها
- 1995 - Grace
- 1995 - Last Goodbye
- 1996 - So Real
- 1998 - Everybody Here Wants You
- 2004 - Forget Her
- 2008 - Hallelujah

### ویدئوها
- 2000 - Live in Chicago
- 2007 - Amazing Grace: Jeff Buckley

wikiname: fawiki

title: جف باکلی

in_language: fa

wikitext:
{{جعبه اطلاعات هنرمند موسیقی
| نام             = جف باکلی
| تصویر           = Jeff-buckley.jpg
| توضیح_تصویر     =
| اندازه_تصویر    =
| دورنما          =
| پس‌زمینه         = خواننده_تک
| نام_اصلی        = '''جفری اسکات بوکلی'''
| نام_مستعار      =
| تولد            = {{تولد|۱۹۶۶|۱۱|۱۷}}{{سخ}}[[آناهایم، کالیفرنیا]]
| مرگ             = {{تاریخ مرگ و سن|۱۹۹۷|۵|۲۹|۱۹۶۶|۱۱|۱۷}}{{سخ}}[[ممفیس، تنسی]]
| ملیت            = {{flagicon|USA}} [[آمریکایی‌ها|آمریکایی]]
| ساز             =
| نوع_صوت         =
| سبک             = [[آلترنتیو راک]]، [[فولک راک]]
| فعالیت          = [[گیتاریست]]، [[ترانه‌سرا]] و [[خواننده]]
| مدت             = ۱۹۹۱-۱۹۹۷
| ناشر            =
| نقش‌های_مرتبط    =
| وب‌گاه           = [http://www.jeffbuckley.com/home.asp JeffBuckley.com]
| اعضای_کنونی     =
| اعضای_پیشین     =
| سازهای_برجسته   =
}}
'''جفری اسکات باکلی''' {{انگلیسی|Jeffrey Scott Buckley}} ([[۱۷ نوامبر]] [[۱۹۶۶ (میلادی)|۱۹۶۶]] [[کالیفرنیا]]، [[ایالات متحده آمریکا]] - [[۲۹ می]] [[۱۹۹۷ (میلادی)|۱۹۹۷]] [[تنسی]]، [[ایالات متحده آمریکا]]) [[گیتاریست]]، [[ترانه‌سرا]] و [[خواننده]]ی [[آمریکا]]یی بود. نام اصلی او '''اسکاتی مورهد''' بود.

[[تیم باکلی]] پدر وی نیز هنرمند بود که در سال ۱۹۷۵ در اثر [[مصرف بیش از حد مواد مخدر]] درگذشت.
اولین آلبوم [[آوانگارد]] جف باکلی به نام Grace در سال ۱۹۹۴ منتشر شده که تنها آلبوم کامل او محسوب می‌شود.د ر اوایل سال ۱۹۹۶ بوکلی ضبط آهنگ‌های آلبوم دوم خود را شروع کرد.

گفته می‌شود که در ۲۹ می ۱۹۹۷ باکلی و دوستش در هنگام رفتن به محل تمرین تصمیم می‌گیرند که در کنار [[رودخانهٔ می‌سی‌سی‌پی]] استراحت کنند. او در هنگام شنا در بندر ممفیس غرق شد. جسد وی شش روز بعد پیدا شد. پس از مرگ وی، مادرش انتشار آثار وی را بر عهده گرفت.

از ترانه‌های معروف وی می‌توان به آخرین بدرود و [[هللویا (ترانه لئونارد کوهن)|هللویا]] اشاره کرد.

== جوایز ==
* نامزد [[جایزه گرمی]] بهترین اجرای وکال راک مرد برای ترانهٔ «Everybody Here Wants You» در سال ۱۹۹۸
* نامزد بهترین هنرمند جدید جایزه موزیک ویدئو ام‌تی‌وی برای ترانهٔ «Last Goodbye» در سال ۱۹۹۵

