text:
# دلار آمریکا
دلار ایالات متحده (به انگلیسی: United States dollar) پول رایج و رسمی در ایالات متحده آمریکا است. کنگره ایالات متحده آمریکا در ۶ ژوئیه ۱۷۸۵ دلار را پول رایج جدید آن کشور قرار داد.
دلار آمریکا به صورت اسکناس فدرال رزرو در گردش است.
دلار آمریکا، جزء ده پول قدرتمند دنیا در سال ۲۰۲۳ معرفی شده است.

## ریشه‌شناسی
دلار (به انگلیسی: Dollar) در زبان انگلیسی، دالِر تلفظ می‌شود. پیش از استقلال ایالات متحده یعنی در ۴ ژوئیه ۱۷۷۶، پول انگلستان (لیره) در ۱۳ مهاجرنشین انگلیسی آمریکای شمالی رایج بود. در جریان انقلاب، آمریکایی‌ها سکه نقره‌ای اسپانیا به نام «دالر» را که در مکزیک رایج بود، وسیله داد و ستد قرار دادند و به همین دلیل نام پول ملی خود را «دالر» گذاشتند.
سکه دلار نقره‌ای از قرن چهاردهم بیش از سه قرن به نام «تالر، دالر، تلار و دلار» در اروپا رایج بود که اسپانیایی‌ها آن را حفظ کردند و به مستعمرات خود در قاره آمریکا منتقل ساختند.

## تاریخ
تاریخ دلار به بیش از ۲۰۰ سال برمی گردد نظر به اینکه کنگره قاره‌ای ایالات متحده آمریکا اجازه به انتشار دلار آمریکا در تاریخ ۸ اوت ۱۷۸۶ داد. اصطلاح دلار به‌طور عام از تاریخ استعماری ایالات متحده آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است به زمانی که سکه هشت رئالی (دلار اسپانیایی) توسط مردم اسپانیا در سراسر اسپانیای نو استفاده می‌شده است، اشاره دارد. اگرچه چندین نظام پولی در اوایل جمهوری پیشنهاد شد. دلار توسط کنگره برای انتشار در انواع سکه‌ها و اسکناس‌های مختلف پذیرفته شد.

## نقش دلار در اقتصاد آمریکا
مرکزیت دلار به عنوان ارز ذخیرهٔ جهانی این امتیازات چشم‌گیر را به اقتصاد آمریکا داده است، آمریکا ضمن داشتن کسری تراز پرداخت‌های عظیم، می‌تواند هزینه و سرمایهٔ مصرفی را فراتر از تولید داخلی تأمین کند و به سرمایه‌گذاری‌هایی دست زند که بسیار بیشتر از اندوخته‌های داخلی آن است، زیرا خارجی‌ها علاقه‌مندند دارایی‌های خود را به دلار افزایش دهند. شاخص دلار ایالات متحده آمریکا که به ارزش دلار ایالات متحده شناخته می‌شود مهم‌ترین شاخص برای سنجیدن ارزش دلار در میان بقیه ارزهای جهان است.

## نماد دلار
علامت $ برای دلار آمریکا و بسیاری از کشورهای دیگر استفاده می‌شود. در قرن ۱۸ میلادی ps برای پزو استفاده می‌شد و به مرور دو حرف s و p به هم چسبیده شده و علامت $ را تشکیل دادند. اس با خط عمودی «$» که علامت بین‌المللی دلار است نیز از اسپانیایی‌ها اقتباس شده که پول خود را با علامت P (پی) مشخص می‌کردند و این "P" در آمریکای شمالی به تدریج و در جریان نوشتن به شکل «$» درآمد.

## سکه
سکه‌های رسمی ایالات متحده آمریکا که از سال ۱۷۹۲ تاکنون مورد استفاده قرار می‌گیرند
| ارزش   | اسم      | روی سکه | پشت سکه | طرح رو            | طرح پشت                     |
| ------ | -------- | ------- | ------- | ----------------- | --------------------------- |
| سنت ۱¢ | پنی      |         |         | آبراهام لینکلن    | سپر متحد                    |
| ۵¢     | نیکل     |         |         | توماس جفرسون      | مانتیسلو                    |
| ۱۰¢    | دایم     |         |         | فرانکلین روزولت   | شاخه زیتون، شاخه بلوط، مشعل |
| ۲۵¢    | کوارتر   |         |         | جورج واشینگتن     | مختلف، ۵طرح در هر سال       |
| ۵۰¢    | نیم دلار |         |         | جان اف کندی       | مهر رئیس‌جمهور               |
| $۱     | سکه دلار |         |         | شخص بومی و فرزندش | مختلف، هرسال یک طرح جدید    |

## اسکناس
| ارزش | طرح روی اسکناس | طرح پشت اسکناس | طرح رو              | طرح پشت          |
| ---- | -------------- | -------------- | ------------------- | ---------------- |
| ۱$   |                |                | جورج واشینگتن       | نشان آمریکا      |
| ۲$   |                |                | توماس جفرسون        | اعلان استقلال    |
| ۵$   |                |                | آبراهام لینکلن      | یادبود لینکلن    |
| ۱۰$  |                |                | الکساندر همیلتون    | وزارت خزانه داری |
| ۲۰$  |                |                | اندرو جکسون         | کاخ سفید         |
| ۵۰$  |                |                | یولیسیز سایمن گرانت | کنگره آمریکا     |
| ۱۰۰$ |                |                | بنجامین فرانکلین    | تالار استقلال    |

## اسکناس‌های بدل به نقره
- $10 (Fr.285a)
رابرت موریس
- $20 (Fr.307)
استفان دکاتور
- $50 (Fr.324)
ادوارد اورت

- $100 (Fr.337b)
جیمز مونرو
- $500 (Fr.345a)
چارلز سومنر
- $1,000 (Fr.346a)
ویلیام ال. مارسی

- $10 (Fr.287)
رابرت موریس
- $20 (Fr.311)
استفان دکاتور
- $50 (Fr.327)
ادوارد اورت

- $100 (Fr.340)
جیمز مونرو
- $500 (Fr.345c)
چارلز سامنر
- $1,000 (Fr.346d)
ویلیام مارسی

- $1 (Fr.217)
مارتا واشینگتن
- $2 (Fr.242)
وینفیلد اسکات هنکاک
- $5 (Fr.264)
یولیسیز سایمن گرانت

- $10 (Fr.291)
توماس ای. هندریکس
- $20 (Fr.316)
دنیل منینگ

- $1 (Fr.223)
مارتا واشینگتن
- $2 (Fr.246)
ویلیام ویندوم
- $5 (Fr.267)
اولیسس گرنت
- $10 (Fr.298)
توماس ای. هندریکس

- $20 (Fr.317)
دنیل منینگ
- $50 (Fr.331)
ادوارد اورت
- $100 (Fr.344)
جیمز مونرو
- $1000 (Fr.346e)
ویلیام مارسی

- $1 (Fr.224)
- $2 (Fr.247)
- $5 (Fr.270)

- $1 (Fr.226)
آبراهام لینکلن & اولیسس گرنت
- $2 (Fr.249)
جرج واشینگتن
- $5 (Fr.271)
رانینیگ انتلوپ

- $10 (Fr.302)
توماس ای. هندریکس

- $1 (Fr.239)
جرج واشینگتن
- $5 (Fr.282)
آبراهام لینکلن

- $1 (Fr.1600)
جرج واشینگتن
- $1 (Fr.1606)
جرج واشینگتن
- $1 (Fr.1607)
جرج واشینگتن
- $1 (Fr.1619)
جرج واشینگتن

- $5 (Fr.1650)
آبراهام لینکلن
- $5 (Fr.1655)
آبراهام لینکلن

- $10 (Fr.1700)
الکساندر همیلتون
- $10 (Fr.1701)
الکساندر همیلتون
- $10 (Fr.1706)
الکساندر همیلتون

- $1 (Fr.2300)
جرج واشینگتن
- $1 (Fr.2306)
جرج واشینگتن
- $5 (Fr.2307)
آبراهام لینکلن
- $10 (Fr.2309)
الکساندر همیلتون

## در ایران
نرخ دلار در ایران و تغییرات و جهش‌های آن، به عنوان مهم‌ترین ارز جهانی، اهمیت زیادی در شاخص‌های اقتصادی ایران معاصر داشته است. در دوران رضاشاه به علت بحران‌هایی همچون رکود جهانی و جنگ جهانی دوم، از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۲۱، نرخ دلار در ایران از ۱۴ ریال به ۱۷ رسید. نخستین جهش ارزی با اشغال ایران توسط متفقین در طول جنگ جهانی دوم رخ داد که نرخ دلار در ایران با حدود کمتر از دو برابر افزایش، از ۱۷ ریال به ۳۲ ریال رسید. در دوران محمدرضا پهلوی، ابتدا از حوالی ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ که با وقوع مجموعه‌ای از بحران‌های داخلی و خارجی مانند کاهش فروش نفت و تحریم‌های نفتی همزمان بود، نرخ دلار آمریکا تا سه برابر نیز افزایش پیدا کرد، اما با آغاز دوران ثبات و رشد اقتصادی در ایران، یعنی از سال ۱۳۳۲ تا وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، دلار آمریکا در طول ۲۵ سال بیش از ده درصد از ارزش خود را در برابر ریال از دست داد و از ۸۰ ریال به ۷۰ ریال رسید. وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد.

### ادعای تولید دلار در ایران
در سال ۱۳۹۶ برخی از نشریات ایرانی به نقل از نشریات اروپایی، مدعی شدند که جمهوری اسلامی ایران از فوریه ۲۰۰۴، یک کارگاه مجهز چاپ اسکناس ارزهای غربی از جمله دلار را در شرق تهران راه اندازی کرده است. که در پی آن مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران آن را تکذیب کردند.

## ارزها با بیشترین چرخش در بازار جهان
| رتبه       | ارزها         | کد ایزو ۴۲۱۷ (نشان) | ٪ سهم روزانه (۱۶ سپتامبر ۲۰۱۹) |
| ---------- | ------------- | ------------------- | ------------------------------ |
| ۱          | دلار آمریکا   | USD (US$)           | ۸۸٫۳%                          |
| ۲          | یورو          | EUR (€)             | ۳۲٫۳٪                          |
| ۳          | ین ژاپن       | JPY (¥)             | ۱۶٫۸٪                          |
| ۴          | پوند استرلینگ | GBP (£)             | ۱۲٫۸٪                          |
| ۵          | دلار استرالیا | AUD (A$)            | ۶٫۸٪                           |
| ۶          | دلار کانادا   | CAD (C$)            | ۵٫۰٪                           |
| ۷          | فرانک سوئیس   | CHF (Fr)            | ۵٫۰٪                           |
| ۸          | یوان چین      | CNY (元)            | ۴٫۳٪                           |
| ۹          | دلار هنگ کنگ  | HKD (HK$)           | ۳٫۵٪                           |
| ۱۰         | دلار نیوزیلند | NZD (NZ$)           | ۲٫۱٪                           |
| ۱۱         | کرون سوئد     | (kr) SEK            | ۲٫۰٪                           |
| ۱۲         | وون کره جنوبی | (₩) KRW             | ۲٫۰٪                           |
| ۱۳         | دلار سنگاپور  | SGD (S$)            | ۱٫۸%                           |
| ۱۴         | کرون نروژ     | NOK (kr)            | ۱٫۸٪                           |
| ۱۵         | پزو مکزیک     | MXN ($)             | ۱٫۷٪                           |
| دیگر ارزها | دیگر ارزها    | دیگر ارزها          | ۱۳٫۸٪                          |
| جمع کل     | جمع کل        | جمع کل              | ۲۰۰٪                           |

