text:
# مزرعه‌های وایک
مزرعه‌های وایک تولیدکننده پنیر و کره در سامرست است. و نیز بزرگترین تولیدکننده مستقل پنیر در بریتانیا است.

## تاریخ
خانواده کلوتیر بیش از ۲۰۰ سال است که در زمین سامرست کشاورزی می‌کنند. دستور پخت اصلی پنیر توسط آیوی کلوتیر به عنوان یک سرگرمی ایجاد شده‌است. او از اولین گله گاو شوهرش برای تولید پنیر استفاده کرد. این دستور غذا در مناطق محلی به خوبی شناخته شد و او بعداً شیر را از مزارع دیگر خریداری کرد. او جوایز زیادی را برای پنیر خود دریافت کرد که اولین جایزه در سال ۱۹۵۲ بود. دستور پخت پیچک هنوز هم امروزه استفاده می‌شود. پسر آیوی، جان کلوتیر، تام کلوتیر و پسرانش را ترک کرد تا شرکت را در سال ۱۹۸۰ ایجاد کنند، اما در سال ۱۹۹۲ نام تجاری دوباره به مزرعه‌های وایک تغییر کرد زیرا در بسته‌بندی بهتر جا می‌شد. اکنون مزرعه‌های وایک پنیر را به بیش از ۱۵۰ کشور در سراسر جهان می‌فروشد و گردش مالی بیش از ۱۰۰ میلیون پوند به ارمغان می‌آورد.

## تولید
با کمک تجارت و سرمایه‌گذاری بریتانیا، این تجارت خانوادگی توانست محصولات خود را به بیش از ۱۶۰ کشور صادر کند. این شرکت در سال ۱۹۹۷ شروع به گسترش بین‌المللی کرد. پنیر و کره تا حدی با شیر گاوهایی که در مندیپ هیلز در سامرست چرا می‌کنند تهیه می‌شود. یک گله ۱۰۰۰ گاو وجود دارد که شیر را تولید می‌کند و این شرکت همچنین از شیر گاوهای مزارع مجاور استفاده می‌کند. در سال ۲۰۱۵، اعلام شد که این شرکت انتظار دارد تا سال ۲۰۱۹ «فروش بین المللی» را چهار برابر کند
ضایعات گاوها و خوک‌ها به جای برق از شبکه سراسری برای تأمین انرژی مزرعه استفاده می‌شود. ساخت نیروگاه بیوگاز ۵ سال طول کشید.
دایان کاکس در مزرعه‌های وایک به دلیل توانایی خود در بوییدن و مزه پنیر استخدام شده‌است. کارفرمایان او ۲۵۰۰۰ پوند در هر سال می‌پردازند تا بینی او را بیمه کنند. او می‌تواند استنباط کند که کدام پنیر تبدیل به یک چدار قدیمی با کیفیت می‌شود. کاکس چندین برابر بیشتر از یک بزرگسال انگلیسی معمولی برای کارش پنیر مصرف می‌کند.

title: مزرعه‌های وایک

wikitext:
'''مزرعه‌های وایک''' تولیدکننده [[پنیر]] و [[کره]] در [[شهرستان سامرست|سامرست]] است. و نیز بزرگترین تولیدکننده مستقل پنیر در [[بریتانیا]] است.<ref name="Guardian">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/sustainability-case-studies-wyke-farms|title=Wyke Farms cheddar goes green – in a good way|last=Fox|first=Nicolette|date=May 15, 2014|website=The Guardian|accessdate=April 6, 2017}}</ref>

== تاریخ ==

خانواده کلوتیر بیش از ۲۰۰ سال است که در زمین سامرست کشاورزی می‌کنند. دستور پخت اصلی پنیر توسط آیوی کلوتیر به عنوان یک سرگرمی ایجاد شده‌است.<ref name="NFU">{{Cite web|url=https://www.nfuonline.com/news/latest-news/wyke-farms-a-global-success/|title=Wyke Farms: A global success|date=July 25, 2016|website=NFU|accessdate=April 6, 2017}}</ref> او از اولین گله گاو شوهرش برای تولید پنیر استفاده کرد. این [[دستور غذا]] در مناطق محلی به خوبی شناخته شد و او بعداً شیر را از مزارع دیگر خریداری کرد. او جوایز زیادی را برای پنیر خود دریافت کرد که اولین جایزه در سال ۱۹۵۲ بود. دستور پخت پیچک هنوز هم امروزه استفاده می‌شود.<ref name="NFU"/> پسر آیوی، جان کلوتیر، تام کلوتیر و پسرانش را ترک کرد تا شرکت را در سال ۱۹۸۰ ایجاد کنند، اما در سال ۱۹۹۲ نام تجاری دوباره به مزرعه‌های وایک تغییر کرد زیرا در بسته‌بندی بهتر جا می‌شد. اکنون مزرعه‌های وایک پنیر را به بیش از ۱۵۰ کشور در سراسر جهان می‌فروشد و گردش مالی بیش از ۱۰۰ میلیون پوند به ارمغان می‌آورد.<ref>{{Cite web|title=Wyke Farms records highest turnover in company history|url=https://www.dairyindustries.com/news/36593/wyke-farms-records-highest-turnover-in-company-history/|accessdate=2022-03-15|website=Dairy Industries International|language=en}}</ref>

== تولید ==
با کمک تجارت و سرمایه‌گذاری بریتانیا، این [[تجارت خانوادگی]] توانست محصولات خود را به بیش از ۱۶۰ کشور صادر کند. این شرکت در سال ۱۹۹۷ شروع به گسترش بین‌المللی کرد.<ref name="NFU"/> پنیر و کره تا حدی با شیر گاوهایی که در مندیپ هیلز در سامرست چرا می‌کنند تهیه می‌شود. یک گله ۱۰۰۰ گاو وجود دارد که شیر را تولید می‌کند و این شرکت همچنین از شیر گاوهای مزارع مجاور استفاده می‌کند.<ref name="Guardian"/><ref name="NFU"/> در سال ۲۰۱۵، اعلام شد که این شرکت انتظار دارد تا سال ۲۰۱۹ «فروش بین المللی» را چهار برابر کند<ref>{{Cite web|url=http://www.just-food.com/interview/wyke-farms-aims-to-quadruple-international-sales_id131578.aspx|title=Wyke Farms aims to quadruple international sales|last=Askew|first=Katy|date=November 5, 2015|website=Just-Food|accessdate=April 6, 2017|archive-date=۲۷ ژانویه ۲۰۲۱|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127183920/https://www.just-food.com/interview/wyke-farms-aims-to-quadruple-international-sales_id131578.aspx|url-status=dead}}</ref>

ضایعات گاوها و [[خوک|خوک]]<nowiki/>ها به جای برق از شبکه سراسری برای تأمین انرژی مزرعه استفاده می‌شود. ساخت [[هضم بی‌هوازی|نیروگاه بیوگاز]] ۵ سال طول کشید.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sustainable-business/2015/apr/30/cow-manure-powers-somersets-charismatic-cheese-makers|title=Cow manure powers Somerset's charismatic cheese-makers|last=Wills|first=Jackie|date=April 30, 2015|website=The Guardian|accessdate=April 6, 2017}}</ref>

دایان کاکس در مزرعه‌های وایک به دلیل توانایی خود در بوییدن و مزه پنیر استخدام شده‌است. کارفرمایان او ۲۵۰۰۰ پوند در هر سال می‌پردازند تا بینی او را بیمه کنند. او می‌تواند استنباط کند که کدام پنیر تبدیل به یک چدار قدیمی با کیفیت می‌شود.<ref name="Metro"/> کاکس چندین برابر بیشتر از یک بزرگسال انگلیسی معمولی برای کارش پنیر مصرف می‌کند.<ref name="Metro">{{Cite web|url=http://metro.co.uk/2016/10/09/the-woman-with-the-5-million-nose-6181253/|title=The woman with an amazing job and a £5 million nose|last=Tamplin|first=Harley|date=October 9, 2016|website=Metro|accessdate=April 6, 2017}}</ref>

== منابع ==
{{پانویس}}
[[رده:شرکت‌های سامرست]]
[[رده:شرکت‌های فراورده‌های لبنی بریتانیا]]


text:
# رشد جزیره‌ای
رشد جزیره‌ای (به انگلیسی: Island growth) گونه‌ای رشد در لایه‌هایی‌ست که به‌طور فیزیکی یا با انباشت تبخیر شیمیایی CVD ساخته شده‌اند.
هنگامی که اتم‌ها از فاز مایع یا گار بر روی زیرلایه‌ای انباشت می‌شوند، نخست دو یا چند اتم در کنار هم قرار می‌گیرند و با هم پیوند می‌دهند. در این هنگام می‌توان تصور کرد که اتم‌ها  به صورت جزیره‌هایی جدا از هم روی زیرلایه قرار دارند و بتدریج با پیوستن اتم‌های نو به این جزیره‌ها، آن‌ها بزرگتر می‌شوند تا جایی که در آخر به هم دیگر می‌رسند.

wikiname: fawiki

title: رشد جزیره‌ای

in_language: fa

wikitext:
'''رشد جزیره‌ای''' {{انگلیسی|Island growth}} گونه‌ای رشد در لایه‌هایی‌ست که به‌طور فیزیکی یا با [[انباشت به روش تبخیر شیمیایی|انباشت تبخیر شیمیایی]] CVD ساخته شده‌اند.

هنگامی که اتم‌ها از فاز مایع یا گار بر روی زیرلایه‌ای انباشت می‌شوند، نخست دو یا چند اتم در کنار هم قرار می‌گیرند و با هم پیوند می‌دهند. در این هنگام می‌توان تصور کرد که اتم‌ها  به صورت جزیره‌هایی جدا از هم روی زیرلایه قرار دارند و بتدریج با پیوستن اتم‌های نو به این جزیره‌ها، آن‌ها بزرگتر می‌شوند تا جایی که در آخر به هم دیگر می‌رسند.

==جستارهای وابسته==

* [[هسته‌زایی (شیمی)|هسته‌زایی]]

==منابع==

[//en.wikipedia.org/wiki/Island_growth ویکی‌پدیای انگلیسی]

[[رده:لایه‌نشانی]]
[[رده:مهندسی مواد]]


text:
# کیاییان
کارکیاییان، کیاییان، آل کیا یا سادات ملاطی خانواده‌ای زیدی در بیه‌پیش -بخش شرقی گیلان-بودند. این سلسله در سال ۷۷۰ قمری/۱۳۷۰ میلادی، در زمانی که ستایش سیدها و امامزاده‌ها به‌طور فزاینده‌ای در حال محبوب شدن بود، به قدرت رسیدند و تا سال ۱۰۰۰ قمری/۱۵۹۲ میلادی که شاه عباس یکم این ایالت را ضمیمه کرد، بر شرق گیلان و دیلمستان سیطره داشتند.
نسب این سادات به علی بن حسین امام چهارم شیعیان بازمی‌گردد. به فرمانروایان این سلسله کارکیا اطلاق می‌شد.
تبارشناسی سید امیر کیای مَلاطی، نخستین رئیس این خاندان نامعلوم است. او در مدرسه ای در ملاط تحصیل کرد، جاه طلبی کسب قدرت دنیوی را در ذهن پروراند، و شروع به رقابت با حکمرانان سنی بومی بیه‌پس کرد. امیر کیا و خانواده اش، در نتیجهٔ این تقلاها برای کسب قدرت، به تبعید مجبور به رفتن به رویان شدند. امیر کیا در تبعید اول خانواده اش درگذشت. پس از آن در ۷۷۳/۱۳۷۱–۷۲ پسر او علی کیا، به همراهی خانواده و پیروانشان، به شرق و مازندران رفت، و از سوی سید قوام الدین مرعشی، مؤسس دیگر سلسلهٔ سید در مازندران، یعنی مرعشیان پذیرفته شد.
خانواده یک سال و نیم در مازندران ماندند و نهایتاً به گیلان بازگشتند. امرای حاکم بر بیه‌پیش با شنیدن خبر بازگشت آنان، این سادات را مجبور به تبعید دیگری در مازندران کردند. کیاها تا زمانی که مرعشیان به آنان حمایت نظامی وعده دادند، موفق به بازگشت به بیه پیش و در دست گرفتن قدرت در آنجا در نیمهٔ اول دهه ۷۷۰ قمری/ ۱۳۷۰ میلادی نشدند. همدلی و رابطهٔ نزدیک بین این دو خانوادهٔ سید پایگاهی حیاتی برای تأسیس سلسلهٔ کیا را شکل داد. اعتقاد ساکنان به این خانوادهٔ سید نیز دیگر عامل مهم بود. در ایالات ساحل جنوبی خزر، ساکنان غالباً به فرق شیعه معتقد بودند: شیعهٔ اثنی عشری در مازندران، زیدی در بیه پیش، و اسماعیلی در دیلمستان. کیاها همچون مرعشیان که هم سادات شیعه اثنی عشری و مؤسسین یک فرقهٔ صوفی بودند، کیاها انتظار حمایت ساکنان را داشتند. وقتی کیاها به رانکوه و سپس لاهیجان تاختند، ساکنان زیدی مشتاقانه به این خانواده سوگند وفاداری خوردند و علی کیا را امام جماعت خود دانستند و شروع به شرکت در فعالیت‌های نظامی‌کردند. علی کیا در لاهیجان سکنی گزید و رانکوه را به برادرش مهدی کیا واگذار کرد. وقتی ساکنان لشت نشا، از شهرهای زیدی در بیه پس عموماً سنی، از کیاها خواستند شهرشان را از دست امیر مسعود اسماعیلرودی، امیر مستبد سنیش نجات دهند، سیدها به سوی دیگر سفیدرود تاختند. پس از این که کیاها هم بیه پیش و هم بخشی از بیه پس را تسخیر کردند، به بهانهٔ مطیع کردن ساکنان «فاسد العقیده» اسماعیلی ارتفاعات دیلمستان به آنجا پیشروی کردند. آن‌ها تا قزوین پیش رفتند و آن را هفت سال بین سال‌های ۷۸–۸۸/۱۳۷۹–۸۶ در کنترل خود داشتند.
پس از شورشی ناموفق علیه ناصروندان که بر بیه پیش حکومت می‌کردند در گذشت ولی پسر او سید علی کیا حکومت کیاییان را تأسیس کرد و نوادگان وی، تا سال ۱۰۰۰ ق. به پایتختی لاهیجان بر گیلان حکومت کردند.
شاه اسماعیل صفوی در نزد خاندان کیاییان پرورش یافت و بعدها به کمک کیاییان سلسلهٔ صفویان را تأسیس نمود. سرانجام نیز صفویان این دودمان را نابود کردند.

## زمینه‌های تأسیس حکومت کیایی

### مهاجرت سید علی کیا به آمل
او فرزند امیر کیای ملاطی بود که علیه حکومت ناصروندان در بیه پیش به پا خاسته بود ولی شکست خورده بود.
دل کندگان از خیزش و گریختگان پس از فروکوفتن خیزش پس از چندی شرمنده از تنها نهادن سیدامیرکیا برآن شدند تا باز گرد او به هم آیند و دربار ناصروندان را فروریزند. آمادگی دگرباره ناخرسندان برای خیزش، هم‌زمان با مرگ سیدامیر کیا شد و از این رو گروهی از ناخرسندان گرد سیدعلی کیا به هم آمده و او را به رهبری خیزش برانگیختند. سیدعلی کیا که هنوز توان خود را برای برپایی خیزش به اندازه نمی‌دید، برآن شد تا از سادات قوامی چیره بر مازندران یاری جوید وازاین رو با شماری از پیرامونیان راهی مازندران شد. درمیان پیرامونیان سیدعلی کیا، سالوک مرد آویج، محمدتاج الدین برفجانی، تالش دیلمانی، کاووس خداداد و بدی، هندوبابا، دانی کوچانی، پاشاکیای تجنی و اسماعیل داخلی ی و برخی ازدیگر ناخرسندان پاره خاوری گیلان گرد آمده بودند که به همراه سیدعلی کیا راهی مازندارن شدند. او پس از درگذشت پدر همراه با برادران اش به مازندران نزد سید قوام الدین مرعشی که او نیز از نسل زین العابدین بود و از سوی او گرامی داشته و در آمل ساکن شد. او مدتی نزد قوام الدین تحصیل کرده بود. پس از رایزنی با او برآن شد که زمینه بازگشت خود به گیلان را فراهم آورد و از آن رو محمد تاج الدین برفجانی را به نمایندگی از سوی خود به تنکابن فرستاد.