== آثار ==
=== آلبوم‌ها ===
{{چپ‌چین}}
* 1993 - Live at Sin-é (EP)
* 1994 - '''Grace'''
* 1995 - Live from the Bataclan (EP)
* 1995 - Eternal Life (EP)
* 1998 - '''Sketches for My Sweetheart the Drunk'''
* 2000 - Mystery White Boy
* 2001 - Live À L'Olympia
* 2002 - Songs to No One 1991-1992
* 2002 - The Grace EPs
* 2003 - Live at Sin-é (Legacy Edition)
* 2004 - Grace (Legacy Edition)
* 2007 - So Real: Songs from Jeff Buckley
{{پایان چپ‌چین}}
=== تک‌آهنگ‌ها ===
{{چپ‌چین}}
* 1995 - Grace
* 1995 - Last Goodbye
* 1996 - So Real
* 1998 - Everybody Here Wants You
* 2004 - Forget Her
* 2008 - Hallelujah
{{پایان چپ‌چین}}
=== ویدئوها ===
{{چپ‌چین}}
* 2000 - Live in Chicago
* 2007 - Amazing Grace: Jeff Buckley
{{پایان چپ‌چین}}

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.jeffbuckley.com/bio.asp| عنوان = Jeff Buckley Biography| تاریخ بازدید = ۱۵ ژانویه ۲۰۰۹| ناشر = وبگاه رسمی جف بوکلی| زبان = انگلیسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20071017212001/http://www.jeffbuckley.com/bio.asp| archivedate = ۱۷ اکتبر ۲۰۰۷| dead-url = yes}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A06E5DC1F3DF935A35755C0A961958260| عنوان =  Jeff Buckley, 30, Who Wrote And Sang Eclectic Folk-Rock| نویسنده=NEIL STRAUSS | تاریخ بازدید = ۱۶ ژانویه ۲۰۰۹| تاریخ= June 6, 1997|ناشر =The New York Times | زبان = انگلیسی}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D03E4DA1231F937A35752C0A96E958260| عنوان =   The Lives They Lived: Jeff Buckley; His Father's Son| نویسنده=CHRIS SMITH | تاریخ بازدید = ۱۶ ژانویه ۲۰۰۹| تاریخ= January 4, 1998|ناشر =The New York Times | زبان = انگلیسی}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://theenvelope.latimes.com/factsheets/awardsdb/env-awards-db-search,0,7169155.htmlstory?selectsearch=awardsdb&target=article&searchtype=all&Query=jeff+buckley&search.x=0&search.y=0| عنوان = LA Times Awards Database | تاریخ بازدید = ۱۶ ژانویه ۲۰۰۹| ناشر =Los Angeles Times | زبان = انگلیسی}}
* {{یادکرد وب| نشانی = http://www.rollingstone.com/artists/jeffbuckley/biography| عنوان = Jeff Buckley Biography| تاریخ بازدید = ۱۶ ژانویه ۲۰۰۹| ناشر = Rolling Stone| زبان = انگلیسی| archive-date = 22 ژوئن 2008| archive-url = https://web.archive.org/web/20080622104631/http://www.rollingstone.com/artists/jeffbuckley/biography}}

== پیوند به بیرون ==
* [https://web.archive.org/web/20090130040154/http://www.jeffbuckley.com/home.asp JeffBuckley.com]
* {{Imdb name|0118623}}
* [http://www.mtvmusic.com/buckley_jeff MTV Music]

{{مستند کردن}}

{{افراد-خرد}}
{{موسیقی-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:بوکلی}}
[[رده:افراد آمریکایی ایتالیایی‌تبار]]
[[رده:افراد آمریکایی ایرلندی‌تبار]]
[[رده:افراد آمریکایی پانامایی‌تبار]]
[[رده:افراد آمریکایی فرانسوی‌تبار]]
[[رده:افراد آمریکایی یونانی‌تبار]]
[[رده:افراد دارای صدای تنور اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:اهالی آناهایم (کالیفرنیا)]]
[[رده:اهالی دهکده گرینویچ]]
[[رده:ترانه‌پردازان مرد اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:ترانه‌پردازان اهل کالیفرنیا]]
[[رده:ترانه‌پردازان اهل نیویورک (ایالت)]]
[[رده:خوانندگان اهل نیویورک (ایالت)]]
[[رده:خوانندگان اهل کالیفرنیا]]
[[رده:خوانندگان با هشت دانگ صدا]]
[[رده:خوانندگان راک اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:خوانندگان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:خوانندگان سول اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:خوانندگان مرد اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:خوانندگان مرد سده ۲۰ (میلادی)]]
[[رده:خواننده-ترانه‌پردازان راک اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:خواننده-ترانه‌پردازان مرد اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:درگذشتگان ۱۹۹۷ (میلادی)]]
[[رده:درگذشتگان با غرق‌شدن]]
[[رده:درگذشتگان در سوانح در تنسی]]
[[رده:زادگان ۱۹۶۶ (میلادی)]]
[[رده:کاتولیک‌های رومی سابق]]
[[رده:گیتارنوازان مرد اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:موسیقیدانان اهل کالیفرنیا]]
[[رده:موسیقی‌دانان آمریکایی ایتالیایی‌تبار]]
[[رده:موسیقی‌دانان آمریکایی ایرلندی‌تبار]]
[[رده:موسیقی‌دانان اهل آناهایم، کالیفرنیا]]
[[رده:موسیقی‌دانان فرانسوی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:موسیقی‌دانان فولک راک آمریکایی]]
[[رده:نوازندگان گیتار اهل کالیفرنیا]]
[[رده:نوازندگان گیتار اهل نیویورک (ایالت)]]
[[رده:نوازندگان گیتار راک اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:نوازندگان گیتار سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:نوازندگان گیتار سده ۲۰ (میلادی)]]
[[رده:نویسندگان یونانی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:هنرمندان کلمبیا رکوردز]]
[[رده:خوانندگان مرد سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:خواننده-ترانه‌پردازان اهل نیویورک (ایالت)]]