## یادداشت
1. ↑  همراه با سکه‌های سنتاوو تیمور شرقی
2. ↑  همراه با سکه‌های سنتاوو اکوادور
3. ↑  همراه با سکه‌های بالبوآ پاناما
4. ↑  ارز رسمی برای معاملات دولتی زیمبابوه
5. ↑  دلار آمریکا، ریال ایران و روپیه پاکستان به‌طور گسترده پذیرفته شده است.
6. ↑  برای خریدهای بزرگ خیلی استفاده می‌شود.
7. ↑  دلار باهاما با ارزش ۱=۱ با دلار آمریکا تثبیت شده است، هر دو قابل تعویض هستند.
8. ↑  دلار باربادوس در حدود ۲Bds$=۱$ تثبیت شده است، هر دو ارز در این کشور پذیرفته شده است. منبع: What is the local currency? بایگانی‌شده  در ۱ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine، سرمایه‌گذاری باربادوس
9. ↑  همراه با ریل کامبوج
10. ↑  همراه با پزو کلمبیا
11. ↑  سکه‌های ایالات متحده همزمان با سکه‌های کانادایی در گردش است و به‌طور گسترده‌ای پذیرفته می‌شود
12. ↑  همراه با کولون کاستاریکا
13. ↑  دینار عراق در حدود ۲د. ع=۱$ تثبیت شده است، هر دو پذیرفته شده‌اند.
14. ↑  همراه با دلار جامائیکا
15. ↑  همراه با تنگه قزاقستان
16. ↑  همراه با کیپ لائوس
17. ↑  دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار پوند لبنان با نرخ ثابت ۱۵۰۰£=۱$ استفاده می‌شود.
18. ↑  همراه با پزوی مکزیک
19. ↑  همراه با توگروگ مغولستان
20. ↑  در کنار کیات میانمار
21. ↑  در کنار کوردوبا نیکاراگوئه
22. ↑  دلار ایالات متحده در کنار رنمینبی به عنوان یک ارز جایگزین استفاده می‌شود
23. ↑  دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار گوارانی پاراگوئه استفاده می‌شود
24. ↑  دلار ایالات متحده در کنار سول جدید پرو در مناطق توریستی شلوغ به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. خریدهای بزرگ نیز اغلب با دلار تعریف می‌شوند.
25. ↑  در کنار طلای ساموآ
26. ↑  دلار ایالات متحده در کنار شیلینگ سومالی به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد
27. ↑  دلار ایالات متحده در کنار دلار سورینام به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد
28. ↑  دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار پزوی اروگوئه استفاده می‌شود
29. ↑  دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار بولیوار ونزوئلا استفاده می‌شود
30. ↑  همراه با دلار کارائیب شرقی
31. ↑  همراه با پوند سنت هلن
32. ↑  همراه با دلار برمودا
33. ↑  همراه با دلار نیوزیلند
34. ↑  دلار آمریکا به‌طور گسترده‌ای در کنار دلار کانادا در منطقه گردشگری مورد استفاده قرار می‌گیرد
35. 1 2  دلار آمریکا به‌طور گسترده‌ای توسط مردم محلی استفاده می‌شود.

title: دلار آمریکا

wikitext:
{{برای|نوسانات قیمت دلار|بحران جهش نرخ ارز در ایران}}
{{infobox currency
| currency_name = دلار ایالات متحده آمریکا
| currency_name_in_local = United States dollar ([[زبان انگلیسی|انگلیسی]]){{-}}Dólar estadounidense ([[زبان اسپانیایی|اسپانیایی]]){{-}}Dollar américain ([[زبان فرانسوی|فرانسوی]])
| image_1 = USDnotesNew.png
| image_background_1 =
| image_title_1 = اسکناس‌های دلار آمریکا
| image_width_1 = 300px
| image_2 =
| image_background_2 =
| image_title_2 =
| image_width_2 =
| iso_code = USD
| iso_number = ۸۴۰
| iso_exponent = ۲
| issuing_authority = [[فدرال رزرو]]
| issuing_authority_title =
| issuing_authority_website = {{نشانی وب|www.federalreserve.gov}}
| date_of_introduction_source =
| using_countries = '''{{پرچم|آمریکا}}'''{{-}}
{{Collapsible list|title = '''کشورهای غیر آمریکایی (۸)'''
|{{پرچم|تیمور شرقی}}<ref>{{cite web|url=https://www.bancocentral.tl/en/go/banknotes-in-circulation|title=Central Bank of Timor-Leste|accessdate=Mar 22, 2017|quote=The official currency of Timor-Leste is the United States dollar, which is legal tender for all payments made in cash.}}</ref><ref group="یادداشت">همراه با [[سکه‌های سنتاوو تیمور شرقی]]</ref>{{-}}{{پرچم|اکوادور}}<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|title=Ecuador|publisher=[[CIA World Factbook]]|accessdate=October 17, 2018|date=October 18, 2010|quote=The dollar is legal tender|archive-date=۱۲ ژوئن ۲۰۰۷|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html|url-status=dead}}</ref><ref group="یادداشت">همراه با [[سکه‌های سنتاوو اکوادور]]</ref>{{-}}{{پرچم|السالوادور}}<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html|title=El Salvador|publisher=[[CIA World Factbook]]|accessdate=October 17, 2018|date=October 21, 2010|quote=The US dollar became El Salvador's currency in 2001|archive-date=۲۷ دسامبر ۲۰۱۸|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227020052/https://www.cia.gov/library/Publications/the-world-factbook/geos/es.html|url-status=dead}}</ref>{{-}}{{پرچم|میکرونزی}}{{-}}{{پرچم|جزایر مارشال}}{{-}}{{پرچم|پالائو}}{{-}}{{پرچم|پاناما}}<ref group="یادداشت">همراه با سکه‌های [[بالبوآ پاناما]]</ref>{{-}}{{پرچم|زیمبابوه}}<ref group="یادداشت">ارز رسمی برای معاملات دولتی زیمبابوه</ref>
}}
{{Collapsible list|title = '''سرزمین‌های وابسته غیر آمریکایی (۳)'''
|{{پرچم|جزایر ویرجین بریتانیا}}
|{{پرچم|جزایر کارائیب هلند}}
|{{پرچم|جزایر تورکس و کایکوس}}
}}
| unofficial_users = {{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;
|title = '''کشورهای دیگر (۴۰)'''
|{{پرچم|افغانستان}}<ref group="یادداشت">دلار آمریکا، [[ریال ایران]] و [[روپیه پاکستان]] به‌طور گسترده پذیرفته شده است.</ref>{{-}}{{پرچم|آنگولا}}{{-}}{{پرچم|آرژانتین}}<ref group="یادداشت">برای خریدهای بزرگ خیلی استفاده می‌شود.</ref>{{-}}{{پرچم|باهاما}}<ref group="یادداشت">[[دلار باهاما]] با ارزش ۱=۱ با دلار آمریکا تثبیت شده است، هر دو قابل تعویض هستند.</ref>{{-}}{{پرچم|باربادوس}}<ref group="یادداشت">[[دلار باربادوس]] در حدود ۲Bds$=۱$ تثبیت شده است، هر دو ارز در این کشور پذیرفته شده است. منبع: [https://www.investbarbados.org/faq_visiting.php#currency What is the local currency?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190501174609/https://www.investbarbados.org/faq_visiting.php#currency |date=1 مه 2019}}، سرمایه‌گذاری باربادوس</ref>{{-}}{{پرچم|بلیز}}{{-}}{{پرچم|بولیوی}}{{-}}{{پرچم|کامبوج}}<ref group="یادداشت">همراه با [[ریل کامبوج]]</ref>{{-}}{{پرچم|شیلی}}{{-}}{{پرچم|کلمبیا}}<ref group="یادداشت">همراه با [[پزو کلمبیا]]</ref>{{-}}{{پرچم|کانادا}}<ref group="یادداشت">سکه‌های ایالات متحده همزمان با سکه‌های کانادایی در گردش است و به‌طور گسترده‌ای پذیرفته می‌شود</ref>{{-}}{{پرچم|کاستاریکا}}<ref group="یادداشت">همراه با [[کولون کاستاریکا]]</ref>{{-}}{{پرچم|جمهوری دومینیکن}}{{-}}
{{پرچم|جمهوری دموکراتیک کنگو}}{{-}}
{{پرچم|غنا}}{{-}}{{پرچم|گواتمالا}}{{-}}{{پرچم|گویان}}{{-}}{{پرچم|هائیتی}}{{-}}{{پرچم|هندوراس}}{{-}}{{پرچم|عراق}}<ref group="یادداشت">[[دینار عراق]] در حدود ۲د. ع=۱$ تثبیت شده است، هر دو پذیرفته شده‌اند.</ref>{{-}}{{پرچم|جامائیکا}}<ref group="یادداشت">همراه با [[دلار جامائیکا]]</ref>{{-}}{{پرچم|قزاقستان}}<ref group="یادداشت">همراه با [[تنگه قزاقستان]]</ref>{{-}}{{پرچم|لائوس}}<ref group="یادداشت">همراه با [[کیپ لائوس]]</ref>{{-}}{{پرچم|لبنان}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار [[پوند لبنان]] با نرخ ثابت ۱۵۰۰£=۱$ استفاده می‌شود.</ref>{{-}}{{پرچم|لیبریا}}{{-}}{{پرچم|مکزیک}}<ref group="یادداشت">همراه با [[پزوی مکزیک]]</ref>{{-}}{{پرچم|مغولستان}}<ref group="یادداشت">همراه با [[توگروگ مغولستان]]</ref>{{-}}{{پرچم|میانمار}}<ref group="یادداشت">در کنار [[کیات میانمار]]</ref>{{-}}{{پرچم|نیکاراگوئه}}<ref group="یادداشت">در کنار [[کوردوبا نیکاراگوئه]]</ref>{{-}}
{{پرچم|کره شمالی}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده در کنار [[رنمینبی]] به عنوان یک ارز جایگزین استفاده می‌شود</ref><ref>{{cite web|url=http://en.people.cn/200402/17/eng20040217_134974.shtml|title=RMB increases its influence in neighboring areas|website=en.people.cn}}</ref>{{-}}
{{پرچم|پاراگوئه}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار [[گوارانی پاراگوئه]] استفاده می‌شود</ref>{{-}}{{پرچم|پرو}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده در کنار [[سول جدید پرو]] در مناطق توریستی شلوغ به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. خریدهای بزرگ نیز اغلب با دلار تعریف می‌شوند.</ref>{{-}}{{پرچم|ساموآ}}<ref group="یادداشت">در کنار [[طلای ساموآ]]</ref>{{-}}{{پرچم|سائوتومه و پرنسیپ}}{{-}}{{پرچم|سیرالئون}}{{-}}{{پرچم|سومالی}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده در کنار [[شیلینگ سومالی]] به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد</ref>{{-}}{{پرچم|سورینام}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده در کنار [[دلار سورینام]] به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد</ref>{{-}}{{پرچم|ترینیداد و توباگو}}{{-}}{{پرچم|اروگوئه}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار [[پزوی اروگوئه]] استفاده می‌شود</ref>{{سخ}}{{پرچم|ونزوئلا}}<ref group="یادداشت">دلار ایالات متحده به‌طور گسترده‌ای در کنار [[بولیوار ونزوئلا]] استفاده می‌شود</ref>}}
{{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;
|title = '''سرزمین‌های وابسته غیر آمریکایی (۶)'''
|{{پرچم|آنگویلا}} {{کوچک|(بریتانیا)}}<ref group="یادداشت">همراه با [[دلار کارائیب شرقی]]</ref>{{سخ}}{{پرچم|اسنشن}} {{کوچک|(بریتانیا)}}<ref group="یادداشت">همراه با [[پوند سنت هلن]]</ref>{{-}}{{پرچم|برمودا}} {{کوچک|(بریتانیا)}}<ref group="یادداشت">همراه با [[دلار برمودا]]</ref>{{-}}{{پرچم|قلمرو اقیانوس هند بریتانیا}} {{کوچک|(بریتانیا)}}<ref>[http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all FCO country profile] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100610203832/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all |date=June 10, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://greenwichmeantime.com/time-zone/asia/british-indian-ocean-territory/currency-british-indian-ocean-territory/ |title=British Indian Ocean Territory Currency |publisher=Wwp.greenwichmeantime.com |date=March 6, 2013 |accessdate=October 17, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200313045226/https://greenwichmeantime.com/time-zone/asia/british-indian-ocean-territory/currency-british-indian-ocean-territory/ |archivedate=13 مارس 2020 |dead-url=yes}}</ref>{{-}}{{پرچم|جزایر کیمن}} {{کوچک|(بریتانیا)}}{{-}}{{پرچم|جزایر پیت‌کرن}} {{کوچک|(بریتانیا)}}<ref group="یادداشت">همراه با [[دلار نیوزیلند]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.demtullpitcairn.com/2016JanFebMarch.pdf|title=demtullpitcairn.com|website=www.demtullpitcairn.com|access-date=January 3, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509141817/http://www.demtullpitcairn.com/2016JanFebMarch.pdf|archive-date=May 9, 2016|dead-url=yes|df=mdy-all}}</ref>
}}
{{Collapsible list|titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;
|title = '''شهرهای غیر آمریکایی (۳)'''
|[[نیاگارا فالز، انتاریو]]، [[کانادا]]<ref group="یادداشت">دلار آمریکا به‌طور گسترده‌ای در کنار دلار کانادا در منطقه گردشگری مورد استفاده قرار می‌گیرد</ref>{{-}}[[کانکون]]، [[کینتانا رو]]، [[مکزیک]]<ref group="یادداشت" name="auto">دلار آمریکا به‌طور گسترده‌ای توسط مردم محلی استفاده می‌شود.</ref>{{-}}[[تیخوانا]]، [[باخا کالیفرنیا]]، [[مکزیک]]<ref group="یادداشت" name="auto"/>
}}
| inflation_title = [[تورم]]
| inflation_rate = ۶٫۸٪
| inflation_source_date = {{نشانی وب|inflationdata.com}} {{-}}(دسامبر ۲۰۲۱)
| inflation_method = [[شاخص قیمت مصرف‌کننده]]
| ERM_since =
| ERM_withdraw =
| ERM_fixed_rate_since =
| euro_replace_non_cash =
| euro_replace_cash =
| ERM_fixed_rate =
| ERM_band =
| pegged_with =
| pegged_by = {{Collapsible list
 |title = ۲۷ ارز
 |{{پرچمک|آروبا}} [[فلورین آروبا]]{{-}}{{پرچمک|باهاما}} [[دلار باهاما]] (ارزش برابر){{-}}{{پرچمک|بحرین}} [[دینار بحرین]] (ارزش بالاتر){{-}}{{پرچمک|باربادوس}} [[دلار باربادوس]]{{-}}{{پرچمک|بلیز}} [[دلار بلیز]]{{-}}{{پرچمک|برمودا}} [[دلار برمودا]] (ارزش برابر){{-}}{{پرچمک|جزایر کیمن}} [[دلار جزایر کیمن]] (ارزش بالاتر){{-}}{{پرچمک|کوبا}} [[پزوی تبدیل‌پذیر کوبا]] (ارزش برابر){{-}}{{پرچمک|جیبوتی}} [[فرانک جیبوتی]]{{-}}{{پرچمک|تیمور شرقی}} [[سکه کنتاووی تیمور شرقی]] (ارزش برابر){{-}}{{پرچمک|اکوادور}} [[سکه سنتاوو اکوادور]] (ارزش برابر){{-}}{{پرچمک|اریتره}} [[ناکفای اریتره]]{{-}}{{پرچمک|هنگ کنگ}} [[دلار هنگ کنگ]] (توافق محدود){{-}}{{پرچمک|عراق}} [[دینار عراق]]{{-}}{{پرچمک|اردن}} [[دینار اردن]] (ارزش بالاتر){{-}}{{پرچمک|کویت}} [[دینار کویت]] (ارزش بالاتر){{-}}{{پرچمک|لبنان}} [[پوند لبنان]]{{-}}{{پرچمک|آنتیل هلند}} [[گیلدر آنتیل هلند]]{{-}}{{پرچمک|عمان}} [[ریال عمان]] (ارزش بالاتر){{-}}{{پرچمک|پاناما}} [[بالبوآ پاناما]] (ارزش برابر){{-}}{{پرچمک|قطر}} [[ریال قطر]]{{-}}{{پرچمک|عربستان}} [[ریال عربستان سعودی]]{{-}}{{پرچمک|ترینیداد و توباگو}} [[دلار ترینیداد و توباگو]]{{-}}{{پرچمک|امارات متحده عربی}} [[درهم امارت متحده عربی]]{{-}}{{پرچمک|ونزوئلا}} [[بولیوار ونزوئلا]]{{-}}{{پرچمک|زیمبابوه}} [[سکه‌های پیوند زیمبابوه]] و [[اوراق پیوند زیمبابوه]] (ارزش برابر){{-}}{{تصویر پرچم‌ها|Map of East Caribbean dollar countries.svg}} [[دلار کارائیب شرقی]]
}}
| superunit_ratio_1 = ۴
| superunit_ratio_2 = ۱۰
| superunit_ratio_3 = ۱۰۰
| superunit_ratio_4 = ۱۰۰۰
| superunit_ratio_5 = ۱۰۰۰۰
| superunit_name_1 = استلا
| superunit_name_2 = عقاب
| superunit_name_3 = اتحاد (عامیانه)
| superunit_name_4 = بزرگ، چنگک (عامیانه)
| superunit_name_5 = دسته (عامیانه)
| subunit_ratio_1 = {{frac|۴}}
| subunit_ratio_2 = {{frac|۱۰}}
| subunit_ratio_3 = {{frac|۲۰}}
| subunit_ratio_4 = {{frac|۱۰۰}}
| subunit_ratio_5 = {{frac|۱۰۰۰}}
| subunit_name_1 = [[کوارتر (سکه آمریکا)|کوارتر]]
| subunit_name_2 = [[دایم (سکه ایالات متحده آمریکا)|دایم]]
| subunit_name_3 = نیکل، نیم دایم
| subunit_name_4 = [[سنت (واحد پول)|سنت]]، [[پنی (سکه ایالات متحده آمریکا)|پنی]]
| subunit_name_5 = [[میلی (یکای پول)|میلی]]
| symbol = [[$]]
| symbol_subunit_4 = [[نماد سنت|¢]]
| symbol_subunit_5 = ₥
| nickname =
| nickname_subunit_1 =
| date_of_introduction = ۲ آوریل ۱۷۹۲
| plural =
| plural_slavic =
| no_plural =
| plural_subunit_1 =
| used_coins =
| frequently_used_coins = [[پنی (سکه ایالات متحده آمریکا)|۱¢]]، [[نیکل (سکه ایالات متحده آمریکا)|۵¢]]، [[دایم (سکه ایالات متحده آمریکا)|۱۰¢]]، [[کوارتر (سکه آمریکا)|۲۵¢]]
| rarely_used_coins = ${{Frac|۲}}،[[سکه دلار (ایالات متحده)|$۱]] (هنوز هم ضرب می‌شود){{-}} {{Frac|۲}}¢، [[سکه ۲ سنتی (آمریکا)|۲¢]]، ۳¢، ۲۰¢، $۲٫۵، $۳، (متوقف شد، هنوز هم قانونی است){{-}} $۵، $۱۰، $۲۰ (مناقصه قانونی، در حال حاضر به صورت افتخاری است){{-}} [[عقاب طلای آمریکایی|$۲۵، $۵۰، $۱۰۰]] (برای گردش در نظر گرفته نشده است)
| coin_article =
| used_banknotes =
| frequently_used_banknotes = [[اسکناس یک دلاری آمریکا|$۱]]، [[اسکناس پنج دلاری آمریکا|$۵]]، [[اسکناس ده دلاری آمریکا|$۱۰]]، [[اسکناس بیست دلاری آمریکا|$۲۰]]، [[اسکناس پنجاه دلاری آمریکا|$۵۰]]، [[اسکناس صد دلاری آمریکا|$۱۰۰]]
| rarely_used_banknotes = [[اسکناس دو دلاری آمریکا|$۲]] (هنوزهم چاپ می‌شود){{-}} [[اسکناس‌های درشت ایالات متحده آمریکا|$۵۰۰، $۱٬۰۰۰، $۵٬۰۰۰، $۱۰٬۰۰۰]] (متوقف شد، هنوز هم قانونی است)
| banknote_article =
| printer = دفتر چاپ و نشر
| printer_website ={{نشانی وب|www.moneyfactory.gov}}
| printer_override_with_original_text =
| mint = [[ضرابخانه ایالات متحده آمریکا]]
| mint_website = {{نشانی وب|www.usmint.gov}}
| mint_override_with_original_text =
| obsolete_notice =
| footnotes =
}}
'''دلار ایالات متحده''' {{انگلیسی|United States dollar}} [[پول رایج]] و رسمی در [[ایالات متحده آمریکا]] است. [[کنگره ایالات متحده آمریکا]] در ۶ ژوئیه ۱۷۸۵ دلار را پول رایج جدید آن کشور قرار داد.<ref name=contcongress1>{{cite journal |editor-last=Fitzpatrick |editor-first=John C. |date=1934 |title=TUESDAY, AUGUST 8, 1786. |url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc0317)) |journal=Journals of the Continental Congress 1774-1789 |volume=XXXI: 1786 |pages=503–505 |access-date=December 5, 2019}}</ref>
دلار آمریکا به صورت [[اسکناس فدرال رزرو]] در گردش است.