### تسلط بر تنکابن
پس از چندی از حاکم تنکابن سید رکابزن کیای حسنی خواست به تنکابن منتقل شود. علت این درخواست به نوشته مرعشی نزدیکی به رانکوه وطن پیشین اش بود. البته گرایش مذهبی او (زیدی) هم مؤثر بوده‌است. سید رکابزن پذیرفت و او و پیروانش را در منطقة گرمه رود سخت سر اسکان داد.
با آمدن سید علی کیا به منطقه سخت سر، بین او و خاندان ناصروند که در رانکوه ساکن و با پدر سید علی کیا جنگیده بودند، درگیری پیش‌آمد. سید رکابزن، به علت نداشتن قدرت رویارویی با امرای ناصروند با آن‌ها صلح کرد، در نتیجه سید علی ناچار به بازگشت به مازندران گردید. در مازندران، سید علی با پشتیبانی قوام الدین مرعشی به تنکابن حمله کرد. جنگ میان سید علی و فرزند رکابزن درگرفت و سید علی پیروز شد و بر تنکابن مسلط شد. به این ترتیب حکومت سادات کیا در سال ۷۶۹ قمری/ ۱۳۶۷میلادی آغاز شد.

### مؤیدیان
پیشوای دینی تنکابن از مازندران کیا ابوالحسین مشهور به الموید بالله بود. المؤید بالله پس از چند سال فرمانروایی بر هوسم از تخت فرمانروایی فروافتاد و به رستمداد گریخت و چندسالی را درآنجا گذراند و در پایان به تنکابن رفت و در روستایی به نام شیرایه کلایه بارانداخت و با پیرامونیانش به گذران روزگار و پراکندن باور خود درمیان باشندگان آن سامان پرداخت. دل بستن مردم تنکابن به باور شاخه قاسمیه آئین زیدیه، زمینه را برای توانیابی دگر باره مؤیدیان فراهم آورد و کسی از میان مؤیدیان - که در هیچ نوشته نامی از او نیست - در نخستین سال‌های سده هشتم به پا خاست و توانست از فروپاشی توانمندی فرمانروایان بومی گیلان و سستی توان فرمانروایان بومی مازندران سود برد و در زمانی کوتاه سامان تنکابن و پس تر از آن برخی از پاره‌های دیلمان را زیر فرمان خود آورد و به آرامش برآن‌ها فرمان راند.
بر تخت‌نشینی سید رکابزن کیا
با گذشت زمان تخت فرمانروایی تنکابن نشستگاه سید رکابزن کیا فرمانروای مؤیدی شد و از آنجا که وی شیعه زیدی بود و فروپاشی فرمانروایی‌های سنی گیلان می‌توانست زمینه قدرت بیشتر او را فراهم آورد، برآن بود که با سادات قوامی متحد شود و از توان آن‌ها برای ستیزه با ناصروندان بهره گیرد. آمادگی سیدرکابزن کیا برای همبستگی با سادات مازندران سبب کامیابی محمدتاج الدین برفجانی شد و از این رو سید علی کیا که پایگاه نزدیکی به گیلان یافته بود راهی تنکابن شد و در گرمرود بار انداخت. بازگشت سادات کیایی به تنکابن، ناصروندان را به تکاپو برای راندن آن‌ها و پاسداری از سرزمین زیر فرمان و فرمانروایی خود واداشت و امیره محمد فرمانروای رانکوه به امید آن که پسرش امیرنوپاشا توان راندن سادات را داشته باشد به سود او از تخت کناره گرفت و فرمانروایی را به وی سپرد و خود به چهارده رفت. امیر نوپاشا پس از نشستن بر تخت فرمانروایی بر آن شد که بدون یاری گرفتن از پسرعموی خود امیر جهان که بر لاهیجان فرمان می‌راند، بر سادات تاخته و آنان را به گریز وادارد و از این راه نامی بزرگ یابد، وازاین رو لشکری آراست و راهی گرمه رود شد.

### حمله امیرنوپاشا
در این هنگام سیدعلی کیا که پیشتر خبر لشکر آرایی امیر نوپاشا را شنیده و آماده رویارویی بود، هم‌زمان با به راه افتادن لشکر رانکوه از راهی دیگر، به رانکوه تاخت و در روزی که امیرنوپاشا در سخت سر خود را آماده تازش به گرمرود می‌کرد، سیدعلی کیا به چهارده تاخت و کشتاری بزرگ به راه انداخت و امیره محمد را کشت و چهارده را تاراج نمود و به تندی روبه بازگشت به گرمرود نهاد. امیر نوپاشا در سخت سر، خبر مرگ پدر و چپاول چهارده را شنید و از آن رو سردرگم، تازش به گرمرود رارها کرده و به رانکوه بازگشت تا شاید تا زندگان را در میان گرفته و نابود سازد ولی چون به رانکوه رسید، دانست که سیدعلی کیا آنچه خواسته، کرده و سپس گریخته‌است. امیرنوپاشا دانست که سیدعلی کیا و پیرامونیانش آنانی نیستند که وی می‌اندیشید و باید دربارة آنان اندیشه‌ای دگر کرده و برای نابودی شان راهی دگر یافت و از این رو از امیر جهان خواست تا یاورش باشد. به روزهایی که فرمانروایان ناصروند به همبستگی دوباره برای نابود کردن سادات کیایی که ناخرسندان بخش خاوری گیلان را گرد خود به هم آورده بودند می‌اندیشید، سیدعلی کیا نیز به جستجوی یاوری به رایزنی با سیدرکابزن کیا نشست و او را با خود همراه ساخت و دو نیرو رویاروی هم ایستادند. در یک سو فرمانروایان سنی پارة خاوری گیلان دردگر سو سادات شیعه و ناخرسندان بومی. ستیزه آن‌ها اندیشه چیرگی جوی زمانه بود و برآیند آن ستیزة آشکار سازنده سرنوشت فردای گیلان. با به راه فتادن لشکر همبستة ناصروندان، سیدرکابزن کیا می‌دانست برآیند آن رویارویی، شکست سخت سادات و نابودی توان سست، ولی روبه رو شد تشیع در گیلان است، سیدعلی کیا را واداشت که چندی تنکابن را رها کرده و به مازندران بازگردد و برآمدن خواسته‌هایش را به فرداها بسپارد.

### بازگشت به مازندران
سیدعلی کیا یکبار دیگر ناخرسندان بومی را با خود همراه ساخت و به مازندران پس نشست؛ و لشکر ناصروندان پیش از رسیدن به تنکابن سر به فرمانی و پیشنهاد دوستی سید رکابزن کیا را پذیرفتند و به لاهیجان و رانکوه بازگشتند. آتش درگیری‌های درونی فرمانروایان پارة خاوری گیلان با پس نشینی سید علی کیا، از زیر خاکستر هراس چیرگی تشیع برون آمد و زبانه کشید. امیر نوپاشای توانجو برآن بود تا از زمانه بهره جوید و بر توان خود بیفزاید و از این رو سیدرکابزن کیا را در راه نابودی پسرعموی خود امیرجهان با خود همراه ساخت. امیرجهان که از بلندپروازی‌های امیر نوپاشا آگاه و همبستگی وی باسیدرکابزن کیا را سرآغاز درگیری‌هایی که برآیند آن فروپاشی توان ناصروندان در گیلان بود می‌دانست، برآن شد تا امیر نوپاشا را از راهی که در پیش گرفته بازدارد و با خود همراه سازد و از آن رو مادر خود را که مادر همسر امیر نوپاشا نیز به‌شمار می‌رفت در پی آشتی جویی به رانکوه فرستاد و امیر نوپاشا که زمینه را برای نابودی امیر جهان آماده ساخته بود به نیرنگ پذیرای آشتی شد و پیشنهاد کرد که هر سه تن، امیر
جهان و سیدرکابزن کیا و امیرنوپاشا - درملات گردآیند و به رایزنی برای همبستگی بیشتر و ایستادگی در برابر گسترش جویی سادات بپردازند. برآیند آن گردهمایی از پیش آشکار بود، سیدرکابزن کیا به ناگهان با زوبینی که در دست داشت، به چشم امیر جهان زد و او را کشت. با مرگ امیر جهان لشکر همراه او به رهبری محمدبن جلال الدین سپهسالار لاهیجان از ملات گریخت و به لاهیجان بازگشت تا از لاهیجان در برابر تازش امیر نوپاشا پاسداری کند.

### فتح لاهیجان توسط سید رکابزن کیا
امیر نوپاشا پس از مرگ امیرجهان، بر آن شد تا نخست از یاری سید رکابزن کیا برای چیرگی بر لاهیجان سود برد و سپس توانمندانه بر وی تاخته و او را نیز از پای درآورد. از این رو وی را به تازش به لاهیجان برانگیخت. لشکری از مردم تنکابن ورانکوه راهی گشودن لاهیجان شد. بانزدیک شدن لشکر رانکوه به لاهیجان محمدبن جلال الدین فرزندان امیرجهان، امیر محمد وامیر پهلوان را باخود همراه ساخت و لاهیجان رارها و به خرارود رفت. خرارود در آن زمان زیر فرمان کوشیجان بود و کیا شر پاشای کوشیج بر خرارود و پهنه‌ای گسترده از کوهپایه‌های باختری و سرزمین‌های کوهستانی دیلمان فرمان می‌راند. او و پیرامونیانش پیرو باور اسماعیلیه بودند و می‌کوشیدند پس از کاهش توان اسماعیلیان الموت با اندک توانی که برای آن‌ها مانده بود، به گسترش این باور بپردازند. محمدبن جلال الدین فرزندان امیرجهان را در خرارود به کیاشرپاشای کوشیج سپرد و خود برای دریافت کمک از دیگر فرمانروایان بومی گیلان، از سپیدرود گذشته و به دربار انوزوندان کهدم پناه برد. با گریز فرزندان امیرجهان از لاهیجان، امیرنوپاشا پا برلاهیجان نهاد و بر چُفل تختگاه فرمانروای لاهیجان دست یافت و پس از چند روز سیدرکابزن کیا نیز به لاهیجان رسید ودرمیانة شهر اردو زد. پای نهادن سید رکابزن کیا بر لاهیجان درگیری‌های برپا در پارة خاوری گیلان را از درگیری خاندانی ناصروندان به دست اندازی دیگران بر این پهنه تبدیل کرد و سبب هراس دربارهای کوچک و بومی گیلان شد. برآیند این هراس، خیزش دربارهای باختری گیلان برای دخالت در بیه پیش بود. امیر انوز کهدمی با این امید که با پانهادن در میدان درگیری‌های توان جویانه پاره خاوری گیلان بتواند خود توانی یابد و لاهیجان و رانکوه را زیر فرمان آورد، از امیر دباج فومنی فرمانروای فومن یاری خواست. با رسیدن یاوران فومنی امیرانوز راهی لاهیجان شد و درکرانة باختری سپیدرود پیرامون کیسم اردو زد. مردم لاهیجان که از چیرگی امیرنوپاشا و سیدرکابزن کیا بر سامان خود ناخرسند بودند، با رسیدن امیرانوز به سپیدرود دلی پرتوان یافتند و برآن شدندکه بر پاخاسته و چیرگان برلاهیجان را برانند و از این رو در بامدادی سر به شورش نهادند و اردوی سیدرکابزن کیا را درمیان گرفتند. سیدرکابزن کیا که می‌دانست امیرنوپاشا به یاریش برنخواهد خاست واوست که در این میانه جان خود را از دست خواهد داد به ناچار گریخت و کوشید راهی به بیرون از شهر لاهیجان بیابد ولی پیش از پشت سرنهادن شهر از سوی برخی از کسانی که در پی اش بودند، زخمی و کشته شد. برپاخاستگان پیکر سیدرکابزن کیا را تا پرده سر بر زمین کشیده و در میانة آن محله واژگونه به دار آویختند. با رسیدن خبر بر پاخیزی مردم لاهیجان و کشته شدن سید رکابزن کیا، امیرنوپاشا ناتوان از پاس داشتن تختگاه ناصروندان در چفل به ناچا ر گریخته و به گوله رودبار و از آنجا از راه تموشل به دامن عطاکوه گریخت و بارنجی فراوان خود را بهرانکوه رساند. با گریز امیر نوپاشا و مرگ سیدرکابزن کیا، لاهیجان دگرباره آرامش یافت و باشندگان آن از محمدبن جلال الدین خواسته تا فرزندان امیرجهان را به لاهیجا ن بازگرداند و برتخت فرمانروایی پدر بنشاند. پس از چند روز محمدبن جلال الدین با فرزندان امیرجهان به لاهیجان بازگشت و امیر انوز کهدمی که می‌دانست، یاوریش در آن هنگامه از یاد فرزندان امیر جهان نخواهد رفت و زمینه‌ای برای توانیابی او در پارة خاوری گیلان فراهم شده به آرامی کرانة سپیدرود را رها کرده و به تختگاه خود در کهدم بازگشت.
درگیری‌های خونبار درون خاندانی ناصروندان و فروپاشی کیان توانمند فرمانروایی آن خاندان، لاهیجان را آماده سرپسردن به فرمانروایی تازه کرده بود و مرگ سیدررکابزن کیا و ناتوانی پسرش در پاسداری از سرزمین زیر فرمانش دیواره‌ای را که سال‌ها پارة خاوری گیلان را از تازش فرمانروایان مازندران درامان داشته بود، فروریخت و سادات قوامی را که هنوز پایه‌های توان فرمانرواییشان بر مازندارن سخت نشده بود، به تازش به گیلان و چیرگی بر این پهنة پرارزش برانگیخت. سادات قوامی برآن بودند تا با یاوری رساندن به سادات کیایی زمینة توان یابی آنان را در پارة خاوری گیلان فراهم کنند و با همبستگی با آنان اندک اندک همة گیلان را به زیر فرمان خود آورند. سید قوام الدین مرعشی که زمینه را برای برپایی تلاش جهت پیاده کردن خواستهای خود آماده می‌دید، سید علی کیا را به تازشی دیگر به گیلان برانگیخت و گروهی از جنگجویان مازندرانی را همراه او به سوی گیلان روانه کرد. سیدعلی کیا چون به تنکابن رسید، دانست که زمینه توانیابی او فراهم آمده‌است، چه اینکه بسیاری از باشندگان تنکابن و پیرامون آن گرد اوهم آمدند و دست دوستی به او دادند. پسرسید رکابزن کیا که ایستادگی در برابر سیدعلی کیا ومردم برپاخاستة تنکابن را بی فایده می‌دید، نخست به دژ گرزمان سر پناه برده و سپس برای دریافت یاری از فرمانروایان پاره‌های کوهستانی سر به جنوب نهاد و به گرجیان رفت. سیدعلی کیا که دژ گرزمان سر را آماده فروریختن می‌دید به سوی آن شتافت و پس از درگیری سختی برآن دست یافت. چیرگی سیدعلی کیا بر دژ گرزمان سربرآشفتگی پهنة خاوری گیلان افزود و فرمانورایان پهنه‌های کوچک و بزرگ گیلان را به تکاپو واداشت و امیر نوپاشا کوشید تا فرمانروایان بومی را گرد آورده و از نیروی همبستة آنان برای کوفتن این دشمن تازه بهره گیرد.