title: اطلاعات پس‌زمینه

نام تولد: جفری اسکات بوکلی

زاده: ۱۷ نوامبر ۱۹۶۶ · آناهایم، کالیفرنیا

درگذشته: ۲۹ مهٔ ۱۹۹۷ (۳۰ سال) · ممفیس، تنسی

ژانر: آلترنتیو راک، فولک راک

سالهای فعالیت: ۱۹۹۱-۱۹۹۷


text:
# نیکلاس فرگوسن
نیکلاس فرگوسن (انگلیسی: Nicholas Ferguson) (زاده ۲۴ اکتبر ۱۹۴۸) کارآفرین، بازرگان و مدیر ارشد اجرایی بریتانیایی است، که در حال حاضر به‌عنوان رییس هیئت مدیره شرکت بی‌اسکای‌بی فعالیت می‌کند.

title: نیکلاس فرگوسن

wikitext:
{{جعبه زندگینامه
| اندازه جعبه       =
| عنوان             =
| نام               =  نیکلاس فرگوسن
| اندازه تصویر      =
| عنوان تصویر       =
| زادروز            = {{Birth date and age|df=yes|1948|10|24}}
| تاریخ مرگ         =
| مکان مرگ          =
| علت مرگ           =
| آرامگاه           =
| بناهای یادبود     =
| ملیت              = {{پرچم|بریتانیا}}
| نام‌های دیگر       =
| نژاد              =
| تابعیت            =
| تحصیلات            =
| دانشگاه           = [[دانشگاه ادینبرو]]{{سخ}}[[مدرسه کسب و کار هاروارد]]
| پیشه              = [[کارآفرین]]
| سال‌های فعالیت     =
| کارفرما           =
| نهاد              =
| نماینده           =
| شناخته‌شده برای    = [[رییس هیئت مدیره]]{{سخ}}'''[[بی‌اسکای‌بی]]'''
| نقش‌های برجسته     =
| سبک               =
| تأثیرگذاران       =
| تأثیرپذیرفتگان    =
| شهر خانگی         =
| قد                =
| وزن               =
| تلویزیون          =
| لقب               =
| دوره              =
| پس از             =
| پیش از            =
| حزب               =
| جنبش              =
| مخالفان           =
| هیئت              =
| دین               =
| اتهام             =
| مجازات            =
| وضعیت گناهکاری    =
| منصب              =
| مکتب              =
| دارایی خالص =
| شریک زندگی        =
| فرزندان           =
| والدین            =
| خویشاوندان سرشناس =
| گفتاورد           =
| جوایز             =
| امضا              =
| اندازه امضا       =
| signature_alt     =
| وبگاه             =
| imdb_id           =
| Soure_id          =
| پانویس            =
}}
'''نیکلاس فرگوسن''' ({{lang-en|Nicholas Ferguson}}) (زاده ۲۴ اکتبر ۱۹۴۸) [[کارآفرین]]، [[بازرگان]] و [[مدیر عملیات|مدیر ارشد اجرایی]] [[بریتانیا]]یی است، که در حال حاضر به‌عنوان [[رییس هیئت مدیره]] شرکت [[بی‌اسکای‌بی]] فعالیت می‌کند.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nicholas_Ferguson_(businessman)&oldid=678474753|عنوان = Nicholas Ferguson (businessman)|زبان =انگلیسی|بازیابی =۱۷ سپتامبر ۲۰۱۵}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:فرگوسن، نیکلاس}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:افراد نیوز کورپوریشن]]
[[رده:دارندگان عنوان رتبه امپراتوری بریتانیا]]
[[رده:دانش‌آموختگان دانشکده بازرگانی هاروارد]]
[[رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ادینبرو]]
[[رده:رئیسان هیئت‌مدیره ابرشرکت‌های بریتانیا]]
[[رده:زادگان ۱۹۴۸ (میلادی)]]
[[رده:مدیران ارشد اهل بریتانیا]]
[[رده:مدیران رسانه‌ای اهل بریتانیا]]