دلار آمریکا، جزء ده پول قدرتمند دنیا در سال ۲۰۲۳ معرفی شده است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=۱۰ پول قدرتمند جهان در سال ۲۰۲۳ (عکس)|نشانی=https://asrturkiye.com/۱۰-پول-قدرتمند-جهان-در-سال-۲۰۲۳-عکس/|وبگاه=عصر ترکیه|تاریخ=2023-12-28|بازبینی=2024-01-12|کد زبان=fa-IR|نام=عصر|نام خانوادگی=ترکیه}}</ref>

== ریشه‌شناسی ==
دلار {{به انگلیسی|Dollar}} در زبان انگلیسی، دالِر تلفظ می‌شود. پیش از استقلال ایالات متحده یعنی در ۴ ژوئیه ۱۷۷۶، پول انگلستان ([[لیره]]) در ۱۳ مهاجرنشین انگلیسی آمریکای شمالی رایج بود. در جریان انقلاب، آمریکایی‌ها سکه نقره‌ای اسپانیا به نام «دالر» را که در [[مکزیک]] رایج بود، وسیله داد و ستد قرار دادند و به همین دلیل نام پول ملی خود را «دالر» گذاشتند.<ref>{{cite web|title=Paper Money Glossary|publisher=Littleton Coin Company|url=https://www.littletoncoin.com/shop/Glossaries-Paper-Money|access-date=October 17, 2018|archive-date=October 18, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018043137/https://www.littletoncoin.com/shop/Glossaries-Paper-Money|url-status=dead}}</ref>

سکه دلار نقره‌ای از [[سده ۱۴ (میلادی)|قرن چهاردهم]] بیش از سه قرن به نام «[[تالر]]، دالر، تلار و دلار» در [[اروپا]] رایج بود که اسپانیایی‌ها آن را حفظ کردند و به مستعمرات خود در [[قاره آمریکا]] منتقل ساختند.<ref>Rand, Ayn. [1957] 1992. ''[[Atlas Shrugged]]''. [[Signet Press|Signet]]. p. 628.</ref><ref name="2bits">{{Cite web|url=https://www.almanac.com/fact/how-much-is-two-bits-and-where|title=How much is "two bits" and where did the phrase|access-date=June 9, 2021|archive-date=August 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814042353/https://www.almanac.com/fact/how-much-is-two-bits-and-where|url-status=live}}</ref>

== تاریخ ==
{{اصلی|تاریخچه دلار ایالات متحده}}
[[پرونده:2_dollars_des_Etats_Unis_d'Amérique_datés_du_1_Novembre_1862.jpg|بندانگشتی|۲ دلاری، اول نوامبر ۱۸۶۲]]
تاریخ دلار به بیش از ۲۰۰ سال برمی گردد نظر به اینکه کنگره قاره‌ای ایالات متحده آمریکا اجازه به انتشار دلار آمریکا در تاریخ ۸ اوت ۱۷۸۶ داد. اصطلاح دلار به‌طور عام از تاریخ استعماری ایالات متحده آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است به زمانی که سکه هشت رئالی (دلار اسپانیایی) توسط مردم اسپانیا در سراسر اسپانیای نو استفاده می‌شده است، اشاره دارد. اگرچه چندین نظام پولی در اوایل جمهوری پیشنهاد شد. دلار توسط کنگره برای انتشار در انواع سکه‌ها و اسکناس‌های مختلف پذیرفته شد.<ref name="contcongress12">{{cite journal|date=1934|editor-last=Fitzpatrick|editor-first=John C.|title=Tuesday, August 8, 1786|url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc0317))|journal=Journals of the Continental Congress 1774–1789|volume=XXXI: 1786|pages=503–505|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507050926/http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(jc0317))|archive-date=May 7, 2021|access-date=December 5, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Mint|first=U.S.|title=Coinage Act of 1792|date=April 6, 2017|url=https://www.usmint.gov/learn/history/historical-documents/coinage-act-of-april-2-1792|publisher=U.S. treasury|access-date=October 17, 2018|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108001121/https://www.usmint.gov/learn/history/historical-documents/coinage-act-of-april-2-1792|url-status=live}}</ref>[[پرونده:OneUSD both sides.png|300px|بندانگشتی|چپ|پشت و روی اسکناس یک دلاری با تصویری از [[جرج واشینگتن]].]]