### اتحاد با فرمانروایان بومی
با آغاز جنبش امیرنوپاشاه برای برپایی همبستگی میان فرمانروایان بومی، سیدعلی کیا نیز دست به کاری همسان زد و بر آن شد تا فرمانروایان بومی را برای ستیزه با امیر نوپاشا با خود همراه سازد و در این زمینه کیا اسماعیل هزاراسپی فرمانروای اشکور را با خود همراه ساخت. هندوشاه پدر کیا اسماعیل با ناصروندان درگیر بود و پس از مرگ وی کیا اسماعیل پیگیر روش پدر شد ولی به سبب توان فراوان ناصروندان از ستیزه با آنان ناتوان ماند و چشم به فردا دوخت تا زمینة توان هزار اسپیان و ناتوا نی ناصروندان فراهم آید. برپاخاستن سیدعلی کیا، کیااسماعیل هزار اسپی را به فروافتادن ناصروندان امیدوار و به توانایی خود دلخوش ساخت و شاید او با این گمان که از یاری سیدعلی کیاسود برد و ناصروندان را فرواندازد و خود برجای آنان بنشیند و سادات کیایی را براند، خواس تة سیدعلی کیا را پذیرفت. امیرنوپاشا که گذشت زمان را به سود خود نمی‌دید، برآن شد که پیش از یاری جویی بیشتر سیدهای کیا، دژ گرزمان سر را گشوده و وی را از تنکابن براند و از اینرو به گرزمان سر، تاخت. هم‌زمان با تازش او، سیدعلی کیا از دژ بیرون آمد و از راهی دیگر به رانکوه تاخت و جایگاه امیرنوپاشا را به آتش کشید. امیر نوپاشا در میانة راه از آنچه که برسر رانکوه آمده بود آگاه شد و تازش به گرزمان سر را رها کرده و به رانکوه بازگشت. بازگشت امیرنوپاشا سبب توا نمندی بیشتر سادات کیایی و چیرگی آنان برتنکابن شد و آنان توانستند پایگاهی بزرگ برای دستیابی به رؤیاهای خود بیابند. سید علی کیا پس از چیرگی بر تنکابن، به پیشنهاد سید قوام الدین مرعشی برادر خود سید هادی کیا را به فرمانروایی تنکابن و شیرود گماشت. امیرنوپاشا درمانده از ستیزه‌های پیاپی برای آخرین تلاش، یکبار دیگر پسر سید رکابزن کیا را به یاری خواست و لشکر درماندة آن‌ها برای رویارویی با لشکر سادات، راهی تنکابن شد. درستیزة خونبار میان دو لشکر، پیروزی از آن سادات شد و امیر نوپاشا دگر باره شکست خورد و شرمنده به رانکوه پس نشست. شکست و گریز امیرنوپاشا مردم رانکوه را که از فرمانروایی ناصروندان خوشدل نبودند و تا آن زمان به ناچار پذیرای آنان بودند، به خیزش و رویارویی با آنان و دل بستن به سادات کیایی برانگیخت و باشندگان رانکوه دسته دسته دل کنده از ناصروندان، روبه تنکابن نهاده و به بیعت با سیدعلی کیا پرداختند. هم‌زمان با آغاز شمارش واژگونه برای فروپاشی فرمانروایی ناصروندان، فرومانروایان پارة باختری گیلان نیز که دهه‌هایی چند چشم به رسیدن روزهای ناتوانی و مرگ دربار ناصروندان دوخته بودند برآن شدند که از سستی دربارهای پارة خاور سود جسته و برخی از پهنه‌های خاوری را به چنگ آورند و از آن رو نخستین تازش باشندگان آن سوی سپیدرود از سوی امیرنوپاشا پسر امیر سالوک کوچصفهانی فرمانروای اسماعیلوند کرانة باختری سپیدرود انجام گرفت. وی به پاشیجا تاخت و آن را از دست ناصروندان لاهیجان بیرون آورد. تازش امیر نوپاشا اسماعیلوند، امیرنوپاشای ناصروند را سخت هراساند و به یافتن راهی تازه برای دور ساختن دشمنان دیرین ناصروندن از پهنه‌ای که سال‌ها پذیرای فرمان دربارهای ناصروندان بودند، واداشت و شگفت اینکه وی درمیان دو دشمن خود برای دل سپردن به یکی و راندن دیگری سید علی کیا را برای دوستی و فرمانروایان پارة باختری سپیدرود را برای دشمنی برگزید و کوشید تا به درگیری میان خود و کیاییان پایان دهد. وی نماینده‌ای به نزد سیدعلی کیا فرستاد و از او خواست تا دست دوستی او را در دست گیرد و برای راندن تازندگان این سوی سپیدرود یاری اش دهد. سیدعلی کیا که گذشت زمان را به سود خود می‌دید به آسانی پیشنهاد د وستی امیر نوپاشا را پذیرفت و کوشید تا از نیروی زیر فرمان او برای پیشبرد خواستهای بلندپروازانة خود بهره گیرد. نیروی همبستة سادات کیایی و فرمانروای ناصروندی به امید راندن تازشگران روبه باختر نهاد و امیرنوپاشا درملات و سید علی کیا در خرشتم اردو زدند. همبستگی امیرنوپاشا و سیدعلی کیا فرمانروایان پارة خاوری و باختری گیلان را هراساند و رنجاند. آنان فردایی پرهراس را می‌دیدند، فردایی که گیلان چون مازندارن زیر فرمان ساداتش شیعه می‌رفت و بارگاه‌های آنان در دودنای مه خفته بر گیلان برآمدن توانمندی شیعیان و لرزش تندیس توانمندی خود را می‌دیدند و برآن بودند تا شمارش واژگونه فروپاشی خود را کوتاه زمانی بازایستانند، باخترنشینان سپیدرود از ترس فروافتادن توانشان دل به همبستگی باهم و ستیزه‌ای همبسته با خاور نشینان سپردند. امیر دباج پسرعلاء الدین اسحقی فرمانروای فومن، امیرمحمد تجاسپی فرمانروای رشت وامیرانوزُ کهدمی وامیر شفتی پس از همبستگی با هم به نوشتة سیدظهیر، هریک چند تار از موی ریش خود را کنده و به نزد امیرنوپاشا فرستادند و پیام دادند که پس نشینی تو در برابر سادات کیایی و همبستگی تو با سیدعلی کیا تنها تو را نابود نمی‌کند و توفانی که از خاور می‌آید، پس از برکندن ریشه تو، کشتزار توانمندی باختر نشینان را نیز برهم می‌ریزد و بوستان توانمندی ما را به نابودی می‌کشاند، از اینرو بهتر است دل از او برکنده و دست در دست ما نهی تا در ستیزه با او یار تو باشیم. امیرنوپاشا که از سر درماندگی دل به دوستی باسیدعلی کیا بسته بود به این امید که اکنون می‌تواند با یاری باختر نشینان سپیدرود، سیدعلی کیا را رانده وبر همة پهنة خاوری سپیدرود فرمانروا گردد، ناگهان از سیدعلی کیا برید و بر آن شد که به تندی بر او تاخته و وی را از میان بردارد.

### فتح گیلاکجان
سیدعلی کیا پس از دل کندن امیر نو پاشا از وی به ناچار از خرشتم پس نشست و از راه املش به تنکابن رفت و از سیدقوام الدین مرعشی برای توانیابی بیشتر و تازشی توانمندانه به گیلان یاری خواست. سیدقوام الدین که زمینة توانیابی سادات و فروپاشی فرمانروایی ناصروندان را آماده می‌دید، به تندی لشکری را راهی تنکابن کرد و سیدعلی کیا، با رسیدن یاوران مازندارانی دست به تازشی سخت به گیلان زد و در سیاهکلرود با لشکر امیر نوپاشا رویارو شد و ستیزه‌ای خونین میان دو لشکر روی داد. در این ستیزه امیرنوپاشا دگر باره شکست خورد و به رانکوه گریخت و سیدعلی کیا بر گیلاکجان دست یافت. پای نهادن سیدعلی کیا برگیلاکجان مردم رانکوه را که از ستیزه‌های پیاپی امیرنوپاشا خسته و دلبستة سادات شده بودند، پیرامون سید علی کیا گردآورد و به بیعت با وی واداشت. تازش دگربارة امیرنوپاشا را با شکست روبرو ساخت. امیرنوپاشا که هستی و توان خود را از دست رفته می‌دید، برآن شد تا به کیااسماعیل هزاراسپی پناه برد ولی گریز او به اشکور سودی نداشت و وی به ناچار رو به دریا نهاد و بر کشتی نشست و تن و فردا را به موج‌های خزر سپرد. امیرنوپاشا نیز پای از گل گیلان برکند و دل از تخت و تاج، و رفت به آنجایی که پیشتر از او فرمانروایانی چون او رفته بودند، به دور و به ناکجا آبادی که توانمندان بی پیوند با مردم رفته بودند.

### فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان
پس از گریز امیرنوپاشا، سیدعلی کیا به رانکوه آمد و مردم گرداگرد او به هم آمدند و به نوشته سیدظهیر:
" اوامر و نواهی او را سادس فرایض خمسه شمردند ".
وی رانکوه را به سیدمهدی کیا سپرد و خود راهی لاهیجان شد. محمدبن جلال الدین سپهسالار لاهیجان که پس از گریز امیر نوپاشا دیوار ایستادگی ناصروندان را در برابر تازش سادات فروریخته می‌دید و می‌دانست که رویارویی لشکر بی توان او در برابر سادات سودی ندارد، نخست از برای ایستادگی آماده شده و به رویارویی با سیدعلی کیا شتافت، ولی پس از نخستین درگیری چون دانست که کاخ رؤیاهایش فروریخته از برابر آنان گریخت و فرزندان امیرجهان را برگرفت و به خرارود پناه برد تا شاید چون پیش، آنان را به کوشیجان سپرده و خود را برای دریافت یاری به دربار انوزوندان برساند. باگریز محمدبن جلال الدین، لاهیجان بی هیچ ایستادگی سربه فرمان سادات نهاد و سیدعلی کیا پابر خاک لاهیجان نهاد. چون سیدعلی کیا به لاهیجان درآمد به نوشتة سیدظهیر:
" … فقها و صلحا و داعیان شرع شریف ومفتیان دین حنیف، مجموع مقدم شریف آن حضرت را مغتنم شمرده بیعت کردند و امام ومقتدای خود دانستند … مجموع اهل ادیان رو پیش گیلان، به امامت سید اعتراف نموده واو را مفترض الطاعه ونافذ الحکم اسلام دانستند"
.
ستیزه‌ای خونین و پنهان که در دهه‌هایی پیش تر میان طبقات نابرابر پارة خاوری گیلان آغازیده و زمینه رشد تشیع و فروافتادن توان سنیان را فراهم آورده بود، با چیرگی سیدعلی کیا بر لاهیجان یک چندی آرام گرفت و طبق نوشتة سیدظهیر، باشندگان پارة خاوری گیلان سر به فرمان سیدعلی کیا و باور آئینی او نهادند و آغازگر دوران نوینی از تاریخ لاهیجان و پارة خاوری سپیدرود و همة گیلان شدند، دوره‌ای که شکوهمندترین دورة تاریخی لاهیجان و گیلان به‌شمار می‌رود و با برتخت نشینی سیدی کیایی آغاز و با چیرگی سیدزاده‌ای صفوی و اثنی عشری پایان یافت.

### سیاست پس از رسیدن به حکومت
سید علی کیا پس از تأسیس حکومت مذهبی آل کیا، در نخستین اقدام خود مناطق زیدی‌نشین بیه پس را علیه حاکمان سنی آن سامان شوراند، هدف وی از این اقدام، گسترش ارضی، ضعف قدرت‌های رقیب و خارج نمودن بحران از بیه پیش به سوی بیه پس بود. وی پس از انجام این اقدامات برای گسترش قدرت، مناطق اسماعیلی مذهب دیلمان و اشکور را مورد هجوم خود قرار داد. این مناطق بیش از یک قرن پس از سقوط نزاریان در الموت (۶۵۴ هـ. ق)، در اختیار آن‌ها بود. در دوره او تیمور لنگ به ایران حمله کرد و آن دو مکاتباتی با هم داشتند. تیمور به این دلایل گیلان را مورد هجوم قرار نداد:
1. سید علی کیا خود را به عنوان شخصیتی روحانی و مذهبی معرفی کرده بود و تیمور با توجه به احترامی که به مشایخ قائل بود، حداقل در ظاهر سعی در به راه انداختن جنگ با آن‌ها نمی‌کرد، هرچند تیمور حکومت مرعشیان مازندران را، که درویش مسلک بودند، برانداخت.
2. جغرافیای طبیعی گیلان و جنگاوری مردم این منطقه (گیل و دیلم و تالش) برای هر مهاجمی سدی غیرقابل عبور بود، تیمور با درک این مسئله سعی می‌کرد از طریق صلح گیلان را در اختیار گیرد.
3. تیمور در فتوحات خود نشان داد که در صورت اطاعت حاکمان نواحی مختلف و پرداخت باج و مالیات به سرزمین‌های آنان هجوم نمی‌برد؛ بنابراین پس از این‌که سید علی کیا و بعدها فرزندش سید رضا کیا نسبت به تیمور اظهار اطاعت و ایلی کرد از تصرف سرزمین‌هایشان چشم‌پوشی کرد.

تیمور بین ۷۹۴/۱۳۹۲ و ۸۰۷/۱۴۰۵ در مسیر خود در کارزار پنج ساله اش در آسیای غربی به ایالات جنوب خزر تاخت، در آغاز قصد او تنبیه مرعشیان به دلایل گنگ و جابجا کردن موقتی آنان به آسیای مرکزی بود، ولی ترجیح داد بر گیلان به‌طور غیرمستقیم سیطره پیدا کند و به کیاها و امرای بیه پس اجازه داد موقعیت‌هایشان را حفظ کنند و خراج بپردازند. برای حکمرانان ایلی، این شیوه‌ای سنتی و مؤثر برای کنترل ایالات جنوبی خزر بود، که از فلات ایران با کوه‌ها جدا می‌شدند، ولی از لحاظ منابع کشاورزی ارزشمند چون ابریشم غنی بودند. کیاها مجبور شدند قزوین را به تیمور واگذار کنند. علی کیا، و دو برادرش مهدی کیا و حسن کیا و بعضی از اعضای خانواده در نبردهای مربوط به آن کشته شدند. دیگر برادر او، هادی کیا، نخستین حاکم تنکابن، از «شهادت» جان به در برد، در لاهیجان اقامت گزید، و ریاست خاندان را در دست گرفت. به هر روی، از این زمان به بعد قلمروی این سلسله به بیه پیش محدود ماند.
سید علی در مسجد جامع لاهیجان نماز خواند.
سید علی کیا به دلیل پشتوانهٔ مذهبی و حمایتی که از سوی توده‌های مردم داشت توانست برنامه‌های خود را اجرا نماید، اما گسترش قدرت وی با منافع سیاسی و اقتصادی حاکمان بیه پس در تعارض بود، آن‌ها سرانجام در برابر سیاست توسعه‌طلبانه او که رنگ و لعاب مذهبی داشت، ایستادگی نمودند و در نبرد رشت وی را از پای درآوردند. مقاومت حکومت‌های بیه پس نشان‌دهندهٔ آگاهی آن‌ها از خطر روزافزون آل کیا بود.
بقعه او در ملات رانکوه‌است.

## سید رضی، سلطان محمد، میرزا علی
در ۷۹۱ قمری سید علی کیا به همراه برادر و دو پسرش و بسیاری از سادات در جنگ با امرای بیه‌پس در رشت کشته شد. پس از وی سید هادی کیا برادرش بر لاهیجان و رانکوه مسلط شد ولی مخالفت فرزندان سید علی با او رشته‌جنگ‌های خانوادگی را آغاز کرد. سید هادی فرار کرد و فرزندان سید علی هم دچار اختلاف شدند. پس از مدت‌ها درگیری و کشتار، سید رضی کیا فرزند سید علی کیا در ۷۹۸ بر لاهیجان و سید محمد کیا فرزند سید مهدی کیا (برادر سید علی) بر رانکوه تسلط یافتند. سید رضی کیا سی سال حکومت کرد و در ۸۲۹ درگذشت. چهار سال بعد فرزندان سید محمد او را برکنار و به الموت تبعید کردند و او در ۸۳۷ درگذشت. در ۸۳۳ سید ناصر کیا فرزند سید محمد به فرمانروایی رسید. جهانشاه میرزا قره‌قویونلو ناحیهٔ طالقان را به او که باجگزار تیموریان و سپس ترکمانان شده بود واگذار کرد. در ۸۵۱ سید ناصر در گذشت و فرزندش کارکیا سلطان محمد دوم به قدرت رسید که او در ۸۸۳ درگذشت. در این هنگام میرزا علی کیا فرزند سلطان محمد که در بیست و دو سال از زمان زندگانی پدر در عمل فرمانروای لاهیجان بود حاکم شد. او که از امرای با اقتدار کیایی بود موفق شد قلعهٔ طارم، قزوین، تهران، ری، ورامین و فیروزکوه را تسخیر کرده، قلمرویش را تا ساوه و سلطانیه بگستراند و بر بخش‌هایی از مازندران و مناطق غرب گیلان، تسلط یابد. در هنگام حکومت او، در ۹۰۱ قمری مصادف با ۱۴۹۵ میلادی اسماعیل صفوی به گیلان پناهنده شد. او که اول به بیه‌پس رفته بود، بعداً نزد میرزا علی آمد. سلطان حسن اول برادر میرزا علی در ۹۱۰ او را دستگیر و به سمام تبعید کرد تا برادر دیگرش هاشم را جانشین خود کند. سلطان حسن برای جلب نظر شاه اسماعیل فرزندش کارکیا سلطان احمد اول را به اردوگاه او فرستاد تا نظرش را جلب کند. در این زمان جمعی از مردم گیلان به‌طور پنهانی در توافق با میرزا علی، سلطان حسن را کشتند. امرای سلطان حسن هم میرزا علی را به قتل رساندند.