title: نیکلاس فرگوسن

زادهٔ: ۲۴ اکتبر ۱۹۴۸ (۷۶ سال)

ملیت: بریتانیا

محل تحصیل: دانشگاه ادینبرو · مدرسه کسب و کار هاروارد

پیشه: کارآفرین

شناختهشده · برای: رییس هیئت مدیره · بی‌اسکای‌بی


text:
# آین تاموس
آین تاموس (استونیایی: Ain Tammus؛ زادهٔ ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۶۹) بازیکن سابق و مربی فوتبال اهل استونی است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال تی‌وی‌ام‌کی، باشگاه فوتبال نورما تالین، باشگاه فوتبال فلورا تالین، باشگاه فوتبال ویلیاندی تولویک، باشگاه فوتبال لانتانا تالین، و باشگاه فوتبال لوادیا تالین اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال استونی بازی کرده‌است.

title: آین تاموس

wikitext:
{{Infobox football biography
| name = آین تاموس
| image =
| image_size =
| caption =
| fullname = Ain Tammus
| birth_date = {{birth date and age|1969|07|15|df=y}}
| birth_place = [[پولتساما]]
| height = {{height|m=۱٫۸۴}}
| position = [[دروازه‌بان (فوتبال)|دروازه‌بان]]
| currentclub = [[باشگاه فوتبال لوادیا تالین]] (goalkeeping coach)
| clubnumber =
| years1 = ۱۹۹۳–۱۹۹۴
| caps1 =
| goals1 =
| clubs1 = [[JK Vall Tallinn|Vall Tallinn]]
| years2 = ۱۹۹۴–۱۹۹۵
| caps2 = ۲۲
| goals2 = ۰
| clubs2 = [[باشگاه فوتبال نورما تالین]]
| years3 = ۱۹۹۵–۱۹۹۶
| caps3 = ۲
| goals3 = ۰
| clubs3 = [[باشگاه فوتبال لانتانا تالین]]
| years4 = ۱۹۹۶–۱۹۹۷
| caps4 = ۱۴
| goals4 = ۰
| clubs4 = [[باشگاه فوتبال فلورا تالین]]
| years5 = ۱۹۹۸
| caps5 = ۱۷
| goals5 = ۰
| clubs5 = [[Lelle SK|Lelle]]
| years6 = ۱۹۹۸–۱۹۹۹
| caps6 = ۳۱
| goals6 = ۰
| clubs6 = [[باشگاه فوتبال ویلیاندی تولویک]]
| years7 = ۲۰۰۰–۲۰۰۱
| caps7 = ۱۸
| goals7 = ۰
| clubs7 = [[باشگاه فوتبال تی‌وی‌ام‌کی]]
| club-update =
| nationalyears1 = ۱۹۹۷–۱۹۹۸
| nationalcaps1 = ۳
| nationalgoals1 = ۰
| nationalteam1 = [[تیم ملی فوتبال استونی]]
| ntupdate =
| manageryears1 = ۲۰۰۷–
| managerclubs1 = [[Estonia national youth football team|Estonia (youth)]] (goalkeeping coach)
| manageryears2 = ۲۰۰۸–۲۰۱۲
| managerclubs2 = [[باشگاه فوتبال فلورا تالین]] (goalkeeping coach)
| manageryears3 = ۲۰۱۳–
| managerclubs3 = [[باشگاه فوتبال لوادیا تالین]] (goalkeeping coach)
| sport = [[فوتبال]]
| nationality = [[استونی]]
}}
'''آین تاموس''' ({{lang-et|Ain Tammus}}؛ زادهٔ {{birth date|1969|07|15|df=y}}) بازیکن سابق و مربی [[فوتبال]] اهل [[استونی]] است.