== نقش دلار در اقتصاد آمریکا ==
مرکزیت دلار به عنوان ارز ذخیرهٔ جهانی این امتیازات چشم‌گیر را به [[اقتصاد آمریکا]] داده است، آمریکا ضمن داشتن کسری تراز پرداخت‌های عظیم، می‌تواند هزینه و سرمایهٔ مصرفی را فراتر از تولید داخلی تأمین کند و به سرمایه‌گذاری‌هایی دست زند که بسیار بیشتر از اندوخته‌های داخلی آن است، زیرا خارجی‌ها علاقه‌مندند دارایی‌های خود را به دلار افزایش دهند. [[شاخص دلار ایالات متحده آمریکا]] که به ارزش دلار ایالات متحده شناخته می‌شود مهم‌ترین شاخص برای سنجیدن ارزش دلار در میان بقیه ارزهای جهان است.

== نماد دلار ==
{{اصلی|نماد دلار}}
علامت '''$''' برای دلار آمریکا و بسیاری از کشورهای دیگر استفاده می‌شود. در قرن ۱۸ میلادی ps برای [[پزو]] استفاده می‌شد و به مرور دو حرف s و p به هم چسبیده شده و علامت $ را تشکیل دادند. اس با خط عمودی «$» که علامت بین‌المللی دلار است نیز از اسپانیایی‌ها اقتباس شده که پول خود را با علامت P (پی) مشخص می‌کردند و این "P" در آمریکای شمالی به تدریج و در جریان نوشتن به شکل «$» درآمد.<ref>[[فلوریان کایوری|Cajori, Florian]] ([1929]1993). ''[http://books.google.com/books?id=7juWmvQSTvwC&pg=RA1-PA22#PRA1-PA22,M1 A History of Mathematical Notations]'' (Vol. 2). New York: Dover, 15–29.</ref><ref>Aiton, Arthur S. and Benjamin W. Wheeler (May 1931). [http://www.jstor.org/sici?sici=0018-2168(193105)11:2<198:TFAM>2.0.CO;2-Q "The First American Mint"], ''The Hispanic American Historical Review'' '''11 (2)''', 198 and note 2 on 198.</ref><ref>{{cite book | last = Nussbaum | first = Arthur | authorlink = Arthur Nussbaum | title = A History of the Dollar | url = https://archive.org/details/historyofdollar0000nuss | publisher = Columbia University Press | year = 1957 | location = New York | page = [https://archive.org/details/historyofdollar0000nuss/page/56 56] |quote= The dollar sign, $, is connected with the peso, contrary to popular belief, which considers it to be an abbreviation of 'U.S. ' The two parallel lines represented one of the many abbreviations of 'P,' and the 'S' indicated the plural. The abbreviation '$. ' was also used for the peso, and is still used in Argentina.}}</ref><ref>[http://www.moneyfactory.gov/faqlibrary.html "What is the origin of the $ Sign?"] , US Bureau of Engraving</ref>

== سکه ==
سکه‌های رسمی ایالات متحده آمریکا که از سال ۱۷۹۲ تاکنون مورد استفاده قرار می‌گیرند

{| class="wikitable"
!ارزش
!اسم
!روی سکه
!پشت سکه
!طرح رو
!طرح پشت
|-
|[[پنی (سکه ایالات متحده آمریکا)|سنت]]
۱¢
|پنی
|[[پرونده:US One Cent Obv.png|وسط|70x70پیکسل]]
|
|[[آبراهام لینکلن]]
|سپر متحد
|-
|۵¢
|نیکل
|[[پرونده:Jefferson-Nickel-Unc-Obv.jpg|وسط|71x71پیکسل]]
|[[پرونده:US Nickel 2013 Rev.png|وسط|70x70پیکسل]]
|[[توماس جفرسون]]
|[[مانتیسلو]]
|-
|۱۰¢
|دایم
|[[پرونده:Dime Obverse 13.png|وسط|71x71پیکسل]]
|[[پرونده:2005-Dime-unc-GS (reverse).png|وسط|71x71پیکسل]]
|[[فرانکلین دلانو روزولت|فرانکلین روزولت]]
|شاخه زیتون،
شاخه بلوط،

مشعل
|-
|۲۵¢
|کوارتر
|[[پرونده:2014 ATB Quarter Obv.png|وسط|70x70پیکسل]]
|
|[[جرج واشینگتن|جورج واشینگتن]]
|مختلف،
۵طرح در هر سال
|-
|۵۰¢
|نیم دلار
|[[پرونده:US Half Dollar Obverse 2015.png|وسط|71x71پیکسل]]
|[[پرونده:US 50 Cent Rev.png|وسط|70x70پیکسل]]
|[[جان اف. کندی|جان اف کندی]]
|مهر رئیس‌جمهور
|-
|$۱
|سکه دلار
|[[پرونده:Sacagawea dollar obverse.png|وسط|70x70پیکسل]]
|
|شخص بومی و فرزندش
|مختلف،
هرسال یک طرح جدید
|}

== اسکناس ==
{| class="wikitable"
!ارزش
!طرح روی اسکناس
!طرح پشت اسکناس
!طرح رو
!طرح پشت
|-
|[[اسکناس یک دلاری آمریکا|۱$]]
|[[پرونده:US one dollar bill, obverse, series 2009.jpg|وسط|230x230پیکسل]]
|[[پرونده:US one dollar bill, reverse, series 2009.jpg|234x234پیکسل]]
|[[جرج واشینگتن|جورج واشینگتن]]
|[[نشان بزرگ ایالات متحده آمریکا|نشان آمریکا]]
|-
|[[اسکناس دو دلاری ایالات متحده آمریکا|۲$]]
|[[پرونده:US $2 obverse.jpg|237x237پیکسل]]
|[[پرونده:US $2 reverse.jpg|241x241پیکسل]]
|[[توماس جفرسون]]
|[[اعلان استقلال]]
|-
|[[اسکناس پنج دلاری آمریکا|۵$]]
|[[پرونده:US $5 Series 2006 obverse.jpg|237x237پیکسل]]
|[[پرونده:US $5 Series 2006 reverse.jpg|236x236پیکسل]]
|[[آبراهام لینکلن]]
|[[یادبود لینکلن]]
|-
|[[اسکناس ده دلاری ایالات متحده آمریکا|۱۰$]]
|[[پرونده:US10dollarbill-Series 2004A.jpg|236x236پیکسل]]
|[[پرونده:US $10 Series 2004 reverse.jpg|225x225پیکسل]]
|[[الکساندر همیلتون]]
|[[وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا|وزارت خزانه داری]]
|-
|[[اسکناس بیست دلاری|۲۰$]]
|[[پرونده:US20-front.jpg|233x233پیکسل]]
|[[پرونده:US20-back.jpg|234x234پیکسل]]
|[[اندرو جکسون]]
|[[کاخ سفید]]
|-
|[[اسکناس پنجاه دلاری|۵۰$]]
|[[پرونده:50 USD Series 2004 Note Front.jpg|233x233پیکسل]]
|[[پرونده:50 USD Series 2004 Note Back.jpg|225x225پیکسل]]
|[[یولیسیز سایمن گرانت]]
|[[کنگره ایالات متحده آمریکا|کنگره آمریکا]]
|-
|[[اسکناس صد دلاری آمریکا|۱۰۰$]]
|[[پرونده:Obverse of the series 2009 $100 Federal Reserve Note.jpg|238x238پیکسل]]
|[[پرونده:New100back.jpg|239x239پیکسل]]
|[[بنجامین فرانکلین]]
|[[تالار استقلال]]
|}

== اسکناس‌های بدل به نقره ==
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۸۷۸ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$10-SC-1878-Fr.285a.jpg |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.285a){{سخ}}[[رابرت موریس]]
| File:US-$20-SC-1878-Fr.307.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$20 (Fr.307){{سخ}}استفان دکاتور
| File:US-$50-SC-1878-Fr.324-PROOF.jpg |alt1= |{{وسط‌چین}}$50 (Fr.324){{سخ}}[[ادوارد اورت]]
}}
{{Gallery
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$100-SC-1878-Fr.337b.jpg |{{وسط‌چین}}$100 (Fr.337b){{سخ}}[[جیمز مونرو]]
| File:US-$500-SC-1878-Fr-345a.jpg|alt5= |{{وسط‌چین}}$500 (Fr.345a){{سخ}}[[چارلز سومنر]]
| File:US-$1000-SC-1878-FR-346a-PROOF.jpg |alt1= |{{وسط‌چین}}$1,000 (Fr.346a){{سخ}}[[ویلیام ال. مارسی]]
}}
{{Gallery
|title=مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۸۸۰ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$10-SC-1880-Fr-287.jpg |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.287){{سخ}}رابرت موریس
| File:US-$20-SC-1880-Fr.311.jpg |alt4= |{{وسط‌چین}}$20 (Fr.311){{سخ}}استفان دکاتور
| File:US-$50-SC-1880-Fr-327.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$50 (Fr.327){{سخ}}ادوارد اورت
}}
{{Gallery
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$100-SC-1880-Fr-340.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$100 (Fr.340){{سخ}}جیمز مونرو
| File:US-$500-SC-1880-Fr-345c.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$500 (Fr.345c){{سخ}}چارلز سامنر
| File:US-$1000-SC-1880-Fr-346d.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$1,000 (Fr.346d){{سخ}}ویلیام مارسی
}}
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۸۸۶ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1886-Fr-217.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.217){{سخ}}[[مارتا واشینگتن]]
| File:US-$2-SC-1886-Fr.242.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$2 (Fr.242){{سخ}}[[وینفیلد اسکات هنکاک]]
| File:US-$5-SC-1886-Fr.264.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$5 (Fr.264){{سخ}}[[یولیسیز سایمن گرانت]]
}}
{{Gallery
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$10-SC-1886-Fr-291.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.291){{سخ}}[[توماس ای. هندریکس]]
| File:US-$20-SC-1886-Fr-316.jpg|alt6= |{{وسط‌چین}}$20 (Fr.316){{سخ}}دنیل منینگ
}}
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۸۹۱ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1891-Fr.223.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] $1 (Fr.223){{سخ}}مارتا واشینگتن
| File:US-$2-SC-1891-Fr.246.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$2 (Fr.246){{سخ}}[[ویلیام ویندوم]]
| File:US-$5-SC-1891-Fr-267.jpg |{{وسط‌چین}}$5 (Fr.267){{سخ}}اولیسس گرنت
| File:US-$10-SC-1891-FR-298.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.298){{سخ}}توماس ای. هندریکس
}}
{{Gallery
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$20-SC-1891-Fr-317.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$20 (Fr.317){{سخ}}دنیل منینگ
| File:US-$50-SC-1891-Fr.331.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$50 (Fr.331){{سخ}}ادوارد اورت
| File:US-$100-SC-1891-Fr.344.jpg |{{وسط‌چین}}$100 (Fr.344){{سخ}}جیمز مونرو
| File:US-$1000-SC-1891-Fr-346e.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$1000 (Fr.346e){{سخ}}ویلیام مارسی
}}
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۸۹۶ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1896-Fr-224-(3923429).jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.224)
| File:US-$2-SC-1896-Fr.247.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] $2 (Fr.247)
| File:US-$5-SC-1896-Fr.270.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$5 (Fr.270)
}}
{{Gallery
|title=مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۸۹۹ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1899-Fr-226.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.226){{سخ}}[[آبراهام لینکلن]] & اولیسس گرنت
| File:US-$2-SC-1899-Fr-249.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$2 (Fr.249){{سخ}}[[جرج واشینگتن]]
| File:US-$5-SC-1899-Fr.271.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] $5 (Fr.271){{سخ}}رانینیگ انتلوپ
}}
{{Gallery
|title=مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۹۰۸ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$10-SC-1908-Fr-302.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.302){{سخ}}توماس ای. هندریکس
}}
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره آمریکا ۱۹۲۳ میلادی
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1923-Fr-239.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.239){{سخ}}جرج واشینگتن
| File:US-$5-SC-1923-Fr-282-(A3347311B).jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$5 (Fr.282){{سخ}}آبراهام لینکلن
}}
{{Gallery
|title=مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره اندازه کوچک ۱ دلاری
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1928-Fr.1600.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.1600){{سخ}}جرج واشینگتن
| File:US-$1-SC-1934-Fr.1606.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.1606){{سخ}}جرج واشینگتن
| File:US-$1-SC-1935-Fr-1607.jpg |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.1607){{سخ}}جرج واشینگتن
| File:US-$1-SC-1957-Fr.1619.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$1 (Fr.1619){{سخ}}جرج واشینگتن
}}
{{Gallery
|title=مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره اندازه کوچک ۵ دلاری
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$5-SC-1934-Fr.1650.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$5 (Fr.1650){{سخ}}آبراهام لینکلن
| File:US-$5-SC-1953-Fr.1655.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$5 (Fr.1655){{سخ}}آبراهام لینکلن
}}
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره اندازه کوچک ۱۰ دلاری<ref>{{یادکرد وب|عنوان=نقد کردن درآمد ارزی|نشانی=https://adymob.com/currency-transfer/|وبگاه=|بازبینی=2024-08-21|کد زبان=fa-IR|نویسنده=معرفی اسکناس‌های دلار بدل به نقره}}</ref>
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$10-SC-1933-Fr.1700.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.1700){{سخ}}[[الکساندر همیلتون]]
| File:US-$10-SC-1934-Fr.1701.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.1701){{سخ}}الکساندر همیلتون
| File:US-$10-SC-1953-Fr.1706.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}$10 (Fr.1706){{سخ}}الکساندر همیلتون
}}
{{Gallery
|title= مجموعه‌ای از اسکناس‌های بدل به نقره اضطراری [[جنگ جهانی دوم]]
|width=150
|height=150
|align=center
| File:US-$1-SC-1935-A-Fr.2300.jpg |alt2= |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] [[Hawaii overprint note|$1 (Fr.2300)]]{{سخ}}جرج واشینگتن
| File:US-$1-SC-1935-A-Fr.2306.jpg |alt3= |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] $1 (Fr.2306){{سخ}}جرج واشینگتن
| File:US-$5-SC-1934-A-Fr.2307.jpg |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] $5 (Fr.2307){{سخ}}آبراهام لینکلن
| File:US-$10-SC-1934-A-Fr.2309.jpg |alt6= |{{وسط‌چین}}[[پرونده:Cscr-featured.svg|Featured picture (English Wikipedia)|15px]] $10 (Fr.2309){{سخ}}الکساندر همیلتون
}}