## سلطان احمد اول
احمد به یاری شاه اسماعیل به رانکوه آمد و با نام خان احمد اول در ۹۱۱ به قدرت رسید. او روابط دوستانه‌ای با شاه اسماعیل و شاه طهماسب داشت و بارها به دیدار شان رفت و گفته شده به آیین امامیه گروید. او پس از سی سال و دو ماه سلطنت در ۹۴۰ درگذشت و پسرش کارکیا سید علی جانشین او شد. در ۹۴۱ سلطان حسن دوم پسر سلطان احمد بر کارکیا سید علی شورید. او با حاکم بیه‌پس جنگید و او را از مقر حکومتی‌اش بیرون کرد ولی در سال ۹۴۳ درگذشت.

## خان احمد خان
پس از سلطان حسن در ۹۴۳ قمری پسر یک سالهٔ او به نام خان احمد دوم به حکومت رسید. روابط او با شاه طهماسب در ابتدا دوستانه بود به حدی که بیه‌پس هم به قلمرویش افزوده شد ولی پس از رشد و بلوغ او با شاه طهماسب دچار اختلاف شد و به دستور وی در ۹۷۵ دستگیر شد. او ابتدا در قلعهٔ قهقهه و سپس در ۹۸۱ در قلعهٔ استخر زندانی شد تا این که در ۹۸۵ آزاد و به حکومت گیلان گماشته شد. گفته شده دلیل آزادی او شاه اسماعیل دوم بوده که با او در زندان قهقهه به سر برده بوده اما به نظر می‌رسد او در حکومت کوتاه‌مدتش موفق نشد این کار را بکند و محمد خدابنده به خواهش همسرش مهد علیا، خان احمد خان را آزاد کرد. خان احمد خان تا زمان شاه عباس حاکم گیلان بود. در این هنگام با شاه دچار اختلاف شد و شاه عباس سپاهی برای دستگیری او به گیلان فرستاد و خان احمد به عثمانی گریخت و در آنجا در ۱۰۰۹ قمری / ۱۶۰۰ میلادی درگذشت. پس از او بیه‌پیش ضمیمهٔ حکومت شاه عباس شد.

## سیاست مذهبی آل کیا
تا پیش از حکومت آل کیا، در گیلان با توجه به شرایط اقلیمی خاص، ادیان دیگری هم فعالیت داشتند. منابع، اطلاعات پراکندهای از ادیان یهودیت و مسیحیت به دست می‌دهند. از دیگر فرقه‌های اسلامی پیش از به قدرت رسیدن آل کیا، می‌توان از مشبهه نام برد. مقدسی از نخستین تاریخ‌دانانی است که از دو فرقهٔ کرامیان و مشبهه در گیلان نام می‌برد (همان، صص ۵۲۸ و ۵۳۹). منبع دیگری که پس از وی از این فرقه در گیلان سخن می‌گوید، نخبة الدهر فی عجائب البر و البحر است. مؤلف این اثر دربارهٔ این فرقه در سدهٔ هشتم چنین می‌گوید:
به روزگار ماطایفه‌ای مشبهه در آنجا زندگی می‌کنند که می‌پندارند صفات در نشانهٔ هاوآیات خداوند است و سخن آنان در این باره این است که صفات الهی به همه صورت حسی و ظاهرشان در صورت و اندام و حرکت و صفت‌های انسانی قرار دارند ... .
از فرقه‌های دیگر که پیش از قدرت‌یابی آل کیا در گیلان رواج داشت، می‌توان از نقطویه نام برد که در پسیخان شکل گرفت؛ با وجود این در میان مردم گیلان نفوذی نیافت. پیروان این فرقه به محمودیه نیز شهرت داشتند. با سرنگونی حکومت آل بویه یکی از جنبش‌های شیعی به نام اسماعیلیه در دیلم به قدرت رسید. این فرقه در کنار زیدیه که در سده‌های سوم و چهارم هجری قمری بیشتر در گیلان و مازندران فعالیت داشتند، در طی سده‌های پنجم و ششم در دیلمان و رودبار در فعالیت داشتند. زیدیه به امامت زید از نوادگان امام سجاد اعتقاد داشتند. در اصول اعتقادی آنان آمده‌است: امامت پس از امام حسن و حسین میان فرزندان آن دو امام مستقر شده و هر که از فرزندان آن دو امام با شمشیر قیام مردم را به امامت خود دعوت کند، امامت او واجب است. برخی از محققان اعتقاد دارند اگرچه آل کیا با ماهیت شیعهٔ زیدی به قدرت رسید، اما، قدرت‌گیری آنان بیش از هر چیز، مدیون ضعف تسنن و اقبال عمومی مردم به تشیع بوده‌است. مردم گیلان تا زمان روی کار آمدن حکومت صفویه، گرایش‌های شیعی و سنی داشتند. در بیه‌پیش اغلب شیعهٔ زیدی بودند و در گیلان بیه‌پس گرایش حنبلی و شافعی وجود داشت. این تقسیم‌بندی مذهبی، ارتباطی با حکومت آل کیا نداشت و پیش از قدرت‌یابی آنان، در منابع به آن اشاره شده بود: «مذهب ناحیت‌های دیلم شیعه و بیشتر گیلانیان سنی هستند»
پیش از روی کار آمدن شاه اسماعیل، در میان مردم گیلان فرقهٔ زیدیه و جارودی رواج داشت؛ اما اهالی گیلان در زمان شاه طهماسب با وجود این در این زمان به قوت صوفیان شجاعت پناه» مذهب امامیه قبول نمودند. بیشتر اهالی رشت را سنیان تشکیل می‌دادند. هرچند مؤلف کتاب ریاض‌السیاحه به صراحت از شیعه بودن تمام اهالی رشت سخن می‌گوید، اما برخی از سیاحان گرایش‌هایی از زرتشتی‌گری در میان آنان را گزارش کرده‌اند.

## پادشاهان کیایی
۱. سید امیر کیای مَلاطی، پسر حسن کیا، بنیان‌گذار حکومت خاندان کیاییان در گیلان. حکومت از (۷۶۳–۷۷۶) ه.ق
۲. سید علی کیا پسر امیرکیا، بیه‌پیش ۷۶۹ – ۷۹۱
۳. سید هادی کیا پسر امیرکیا، تنکابن، بیه‌پیش ۷۹۱ – ۷۹۷
۴. سید محمد پسر سید مهدی، رانکوه، بیه‌پیش ۷۹۷
۵. سید حسین کیا پسر سید علی‌کیا، لاهیجان، بیه‌پیش ۷۹۷–۷۹۸
۶. سیدرضا یا سید رضی کیا پسر سید علی‌کیا، لاهیجان ۷۹۸–۸۲۹
۷. سید حسین کیا، پسر سید علی‌کیا
۸. سید ناصر کیا پسر سید محمد، لاهیجان ۸۳۳
۹. سید حسین کیا نوهٔ سید علی‌کیا، لاهیجان ۸۳۳
۱۰. ناصر کیا پسر سید محمد – دور دوم حکومت، لاهیجان ۸۳۳–۸۵۰
۱۱. سید محمد پسر ناصرکیا، بیه‌پیش ۸۵۱ – ۸۳۳
۱۲. میرزا علی کیا پسر سلطان محمد، بیه‌پیش ۸۸۳ – ۹۰۹
۱۳. سلطان حسن پسر سلطان محمد، بیه‌پیش ۹۰۹ – ۹۱۱
۱۴. سلطان احمد اول فرزند سلطان حسن، بیه‌پیش ۹۱۱ – ۹۴۰
۱۵. کارکیا علی پسر سلطان احمد، بیه‌پیش ۹۴۰ – ۹۴۱
۱۶. کارکیا سلطان حسن دوم پسر سلطان احمد، بیه‌پیش ۹۴۱ – ۹۴۳
۱۷. خان احمد خان پسر کارکیا سلطان حسن، بیه‌پیش ۹۴۳ – ۱۰۰۰
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               | امیر کیای ملاطی |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             | سید علی کیا | سید علی کیا | سید علی کیا    | سید علی کیا    | سید علی کیا    | سید علی کیا    |                |                |                       |               |               |               | هادی کیا      | هادی کیا      | هادی کیا        | هادی کیا      | هادی کیا     | هادی کیا     |              |              | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             | سید علی کیا | سید علی کیا | سید علی کیا    | سید علی کیا    | سید علی کیا    | سید علی کیا    |                |                |                       |               |               |               | هادی کیا      | هادی کیا      | هادی کیا        | هادی کیا      | هادی کیا     | هادی کیا     |              |              | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     | سید مهدی کیا     |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| سید رضی کیا | سید رضی کیا | سید رضی کیا | سید رضی کیا | سید رضی کیا    | سید رضی کیا    |                |                |                |                |                       |               | سید حسین کیا  | سید حسین کیا  | سید حسین کیا  | سید حسین کیا  | سید حسین کیا    | سید حسین کیا  |              |              |              |              | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| سید رضی کیا | سید رضی کیا | سید رضی کیا | سید رضی کیا | سید رضی کیا    | سید رضی کیا    |                |                |                |                |                       |               | سید حسین کیا  | سید حسین کیا  | سید حسین کیا  | سید حسین کیا  | سید حسین کیا    | سید حسین کیا  |              |              |              |              | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا | میر سید محمد کیا |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               | سید ناصر کیا    | سید ناصر کیا  | سید ناصر کیا | سید ناصر کیا | سید ناصر کیا | سید ناصر کیا |                  |                  |                  |                  |                  |                  | احمد       | احمد       | احمد       | احمد       | احمد       | احمد       |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               | سید ناصر کیا    | سید ناصر کیا  | سید ناصر کیا | سید ناصر کیا | سید ناصر کیا | سید ناصر کیا |                  |                  |                  |                  |                  |                  | احمد       | احمد       | احمد       | احمد       | احمد       | احمد       |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               | سلطان محمد      |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                | سلطان حسن اول         | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول |                 |               |              |              |              |              | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                | سلطان حسن اول         | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول | سلطان حسن اول |                 |               |              |              |              |              | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    | میرزا علی کیا    |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                | کارکیا سلطان احمد اول |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم |                       |               | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم   | سلطان حسن دوم |              |              | سلطان چپک    | سلطان چپک    | سلطان چپک        | سلطان چپک        | سلطان چپک        | سلطان چپک        |                  |                  | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم | شاه طهماسب یکم |                       |               | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم | سلطان حسن دوم   | سلطان حسن دوم |              |              | سلطان چپک    | سلطان چپک    | سلطان چپک        | سلطان چپک        | سلطان چپک        | سلطان چپک        |                  |                  | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی | کارکیا علی |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      |                       |               | خان احمد خان  | خان احمد خان  | خان احمد خان  | خان احمد خان  | خان احمد خان    | خان احمد خان  |              |              | تی تی خانم   | تی تی خانم   | تی تی خانم       | تی تی خانم       | تی تی خانم       | تی تی خانم       |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      | مریم بیگم      |                       |               | خان احمد خان  | خان احمد خان  | خان احمد خان  | خان احمد خان  | خان احمد خان    | خان احمد خان  |              |              | تی تی خانم   | تی تی خانم   | تی تی خانم       | تی تی خانم       | تی تی خانم       | تی تی خانم       |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             |             |             |                |                |                |                |                |                |                       |               |               |               |               |               |                 |               |              |              |              |              |                  |                  |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             | عباس یکم    | عباس یکم    | عباس یکم       | عباس یکم       | عباس یکم       | عباس یکم       |                |                | یاکهان بیگم           | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   |                 |               | حسن          | حسن          | حسن          | حسن          | حسن              | حسن              |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|             |             | عباس یکم    | عباس یکم    | عباس یکم       | عباس یکم       | عباس یکم       | عباس یکم       |                |                | یاکهان بیگم           | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   | یاکهان بیگم   |                 |               | حسن          | حسن          | حسن          | حسن          | حسن              | حسن              |                  |                  |                  |                  |            |            |            |            |            |            |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

title: کیاییان

wikitext:
{{جعبه اطلاعات دودمان قدیمی
|conventional_long_name      =کارکیاییان
|common_name                 =
|image_map  =
|image_map_caption           =
|government_type             = پادشاهی
|religion                    = [[اسلام]] [[تشیع]] [[زیدی]] و سپس [[امامی]] ''(مذهب رسمی)
|year_start = [[۱۳۸۹ (میلادی)]]، [[۷۶۹ (قمری)|۷۶۹ هجری قمری]]
|year_end = [[۱۵۹۲ (میلادی)]]، [[۱۰۰۰ (قمری)|۱۰۰۰ قمری]]
|event1                      =
|date_event1=
|event2                      = [[فروپاشی دولت|فروپاشی]]
|date_event2                 = سال ۱۰۰۰ هجری قمری
|event_pre                   = تسلط [[سید علی کیا]] بر [[تنکابن]]
|capital                     = [[لاهیجان]]
|capital_exile               =
|common_languages            =
|title_leader                = [[کارکیا]]
|leader1                     = [[سید علی کیا]]
|year_leader1 = ۱۳۶۷–۱۳۸۹
|leader2                     =
|year_leader2 =
|p1                          = خداوندان الموت
|flag_p1 =
|p2                          = ناصروند
|p3                          =
|flag_p3 =
|s1                          = صفویان
|flag_s1 = Safavid Flag.svg
|s2                          =
|flag_s2 =}}
{{تاریخ گیلان}}

'''کارکیاییان'''، '''کیاییان'''، '''آل کیا''' یا '''سادات ملاطی''' خانواده‌ای [[زیدیه|زیدی]] در [[بیه‌پیش]] -بخش شرقی [[گیلان]]-بودند. این سلسله در سال ۷۷۰ قمری/۱۳۷۰ میلادی، در زمانی که ستایش سیدها و امامزاده‌ها به‌طور فزاینده‌ای در حال محبوب شدن بود، به قدرت رسیدند و تا سال ۱۰۰۰ قمری/۱۵۹۲ میلادی که [[شاه عباس یکم]] این ایالت را ضمیمه کرد، بر شرق گیلان و [[دیلمستان]] سیطره داشتند.

نسب این سادات به [[علی بن حسین]] امام چهارم شیعیان بازمی‌گردد.<ref>http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/48913903606.pdf</ref> به فرمانروایان این سلسله کارکیا اطلاق می‌شد.

تبارشناسی [[سید امیر کیای مَلاطی]]، نخستین رئیس این خاندان نامعلوم است. او در [[مدرسه (اسلام)|مدرسه]] ای در ملاط تحصیل کرد، جاه طلبی کسب قدرت دنیوی را در ذهن پروراند، و شروع به رقابت با حکمرانان سنی بومی [[بیه‌پس]] کرد. امیر کیا و خانواده اش، در نتیجهٔ این تقلاها برای کسب قدرت، به تبعید مجبور به رفتن به رویان شدند. امیر کیا در تبعید اول خانواده اش درگذشت. پس از آن در ۷۷۳/۱۳۷۱–۷۲ پسر او علی کیا، به همراهی خانواده و پیروانشان، به شرق و [[مازندران]] رفت، و از سوی [[سید قوام الدین مرعشی]]، مؤسس دیگر سلسلهٔ سید در مازندران، یعنی [[مرعشیان]] پذیرفته شد.<ref name=ToolAutoGenRef1>{{یادکرد وب | عنوان=KĀR KIĀ – Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=2017-04-12 | سال=2017 | پیوند=http://www.iranicaonline.org/articles/kar-kia | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2017-04-18}}</ref>

خانواده یک سال و نیم در مازندران ماندند و نهایتاً به گیلان بازگشتند. امرای حاکم بر بیه‌پیش با شنیدن خبر بازگشت آنان، این سادات را مجبور به تبعید دیگری در مازندران کردند. کیاها تا زمانی که مرعشیان به آنان حمایت نظامی وعده دادند، موفق به بازگشت به بیه پیش و در دست گرفتن قدرت در آنجا در نیمهٔ اول دهه ۷۷۰ قمری/ ۱۳۷۰ میلادی نشدند. همدلی و رابطهٔ نزدیک بین این دو خانوادهٔ سید پایگاهی حیاتی برای تأسیس سلسلهٔ کیا را شکل داد. اعتقاد ساکنان به این خانوادهٔ سید نیز دیگر عامل مهم بود. در ایالات ساحل جنوبی خزر، ساکنان غالباً به فرق شیعه معتقد بودند: شیعهٔ اثنی عشری در مازندران، زیدی در بیه پیش، و [[اسماعیلیه|اسماعیلی]] در دیلمستان. کیاها همچون مرعشیان که هم سادات شیعه اثنی عشری و مؤسسین یک فرقهٔ صوفی بودند، کیاها انتظار حمایت ساکنان را داشتند. وقتی کیاها به [[رانکوه]] و سپس [[لاهیجان]] تاختند، ساکنان زیدی مشتاقانه به این خانواده سوگند وفاداری خوردند و علی کیا را امام جماعت خود دانستند و شروع به شرکت در فعالیت‌های نظامی‌کردند. علی کیا در لاهیجان سکنی گزید و رانکوه را به برادرش مهدی کیا واگذار کرد. وقتی ساکنان [[لشت نشا]]، از شهرهای زیدی در بیه پس عموماً سنی، از کیاها خواستند شهرشان را از دست امیر مسعود اسماعیلرودی، امیر مستبد سنیش نجات دهند، سیدها به سوی دیگر سفیدرود تاختند. پس از این که کیاها هم بیه پیش و هم بخشی از بیه پس را تسخیر کردند، به بهانهٔ مطیع کردن ساکنان «فاسد العقیده» اسماعیلی ارتفاعات دیلمستان به آنجا پیشروی کردند. آن‌ها تا [[قزوین]] پیش رفتند و آن را هفت سال بین سال‌های ۷۸–۸۸/۱۳۷۹–۸۶ در کنترل خود داشتند.<ref name=ToolAutoGenRef1 />

پس از شورشی ناموفق علیه ناصروندان که بر بیه پیش حکومت می‌کردند در گذشت ولی پسر او سید علی کیا حکومت کیاییان را تأسیس کرد و نوادگان وی، تا سال ۱۰۰۰ ق. به پایتختی [[لاهیجان]] بر [[گیلان]] حکومت کردند.