از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به [[باشگاه فوتبال تی‌وی‌ام‌کی]]، [[باشگاه فوتبال نورما تالین]]، [[باشگاه فوتبال فلورا تالین]]، [[باشگاه فوتبال ویلیاندی تولویک]]، [[باشگاه فوتبال لانتانا تالین]]، و [[باشگاه فوتبال لوادیا تالین]] اشاره کرد.

وی همچنین در تیم ملی فوتبال [[تیم ملی فوتبال استونی|استونی]] بازی کرده‌است.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{Sports links}}

{{بازیکن فوتبال-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:تاموس، آین}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:بازیکنان باشگاه تی‌وی‌ام‌کی]]
[[رده:بازیکنان باشگاه فلورا تالین]]
[[رده:بازیکنان باشگاه لانتانا تالین]]
[[رده:بازیکنان باشگاه نورما تالین]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ویلیاندی تولویک]]
[[رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال استونی]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل استونی]]
[[رده:دروازه‌بانان فوتبال]]
[[رده:زادگان ۱۹۶۹ (میلادی)]]

title: آین تاموس

نام کامل: Ain Tammus

زادروز: ۱۵ ژوئیهٔ ۱۹۶۹ (۵۵ سال)

زادگاه: پولتساما

قد: ۱٫۸۴ متر (۶ فوت ۱⁄۲ اینچ)

پست: دروازه‌بان

title: اطلاعات باشگاهی

باشگاه کنونی: باشگاه فوتبال لوادیا تالین (goalkeeping coach)

title: باشگاه‌های حرفه‌ای*

سالها: باشگاه‌ها · بازی† · (گل)†

Vall Tallinn

باشگاه فوتبال نورما تالین · ۲۲ · (۰)

باشگاه فوتبال لانتانا تالین · ۲ · (۰)

باشگاه فوتبال فلورا تالین · ۱۴ · (۰)

Lelle · ۱۷ · (۰)

باشگاه فوتبال ویلیاندی تولویک · ۳۱ · (۰)

باشگاه فوتبال تی‌وی‌ام‌کی · ۱۸ · (۰)

title: تیم ملی

تیم ملی فوتبال استونی · ۳ · (۰)

title: دوران مربیگری

Estonia (youth) (goalkeeping coach)

باشگاه فوتبال فلورا تالین (goalkeeping coach)


text:
# سانتیاگو ده لوس کابایروس
سانتیاگو ده لوس کابایروس (به لاتین: Santiago de los Caballeros) یک شهر در جمهوری دومینیکن است که در استان سانتیاگو واقع شده‌است.

## خصوصیات
سانتیاگو ده لوس کابایروس ۵۲۴٫۰۱ کیلومترمربع مساحت و ۶۹۱٬۲۶۲ نفر جمعیت دارد و ۱۷۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.