== در ایران ==
{{اصلی|نرخ دلار در ایران}}
'''نرخ دلار در ایران''' و تغییرات و جهش‌های آن، به عنوان مهم‌ترین ارز جهانی، اهمیت زیادی در شاخص‌های اقتصادی ایران معاصر داشته است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=آرزوی رویکردهای علمی‌تر در سیاست‌گذاری پولی و ارزی|وبگاه=روزنامه دنیای اقتصاد|تاریخ=2014-09-04|سال=2014|کد زبان=fa|تاریخ بازبینی=2014-09-04|نشانی=http://www.donya-e-eqtesad.com/news/777075/}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://www.ettelaat.com/etHomeEdition/Siasi/291/46.pdf|title=نسخه آرشیو شده|accessdate=۲۸ دسامبر ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228014331/http://www.ettelaat.com/etHomeEdition/Siasi/291/46.pdf|archivedate=۲۸ دسامبر ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> در دوران رضاشاه به علت بحران‌هایی همچون رکود جهانی و جنگ جهانی دوم، از سال ۱۳۰۱ تا ۱۳۲۱، نرخ دلار در ایران از ۱۴ ریال به ۱۷ رسید. نخستین جهش ارزی با اشغال ایران توسط متفقین در طول جنگ جهانی دوم رخ داد که نرخ دلار در ایران با حدود کمتر از دو برابر افزایش، از ۱۷ ریال به ۳۲ ریال رسید. در دوران محمدرضا پهلوی، ابتدا از حوالی ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ که با وقوع مجموعه‌ای از بحران‌های داخلی و خارجی مانند کاهش فروش نفت و تحریم‌های نفتی همزمان بود، نرخ دلار آمریکا تا سه برابر نیز افزایش پیدا کرد، اما با آغاز دوران ثبات و [[رشد اقتصادی]] در ایران، یعنی از سال ۱۳۳۲ تا وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، دلار آمریکا در طول ۲۵ سال بیش از ده درصد از ارزش خود را در برابر ریال از دست داد و از ۸۰ ریال به ۷۰ ریال رسید. وقوع انقلاب در سال ۱۳۵۷، پایان ارز تک نرخی و آغاز دوره‌ای از جهش‌های پیاپی ارزی در ایران بود که باعث شد نرخ دلار آمریکا تا سال ۱۴۰۰ به بیش از چهار هزار برابر برسد.<ref name=":1">{{یادکرد وب|عنوان=سیر شوک‌های ارزی در ایران|نشانی=https://www.donya-e-eqtesad.com/بخش-بانک-بیمه-16/513468-سیر-شوک-های-ارزی-در-ایران|وبگاه=روزنامه دنیای اقتصاد|بازبینی=2022-06-18|کد زبان=fa}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=روزشمار سیاسی نرخ ارز؛ از گروگانگیری ریال تا آزادی دلار|نشانی=https://per.euronews.com/2018/08/03/iran-rial-currency-falling-against-dollar-96-years-political-shock|وبگاه=euronews|تاریخ=2018-08-03|بازبینی=2022-06-18|کد زبان=fa|نام=Ali|نام خانوادگی=Shamdanihagh}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=فراز و فرود نرخ دلار در قرنی که گذشت؛ سقوط ریال چگونه رقم خورد؟|نشانی=https://per.euronews.com/2022/03/22/iran-money-currency-rial-vs-doller-us-100-years-economy|وبگاه=euronews|تاریخ=2022-03-22|بازبینی=2022-06-18|کد زبان=fa|نام=Ali|نام خانوادگی=Shamdanihagh}}</ref>

=== ادعای تولید دلار در ایران ===
در سال ۱۳۹۶ برخی از نشریات ایرانی به نقل از نشریات اروپایی،<ref>{{یادکرد خبر|نام = |نام خانوادگی = |همکاران = |پیوند = https://www.yjc.ir/fa/news/5565705/ادعای-تاور-دسترسی-ایران-به-دلار-بانکداری-جهانی-را-به-خطر-می-اندازد |عنوان = ادعای تاور: دسترسی ایران به دلار، بانکداری جهانی را به خطر می‌اندازد |اثر = | ناشر = باشگاه خبرنگاران جوان |صفحه = |تاریخ = |بازیابی = ۱۸ اوت ۲۰۱۸}}</ref><ref>{{یادکرد خبر|نام = |نام خانوادگی = |همکاران = |پیوند = http://www.asriran.com/fa/news/17913/ادعاي-توليد-دلار-در-ايران |عنوان =ادعای تولید دلار در ایران |اثر = | ناشر =عصر ایران |صفحه = |تاریخ = |بازیابی = ۱۸ اوت ۲۰۱۸}}</ref> مدعی شدند که [[نظام جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]] از فوریه ۲۰۰۴، یک کارگاه مجهز چاپ اسکناس ارزهای غربی از جمله دلار را در شرق تهران راه اندازی کرده است.<ref>{{یادکرد خبر |نام = |نام خانوادگی = |همکاران = |پیوند = http://cafearz.ir/Post/226/چاپ-دلار-آمریکا-در-ایران |عنوان = چاپ دلار آمریکا در ایران |اثر = |ناشر = کافه ارز |صفحه = |تاریخ = |بازیابی = ۱۸ اوت ۲۰۱۸ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190526093651/http://cafearz.ir/Post/226/%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |archivedate = ۲۶ مه ۲۰۱۹ |dead-url = yes}}</ref> که در پی آن مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران آن را تکذیب کردند.

== ارزها با بیشترین چرخش در بازار جهان ==
{{ارزها با بیشترین چرخش در بازار جهان}}

== نرخ کنونی ارز ==
{{نرخ ارز|USD}}

== جستارهای وابسته ==
* [[سکه دلار (ایالات متحده)|سکه یک دلار ایالات متحده]]
* [[استفاده بین‌المللی دلار آمریکا]]
* [[شاخص وزنی تجارت دلار آمریکا]]
* [[شاخص دلار ایالات متحده آمریکا]]
* [[اسکناس‌های درشت ایالات متحده آمریکا]]

== یادداشت ==
{{پانویس|گروه=یادداشت|۲}}

== پانویس ==
{{پانویس|۲}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/USA-B-En.htm اسکناس‌های تاریخی و جاری ایالات متحده آمریکا] {{en icon}} {{de icon}}

{{موضوعات ایالات متحده آمریکا}}
{{نمای کلی ایالات متحده آمریکا}}
{{واحدهای پول آسیا}}
{{یکاهای پول آمریکا}}
{{یکاهای پول اقیانوسیه}}
{{یکاهای پول آفریقا}}
{{واحد پول و مسکوکات ایالات متحده آمریکا}}

[[رده:ایزو ۴۲۱۷]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۷۹۲ (میلادی) در ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:پول‌های ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:دلار ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:دلار]]
[[رده:یکاهای پول آسیا]]
[[رده:یکاهای پول آفریقا]]
[[رده:یکاهای پول اقیانوسیه]]
[[رده:یکاهای پول بر پایه کشورها]]
[[رده:یکاهای پول در گردش]]
[[رده:یکاهای پول قاره آمریکا]]
[[رده:یکای پول اکوادور]]
[[رده:یکای پول ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:یکای پول معرفی‌شده در ۱۷۹۲ (میلادی)]]

title: ایزو ۴۲۱۷

کد: USD

شماره: ۸۴۰

توان: ۲

title: پول

استلا

عقاب

اتحاد (عامیانه)

بزرگ، چنگک (عامیانه)

دسته (عامیانه)

کوارتر

دایم

نیکل، نیم دایم

سنت، پنی

میلی

استفادهٔ متداول:
$۱، $۵، $۱۰، $۲۰، $۵۰، $۱۰۰
۱¢، ۵¢، ۱۰¢، ۲۵¢

استفادهٔ بهندرت: $۲ (هنوزهم چاپ می‌شود) $۵۰۰، $۱٬۰۰۰، $۵٬۰۰۰، $۱۰٬۰۰۰ (متوقف شد، هنوز هم قانونی است)

استفادهٔ بهندرت: $۱⁄۲،$۱ (هنوز هم ضرب می‌شود) ۱⁄۲¢، ۲¢، ۳¢، ۲۰¢، $۲٫۵، $۳، (متوقف شد، هنوز هم قانونی است) $۵، $۱۰، $۲۰ (مناقصه قانونی، در حال حاضر به صورت افتخاری است) $۲۵، $۵۰، $۱۰۰ (برای گردش در نظر گرفته نشده است)

title: آمارها

تاریخِ معرفی: ۲ آوریل ۱۷۹۲

استفادهکنندهٔ رسمی: ایالات متحده آمریکا کشورهای غیر آمریکایی (۸) - تیمور شرقی اکوادور السالوادور ایالات فدرال میکرونزی جزایر مارشال پالائو پاناما زیمبابوه سرزمین‌های وابسته غیر آمریکایی (۳) - جزایر ویرجین بریتانیا - جزایر کارائیب هلند - جزایر تورکس و کایکوس