[[شاه اسماعیل صفوی]] در نزد خاندان کیاییان پرورش یافت و بعدها به کمک کیاییان سلسلهٔ [[صفویان]] را تأسیس نمود. سرانجام نیز [[صفویان]] این دودمان را نابود کردند.<ref>{{پک|پناهی|تابستان ۱۳۸۹}}</ref>

== زمینه‌های تأسیس حکومت کیایی ==
=== مهاجرت سید علی کیا به آمل ===
او فرزند [[امیر کیای ملاطی]] بود که علیه حکومت [[ناصروندان]] در [[بیه پیش]] به پا خاسته بود ولی شکست خورده بود.
دل کندگان از خیزش و گریختگان پس از فروکوفتن خیزش پس از چندی شرمنده از تنها نهادن سیدامیرکیا برآن شدند تا باز گرد او به هم آیند و دربار ناصروندان را فروریزند. آمادگی دگرباره ناخرسندان برای خیزش، هم‌زمان با مرگ سیدامیر کیا شد و از این رو گروهی از ناخرسندان گرد سیدعلی کیا به هم آمده و او را به رهبری خیزش برانگیختند. سیدعلی کیا که هنوز توان خود را برای برپایی خیزش به اندازه نمی‌دید، برآن شد تا از سادات قوامی چیره بر مازندران یاری جوید وازاین رو با شماری از پیرامونیان راهی مازندران شد. درمیان پیرامونیان سیدعلی کیا، سالوک مرد آویج، محمدتاج الدین برفجانی، تالش دیلمانی، کاووس خداداد و بدی، هندوبابا، دانی کوچانی، پاشاکیای تجنی و اسماعیل داخلی ی و برخی ازدیگر ناخرسندان پاره خاوری گیلان گرد آمده بودند که به همراه سیدعلی کیا راهی مازندارن شدند.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref> او پس از درگذشت پدر همراه با برادران اش به مازندران نزد [[میر قوام‌لدین مرعشی|سید قوام الدین مرعشی]] که او نیز از نسل [[زین العابدین]] بود و از سوی او گرامی داشته و در [[آمل]] ساکن شد.<ref>عظیم زاده، طاهره، [http://www.noormags.ir/View/fa/articlepage/72034?sta=&sto=&ste=سید+علی+کیا سادات کیا و تشیع امامیه]، مطالعات اسلامی، پاییز ۱۳۸۴، شماره ۶۹</ref> او مدتی نزد قوام الدین تحصیل کرده بود.<ref>فعالیت سیاسی شیعیان اثناعشری در ایران (از ورود مسلمانان تا تشکیل حکومت صفویه)، ترکمنی آذر، پروین، شیعه‌شناسی، زمستان ۱۳۸۴ - شماره ۱۲</ref> پس از رایزنی با او برآن شد که زمینه بازگشت خود به گیلان را فراهم آورد و از آن رو محمد تاج الدین برفجانی را به نمایندگی از سوی خود به تنکابن فرستاد.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== تسلط بر تنکابن ===
پس از چندی از حاکم [[تنکابن]] [[سید رکابزن کیا |سید رکابزن کیای حسنی]] خواست به تنکابن منتقل شود. علت این درخواست به نوشته [[ظهیرالدین مرعشی|مرعشی]] نزدیکی به [[رانکوه]] وطن پیشین اش بود. البته گرایش مذهبی او (زیدی) هم مؤثر بوده‌است. سید رکابزن پذیرفت و او و پیروانش را در منطقة [[گرمه رود]] [[سخت سر]] اسکان داد.<ref>[http://www.noormags.ir/View/fa/articlepage/72034?sta=&sto=&ste=سید+علی+کیا عظیم زاده، طاهره،]</ref>
با آمدن سید علی کیا به منطقه سخت سر، بین او و خاندان [[ناصروندان|ناصروند]] که در رانکوه ساکن و با پدر سید علی کیا جنگیده بودند، درگیری پیش‌آمد. سید رکابزن، به علت نداشتن قدرت رویارویی با امرای ناصروند با آن‌ها صلح کرد، در نتیجه سید علی ناچار به بازگشت به مازندران گردید. در مازندران، سید علی با پشتیبانی قوام الدین مرعشی به تنکابن حمله کرد. جنگ میان سید علی و فرزند رکابزن درگرفت و سید علی پیروز شد و بر تنکابن مسلط شد. به این ترتیب حکومت سادات کیا در سال ۷۶۹ قمری/ ۱۳۶۷میلادی آغاز شد.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== مؤیدیان ===
پیشوای دینی تنکابن از مازندران کیا ابوالحسین مشهور به [[الموید بالله]] بود. المؤید بالله پس از چند سال فرمانروایی بر هوسم از تخت فرمانروایی فروافتاد و به رستمداد گریخت و چندسالی را درآنجا گذراند و در پایان به تنکابن رفت و در روستایی به نام شیرایه کلایه بارانداخت و با پیرامونیانش به گذران روزگار و پراکندن باور خود درمیان باشندگان آن سامان پرداخت. دل بستن مردم تنکابن به باور شاخه قاسمیه آئین [[زیدیه]]، زمینه را برای توانیابی دگر باره مؤیدیان فراهم آورد و کسی از میان مؤیدیان - که در هیچ نوشته نامی از او نیست - در نخستین سال‌های سده هشتم به پا خاست و توانست از فروپاشی توانمندی فرمانروایان بومی گیلان و سستی توان فرمانروایان بومی مازندران سود برد و در زمانی کوتاه سامان تنکابن و پس تر از آن برخی از پاره‌های دیلمان را زیر فرمان خود آورد و به آرامش برآن‌ها فرمان راند.

;بر تخت‌نشینی سید رکابزن کیا
با گذشت زمان تخت فرمانروایی تنکابن نشستگاه [[سید رکابزن کیا]] فرمانروای مؤیدی شد و از آنجا که وی شیعه زیدی بود و فروپاشی فرمانروایی‌های سنی گیلان می‌توانست زمینه قدرت بیشتر او را فراهم آورد، برآن بود که با سادات قوامی متحد شود و از توان آن‌ها برای ستیزه با [[ناصروندان]] بهره گیرد. آمادگی سیدرکابزن کیا برای همبستگی با سادات مازندران سبب کامیابی محمدتاج الدین برفجانی شد و از این رو سید علی کیا که پایگاه نزدیکی به گیلان یافته بود راهی تنکابن شد و در گرمرود بار انداخت. بازگشت سادات کیایی به تنکابن، ناصروندان را به تکاپو برای راندن آن‌ها و پاسداری از سرزمین زیر فرمان و فرمانروایی خود واداشت و [[امیره محمد]] فرمانروای [[رانکوه]] به امید آن که پسرش امیرنوپاشا توان راندن سادات را داشته باشد به سود او از تخت کناره گرفت و فرمانروایی را به وی سپرد و خود به چهارده رفت. امیر نوپاشا پس از نشستن بر تخت فرمانروایی بر آن شد که بدون یاری گرفتن از پسرعموی خود امیر جهان که بر لاهیجان فرمان می‌راند، بر سادات تاخته و آنان را به گریز وادارد و از این راه نامی بزرگ یابد، وازاین رو لشکری آراست و راهی گرمه رود شد.