## خواهرخوانده
شهرهای سانتیاگو د کمپوستلا و سانتیاگو د کوبا خواهرخوانده‌های سانتیاگو ده لوس کابایروس هستند.

title: سانتیاگو ده لوس کابایروس

wikitext:
{{Infobox settlement
|name=سانتیاگو ده لوس کابایروس
|settlement_type=شهر
|official_name=سانتیاگو ده لوس کابایروس
|native_name=
|nickname=
|motto=In Spanish, ''La ciudad corazón'', ''Primer Santiago de America''
|image_skyline=SantiagoCityDominicanRep.JPG
|imagesize=280px
|image_caption=
|image_flag=
|image_seal=
|image_shield=
|image_map=
|pushpin_map=Dominican Republic
|pushpin_relief=۱
|mapsize=200px
|map_caption=موقعیت سانتیاگو ده لوس کابایروس در نقشه
| مختصات = {{coord|19|28||N|70|42||W|display=inline,title}}
|subdivision_type=کشور
|subdivision_name={{flagicon|Dominican Republic}} [[جمهوری دومینیکن]]
|subdivision_type1=استان
|subdivision_name1=[[استان سانتیاگو (جمهوری دومینیکن)|سانتیاگو]]
|subdivision_type2=شهرستان
|subdivision_name2=Santiago de los Caballeros
|government_type=
|leader_title=Governor
|leader_name=Aura Toribio
|leader_title1=شهردار
|leader_name1=Gilberto Serulle
|leader_title2=Senator
|leader_name2=Julio Cesar Valentin
|leader_title3=
|leader_name3=
|established_title=تأسیس‌شده
|established_date=۱۴۹۵
|established_title2=
|established_date2=
|area_magnitude=
|area_total_km2=۵۲۴٫۰۱
|area_footnotes=
|elevation_m=۱۷۵
|elevation_footnotes=<ref name="fuente">{{cite book
|last=De la Fuente
|first=Santiago
|title=Geografía Dominicana
|publisher=Editora Colegial Quisqueyana
|year=1976
|location=Santo Domingo, Dominican Republic
|language=Spanish}}</ref>
|population_as_of=دسامبر ۲۰۱۰
|total_type=Total
|population_total=۶۹۱٬۲۶۲
|population_density_km2=auto
|population_urban=۵۵۰٬۷۵۳
|population_blank1_title=Demonym
|population_blank1=Spanish: masculine: ''Santiaguero'' / feminine: ''Santiaguera''
|population_footnotes=<ref name="censo">{{cite web|author=Ayuntamiento de Santiago de los Caballeros|url=http://ayuntamientosantiagord.com/sobre-el-municipio-2/datos-demograficos/|title=Datos Demográficos|publisher=Ayuntamientosantiagord.com|date=13 July 2011|accessdate=4 November 2011|archive-date=۴ نوامبر ۲۰۱۱|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104164941/http://ayuntamientosantiagord.com/sobre-el-municipio-2/datos-demograficos/|url-status=dead}}</ref>
|timezone=
|utc_offset=-۴
|timezone_DST=
|utc_offset_DST=
|postal_code_type=
|postal_code=
|blank_name=[[Municipalities of the Dominican Republic|Municipal districts]]
|blank_info=۵
|website=[http://ayuntamientosantiagord.com/ Ayuntamiento de Santiago]
|footnotes=
}}
'''سانتیاگو ده لوس کابایروس''' (به [[خط لاتین|لاتین]]: Santiago de los Caballeros) یک [[شهر]] در [[جمهوری دومینیکن]] است که در استان [[استان سانتیاگو (جمهوری دومینیکن)|سانتیاگو]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد وب |نویسنده =مشارکت کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی |نشانی=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_los_Caballeros&redirect=no&oldid=701902819 |عنوان=Santiago de los Caballeros|تاریخ =}}</ref>

== خصوصیات ==
'''سانتیاگو ده لوس کابایروس''' ۵۲۴٫۰۱ [[کیلومترمربع]] مساحت و ۶۹۱٬۲۶۲ نفر جمعیت دارد و ۱۷۵ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.

== خواهرخوانده ==
شهرهای [[سانتیاگو د کمپوستلا]] و [[سانتیاگو د کوبا]] خواهرخوانده‌های سانتیاگو ده لوس کابایروس هستند.

== نگارخانه ==
<gallery>
File:A view of Santiago de los Caballeros Historical Center.jpg|<!--Houses in Santiago's Old Historic Center-->
|<!--Nuestra Señora de la Altagracia Catholic Church-->
</gallery>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای جمهوری دومینیکن]]

== منابع ==
{{پانویس}}

{{جمهوری دومینیکن-خرد}}

[[رده:سانتیاگو ده لوس کابایروس]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۴۹۵ (میلادی) در هند غربی اسپانیا]]
[[رده:شهرداری‌های جمهوری دومینیکن]]
[[رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۴۹۵ (میلادی)]]
[[رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۵۰۶ (میلادی)]]
[[رده:مناطق مسکونی در استان سانتیاگو، جمهوری دومینیکن]]

title: سانتیاگو ده لوس کابایروس

استان: سانتیاگو

شهرستان: Santiago de los Caballeros

تأسیسشده: ۱۴۹۵

title: حکومت

• Governor: Aura Toribio

• شهردار: Gilberto Serulle

• Senator: Gilberto Serulle

title: مساحت

• Total: ۵۲۴٫۰۱ کیلومتر مربع (۲۰۲٫۳۲ مایل مربع)

ارتفاع: ۱۷۵ متر (۵۷۴ فوت)

title: جمعیت (دسامبر ۲۰۱۰)

• Total: ۶۹۱۲۶۲

• تراکم: ۱۳۰۰/کیلومتر مربع (۳۴۰۰/مایل مربع)

• شهری: ۵۵۰۷۵۳

• Demonym: Spanish: masculine: Santiaguero / feminine: Santiaguera

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی -۴

Municipal districts: ۵

وبگاه: Ayuntamiento de Santiago


text:
# باشگاه فوتبال گسترش فولاد سهند
باشگاه فوتبال گسترش فولاد سهند که سابقاً با نام گسترش فولاد نوین بناب شناخته می‌شد، یک باشگاه فوتبال ایرانی منحل شده‌است که مقر آن در شهر تبریز واقع بود. این تیم بعد از صعود به لیگ یک فوتبال ایران در فصل ۹۱-۹۲ حاضر نشد و امتیاز خود را به کاوه تهران واگذار کرد.