استفادهکنندهٔ غیررسمی: کشورهای دیگر (۴۰) - افغانستان آنگولا آرژانتین باهاما باربادوس بلیز بولیوی کامبوج شیلی کلمبیا کانادا کاستاریکا جمهوری دومینیکن جمهوری دموکراتیک کنگو غنا گواتمالا گویان هائیتی هندوراس عراق جامائیکا قزاقستان لائوس لبنان لیبریا مکزیک مغولستان میانمار نیکاراگوئه کره شمالی پاراگوئه پرو ساموآ سائوتومه و پرنسیپ سیرالئون سومالی سورینام ترینیداد و توباگو اروگوئه · ونزوئلا سرزمین‌های وابسته غیر آمریکایی (۶) - آنگویلا (بریتانیا) · اسنشن (بریتانیا) برمودا (بریتانیا) قلمرو اقیانوس هند بریتانیا (بریتانیا) جزایر کیمن (بریتانیا) جزایر پیت‌کرن (بریتانیا) شهرهای غیر آمریکایی (۳) - نیاگارا فالز، انتاریو، کاناداکانکون، کینتانا رو، مکزیکتیخوانا، باخا کالیفرنیا، مکزیک

title: صادرکننده

بانک مرکزی: فدرال رزرو

چاپخانه: دفتر چاپ و نشر

ضرابخانه: ضرابخانه ایالات متحده آمریکا

title: ارزش‌گذاری

تورم: ۶٫۸٪

منبع: inflationdata.com (دسامبر ۲۰۲۱)

روش: شاخص قیمت مصرف‌کننده

تثبیتکننده: ۲۷ ارز - فلورین آروبا دلار باهاما (ارزش برابر) دینار بحرین (ارزش بالاتر) دلار باربادوس دلار بلیز دلار برمودا (ارزش برابر) دلار جزایر کیمن (ارزش بالاتر) پزوی تبدیل‌پذیر کوبا (ارزش برابر) فرانک جیبوتی سکه کنتاووی تیمور شرقی (ارزش برابر) سکه سنتاوو اکوادور (ارزش برابر) ناکفای اریتره دلار هنگ کنگ (توافق محدود) دینار عراق دینار اردن (ارزش بالاتر) دینار کویت (ارزش بالاتر) پوند لبنان گیلدر آنتیل هلند ریال عمان (ارزش بالاتر) بالبوآ پاناما (ارزش برابر) ریال قطر ریال عربستان سعودی دلار ترینیداد و توباگو درهم امارت متحده عربی بولیوار ونزوئلا سکه‌های پیوند زیمبابوه و اوراق پیوند زیمبابوه (ارزش برابر) دلار کارائیب شرقی


text:
# ورلد مترز
ورلد مترز (به انگلیسی: Worldometers) یک وبگاه آنالیزکننده آمار متنوع جهانی در زمینه‌های گوناگون است که در سال ۲۰۰۸ میلادی تاسیس شده است.

## تاسیس
ورلد مترز برای اولین بار در ۹ مارس ۲۰۰۴ راه‌اندازی شد. اما سایت اینترنتی آن در ۲۹ ژانویه ۲۰۰۸ تاسیس شد. این پایگاه متعلق به شرکت داداکس است. این پایگاه اطلاع‌رسانی آماری، امروزه به عنوان یک منبع مفید جهانی شناخته می‌شود.

## رتبه الکسا
به دلیل اهمیت بالای این سایت، رتبه الکسای خوبی  در نتیجه دارد.

## موضوعات آماری
ورلد مترز در زمینه‌های مختلف مانند جمعیت جهان، آب، هوا، بهداشت، خبرگزاری‌ها، خوراک، انرژی، سلامت و... به 34 زبان دنیا از جمله زبان فارسی، اطلاعات به روزی را ارائه می‌دهد.

## آمار کرونا
بعد از فراگیری ویروس کرونا در ابتدای سال ۲۰۲۰، اندک اندک مراجعه و استناد به آمار سایت ورلد مترز در زمینه کرونا افزایش یافت و اکنون(تابستان ۱۳۹۹ش) این پایگاه معتبرترین مرجع در زمینه ارائه آمار کروناست. البته در طی این زمان دو بار ویروس‌های اینترنتی به هک و حمله به این سایت اقدام کرده‌اند.
سایت : www.worldometers.com

wikiname: fawiki

title: ورلد مترز

in_language: fa

wikitext:
{{Infobox website
|name=ورلد مترز
|logo=Worldometer logo.jpg
|logo_size=150px
|logo_alt=A square image with a lime green background, and a curved W shape dominating the logo.
|screenshot=
|image_size = 290px
|type=داده‌های لحظه‌ای، [[آمار]]
|services=Statistics counters
|country_of_origin=آمریکا
|parent=شرکت داداکس
|foundation={{start date and age|2008|1|29}}
|homepage={{url|https://www.worldometers.info}}
}}
'''ورلد مترز''' {{به انگلیسی|Worldometers}} یک وبگاه آنالیزکننده [[آمار]] متنوع جهانی در زمینه‌های گوناگون است که در سال ۲۰۰۸ میلادی تاسیس شده است.

== تاسیس ==
ورلد مترز برای اولین بار در ۹ مارس ۲۰۰۴ راه‌اندازی شد. اما سایت اینترنتی آن در ۲۹ ژانویه ۲۰۰۸ تاسیس شد. این پایگاه متعلق به [[شرکت داداکس]] است. این پایگاه اطلاع‌رسانی آماری، امروزه به عنوان یک منبع مفید جهانی شناخته می‌شود.

== رتبه الکسا ==
به دلیل اهمیت بالای این سایت، رتبه الکسای خوبی  در نتیجه دارد.

== موضوعات آماری ==
ورلد مترز در زمینه‌های مختلف مانند [[جمعیت جهان]]، آب، هوا، بهداشت، خبرگزاری‌ها، خوراک، [[انرژی]]، سلامت و... به 34 زبان دنیا از جمله زبان فارسی، اطلاعات به روزی را ارائه می‌دهد.

== آمار کرونا ==
بعد از فراگیری [[ویروس کرونا]] در ابتدای سال ۲۰۲۰، اندک اندک مراجعه و استناد به آمار سایت ورلد مترز در زمینه کرونا افزایش یافت و اکنون(تابستان ۱۳۹۹ش) این پایگاه معتبرترین مرجع در زمینه ارائه آمار کروناست. البته در طی این زمان دو بار ویروس‌های اینترنتی به هک و حمله به این سایت اقدام کرده‌اند.

سایت : www.worldometers.com

== منابع ==
{{پانویس}}
https://en.wikipedia.org/wiki/Worldometer

[[رده:آنالیز وب]]
[[رده:متعلقات اینترنت بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۸ (میلادی)]]
[[رده:وبگاه‌های آمریکایی]]
[[رده:وبگاه‌های مرجع]]

title: ورلد مترز

گونه وبگاه: داده‌های لحظه‌ای، آمار

بنیانگذاریشده: ۲۹ ژانویه ۲۰۰۸

کشور: آمریکا

خدمات: Statistics counters

شرکت مادر: شرکت داداکس


text:
# اسنا بوید
 اسنا بوید (انگلیسی: Esna Boyd؛ زاده ۲۱ سپتامبر ۱۸۹۹ درگذشته ۱۹۶۶) یک تنیس‌باز اهل استرالیا بود.

title: اسنا بوید

wikitext:
{{infobox tennis biography
| name= اسنا بوید
| fullname = Esna Boyd Robertson
| country = {{AUS}}
| birth_date= {{birth date|df=yes|1899|9|21}}
| death_date= ۸ آوریل ۱۹۶۶
| death_place = [[اسکاتلند]]
| highestsinglesranking = No.10 (1928)
| AustralianOpenresult = '''W''' (1927)
| FrenchOpenresult = 3R (1928)
| Wimbledonresult = QF (1925)
| AustralianOpenDoublesresult = '''W''' (1922, 1923, 1926, 1928)
| AustralianOpenMixedresult = '''W''' (1922, 1926, 1927)
}}
''' اسنا بوید''' ({{lang-en|Esna Boyd}}؛ زاده {{birth date|df=yes|1899|9|21}} درگذشته ۱۹۶۶) یک [[تنیس‌باز]] اهل [[استرالیا]] بود.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Esna_Boyd&oldid=602988685|عنوان = Esna Boyd|زبان =انگلیسی|بازیابی =۸ آوریل ۲۰۱۴}}
* {{یادکرد وب| نشانی= http://www.freebase.com/m/09tbc0| عنوان= Esna Boyd| بازبینی= ۸ آوریل ۲۰۱۴}}{{پیوند مرده|date=ژانویه ۲۰۲۰ |bot=InternetArchiveBot }}
{{قهرمانان انفرادی زنان قهرمانی استرالیا}}

{{افراد-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:اسنا،}}

[[رده:افراد استرالیایی اسکاتلندی‌تبار]]
[[رده:اهالی تنیس اهل ویکتوریا (استرالیا)]]
[[رده:تنیس‌بازان زن اهل استرالیا]]
[[رده:درگذشتگان ۱۹۶۶ (میلادی)]]
[[رده:رقابت‌های گرندسلم تنیس در مسابقات تنیس تک‌نفره زنان]]
[[رده:رقابت‌های گرندسلم تنیس در مسابقات تنیس دونفره زنان]]
[[رده:زادگان ۱۸۹۹ (میلادی)]]
[[رده:قهرمان‌های قهرمانی تنیس استرالیا]]
[[رده:قهرمان‌های گرند اسلم دو نفره مختلط]]
[[رده:ورزشکاران اهل ملبورن]]
[[رده:ورزشکاران زن اهل ویکتوریا (استرالیا)]]
[[رده:تنیس‌بازان اهل ملبورن]]

title: اسنا بوید

نام کامل: Esna Boyd Robertson

کشور (ورزشی): استرالیا

زادهٔ: ۲۱ سپتامبر ۱۸۹۹

درگذشت: ۸ آوریل ۱۹۶۶ · اسکاتلند

title: تک‌نفره

title: نتایج تک‌نفرهٔ گرند اسلم

title: نتایج دونفرهٔ گرند اسلم

title: نتایج دونفرهٔ ترکیبی گرند اسلم


text:
# هالی دیل
هالی دیل (انگلیسی: Holly Dale؛ زادهٔ ۲۳ دسامبر ۱۹۵۳) کارگردان، تدوین‌گر، تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس اهل کانادا است. وی از سال ۱۹۷۶ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به فوبار، کایل ایکس‌وای، پرونده سرد، منطقه مرده، مرز جنون، نابودگر: ماجراهای سارا کانر، کسل، آمریکایی‌ها، مأموران شیلد، دکستر، ان‌سی‌آی‌اس، زیر گنبد، نجیب‌زادگان، مری آدم می‌کشد، نیروهای ویژه، پرونده‌های ایکس و بت وومن اشاره نمود.

title: هالی دیل

wikitext:
{{Infobox person
| name = هالی دیل
| image =
| image_size =
| alt =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1953|12|23}}
| birth_place = [[تورنتو]]، [[کانادا]]
| death_date =
| death_place =
| alma_mater =
| occupation = [[کارگردان فیلم|کارگردان]]، [[تدوین‌گر]]، [[تهیه‌کننده فیلم|تهیه‌کننده]]، [[فیلم‌نامه‌نویس]]
| years_active = ۱۹۷۶–اکنون
| spouse =
| nationality = کانادایی
}}
'''هالی دیل''' ({{lang-en|Holly Dale}}؛ زادهٔ {{birth date|mf=yes|1953|12|23}}) [[کارگردان فیلم|کارگردان]]، [[تدوین‌گر]]، [[تهیه‌کننده فیلم|تهیه‌کننده]] و [[فیلم‌نامه‌نویس]] اهل [[کانادا]] است. وی از سال ۱۹۷۶ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.