=== حمله امیرنوپاشا ===
در این هنگام سیدعلی کیا که پیشتر خبر لشکر آرایی امیر نوپاشا را شنیده و آماده رویارویی بود، هم‌زمان با به راه افتادن لشکر رانکوه از راهی دیگر، به رانکوه تاخت و در روزی که امیرنوپاشا در سخت سر خود را آماده تازش به گرمرود می‌کرد، سیدعلی کیا به چهارده تاخت و کشتاری بزرگ به راه انداخت و امیره محمد را کشت و چهارده را تاراج نمود و به تندی روبه بازگشت به گرمرود نهاد. امیر نوپاشا در سخت سر، خبر مرگ پدر و چپاول چهارده را شنید و از آن رو سردرگم، تازش به گرمرود رارها کرده و به رانکوه بازگشت تا شاید تا زندگان را در میان گرفته و نابود سازد ولی چون به رانکوه رسید، دانست که سیدعلی کیا آنچه خواسته، کرده و سپس گریخته‌است. امیرنوپاشا دانست که سیدعلی کیا و پیرامونیانش آنانی نیستند که وی می‌اندیشید و باید دربارة آنان اندیشه‌ای دگر کرده و برای نابودی شان راهی دگر یافت و از این رو از امیر جهان خواست تا یاورش باشد. به روزهایی که فرمانروایان ناصروند به همبستگی دوباره برای نابود کردن سادات کیایی که ناخرسندان بخش خاوری گیلان را گرد خود به هم آورده بودند می‌اندیشید، سیدعلی کیا نیز به جستجوی یاوری به رایزنی با سیدرکابزن کیا نشست و او را با خود همراه ساخت و دو نیرو رویاروی هم ایستادند. در یک سو فرمانروایان سنی پارة خاوری گیلان دردگر سو سادات شیعه و ناخرسندان بومی. ستیزه آن‌ها اندیشه چیرگی جوی زمانه بود و برآیند آن ستیزة آشکار سازنده سرنوشت فردای گیلان. با به راه فتادن لشکر همبستة ناصروندان، سیدرکابزن کیا می‌دانست برآیند آن رویارویی، شکست سخت سادات و نابودی توان سست، ولی روبه رو شد تشیع در گیلان است، سیدعلی کیا را واداشت که چندی تنکابن را رها کرده و به مازندران بازگردد و برآمدن خواسته‌هایش را به فرداها بسپارد.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== بازگشت به مازندران ===
سیدعلی کیا یکبار دیگر ناخرسندان بومی را با خود همراه ساخت و به مازندران پس نشست؛ و لشکر ناصروندان پیش از رسیدن به تنکابن سر به فرمانی و پیشنهاد دوستی سید رکابزن کیا را پذیرفتند و به لاهیجان و رانکوه بازگشتند. آتش درگیری‌های درونی فرمانروایان پارة خاوری گیلان با پس نشینی سید علی کیا، از زیر خاکستر هراس چیرگی تشیع برون آمد و زبانه کشید. امیر نوپاشای توانجو برآن بود تا از زمانه بهره جوید و بر توان خود بیفزاید و از این رو سیدرکابزن کیا را در راه نابودی پسرعموی خود امیرجهان با خود همراه ساخت. امیرجهان که از بلندپروازی‌های امیر نوپاشا آگاه و همبستگی وی باسیدرکابزن کیا را سرآغاز درگیری‌هایی که برآیند آن فروپاشی توان ناصروندان در گیلان بود می‌دانست، برآن شد تا امیر نوپاشا را از راهی که در پیش گرفته بازدارد و با خود همراه سازد و از آن رو مادر خود را که مادر همسر امیر نوپاشا نیز به‌شمار می‌رفت در پی آشتی جویی به رانکوه فرستاد و امیر نوپاشا که زمینه را برای نابودی امیر جهان آماده ساخته بود به نیرنگ پذیرای آشتی شد و پیشنهاد کرد که هر سه تن، امیر
جهان و سیدرکابزن کیا و امیرنوپاشا - درملات گردآیند و به رایزنی برای همبستگی بیشتر و ایستادگی در برابر گسترش جویی سادات بپردازند. برآیند آن گردهمایی از پیش آشکار بود، سیدرکابزن کیا به ناگهان با زوبینی که در دست داشت، به چشم امیر جهان زد و او را کشت. با مرگ امیر جهان لشکر همراه او به رهبری محمدبن جلال الدین سپهسالار لاهیجان از ملات گریخت و به لاهیجان بازگشت تا از لاهیجان در برابر تازش امیر نوپاشا پاسداری کند.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== فتح لاهیجان توسط سید رکابزن کیا ===
امیر نوپاشا پس از مرگ امیرجهان، بر آن شد تا نخست از یاری سید رکابزن کیا برای چیرگی بر لاهیجان سود برد و سپس توانمندانه بر وی تاخته و او را نیز از پای درآورد. از این رو وی را به تازش به لاهیجان برانگیخت. لشکری از مردم تنکابن ورانکوه راهی گشودن لاهیجان شد. بانزدیک شدن لشکر رانکوه به لاهیجان محمدبن جلال الدین فرزندان امیرجهان، امیر محمد وامیر پهلوان را باخود همراه ساخت و لاهیجان رارها و به خرارود رفت. خرارود در آن زمان زیر فرمان [[کوشیجان]] بود و کیا شر پاشای کوشیج بر خرارود و پهنه‌ای گسترده از کوهپایه‌های باختری و سرزمین‌های کوهستانی دیلمان فرمان می‌راند. او و پیرامونیانش پیرو باور اسماعیلیه بودند و می‌کوشیدند پس از کاهش توان اسماعیلیان الموت با اندک توانی که برای آن‌ها مانده بود، به گسترش این باور بپردازند. محمدبن جلال الدین فرزندان امیرجهان را در خرارود به کیاشرپاشای کوشیج سپرد و خود برای دریافت کمک از دیگر فرمانروایان بومی گیلان، از سپیدرود گذشته و به دربار [[انوزوندان]] کهدم پناه برد. با گریز فرزندان امیرجهان از لاهیجان، امیرنوپاشا پا برلاهیجان نهاد و بر چُفل تختگاه فرمانروای لاهیجان دست یافت و پس از چند روز سیدرکابزن کیا نیز به لاهیجان رسید ودرمیانة شهر اردو زد. پای نهادن سید رکابزن کیا بر لاهیجان درگیری‌های برپا در پارة خاوری گیلان را از درگیری خاندانی ناصروندان به دست اندازی دیگران بر این پهنه تبدیل کرد و سبب هراس دربارهای کوچک و بومی گیلان شد. برآیند این هراس، خیزش دربارهای باختری گیلان برای دخالت در بیه پیش بود. امیر انوز کهدمی با این امید که با پانهادن در میدان درگیری‌های توان جویانه پاره خاوری گیلان بتواند خود توانی یابد و لاهیجان و رانکوه را زیر فرمان آورد، از امیر دباج فومنی فرمانروای فومن یاری خواست. با رسیدن یاوران فومنی امیرانوز راهی لاهیجان شد و درکرانة باختری سپیدرود پیرامون کیسم اردو زد. مردم لاهیجان که از چیرگی امیرنوپاشا و سیدرکابزن کیا بر سامان خود ناخرسند بودند، با رسیدن امیرانوز به سپیدرود دلی پرتوان یافتند و برآن شدندکه بر پاخاسته و چیرگان برلاهیجان را برانند و از این رو در بامدادی سر به شورش نهادند و اردوی سیدرکابزن کیا را درمیان گرفتند. سیدرکابزن کیا که می‌دانست امیرنوپاشا به یاریش برنخواهد خاست واوست که در این میانه جان خود را از دست خواهد داد به ناچار گریخت و کوشید راهی به بیرون از شهر لاهیجان بیابد ولی پیش از پشت سرنهادن شهر از سوی برخی از کسانی که در پی اش بودند، زخمی و کشته شد. برپاخاستگان پیکر سیدرکابزن کیا را تا پرده سر بر زمین کشیده و در میانة آن محله واژگونه به دار آویختند. با رسیدن خبر بر پاخیزی مردم لاهیجان و کشته شدن سید رکابزن کیا، امیرنوپاشا ناتوان از پاس داشتن تختگاه ناصروندان در چفل به ناچا ر گریخته و به گوله رودبار و از آنجا از راه تموشل به دامن عطاکوه گریخت و بارنجی فراوان خود را بهرانکوه رساند. با گریز امیر نوپاشا و مرگ سیدرکابزن کیا، لاهیجان دگرباره آرامش یافت و باشندگان آن از محمدبن جلال الدین خواسته تا فرزندان امیرجهان را به لاهیجا ن بازگرداند و برتخت فرمانروایی پدر بنشاند. پس از چند روز محمدبن جلال الدین با فرزندان امیرجهان به لاهیجان بازگشت و امیر انوز کهدمی که می‌دانست، یاوریش در آن هنگامه از یاد فرزندان امیر جهان نخواهد رفت و زمینه‌ای برای توانیابی او در پارة خاوری گیلان فراهم شده به آرامی کرانة سپیدرود را رها کرده و به تختگاه خود در کهدم بازگشت.
درگیری‌های خونبار درون خاندانی ناصروندان و فروپاشی کیان توانمند فرمانروایی آن خاندان، لاهیجان را آماده سرپسردن به فرمانروایی تازه کرده بود و مرگ سیدررکابزن کیا و ناتوانی پسرش در پاسداری از سرزمین زیر فرمانش دیواره‌ای را که سال‌ها پارة خاوری گیلان را از تازش فرمانروایان مازندران درامان داشته بود، فروریخت و سادات قوامی را که هنوز پایه‌های توان فرمانرواییشان بر مازندارن سخت نشده بود، به تازش به گیلان و چیرگی بر این پهنة پرارزش برانگیخت. سادات قوامی برآن بودند تا با یاوری رساندن به سادات کیایی زمینة توان یابی آنان را در پارة خاوری گیلان فراهم کنند و با همبستگی با آنان اندک اندک همة گیلان را به زیر فرمان خود آورند. سید قوام الدین مرعشی که زمینه را برای برپایی تلاش جهت پیاده کردن خواستهای خود آماده می‌دید، سید علی کیا را به تازشی دیگر به گیلان برانگیخت و گروهی از جنگجویان مازندرانی را همراه او به سوی گیلان روانه کرد. سیدعلی کیا چون به تنکابن رسید، دانست که زمینه توانیابی او فراهم آمده‌است، چه اینکه بسیاری از باشندگان تنکابن و پیرامون آن گرد اوهم آمدند و دست دوستی به او دادند. پسرسید رکابزن کیا که ایستادگی در برابر سیدعلی کیا ومردم برپاخاستة تنکابن را بی فایده می‌دید، نخست به دژ گرزمان سر پناه برده و سپس برای دریافت یاری از فرمانروایان پاره‌های کوهستانی سر به جنوب نهاد و به گرجیان رفت. سیدعلی کیا که دژ گرزمان سر را آماده فروریختن می‌دید به سوی آن شتافت و پس از درگیری سختی برآن دست یافت. چیرگی سیدعلی کیا بر دژ گرزمان سربرآشفتگی پهنة خاوری گیلان افزود و فرمانورایان پهنه‌های کوچک و بزرگ گیلان را به تکاپو واداشت و امیر نوپاشا کوشید تا فرمانروایان بومی را گرد آورده و از نیروی همبستة آنان برای کوفتن این دشمن تازه بهره گیرد.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== اتحاد با فرمانروایان بومی ===
با آغاز جنبش امیرنوپاشاه برای برپایی همبستگی میان فرمانروایان بومی، سیدعلی کیا نیز دست به کاری همسان زد و بر آن شد تا فرمانروایان بومی را برای ستیزه با امیر نوپاشا با خود همراه سازد و در این زمینه کیا اسماعیل هزاراسپی فرمانروای اشکور را با خود همراه ساخت. هندوشاه پدر کیا اسماعیل با ناصروندان درگیر بود و پس از مرگ وی کیا اسماعیل پیگیر روش پدر شد ولی به سبب توان فراوان ناصروندان از ستیزه با آنان ناتوان ماند و چشم به فردا دوخت تا زمینة توان هزار اسپیان و ناتوا نی ناصروندان فراهم آید. برپاخاستن سیدعلی کیا، کیااسماعیل هزار اسپی را به فروافتادن ناصروندان امیدوار و به توانایی خود دلخوش ساخت و شاید او با این گمان که از یاری سیدعلی کیاسود برد و ناصروندان را فرواندازد و خود برجای آنان بنشیند و سادات کیایی را براند، خواس تة سیدعلی کیا را پذیرفت. امیرنوپاشا که گذشت زمان را به سود خود نمی‌دید، برآن شد که پیش از یاری جویی بیشتر سیدهای کیا، دژ گرزمان سر را گشوده و وی را از تنکابن براند و از اینرو به گرزمان سر، تاخت. هم‌زمان با تازش او، سیدعلی کیا از دژ بیرون آمد و از راهی دیگر به رانکوه تاخت و جایگاه امیرنوپاشا را به آتش کشید. امیر نوپاشا در میانة راه از آنچه که برسر رانکوه آمده بود آگاه شد و تازش به گرزمان سر را رها کرده و به رانکوه بازگشت. بازگشت امیرنوپاشا سبب توا نمندی بیشتر سادات کیایی و چیرگی آنان برتنکابن شد و آنان توانستند پایگاهی بزرگ برای دستیابی به رؤیاهای خود بیابند. سید علی کیا پس از چیرگی بر تنکابن، به پیشنهاد سید قوام الدین مرعشی برادر خود [[سید هادی کیا]] را به فرمانروایی تنکابن و [[شیرود]] گماشت. امیرنوپاشا درمانده از ستیزه‌های پیاپی برای آخرین تلاش، یکبار دیگر پسر سید رکابزن کیا را به یاری خواست و لشکر درماندة آن‌ها برای رویارویی با لشکر سادات، راهی تنکابن شد. درستیزة خونبار میان دو لشکر، پیروزی از آن سادات شد و امیر نوپاشا دگر باره شکست خورد و شرمنده به رانکوه پس نشست. شکست و گریز امیرنوپاشا مردم رانکوه را که از فرمانروایی ناصروندان خوشدل نبودند و تا آن زمان به ناچار پذیرای آنان بودند، به خیزش و رویارویی با آنان و دل بستن به سادات کیایی برانگیخت و باشندگان رانکوه دسته دسته دل کنده از ناصروندان، روبه تنکابن نهاده و به بیعت با سیدعلی کیا پرداختند. هم‌زمان با آغاز شمارش واژگونه برای فروپاشی فرمانروایی ناصروندان، فرومانروایان پارة باختری گیلان نیز که دهه‌هایی چند چشم به رسیدن روزهای ناتوانی و مرگ دربار ناصروندان دوخته بودند برآن شدند که از سستی دربارهای پارة خاور سود جسته و برخی از پهنه‌های خاوری را به چنگ آورند و از آن رو نخستین تازش باشندگان آن سوی سپیدرود از سوی امیرنوپاشا پسر امیر سالوک کوچصفهانی فرمانروای اسماعیلوند کرانة باختری سپیدرود انجام گرفت. وی به پاشیجا تاخت و آن را از دست ناصروندان لاهیجان بیرون آورد. تازش امیر نوپاشا اسماعیلوند، امیرنوپاشای ناصروند را سخت هراساند و به یافتن راهی تازه برای دور ساختن دشمنان دیرین ناصروندن از پهنه‌ای که سال‌ها پذیرای فرمان دربارهای ناصروندان بودند، واداشت و شگفت اینکه وی درمیان دو دشمن خود برای دل سپردن به یکی و راندن دیگری سید علی کیا را برای دوستی و فرمانروایان پارة باختری سپیدرود را برای دشمنی برگزید و کوشید تا به درگیری میان خود و کیاییان پایان دهد. وی نماینده‌ای به نزد سیدعلی کیا فرستاد و از او خواست تا دست دوستی او را در دست گیرد و برای راندن تازندگان این سوی سپیدرود یاری اش دهد. سیدعلی کیا که گذشت زمان را به سود خود می‌دید به آسانی پیشنهاد د وستی امیر نوپاشا را پذیرفت و کوشید تا از نیروی زیر فرمان او برای پیشبرد خواستهای بلندپروازانة خود بهره گیرد. نیروی همبستة سادات کیایی و فرمانروای ناصروندی به امید راندن تازشگران روبه باختر نهاد و امیرنوپاشا درملات و سید علی کیا در خرشتم اردو زدند. همبستگی امیرنوپاشا و سیدعلی کیا فرمانروایان پارة خاوری و باختری گیلان را هراساند و رنجاند. آنان فردایی پرهراس را می‌دیدند، فردایی که گیلان چون مازندارن زیر فرمان ساداتش شیعه می‌رفت و بارگاه‌های آنان در دودنای مه خفته بر گیلان برآمدن توانمندی شیعیان و لرزش تندیس توانمندی خود را می‌دیدند و برآن بودند تا شمارش واژگونه فروپاشی خود را کوتاه زمانی بازایستانند، باخترنشینان سپیدرود از ترس فروافتادن توانشان دل به همبستگی باهم و ستیزه‌ای همبسته با خاور نشینان سپردند. امیر دباج پسرعلاء الدین اسحقی فرمانروای فومن، امیرمحمد تجاسپی فرمانروای رشت وامیرانوزُ کهدمی وامیر شفتی پس از همبستگی با هم به نوشتة سیدظهیر، هریک چند تار از موی ریش خود را کنده و به نزد امیرنوپاشا فرستادند و پیام دادند که پس نشینی تو در برابر سادات کیایی و همبستگی تو با سیدعلی کیا تنها تو را نابود نمی‌کند و توفانی که از خاور می‌آید، پس از برکندن ریشه تو، کشتزار توانمندی باختر نشینان را نیز برهم می‌ریزد و بوستان توانمندی ما را به نابودی می‌کشاند، از اینرو بهتر است دل از او برکنده و دست در دست ما نهی تا در ستیزه با او یار تو باشیم. امیرنوپاشا که از سر درماندگی دل به دوستی باسیدعلی کیا بسته بود به این امید که اکنون می‌تواند با یاری باختر نشینان سپیدرود، سیدعلی کیا را رانده وبر همة پهنة خاوری سپیدرود فرمانروا گردد، ناگهان از سیدعلی کیا برید و بر آن شد که به تندی بر او تاخته و وی را از میان بردارد.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== فتح گیلاکجان ===
سیدعلی کیا پس از دل کندن امیر نو پاشا از وی به ناچار از خرشتم پس نشست و از راه املش به تنکابن رفت و از سیدقوام الدین مرعشی برای توانیابی بیشتر و تازشی توانمندانه به گیلان یاری خواست. سیدقوام الدین که زمینة توانیابی سادات و فروپاشی فرمانروایی ناصروندان را آماده می‌دید، به تندی لشکری را راهی تنکابن کرد و سیدعلی کیا، با رسیدن یاوران مازندارانی دست به تازشی سخت به گیلان زد و در سیاهکلرود با لشکر امیر نوپاشا رویارو شد و ستیزه‌ای خونین میان دو لشکر روی داد. در این ستیزه امیرنوپاشا دگر باره شکست خورد و به رانکوه گریخت و سیدعلی کیا بر [[گیلاکجان]] دست یافت. پای نهادن سیدعلی کیا برگیلاکجان مردم رانکوه را که از ستیزه‌های پیاپی امیرنوپاشا خسته و دلبستة سادات شده بودند، پیرامون سید علی کیا گردآورد و به بیعت با وی واداشت. تازش دگربارة امیرنوپاشا را با شکست روبرو ساخت. امیرنوپاشا که هستی و توان خود را از دست رفته می‌دید، برآن شد تا به کیااسماعیل هزاراسپی پناه برد ولی گریز او به اشکور سودی نداشت و وی به ناچار رو به دریا نهاد و بر کشتی نشست و تن و فردا را به موج‌های خزر سپرد. امیرنوپاشا نیز پای از گل گیلان برکند و دل از تخت و تاج، و رفت به آنجایی که پیشتر از او فرمانروایانی چون او رفته بودند، به دور و به ناکجا آبادی که توانمندان بی پیوند با مردم رفته بودند.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان ===
پس از گریز امیرنوپاشا، سیدعلی کیا به رانکوه آمد و مردم گرداگرد او به هم آمدند و به نوشته سیدظهیر:
<blockquote>" اوامر و نواهی او را سادس فرایض خمسه شمردند ".</blockquote>

وی رانکوه را به سیدمهدی کیا سپرد و خود راهی لاهیجان شد. محمدبن جلال الدین سپهسالار لاهیجان که پس از گریز امیر نوپاشا دیوار ایستادگی ناصروندان را در برابر تازش سادات فروریخته می‌دید و می‌دانست که رویارویی لشکر بی توان او در برابر سادات سودی ندارد، نخست از برای ایستادگی آماده شده و به رویارویی با سیدعلی کیا شتافت، ولی پس از نخستین درگیری چون دانست که کاخ رؤیاهایش فروریخته از برابر آنان گریخت و فرزندان امیرجهان را برگرفت و به خرارود پناه برد تا شاید چون پیش، آنان را به کوشیجان سپرده و خود را برای دریافت یاری به دربار انوزوندان برساند. باگریز محمدبن جلال الدین، لاهیجان بی هیچ ایستادگی سربه فرمان سادات نهاد و سیدعلی کیا پابر خاک لاهیجان نهاد. چون سیدعلی کیا به لاهیجان درآمد به نوشتة سیدظهیر:
<blockquote>" … فقها و صلحا و داعیان شرع شریف ومفتیان دین حنیف، مجموع مقدم شریف آن حضرت را مغتنم شمرده بیعت کردند و امام ومقتدای خود دانستند … مجموع اهل ادیان رو پیش گیلان، به امامت سید اعتراف نموده واو را [[مفترض الطاعه]] ونافذ الحکم اسلام دانستند"</blockquote>.

ستیزه‌ای خونین و پنهان که در دهه‌هایی پیش تر میان طبقات نابرابر پارة خاوری گیلان آغازیده و زمینه رشد تشیع و فروافتادن توان سنیان را فراهم آورده بود، با چیرگی سیدعلی کیا بر لاهیجان یک چندی آرام گرفت و طبق نوشتة سیدظهیر، باشندگان پارة خاوری گیلان سر به فرمان سیدعلی کیا و باور آئینی او نهادند و آغازگر دوران نوینی از تاریخ لاهیجان و پارة خاوری سپیدرود و همة گیلان شدند، دوره‌ای که شکوهمندترین دورة تاریخی لاهیجان و گیلان به‌شمار می‌رود و با برتخت نشینی سیدی کیایی آغاز و با چیرگی سیدزاده‌ای صفوی و اثنی عشری پایان یافت.<ref>{{پک|پرتو| خرداد ۱۳۸۱}}</ref>

=== سیاست پس از رسیدن به حکومت ===
سید علی کیا پس از تأسیس حکومت مذهبی آل کیا، در نخستین اقدام خود مناطق زیدی‌نشین بیه پس را علیه حاکمان سنی آن سامان شوراند، هدف وی از این اقدام، گسترش ارضی، ضعف قدرت‌های رقیب و خارج نمودن بحران از بیه پیش به سوی بیه پس بود. وی پس از انجام این اقدامات برای گسترش قدرت، مناطق اسماعیلی مذهب دیلمان و اشکور را مورد هجوم خود قرار داد. این مناطق بیش از یک قرن پس از سقوط [[نزاریان]] در الموت (۶۵۴ هـ. ق)، در اختیار آن‌ها بود.<ref name="ReferenceA">[[تاریخ‌نگاری یا تاریخ سازی]]، پناهی، عباس، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، فروردین ۱۳۸۹ - شماره ۱۴۳</ref> در دوره او [[تیمور لنگ]] به ایران حمله کرد و آن دو مکاتباتی با هم داشتند. تیمور به این دلایل گیلان را مورد هجوم قرار نداد:<ref name="ReferenceA" />
# سید علی کیا خود را به عنوان شخصیتی روحانی و مذهبی معرفی کرده بود و تیمور با توجه به احترامی که به مشایخ قائل بود، حداقل در ظاهر سعی در به راه انداختن جنگ با آن‌ها نمی‌کرد، هرچند تیمور حکومت مرعشیان مازندران را، که درویش مسلک بودند، برانداخت.
# جغرافیای طبیعی گیلان و جنگاوری مردم این منطقه (گیل و دیلم و تالش) برای هر مهاجمی سدی غیرقابل عبور بود، تیمور با درک این مسئله سعی می‌کرد از طریق صلح گیلان را در اختیار گیرد.
# تیمور در فتوحات خود نشان داد که در صورت اطاعت حاکمان نواحی مختلف و پرداخت باج و مالیات به سرزمین‌های آنان هجوم نمی‌برد؛ بنابراین پس از این‌که سید علی کیا و بعدها فرزندش سید رضا کیا نسبت به تیمور اظهار اطاعت و ایلی کرد از تصرف سرزمین‌هایشان چشم‌پوشی کرد.