## نتایج
| فصل     | لیگ                       | جایگاه       | جام حذفی  | توضیح          |
| ------- | ------------------------- | ------------ | --------- | -------------- |
| ۱۳۸۹-۹۰ | لیگ دسته دوم فوتبال ایران | ۶اُم/گروه الف | غایب      |                |
| ۱۳۹۰-۹۱ | لیگ دسته دوم فوتبال ایران |              | مرحله دوم | صعود به لیگ یک |

title: باشگاه فوتبال گسترش فولاد سهند

wikitext:
'''باشگاه فوتبال گسترش فولاد سهند''' که سابقاً با نام '''گسترش فولاد نوین بناب''' شناخته می‌شد، یک باشگاه [[فوتبال]] [[ایران|ایرانی]] منحل شده‌است که مقر آن در شهر [[تبریز]] واقع بود. این تیم بعد از صعود به [[لیگ یک فوتبال ایران]] در فصل ۹۱-۹۲ حاضر نشد و امتیاز خود را به [[باشگاه فوتبال کاوه تهران|کاوه تهران]] واگذار کرد.

== نتایج ==
{| border="1" cellpadding="2" style="border-collapse:collapse; text-align:center; font-size:normal;"
|- style="background:#f0f6fa;"
!فصل
! لیگ
! جایگاه
! [[جام حذفی فوتبال ایران|جام حذفی]]
! توضیح

|-
| [[لیگ دسته دوم ۹۰-۸۹|۱۳۸۹-۹۰]]
| [[لیگ دسته دوم فوتبال ایران]]
| ۶اُم/گروه الف
| غایب
|
|-
| [[لیگ دسته دوم ۹۰-۹۱|۱۳۹۰-۹۱]]
| [[لیگ دسته دوم فوتبال ایران]]
|
| مرحله دوم
| bgcolor=99FF66|صعود به [[لیگ دسته اول فوتبال ایران|لیگ یک]]
|}

== جستارهای وابسته ==
* [[جام حذفی ۹۱-۹۰]]
* [[لیگ دسته دوم ۹۰-۹۱]]

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد-ویکی
|پیوند=http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gostaresh_Foolad_Sahand_F.C. &oldid=489928271
|عنوان=Gostaresh Foolad Sahand F.C.
|زبان=انگلیسی
|بازیابی= ۱۱ ژانویه ۲۰۱۲
}}

{{باشگاه گسترش فولاد تبریز}}
{{ورزش در تبریز}}

[[رده:باشگاه گسترش فولاد]]
[[رده:باشگاه‌های فوتبال منحل‌شده در ایران]]
[[رده:باشگاه‌های فوتبال ایران]]
[[رده:باشگاه‌های فوتبال بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۹ (میلادی)]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۹ (میلادی) در ایران]]
[[رده:ورزش در استان آذربایجان شرقی]]
[[رده:ورزش در تبریز]]


text:
# می‌انگبین
مِی‌اَنگَبین یا شهدآب یا شراب عسل، (به انگلیسی: Mead) گونه‌ای نوشیدنی الکلی است که از تخمیر محلولی از آب و عسل درست می‌شود.
بسته به سنت هر محل، طرز تهیه آن تفاوت‌هایی دارد و گاه به آن طعم ادویه، رازک یا میوه هم می‌افزایند. افزودن رازک به می‌انگبین به آن مزه‌ای شبیه به آبجو می‌دهد.
درصد الکل می‌انگبین از حدود ۸ درصد تا ۱۸ درصد است و انواع آن عبارتند از ساده و گازدار.
می‌انگبین از روزگار باستان در بخش‌هایی از آسیا، آفریقا و اروپا تهیه می‌شد. کهن‌ترین توصیف این نوشیدنی را می‌توان در ریگ‌ودا یافت.
برابر انگلیسی می‌انگبین یعنی Mead با واژه اوستایی Madu (گونه‌ای شراب) هم‌ریشه است.

title: می‌انگبین

wikitext:
[[پرونده:Swedish Mead.JPG|بندانگشتی| می‌انگبین.]]