از فیلم‌ها یا مجموعه‌های تلویزیونی که وی در آن‌ها نقش داشته‌است، می‌توان به ''[[فوبار (مجموعه تلویزیونی)|فوبار]]''، ''[[کایل ایکس‌وای]]''، ''[[پرونده سرد]]''، ''[[منطقه مرده (مجموعه تلویزیونی)|منطقه مرده]]''، ''[[مرز جنون (مجموعه تلویزیونی)|مرز جنون]]''، ''[[نابودگر: ماجراهای سارا کانر]]''، ''[[کسل (مجموعه تلویزیونی)|کسل]]''، ''[[آمریکایی‌ها (مجموعه تلویزیونی)|آمریکایی‌ها]]''، ''[[مأموران شیلد]]''، ''[[دکستر]]''، ''[[ان‌سی‌آی‌اس]]''، ''[[زیر گنبد (مجموعه تلویزیونی)|زیر گنبد]]''، ''[[نجیب‌زادگان (مجموعه تلویزیونی)|نجیب‌زادگان]]''، ''[[مری آدم می‌کشد]]''، ''[[نیروهای ویژه (مجموعه تلویزیونی)|نیروهای ویژه]]''، ''[[پرونده‌های ایکس]]'' و ''[[بت وومن (مجموعه تلویزیونی)|بت وومن]]'' اشاره نمود.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست کارگردان‌های زن سینما]]

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Holly_Dale&oldid=1153061962|عنوان = Holly Dale|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۹ مه ۲۰۲۳}}

== پیوند به بیرون ==
* {{رسمی|http://www.hollydaledirector.com}}
* {{IMDb name|197700}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}

{{کارگردان-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:دیل، هالی}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:تدوین‌گران اهل کانادا]]
[[رده:تهیه‌کنندگان فیلم زن اهل کانادا]]
[[رده:تهیه‌کنندگان فیلم مستند اهل کانادا]]
[[رده:زادگان ۱۹۵۳ (میلادی)]]
[[رده:فیلم‌نامه‌نویسان زن اهل کانادا]]
[[رده:کارگردانان ال‌جی‌بی‌تی تلویزیون]]
[[رده:کارگردانان ال‌جی‌بی‌تی فیلم]]
[[رده:کارگردانان برنده جایزه جنی بهترین مستند]]
[[رده:کارگردانان تلویزیونی اهل کانادا]]
[[رده:کارگردانان زن فیلم اهل کانادا]]
[[رده:کارگردانان فیلم اهل تورنتو]]
[[رده:کارگردانان فیلم مستند اهل کانادا]]
[[رده:نویسندگان اهل تورنتو]]

title: هالی دیل

زادهٔ: ۲۳ دسامبر ۱۹۵۳ (۷۱ سال) · تورنتو، کانادا

ملیت: کانادایی

پیشه(ها): کارگردان، تدوین‌گر، تهیه‌کننده، فیلم‌نامه‌نویس

سالهای فعالیت: ۱۹۷۶–اکنون


text:
# ترای بایرز
ترای بایرز (انگلیسی: Trai Byers؛ زادهٔ ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۸۳) بازیگر سینما، و بازیگر تلویزیون اهل ایالات متحده آمریکا است. وی از سال ۲۰۰۹ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به امپراتوری، سلما و ۲۴ ام اشاره کرد.

title: ترای بایرز

wikitext:
{{Infobox person
| name = ترای بایرز
| image = Trai_Byers.jpg
| birth_date = {{birth date and age|1983|07|19}}
| birth_place = [[کانزاس‌سیتی، کانزاس]]
| death_date =
| death_place =
| education = [[دانشگاه کانزاس]] {{small|([[بی‌ای]])}}{{سخ}}[[دانشگاه ییل]] {{small|([[Master of Fine Arts|MFA]])}}
| occupation = [[هنرپیشه]]
| years_active = ۲۰۰۹–اکنون
| spouse = {{marriage|[[Grace Gealey]]|2016}}
| nationality = [[ایالات متحده آمریکا]]
}}
'''ترای بایرز''' ({{lang-en|Trai Byers}}؛ زادهٔ {{birth date|1983|07|19}}) [[بازیگر سینما]]، و [[بازیگر تلویزیون]] اهل [[ایالات متحده آمریکا]] است. وی از سال ۲۰۰۹ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به ''[[امپراتوری (مجموعه تلویزیونی)|امپراتوری]]''، ''[[سلما (فیلم)|سلما]]'' و ''[[۲۴ ام]]'' اشاره کرد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Trai_Byers&oldid=886103897|عنوان = Trai Byers|زبان =انگلیسی|بازیابی =۱۵ ژوئیه ۲۰۱۹}}
{{-}}
== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}

{{هنرپیشه-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:بایرز، ترای}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:بازیگران مرد تلویزیونی اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بازیگران مرد آفریقایی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بازیگران مرد سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بازیگران مرد سریال‌های آبکی اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بازیگران مرد فیلم اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:دانش‌آموختگان مدرسه درام ییل]]
[[رده:زادگان ۱۹۸۳ (میلادی)]]
[[رده:افراد آفریقایی-آمریکایی سده ۲۰ (میلادی)]]
[[رده:افراد آفریقایی-آمریکایی سده ۲۱ (میلادی)]]

title: ترای بایرز

زادهٔ: ۱۹ ژوئیهٔ ۱۹۸۳ (۴۱ سال) · کانزاس‌سیتی، کانزاس

ملیت: ایالات متحده آمریکا

تحصیلات: دانشگاه کانزاس (بی‌ای) · دانشگاه ییل (MFA)

پیشه: هنرپیشه

سالهای فعالیت: ۲۰۰۹–اکنون

همسر: Grace Gealey (ا. ۲۰۱۶)


text:
# دره گیره
دره گیره، روستایی در دهستان میانکوه شرقی بخش افرینه شهرستان معمولان در استان لرستان ایران است.

## جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، جمعیت این روستا برابر با ۴۴ نفر (۱۳ خانوار) بوده‌است.

title: دره گیره

wikitext:
{{جعبه اطلاعات روستای ایران
|نام رسمی=دره گیره
|روی‌نقشه=
|عرض جغرافیایی=۳۳٫۱۷۶۵۵۹۶
|طول جغرافیایی=۴۸٫۲۶۹۴۷۱۳
|تصویر=
|اندازه تصویر=
|توضیح تصویر=
|استان=لرستان
|شهرستان= معمولان
|بخش= [[بخش افرینه|افرینه]]
|دهستان=میانکوه شرقی
|نام بومی=
|نام دیکر=
|نام قدیمی=
|تاریخ بنیان‌گذاری=
|جمعیت= نفر
|رشد جمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|زبان=
|مذهب=
|مساحت=
|ارتفاع=
|میانگین‌دما=
|میانگین‌بارش‌سالانه=
|شمارروزهای‌یخبندان=
|کد آماری    =۲۲۱۲۳۰
|ره‌آورد=
|پیش‌شماره=
|وبگاه=
|جمله‌خوشامد=
|پانویس=
}}
'''دره گیره'''، روستایی در [[دهستان میانکوه شرقی]] [[بخش افرینه]] [[شهرستان معمولان]] در [[استان لرستان]] [[ایران]] است.

== جمعیت ==
بر پایه [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۹۵)|سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵]]، جمعیت این روستا برابر با '''۴۴''' نفر ('''۱۳''' خانوار) بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=درگاه ملی آمار > سرشماری عمومی نفوس و مسکن > نتایج سرشماری > جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال 1395|نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395|وبگاه=www.amar.org.ir|بازبینی=2022-02-07}}</ref>

== منابع ==
{{پانویس}}

{{شهرستان معمولان}}

{{روستا-خرد}}

[[رده:روستاهای شهرستان معمولان]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان پلدختر]]

title: دره گیره

استان: لرستان

شهرستان: معمولان

بخش: افرینه

دهستان: میانکوه شرقی

جمعیت: ۴۴ نفر (سرشماری ۹۵)


text:
# سبزیجات چلیپایی
سبزیجات چلیپائی یا سبزیجات صلیبی یا سبزیجات کروسیفروس به عنوان گیاهان خوراکی، در علم تغذیه، گروه بزرگ از گیاهان متنوع هستند و دارای طعم‌های قوی هستند. از این واژه به اصطلاح لاتین صلیب گرفته شده‌است زیرا شکوفه‌های این گیاهان شبیه به صلیب است.
انواع کلم‌ها به این دلیل چلیپایی نامگذاری شده‌اند که گل آنها شبیه صلیب هستند.
در مقاله‌های عمومی، معمولاً منظور کلم بروکلی، جوانه بروکسل، کلم، گل کلم و کیل (kale) هستند.
از نظر گیاه‌شناسی، تیره گیاهی آنها شب‌بویان است (برا اطلاعات گیاه‌شناسی، و نه به عنوان غذا، به مدخل شب‌بویان مراجعه کنید).

## انواع
از نظر فنی، سبزیجات صلیبی رده وسیعتری شامل موارد زیر هستند:
آرگولا، بوک چوی، کلم چینی
، کلم بروکلی
، جوانه بروکسل
، کلم
، گل کلم
، تربچه
، شلغم
، واسابی
، کلم برگ یا کِیل (kale)
، خردل، شلغم، ماکا، و غیره (برای لیست کامل تر گونه‌ها، به ویکی‌پدیای انگلیسی همین مدخل en:Cruciferous vegetables مراجعه کنید).

## پژوهش
نتایج مطالعات نشان می‌دهد بین ضخیم شدن عروق گردن، شدت تشکیل پلاک میکروبی در عروق (آتروما) و مصرف سبزی‌جات ارتباط وجود دارد.
محققان به این نتیجه رسیدند زنان مسنی که سبزی‌جات چلیپایی بیشتر مصرف می‌کنند دارای عروق کاروتید سالم‌تری هستند.
سبزی‌های چلیپایی سرشار از ویتامین‌های A و C، بتاکاروتن و الیاف بوده و نیز مملو از ایندول، ایزول، ایزوتیوسیانیت و سولفورافن هستند که همگی جزو فیتوکمیکال‌ها (مواد مرکب گیاهی) قوی ضد سرطان شناخته شده‌اند (پایینتر را ببینید).

### پژوهش‌های تخصصی
مصرف سبزیجات آلیاژی و چلیپایی ممکن است باعث ایجاد ترانسفراز-S گلوتاتیون، ترانسفراز اوریدین دی‌فسفات-گلوکورونوزیل و ردوکتازهای کینون شود که همگی به‌طور بالقوه در سم‌زدایی مواد سرطان زا مانند آفلاتوکسین نقش دارند. مصرف زیاد سبزیجات چلیپایی خطر بالقوه آلرژی و تداخل با داروهایی مانند وارفارین و سمیت ژنی دارد.
سبزیجات چلیپایی حاوی گلوکوزینولات‌ها هستند، که تحت توانایی تحقیق در مورد تأثیر بر سرطان تحت تحقیق هستند. گلوکوزینولات‌ها به هیدرولیز ایزوتیوسیانات (ITCS) توسط میروسیناز (myrosinase). کمک می‌کنند ITC در حال بررسی است برای اثرات شیمیایی و پیشگیری از شیمی درمانی. به عنوان مثال، یافته‌ها نشان می‌دهد که ایزوتیوسیانات فنتیل ITC باعث کاهش سطح آنکو پروتئین MCL1 می‌شود.
تحقیقات دیگر در شرایط لوله آزمایش (in vitro) نشان می‌دهد که ITC می‌تواند بر سطح پروتئین همجوشی BCR-ABL، آنکو پروتئین فعال در سرطان خون تأثیر بگذارد.

### موارد منع مصرف
اگرچه سبزیجات چلیپایی به‌طور کلی برای مصرف انسان بی خطر هستند، اما افرادی که آلرژی یا حساسیت خاصی به یک گیاه خاص براسیکا دارند یا کسانی که از داروهای ضد انعقادی استفاده می‌کنند، باید محتاط باشند.

title: سبزیجات چلیپایی

wikitext:
{{Cleanup rewrite|date=دسامبر ۲۰۲۰}}
[[پرونده:Cruciferous vegetables.jpg|بندانگشتی]]
'''سبزیجات چلیپائی''' یا '''سبزیجات صلیبی''' یا سبزیجات '''کروسیفروس''' به عنوان گیاهان خوراکی، در علم تغذیه، گروه بزرگ از گیاهان متنوع هستند و دارای طعم‌های قوی هستند. از این واژه به اصطلاح لاتین صلیب گرفته شده‌است زیرا شکوفه‌های این گیاهان شبیه به صلیب است.
انواع کلم‌ها به این دلیل چلیپایی نامگذاری شده‌اند که گل آنها شبیه صلیب هستند.
در مقاله‌های عمومی، معمولاً منظور کلم بروکلی، جوانه بروکسل، کلم، گل کلم و کیل (kale) هستند.

از نظر گیاه‌شناسی، تیره گیاهی آنها [[شب‌بویان]] است (برا اطلاعات گیاه‌شناسی، و نه به عنوان غذا، به مدخل [[شب‌بویان]] مراجعه کنید).