[[تیمور لنگ|تیمور]] بین ۷۹۴/۱۳۹۲ و ۸۰۷/۱۴۰۵ در مسیر خود در کارزار پنج ساله اش در آسیای غربی به ایالات جنوب خزر تاخت، در آغاز قصد او تنبیه مرعشیان به دلایل گنگ و جابجا کردن موقتی آنان به آسیای مرکزی بود، ولی ترجیح داد بر گیلان به‌طور غیرمستقیم سیطره پیدا کند و به کیاها و امرای بیه پس اجازه داد موقعیت‌هایشان را حفظ کنند و خراج بپردازند. برای حکمرانان ایلی، این شیوه‌ای سنتی و مؤثر برای کنترل ایالات جنوبی خزر بود، که از [[فلات ایران]] با کوه‌ها جدا می‌شدند، ولی از لحاظ منابع کشاورزی ارزشمند چون ابریشم غنی بودند. کیاها مجبور شدند قزوین را به تیمور واگذار کنند. علی کیا، و دو برادرش مهدی کیا و حسن کیا و بعضی از اعضای خانواده در نبردهای مربوط به آن کشته شدند. دیگر برادر او، هادی کیا، نخستین حاکم تنکابن، از «شهادت» جان به در برد، در لاهیجان اقامت گزید، و ریاست خاندان را در دست گرفت. به هر روی، از این زمان به بعد قلمروی این سلسله به بیه پیش محدود ماند.<ref name=ToolAutoGenRef1 />

سید علی در [[مسجد جامع لاهیجان]] نماز خواند.<ref>[http://www.noormags.ir/View/fa/articlepage/32577?sta=&sto=&ste=سید+علی+کیا بررسی فقهی مسئلهٔهمکاری با حکام و سلاطین، مجله درس‌هایی از مکتب اسلام، خرداد ۱۳۸۱، سال ۴۲ - شماره ۳ , صفحه ۲۴ , تصویر | پایگاه مجلات تخصصی نور<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>

سید علی کیا به دلیل پشتوانهٔ مذهبی و حمایتی که از سوی توده‌های مردم داشت توانست برنامه‌های خود را اجرا نماید، اما گسترش قدرت وی با منافع سیاسی و اقتصادی حاکمان بیه پس در تعارض بود، آن‌ها سرانجام در برابر سیاست توسعه‌طلبانه او که رنگ و لعاب مذهبی داشت، ایستادگی نمودند و در نبرد رشت وی را از پای درآوردند. مقاومت حکومت‌های بیه پس نشان‌دهندهٔ آگاهی آن‌ها از خطر روزافزون آل کیا بود.<ref name="ReferenceA" />

بقعه او در ملات رانکوه‌است.<ref>[http://www.noormags.ir/View/fa/articlepage/104039?sta=&sto=&ste=سید+علی+کیا دیوارنگاری‌های امام زاده‌هاو بقاع منطقه لاهیجان، مجله کتاب ماه هنر، خرداد و تیر ۱۳۸۱ - شماره ۴۵ و ۴۶ , صفحه ۹۶ , تصویر | پایگاه مجلات تخصصی نور<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>

== سید رضی، سلطان محمد، میرزا علی ==
در ۷۹۱ قمری سید علی کیا به همراه برادر و دو پسرش و بسیاری از سادات در جنگ با امرای بیه‌پس در رشت کشته شد. پس از وی [[سید هادی کیا]] برادرش بر لاهیجان و رانکوه مسلط شد ولی مخالفت فرزندان سید علی با او رشته‌جنگ‌های خانوادگی را آغاز کرد. سید هادی فرار کرد و فرزندان سید علی هم دچار اختلاف شدند. پس از مدت‌ها درگیری و کشتار، [[سید رضی کیا]] فرزند سید علی کیا در ۷۹۸ بر لاهیجان و سید محمد کیا فرزند سید مهدی کیا (برادر سید علی) بر رانکوه تسلط یافتند. سید رضی کیا سی سال حکومت کرد و در ۸۲۹ درگذشت. چهار سال بعد فرزندان سید محمد او را برکنار و به الموت تبعید کردند و او در ۸۳۷ درگذشت. در ۸۳۳ سید ناصر کیا فرزند سید محمد به فرمانروایی رسید. جهانشاه میرزا قره‌قویونلو ناحیهٔ طالقان را به او که باجگزار تیموریان و سپس ترکمانان شده بود واگذار کرد. در ۸۵۱ سید ناصر در گذشت و فرزندش کارکیا سلطان محمد دوم به قدرت رسید که او در ۸۸۳ درگذشت. در این هنگام [[کارکیا میرزا علی|میرزا علی کیا]] فرزند سلطان محمد که در بیست و دو سال از زمان زندگانی پدر در عمل فرمانروای لاهیجان بود حاکم شد. او که از امرای با اقتدار کیایی بود موفق شد قلعهٔ طارم، قزوین، تهران، ری، ورامین و فیروزکوه را تسخیر کرده، قلمرویش را تا ساوه و سلطانیه بگستراند و بر بخش‌هایی از مازندران و مناطق غرب گیلان، تسلط یابد. در هنگام حکومت او، در ۹۰۱ قمری مصادف با ۱۴۹۵ میلادی اسماعیل صفوی به گیلان پناهنده شد. او که اول به بیه‌پس رفته بود، بعداً نزد میرزا علی آمد. سلطان حسن اول برادر میرزا علی در ۹۱۰ او را دستگیر و به سمام تبعید کرد تا برادر دیگرش هاشم را جانشین خود کند. سلطان حسن برای جلب نظر شاه اسماعیل فرزندش [[کارکیا سلطان احمد اول]] را به اردوگاه او فرستاد تا نظرش را جلب کند. در این زمان جمعی از مردم گیلان به‌طور پنهانی در توافق با میرزا علی، سلطان حسن را کشتند. امرای سلطان حسن هم میرزا علی را به قتل رساندند.<ref name="hawzah.net">http://www.hawzah.net/fa/article/articleview/86703</ref>

== سلطان احمد اول ==
احمد به یاری شاه اسماعیل به رانکوه آمد و با نام خان احمد اول در ۹۱۱ به قدرت رسید. او روابط دوستانه‌ای با شاه اسماعیل و [[شاه طهماسب]] داشت و بارها به دیدار شان رفت و گفته شده به آیین [[امامیه]] گروید. او پس از سی سال و دو ماه سلطنت در ۹۴۰ درگذشت و پسرش کارکیا سید علی جانشین او شد. در ۹۴۱ [[سلطان حسن دوم]] پسر سلطان احمد بر کارکیا سید علی شورید. او با حاکم بیه‌پس جنگید و او را از مقر حکومتی‌اش بیرون کرد ولی در سال ۹۴۳ درگذشت.<ref name="hawzah.net" />

== خان احمد خان ==
[[پرونده:کيايئن ٚ سلسله.png|بندانگشتی|سبز پررنگ : قلمرو کیاییان در اوج قدرت، در دوران خان احمدخان گیلانی]]
پس از سلطان حسن در ۹۴۳ قمری پسر یک سالهٔ او به نام [[خان احمد خان|خان احمد دوم]] به حکومت رسید. روابط او با شاه طهماسب در ابتدا دوستانه بود به حدی که بیه‌پس هم به قلمرویش افزوده شد ولی پس از رشد و بلوغ او با شاه طهماسب دچار اختلاف شد و به دستور وی در ۹۷۵ دستگیر شد. او ابتدا در قلعهٔ قهقهه و سپس در ۹۸۱ در قلعهٔ استخر زندانی شد تا این که در ۹۸۵ آزاد و به حکومت گیلان گماشته شد. گفته شده دلیل آزادی او [[شاه اسماعیل دوم]] بوده که با او در زندان قهقهه به سر برده بوده اما به نظر می‌رسد او در حکومت کوتاه‌مدتش موفق نشد این کار را بکند و [[محمد خدابنده]] به خواهش همسرش مهد علیا، خان احمد خان را آزاد کرد. خان احمد خان تا زمان [[شاه عباس]] حاکم گیلان بود. در این هنگام با شاه دچار اختلاف شد و شاه عباس سپاهی برای دستگیری او به گیلان فرستاد و خان احمد به [[عثمانی]] گریخت و در آنجا در ۱۰۰۹ قمری / ۱۶۰۰ میلادی درگذشت. پس از او بیه‌پیش ضمیمهٔ حکومت شاه عباس شد.<ref name="hawzah.net" />

== سیاست مذهبی آل کیا ==
تا پیش از حکومت آل کیا، در گیلان با توجه به شرایط اقلیمی خاص، ادیان دیگری هم فعالیت داشتند. منابع، اطلاعات پراکندهای از ادیان یهودیت و مسیحیت به دست می‌دهند. از دیگر فرقه‌های اسلامی پیش از به قدرت رسیدن آل کیا، می‌توان از مشبهه نام برد. مقدسی از نخستین تاریخ‌دانانی است که از دو فرقهٔ کرامیان و مشبهه در گیلان نام می‌برد (همان، صص ۵۲۸ و ۵۳۹). منبع دیگری که پس از وی از این فرقه در گیلان سخن می‌گوید، نخبة الدهر فی عجائب البر و البحر است. مؤلف این اثر دربارهٔ این فرقه در سدهٔ هشتم چنین می‌گوید:
<blockquote>به روزگار ماطایفه‌ای مشبهه در آنجا زندگی می‌کنند که می‌پندارند صفات در نشانهٔ هاوآیات خداوند است و سخن آنان در این باره این است که صفات الهی به همه صورت حسی و ظاهرشان در صورت و اندام و حرکت و صفت‌های انسانی قرار دارند ... .</blockquote>
از فرقه‌های دیگر که پیش از قدرت‌یابی آل کیا در گیلان رواج داشت، می‌توان از نقطویه نام برد که در پسیخان شکل گرفت؛ با وجود این در میان مردم گیلان نفوذی نیافت. پیروان این فرقه به محمودیه نیز شهرت داشتند. با سرنگونی حکومت [[آل بویه]] یکی از جنبش‌های شیعی به نام اسماعیلیه در دیلم به قدرت رسید. این فرقه در کنار زیدیه که در سده‌های سوم و چهارم هجری قمری بیشتر در گیلان و مازندران فعالیت داشتند، در طی سده‌های پنجم و ششم در دیلمان و رودبار در فعالیت داشتند. زیدیه به امامت زید از نوادگان امام سجاد اعتقاد داشتند. در اصول اعتقادی آنان آمده‌است: امامت پس از امام حسن و حسین میان فرزندان آن دو امام مستقر شده و هر که از فرزندان آن دو امام با شمشیر قیام مردم را به امامت خود دعوت کند، امامت او واجب است. برخی از محققان اعتقاد دارند اگرچه آل کیا با ماهیت شیعهٔ زیدی به قدرت رسید، اما، قدرت‌گیری آنان بیش از هر چیز، مدیون ضعف تسنن و اقبال عمومی مردم به تشیع بوده‌است. مردم گیلان تا زمان روی کار آمدن حکومت صفویه، گرایش‌های شیعی و سنی داشتند. در بیه‌پیش اغلب شیعهٔ زیدی بودند و در گیلان بیه‌پس گرایش حنبلی و شافعی وجود داشت. این تقسیم‌بندی مذهبی، ارتباطی با حکومت آل کیا نداشت و پیش از قدرت‌یابی آنان، در منابع به آن اشاره شده بود: «مذهب ناحیت‌های دیلم شیعه و بیشتر گیلانیان سنی هستند»

پیش از روی کار آمدن شاه اسماعیل، در میان مردم گیلان فرقهٔ زیدیه و جارودی رواج داشت؛ اما اهالی گیلان در زمان شاه طهماسب با وجود این در این زمان به قوت صوفیان شجاعت پناه» مذهب امامیه قبول نمودند. بیشتر اهالی رشت را سنیان تشکیل می‌دادند. هرچند مؤلف کتاب ریاض‌السیاحه به صراحت از شیعه بودن تمام اهالی رشت سخن می‌گوید، اما برخی از سیاحان گرایش‌هایی از زرتشتی‌گری در میان آنان را گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک|کناررودی|تابستان ۱۳۹۰}}</ref>

== پادشاهان کیایی ==
[[پرونده:Chahar Padeshah.jpg|بندانگشتی|400px|[[مسجد چهار پادشاهان]] در لاهیجان، بقعهٔ چهار تن از شاهان کیایی بیه‌پیش است.]]

۱. [[سید امیر کیای مَلاطی]]، پسر حسن کیا، بنیان‌گذار حکومت خاندان کیاییان در [[گیلان]]. حکومت از (۷۶۳–۷۷۶) ه.ق

۲. [[سید علی کیا]] پسر امیرکیا، بیه‌پیش ۷۶۹ – ۷۹۱

۳. [[سید هادی کیا]] پسر امیرکیا، تنکابن، بیه‌پیش ۷۹۱ – ۷۹۷

۴. سید محمد پسر سید مهدی، رانکوه، بیه‌پیش ۷۹۷

۵. سید حسین کیا پسر سید علی‌کیا، لاهیجان، بیه‌پیش ۷۹۷–۷۹۸

۶. سیدرضا یا [[سید رضی کیا]] پسر سید علی‌کیا، لاهیجان ۷۹۸–۸۲۹

۷. سید حسین کیا، پسر سید علی‌کیا

۸. سید ناصر کیا پسر سید محمد، لاهیجان ۸۳۳

۹. سید حسین کیا نوهٔ سید علی‌کیا، لاهیجان ۸۳۳

۱۰. ناصر کیا پسر سید محمد – دور دوم حکومت، لاهیجان ۸۳۳–۸۵۰

۱۱. سید محمد پسر ناصرکیا، بیه‌پیش ۸۵۱ – ۸۳۳

۱۲. [[کارکیا میرزا علی|میرزا علی کیا]] پسر سلطان محمد، بیه‌پیش ۸۸۳ – ۹۰۹

۱۳. [[کارکیا سلطان حسن اول|سلطان حسن]] پسر سلطان محمد، بیه‌پیش ۹۰۹ – ۹۱۱

۱۴. [[کارکیا سلطان احمد|سلطان احمد اول]] فرزند سلطان حسن، بیه‌پیش ۹۱۱ – ۹۴۰

۱۵. کارکیا علی پسر سلطان احمد، بیه‌پیش ۹۴۰ – ۹۴۱

۱۶. [[کارکیا سلطان حسن دوم]] پسر سلطان احمد، بیه‌پیش ۹۴۱ – ۹۴۳

۱۷. [[خان احمد خان]] پسر کارکیا سلطان حسن، بیه‌پیش ۹۴۳ – ۱۰۰۰<ref>{{یادکرد وب |url=http://safiresabz.ir/component/k2/item/202-%D8%A2%D9%84-%D9%83%D9%90%D9%8A%D8%A7 |title=آل کِـیا<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --> |accessdate=۷ ژوئیه ۲۰۱۲ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108040745/http://safiresabz.ir/component/k2/item/202-%D8%A2%D9%84-%D9%83%D9%90%D9%8A%D8%A7 |archivedate=۸ ژانویه ۲۰۱۲ |dead-url=yes }}</ref>

{{شجره‌نامه کیاییان}}

== جستارهای وابسته ==
* [[کیومرث]]