'''مِی‌اَنگَبین''' یا '''شهدآب''' یا '''شراب عسل'''، {{انگلیسی|Mead}} گونه‌ای [[نوشیدنی الکلی]] است که از [[تخمیر]] محلولی از آب و [[عسل]] درست می‌شود.
بسته به سنت هر محل، طرز تهیه آن تفاوت‌هایی دارد و گاه به آن طعم ادویه، [[رازک]] یا [[میوه]] هم می‌افزایند. افزودن رازک به می‌انگبین به آن مزه‌ای شبیه به آبجو می‌دهد.
درصد الکل می‌انگبین از حدود ۸ درصد تا ۱۸ درصد است و انواع آن عبارتند از ساده و گازدار.
می‌انگبین از روزگار باستان در بخش‌هایی از آسیا، آفریقا و اروپا تهیه می‌شد. کهن‌ترین توصیف این نوشیدنی را می‌توان در [[ریگ‌ودا]] یافت.
برابر انگلیسی می‌انگبین یعنی Mead با واژه اوستایی Madu (گونه‌ای شراب) هم‌ریشه است.<ref>[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=\data\ie\piet&first=1740 Indo-European etymology : Query result<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>

== منابع ==
Wikipedia contributors, "[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mead&oldid=403348105 Mead]," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed December 22, 2010).
{{پانویس}}
{{شراب بر پایه کشور}}
{{تولیدکنندگان نوشیدنی‌های الکلی}}
{{نوشیدنی‌های الکلی}}
{{شراب}}
{{آبجو}}
{{ممنوعیت الکل}}

[[رده:می‌انگبین| ]]
[[رده:آشپزی اسکاتلندی]]
[[رده:آشپزی ایرلند شمالی]]
[[رده:آشپزی ایرلندی]]
[[رده:آشپزی ایسلندی]]
[[رده:آشپزی دانمارکی]]
[[رده:آشپزی سوئدی]]
[[رده:آشپزی فنلاندی]]
[[رده:آشپزی نروژی]]
[[رده:آشپزی ولزی]]
[[رده:انگبین]]
[[رده:پگانیسم ژرمنی]]
[[رده:تاریخ نوشیدنی‌های الکلی]]
[[رده:زنبورداری]]
[[رده:عسل]]
[[رده:نوشیدنی‌های الکلی سوئد]]
[[رده:آشپزی استونیایی]]


text:
# بخش‌های دپارتمان لوار-آتلانتیک
بخش‌های دپارتمان لوار-آتلانتیک (انگلیسی: Arrondissements of the Loire-Atlantique department) شامل ۳ بخش به شرح زیر است:
1. بخش شتوبریان-آنسنی با ۸۱ کمون (فرانسه) و جمعیت ۲۱۶ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ می‌باشد.
2. بخش نانت با ۷۶ کمون (فرانسه) و جمعیت ۸۲۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ می‌باشد.
3. بخش نزر با ۵۵ کمون (فرانسه) و جمعیت ۳۱۸ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ می‌باشد.

title: بخش‌های دپارتمان لوار-آتلانتیک

wikitext:
'''بخش‌های دپارتمان لوار-آتلانتیک''' ({{lang-en|Arrondissements of the Loire-Atlantique department}}) شامل ۳ بخش به شرح زیر است:
# [[بخش شتوبریان-آنسنی]] با ۸۱ [[کمون (فرانسه)]] و جمعیت ۲۱۶ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ می‌باشد.
# [[بخش نانت]] با ۷۶ [[کمون (فرانسه)]] و جمعیت ۸۲۰ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ می‌باشد.
# [[بخش نزر]] با ۵۵ [[کمون (فرانسه)]] و جمعیت ۳۱۸ هزار نفر در سال ۲۰۱۳ می‌باشد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arrondissements_of_the_Loire-Atlantique_department&oldid=793864668|عنوان = Arrondissements of the Loire-Atlantique department|زبان =انگلیسی|بازیابی =۶ آوریل ۲۰۱۸}}

{{بخش‌های فرانسه}}

[[رده:بخش‌ها بر پایه دپارتمان‌های فرانسه]]
[[رده:بخش‌های فرانسه بر پایه دپارتمان]]
[[رده:بخش‌های لوار-آتلانتیک]]