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== منابع ==
* ظهیرالدین بن نصیرالدین مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، چاپ منوچهر ستوده، تهران ۱۳۴۷ش
* [http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=3128 تاریخ گیلان و دیلمستان]
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = پرتو| نام =افشین | پیوند نویسنده = افشین پرتو | عنوان = زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فکری برپایی فرمانروایی کیاییان | ژورنال = نخستین همایش ملی ایران‌شناسی |صفحات= | شماره = | مکان = تهران | ناشر = بنیاد ایران‌شناسی | تاریخ = خرداد ۱۳۸۱ | پیوند =| پی‌نوشت =}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = پناهی| نام =عباس | پیوند نویسنده = عباس پناهی | عنوان = چگونگی تغییر مذهب مردم گیلان از تشیع زیدی به تشیع دوازده امامی در عصر صفوی | ژورنال = فصلنامه شیعه‌شناسی |صفحات=۷۷ تا ۱۰۶ | شماره = ۲۶ | مکان = قم| ناشر = مؤسسه شیعه‌شناسی | تاریخ = تابستان ۱۳۸۸ | پیوند = http://www.noormags.ir/View/fa/articlepage/566291| پی‌نوشت =}}
* {{یادکرد ژورنال | نام خانوادگی = کناررودی| نام =قربانعلی| پیوند نویسنده = قربانعلی کناررودی |عنوان =علل تداوم حکومت سادات آل کیا در گیلان | ژورنال = فصلنامه شیعه‌شناسی |صفحات= ۱۴۷ تا ۱۷۸ | شماره = ۳۴| مکان = قم| ناشر = مؤسسه شیعه‌شناسی | تاریخ = تابستان ۱۳۹۰| پیوند = http://shistu.org/files/fa/pdf2/shiitestudies/Shiite%20Studies-34/5.pdf| پی‌نوشت =}}
* {{یادکرد وب | عنوان=KĀR KIĀ – Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=2017-04-12 | سال=2017 | پیوند=http://www.iranicaonline.org/articles/kar-kia | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2018-06-22}}

== جستارهای وابسته ==
* [[قیام غریب‌شاه گیلانی]]
* [[تاریخ گیلان]]

{{کیاییان}}
{{خاندان‌های حکومت‌گر گیلان}}
{{تاریخ تشیع در ایران}}
{{رده همسنگ نه}}

[[رده:کیاییان|کیاییان]]
[[رده:تاریخ گیلان]]
[[رده:ایران در سده ۱۵ (میلادی)]]
[[رده:ایران در سده ۱۶ (میلادی)]]
[[رده:تاریخ تالش]]
[[رده:سلسله‌های مسلمان ایران]]
[[رده:سلسله‌های شیعه]]
[[رده:زیدی‌ها]]

title: کارکیاییان ·

پایتخت: لاهیجان

دین(ها): اسلام تشیع زیدی و سپس امامی (مذهب رسمی)

حکومت: پادشاهی

سید علی کیا

• بنیانگذاری: ۱۳۸۹ (میلادی)، ۷۶۹ هجری قمری

• فروپاشی:
سال ۱۰۰۰ هجری قمری
۱۵۹۲ (میلادی)، ۱۰۰۰ قمری

پیشین: پسین

| | خداوندان الموت | | | ناصروند |: | صفویان |


text:
# سیارک ۱۵۱۴۴
سیارک ۱۵۱۴۴ (به انگلیسی: 15144 Araas، نام‌گذاری: 2000EK114) پانزده هزار و صد و چهل و چهارمین سیارک کشف شده‌است که در ۹ مارس ۲۰۰۰ کشف شد.
قدر مطلق سیارک برابر ۲۰.۴ است.

title: سیارک ۱۵۱۴۴

wikitext:
{{جعبه اطلاعات سیاره
|نام=سیارک ۱۵۱۴۴
| سیاره کوچک = yes
| bgcolour = #FFFFC0
|تصویر=
|کاشف=
|مبدا=مه ۱۴, ۲۰۰۸
|اوج=۲.۶۵۶۵۳۷۲
|حضیض=۱.۹۶۶۷۷۶۶
|تاریخ_کشف=همارس ۹, ۲۰۰۰
|نیم‌محور بزرگ=
|خروج از مرکز=۰.۱۴۹۱۹۱۸
|انحراف=۶.۰۳۷۳۶
|آنومالی متوسط=۵۱.۶۳۶۵۵
|ابعاد=
|طبقه‌بندی (سیاره کوچک)=
|جرم=
|چگالی=
|گرانش سطحی=
|سرعت فرار=
|آلبدو=
|دما=
|قدر مطلق=
|تناوب=۱۲۸۳.۷۵۸۹۳۷۵
|میانگین سرعت=
}}
'''سیارک ۱۵۱۴۴''' {{به انگلیسی|15144 Araas|[[نام‌گذاری موقت سیارک‌ها|نام‌گذاری]]: 2000EK114}} پانزده هزار و صد و چهل و چهارمین [[سیارک]] کشف شده‌است<ref>طبق [http://www.iau.org/public_press/themes/naming/#minorplanets اینجا] شماره سیارک معرف شماره کشف شدن آنهاست.</ref> که در [[۹ مارس]] [[۲۰۰۰ (میلادی)|۲۰۰۰]] کشف شد.<ref>{{یادکرد | عنوان = فهرست سیارک‌های شماره‌دار | پیوند = http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt | ژورنال= |نشریه=[[دانشگاه هاروارد]]}} بازیابی‌شده در تاریخ ۲۸ سپتامبر ۲۰۰۹</ref>

[[قدر مطلق (ستاره‌شناسی)|قدر مطلق]] سیارک برابر ۲۰.۴ است.<ref>{{یادکرد وب |url=http://starbase.jpl.nasa.gov/msx-a-spirit3-5-sbn0003-mimps-v1.0/as2004_0001/data/simps04/addl.tab |title=نسخه آرشیو شده |accessdate=۲ اکتبر ۲۰۰۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190513214415/https://starbase.jpl.nasa.gov/msx-a-spirit3-5-sbn0003-mimps-v1.0/as2004_0001/data/simps04/addl.tab |archivedate=۱۳ مه ۲۰۱۹ |dead-url=yes }}</ref>
== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد-ویکی
|پیوند =http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=15144_Araas&redirect=no&useskin=monobook&oldid=382447254
 |عنوان = 15144 Araas
|زبان =انگلیسی
|بازیابی =۲۳ فوریه ۲۰۱۱}}
== پیوند به بیرون ==
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=15144+Araas سیارک در دادگان اجرام کوچک ناسا]
{{سیارک‌ها|۱۵۱۴۴}}

{{سیارک-خرد}}

[[رده:اجرام آسمانی کشف‌شده در سال ۲۰۰۰ (میلادی)]]
[[رده:سیارک‌های ۱۵۱۰۰ تا ۱۵۱۹۹|۱۵۱۴۴]]
[[رده:سیارک‌های کمربند اصلی]]
[[رده:فهرست‌های سیارک‌ها بر پایه شماره]]

title: سیارک ۱۵۱۴۴

تاریخ کشف: همارس ۹, ۲۰۰۰

title: ویژگی‌های مداری

ویژگیهای مداری: مبدأ مه ۱۴, ۲۰۰۸

تناوب مداری: ۱۲۸۳.۷۵۸۹۳۷۵


text:
# چک کیتا
چک کیتا (انگلیسی: Cheick Keita؛ زادهٔ ۱۶ آوریل ۱۹۹۶) بازیکن فوتبال اهل فرانسه است.
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به باشگاه فوتبال پاریس اف سی اشاره کرد.
وی همچنین در تیم ملی فوتبال زیر بیست سال فرانسه بازی کرده‌است.

title: چک کیتا

wikitext:
{{Infobox football biography
| name = چک کیتا
| image =
| image_size =
| caption =
| fullname = چک کیتا<ref>{{cite web |url=https://www.efl.com/siteassets/efl-documents/efl-professional-retain-list--free-transfers---2017-18.pdf |title=Club list of registered players: As at 19th May 2018: Birmingham City |publisher=English Football League |page=5 |access-date=16 June 2018}}</ref>
| birth_date = {{birth date and age|1996|4|16|df=y}}<ref name=Entella>{{cite web |url=http://entella.it/stagione/rosa/giocatore/82.html |title=Cheick Keita |publisher=Virtus Entella |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024182106/http://entella.it/stagione/rosa/giocatore/82.html |archive-date=24 October 2016}}</ref><ref name=Polyvalence/>
| birth_place = [[پاریس]]
| height = 1.82 متر
| position = [[مدافع]]
| currentclub = [[باشگاه فوتبال اچ‌ان‌کی گوریتسا]]
| clubnumber = ۳۳
| youthyears1 =
| youthclubs1 = FC Solitaires
| youthyears2 =
| youthclubs2 = [[باشگاه فوتبال پاریس اف سی]]
| youthyears3 = {{۰|۰۰۰۰}}–۲۰۱۱
| youthclubs3 = [[مرکز آکادمی فوتبال کلیر فونتین]]
| youthyears4 = ۲۰۱۱–۲۰۱۴
| youthclubs4 = [[باشگاه فوتبال موناکو]]
| youthyears5 = ۲۰۱۴–۲۰۱۵
| youthclubs5 = [[باشگاه فوتبال ویرتوس انتلا]]
| years1 = ۲۰۱۵–۲۰۱۷
| clubs1 = [[باشگاه فوتبال ویرتوس انتلا]]
| caps1 = ۴۵
| goals1 = ۰
| years2 = ۲۰۱۷–۲۰۲۰
| clubs2 = [[باشگاه فوتبال بیرمنگام سیتی]]
| caps2 = ۱۱
| goals2 = ۰
| years3 = ۲۰۱۷–۲۰۱۸
| clubs3 = ← [[باشگاه فوتبال بولونیا]] (قرضی)
| caps3 = ۳
| goals3 = ۰
| years4 = ۲۰۱۸–۲۰۱۹
| clubs4 = ← [[باشگاه فوتبال اوپن]] (قرضی)
| caps4 = ۲۴
| goals4 = ۲
| years5 = ۲۰۲۱–
| clubs5 = [[باشگاه فوتبال اچ‌ان‌کی گوریتسا]]
| caps5 = ۲۲
| goals5 = ۰
| nationalyears1 =
| nationalteam1 = تیم ملی فوتبال زیر بیست سال فرانسه
| nationalcaps1 = ۱
| nationalgoals1 = ۰
| club-update = ۱۲:۰۰, ۷ نوامبر ۲۰۲۱ (UTC)
| nationalteam-update =
| sport = [[فوتبال]]
| nationality = [[فرانسه]]
}}
'''چک کیتا''' ({{lang-en|Cheick Keita}}؛ زادهٔ {{birth date|1996|4|16|df=y}}<ref name=entella>{{cite web |url=http://entella.it/stagione/rosa/giocatore/82.html |title=cheick keita |publisher=virtus entella |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024182106/http://entella.it/stagione/rosa/giocatore/82.html |archive-date=24 october 2016}}</ref>) [[بازیکن فوتبال]] اهل [[فرانسه]] است.

از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به [[باشگاه فوتبال پاریس اف سی]] اشاره کرد.

وی همچنین در تیم ملی فوتبال [[Mali national under-20 football team|زیر بیست سال فرانسه]] بازی کرده‌است.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله|۲}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cheick_Keita&oldid=1053994758|عنوان = Cheick Keita|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۶ مارس ۲۰۲۲}}

{{بازیکن فوتبال-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:کیتا، چک}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:افراد فرانسوی مالیایی‌تبار]]
[[رده:بازیکنان باشگاه اچ‌ان‌کی گریتسا]]
[[رده:بازیکنان باشگاه اوپن]]
[[رده:بازیکنان باشگاه بولونیا]]
[[رده:بازیکنان باشگاه بیرمنگام سیتی]]
[[رده:بازیکنان باشگاه موناکو]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ویرتوس انتلا]]
[[رده:بازیکنان تیم ملی زیر فوتبال ۲۰ سال مالی]]
[[رده:بازیکنان سری آ]]
[[رده:بازیکنان فوتبال اهل پاریس]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل فرانسه]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل مالی]]
[[رده:بازیکنان فوتبال دور از وطن در انگلستان]]
[[رده:بازیکنان فوتبال دور از وطن در ایتالیا]]
[[رده:بازیکنان فوتبال دور از وطن در بلژیک]]
[[رده:بازیکنان فوتبال دور از وطن در کرواسی]]
[[رده:بازیکنان فوتبال سری بی]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مهاجر اهل فرانسه]]
[[رده:بازیکنان لیگ برتر فوتبال بلژیک]]
[[رده:بازیکنان لیگ فوتبال کرواسی]]
[[رده:بازیکنان لیگ فوتبال انگلستان]]
[[رده:زادگان ۱۹۹۶ (میلادی)]]
[[رده:مدافعان فوتبال]]

title: چک کیتا

نام کامل: چک کیتا

زادروز: ۱۶ آوریل ۱۹۹۶ (۲۸ سال)

زادگاه: پاریس

پست: مدافع

title: اطلاعات باشگاهی

باشگاه کنونی: باشگاه فوتبال اچ‌ان‌کی گوریتسا

شمارهٔ پیراهن: ۳۳

title: باشگاه‌های جوانان

مرکز آکادمی فوتبال کلیر فونتین

باشگاه فوتبال موناکو

باشگاه فوتبال ویرتوس انتلا

title: باشگاه‌های حرفه‌ای*

سالها: باشگاه‌ها · بازی† · (گل)†

باشگاه فوتبال ویرتوس انتلا · ۴۵ · (۰)

باشگاه فوتبال بیرمنگام سیتی · ۱۱ · (۰)

← باشگاه فوتبال بولونیا (قرضی) · ۳ · (۰)

← باشگاه فوتبال اوپن (قرضی) · ۲۴ · (۲)

باشگاه فوتبال اچ‌ان‌کی گوریتسا · ۲۲ · (۰)


text:
# فندری
فندری، روستایی است از توابع بخش مرکزی شهرستان قائم‌شهر در استان مازندران ایران.

## جمعیت
این روستا در بالاتجن قرار داشته و براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته، جمعیت آن ۵۰۷نفر (۱۲۲خانوار) بوده‌است.

title: فندری

wikitext:
{{Coord|36|27|2|N|52|47|44|E|type:city_scale:50000_region:IR|display=title|notes=<ref>{{یادکرد وب |url=http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4572&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR |title=: کمیته تخصصی نام نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران :<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات --> |accessdate=۱۹ ژوئیه ۲۰۱۱ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110829094415/http://geonames.ncc.org.ir/HomePage.aspx?TabID=4572&Site=geonames.ncc.org&Lang=fa-IR |archivedate=۲۹ اوت ۲۰۱۱ |dead-url=yes }}</ref>}}
{{جعبه اطلاعات روستای ایران
|نام رسمی=فندری
|عرض جغرافیایی =36.446568
|طول جغرافیایی =52.796753
|تصویر=
|اندازه تصویر=
|توضیح تصویر=
|استان=مازندران
|شهرستان=قائم‌شهر
|بخش=[[بخش مرکزی شهرستان قائم‌شهر|مرکزی]]
|دهستان=بالاتجن
|نام بومی= فندری
|نام دیکر=فندری
|نام قدیمی= فندری
|تاریخ بنیان‌گذاری=
|جمعیت = ۵۰۷نفر
|رشد جمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|مساحت=
28 هکتار شالیزار
120 هکتار باغ
1 هکتار دیم

|ارتفاع=
|کد آماری    =۳۲۵۵۲۲
|پیش‌شماره=
|وبگاه=www.fenderi.ir
|پانویس=
}}
'''فندری'''، روستایی است از توابع بخش [[بخش مرکزی شهرستان قائم‌شهر|مرکزی]] [[شهرستان قائم‌شهر]] در [[استان مازندران]] [[ایران]].

== جمعیت ==
این روستا در [[دهستان بالاتجن|بالاتجن]] قرار داشته و براساس آخرین سرشماری [[مرکز آمار ایران]] که در سال ۱۳۸۵ صورت گرفته، جمعیت آن ۵۰۷نفر (۱۲۲خانوار) بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/abadifil/02.xls |title=درگاه ملی آمار ایران |accessdate=۵ ژوئن ۲۰۱۰ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071008011242/http://www.sci.org.ir/content/userfiles/_census85/census85/natayej/abadifil/02.xls |archivedate=۸ اکتبر ۲۰۰۷ |dead-url=yes }}</ref>

== منابع ==
{{پانویس}}
{{شهرستان قائم‌شهر|بخش مرکزی}}

[[رده:روستاهای شهرستان قائم‌شهر]]

title: فندری

استان: مازندران

شهرستان: قائم‌شهر

بخش: مرکزی

دهستان: بالاتجن

جمعیت: ۴۵۰ نفر (سرشماری ۹۵)