== انواع ==
از نظر فنی، سبزیجات صلیبی رده وسیعتری شامل موارد زیر هستند:<ref>[https://www.salameno.com/news/32209214/سبزیجات-صلیبی-یا-چلیپایی-چیست سبزیجات صلیبی یا چلیپایی چیست؟ (سلام‌نو پلاس. ۲ آبان ۱۳۹۸، ۱۰:۳۸، کد خبر 32209214)]</ref>
[[آرگولا]]، بوک چوی، [[کلم چینی]]
، [[کلم بروکلی]]
، [[جوانه بروکسل]]
، [[کلم]]
، [[گل کلم]]
، [[تربچه]]
، [[شلغم]]
، [[واسابی]]
، [[کلم برگ]] یا [[کِیل]] (kale)
، [[خردل (چاشنی)|خردل]]، [[شلغم]]، [[ماکا]]، و غیره (برای لیست کامل تر گونه‌ها، به ویکی‌پدیای انگلیسی همین مدخل [[:en:Cruciferous vegetables]] مراجعه کنید).

== پژوهش ==
نتایج مطالعات نشان می‌دهد بین [[ضخیم شدن عروق گردن]]، شدت تشکیل [[پلاک میکروبی]] در عروق ([[آتروما]]) و مصرف سبزی‌جات ارتباط وجود دارد.<ref name="pmid 29618474"/>

محققان به این نتیجه رسیدند زنان مسنی که سبزی‌جات چلیپایی بیشتر مصرف می‌کنند دارای [[عروق کاروتید]] سالم‌تری هستند.<ref name="pmid 29618474">Blekkenhorst LC, Bondonno CP, Lewis JR, Woodman RJ, Devine A, Bondonno NP | display-authors=etal (2018) [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/eutils/elink.fcgi?dbfrom=pubmed&retmode=ref&cmd=prlinks&id=29618474 Cruciferous and Total Vegetable Intakes Are Inversely Associated With Subclinical Atherosclerosis in Older Adult Women.] ''J Am Heart Assoc'' 7 (8):. [http://dx.doi.org/10.1161/JAHA.117.008391 DOI:10.1161/JAHA.117.008391] PMID [https://pubmed.gov/29618474 29618474]</ref><ref>https://www.nhs.uk/news/food-and-diet/broccoli-and-sprouts-linked-healthier-arteries-older-women/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180530185451/https://www.nhs.uk/news/food-and-diet/broccoli-and-sprouts-linked-healthier-arteries-older-women/ |date=۳۰ مه ۲۰۱۸ }}
Broccoli and sprouts linked to healthier arteries for older women
Thursday 5 April 2018
Analysis by Bazian
Edited by NHS Website</ref><ref>https://www.ecu.edu.au/schools/medical-and-health-sciences/our-staff/profiles/post-doctoral-research-fellows/dr-lauren-blekkenhorst صفحه دانشگاهی تحقیقات خانم لورن بلِکِنهورست، (بخش منتشرات را برای مطالعه‌های بعدی ایشون در تکیل یافه اصلیشون ببینید).</ref><ref>https://www.theguardian.com/australia-news/2018/apr/05/eat-your-brussels-scientists-say-vegetable-provides-heart-benefits-to-older-women
Eat your brussels: scientists say vegetable provides heart benefits to older women
Australian research shows eating vegetables including sprouts, broccoli and cabbage is beneficial
Guardian. Australian Associated Press
Thu 5 Apr 2018 05.06 BST</ref><ref>https://www.mehrnews.com/news/4311652/مصرف-سبزیجات-چلیپایی-به-سلامت-قلب-کمک-می-کند توصیه محققان استرالیایی؛
مصرف سبزیجات «چلیپایی» به سلامت قلب کمک می‌کند. خبرگزاری مهر. ۱۲ خرداد ۱۳۹۷،  ۴:۱۵</ref>

سبزی‌های چلیپایی سرشار از ویتامین‌های A و C، [[بتاکاروتن]] و الیاف بوده و نیز مملو از [[ایندول]]، [[ایزول]]، [[ایزوتیوسیانیت]] و [[سولفورافن]] هستند که همگی جزو فیتوکمیکال‌ها (مواد مرکب گیاهی) قوی ضد [[سرطان]] شناخته شده‌اند (پایینتر را ببینید).

=== پژوهش‌های تخصصی ===
مصرف سبزیجات آلیاژی و چلیپایی ممکن است باعث ایجاد ترانسفراز-S [[گلوتاتیون]]، ترانسفراز اوریدین دی‌فسفات-گلوکورونوزیل و [[ردوکتازهای کینون]] شود که همگی به‌طور بالقوه در سم‌زدایی مواد سرطان زا مانند [[آفلاتوکسین]] نقش دارند. مصرف زیاد سبزیجات چلیپایی خطر بالقوه [[آلرژی]] و تداخل با داروهایی مانند [[وارفارین]] و [[سمیت ژنی]] دارد.

سبزیجات چلیپایی حاوی [[گلوکوزینولات]]ها هستند، که تحت توانایی تحقیق در مورد تأثیر بر [[سرطان]] تحت تحقیق [[سرطان|هستند]]. گلوکوزینولات‌ها به هیدرولیز [[ایزوتیوسیانات]] (ITCS) توسط [[میروسیناز]] (myrosinase). کمک می‌کنند<ref name="Singh_2012">{{Cite journal|vauthors=Singh SV, Singh K|date=Oct 2012|title=Cancer chemoprevention with dietary isothiocyanates mature for clinical translational research|journal=Carcinogenesis|volume=33|issue=10|pages=1833–42|doi=10.1093/carcin/bgs216|pmc=3529556|pmid=22739026}}</ref> ITC در حال بررسی است برای اثرات [[پیشگیری شیمیایی|شیمیایی]] و [[پیشگیری شیمیایی|پیشگیری]] از [[پیشگیری شیمیایی|شیمی]] [[شیمی‌درمانی|درمانی]].<ref name="Singh_2012"/><ref>{{Cite journal|vauthors=Gupta P, Kim B, Kim SH, Srivastava SK|date=Aug 2014|title=Molecular targets of isothiocyanates in cancer: recent advances|journal=Molecular Nutrition & Food Research|volume=58|issue=8|pages=1685–707|doi=10.1002/mnfr.201300684|pmc=4122603|pmid=24510468}}</ref> به عنوان مثال، یافته‌ها نشان می‌دهد که [[فن‌اتیل ایزوتیوسیانات|ایزوتیوسیانات فنتیل]] ITC باعث کاهش سطح [[آنکو پروتئین]] [[MCL1]] می‌شود.<ref>{{Cite journal|vauthors=Gao N, Budhraja A, Cheng S, Liu EH, Chen J, Yang Z, Chen D, Zhang Z, Shi X|date=2011-04-07|title=Phenethyl isothiocyanate exhibits antileukemic activity in vitro and in vivo by inactivation of Akt and activation of JNK pathways|journal=Cell Death & Disease|volume=2|issue=4|pages=e140|doi=10.1038/cddis.2011.22|pmc=3122055|pmid=21472003}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite journal|vauthors=Lawson AP, Long MJ, Coffey RT, Qian Y, Weerapana E, El Oualid F, Hedstrom L|date=Dec 2015|title=Naturally Occurring Isothiocyanates Exert Anticancer Effects by Inhibiting Deubiquitinating Enzymes|journal=Cancer Research|volume=75|issue=23|pages=5130–42|doi=10.1158/0008-5472.CAN-15-1544|pmc=4668232|pmid=26542215}}</ref>
تحقیقات دیگر در شرایط [[لوله آزمایش]] (in vitro) نشان می‌دهد که ITC می‌تواند بر سطح [[پروتئین]] همجوشی [[کروموزوم فیلادلفیا|BCR-ABL]]، آنکو پروتئین فعال در [[سرطان خون]] تأثیر بگذارد.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Cite journal|vauthors=Zhang H, Trachootham D, Lu W, Carew J, Giles FJ, Keating MJ, Arlinghaus RB, Huang P|date=Jun 2008|title=Effective killing of Gleevec-resistant CML cells with T315I mutation by a natural compound PEITC through redox-mediated mechanism|journal=Leukemia|volume=22|issue=6|pages=1191–9|doi=10.1038/leu.2008.74|pmc=2585768|pmid=18385754}}</ref>

=== موارد منع مصرف ===
اگرچه سبزیجات چلیپایی به‌طور کلی برای مصرف انسان بی خطر هستند، اما افرادی که [[آلرژی]] یا [[بیش‌حساسیت|حساسیت]] خاصی به یک گیاه خاص ''براسیکا دارند'' یا کسانی که از [[ضدانعقاد|داروهای ضد انعقادی]] استفاده می‌کنند، باید محتاط باشند.

== جستارهای وابسته ==
* [[شب‌بویان]] یا کَلَمیان (مدخل [[گیاه‌شناسی]] مربوط به این تیره از سبزیجات)
* [[گلوکارات کلسیم]]
* [[ایندول-۳-کاربینول]]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
{{بیوشیمی سبزیجات چلیپایی|state=open}}
{{کلم}}

[[رده:ارقام محصول کشاورزی خوراکی]]
[[رده:رقم (کشاورزی)]]
[[رده:سبزیجات]]
[[رده:کلم]]
[[رده:کلم‌ها]]
[[رده:سبزیجات برگی]]
[[رده:گیاهان خوراکی]]
[[رده:سبزیجات چلیپایی]]


text:
# لانتسیگو
لانتسیگو دهستانی در استان آلابای اسپانیا است.
در این دهستان 673 نفر زندگی می‌کنند. مساحت این دهستان 24.21 کیلومتر مربع است.

## مراجع
- نام، جمعیت و مساحت از درگاه ملی آمار (اسپانیا) گرفته شده است.

title: لانتسیگو

wikitext:
{{Infobox settlement
|name=لانتسیگو
|settlement_type=[[دهستان‌های اسپانیا]]
|official_name=لانتسیگو
|native_name=<!-- if different from name -->
|image_skyline=Lanciego en otoño.jpg
|image_alt=
|image_caption=
|image_flag=
|image_shield=Escudo de Lanciego.svg
|nickname=
|motto=
|image_map=
|map_caption=موقعیت لانتسیگو در نقشه
|pushpin_map=Spain
|pushpin_label_position=
|pushpin_map_caption=Location in Spain
|subdivision_type=کشور
|subdivision_name={{flag|Spain}}
|subdivision_type1=[[بخش‌های خودمختار اسپانیا|بخش خودمختار]]
|subdivision_name1={{flag|País Vasco}}
|subdivision_type2=[[استان‌های اسپانیا|استان]]
|subdivision_name2=[[استان آلابا]]
|subdivision_type3=[[Comarcas of Spain|Region]]
|subdivision_name3=[[Rioja Alavesa|Cuadrilla de Laguardia-Rioja Alavesa]]
|seat_type=<!-- [[پایتخت]] -->
|seat=
|latd=42|latm=34|lats=|latNS=N
|longd=02|longm=31|longs=|longEW=W
|coordinates_footnotes=
|elevation_m=541
|elevation_min_m=
|elevation_max_m=
|area_footnotes=
|area_total_km2=24.20
|established_title=تأسیس‌شده
|established_date=1630
|population_footnotes=<!-- for references: use <ref> tags -->
|population_total=
|population_as_of=
|population_demonym=
|population_note=
|population_density_km2=auto
|blank_name_sec1=[[زبان رسمی]]
|blank_info_sec1=Basque, Spanish
|timezone=[[زمان اروپای مرکزی|زمان]]
|utc_offset=+1
|timezone_DST=[[ساعت تابستانی اروپای مرکزی]]
|utc_offset_DST=+2
|postal_code_type=[[کدهای پستی در اسپانیا|کد پستی]]
|postal_code=01308
|area_code_type=[[Telephone numbers in Spain|Dialing code]]
|area_code=
|leader_title=[[Alcalde]]
|leader_name=Alfonso Luis Gonzalez Eguilaz
|leader_party=[[حزب ملی‌گرای باسک]]
|website=[http://www.lanciego.org www.lanciego.org]
|footnotes=
}}
لانتسیگو [[دهستان‌های اسپانیا|دهستانی]] در [[استان‌های اسپانیا|استان]] [[آلابا (استان)|آلابای]] [[اسپانیا]] است.

در این دهستان 673 نفر زندگی می‌کنند. مساحت این دهستان 24.21 کیلومتر مربع است.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست دهستان‌های آلابا]]

== مراجع ==
* نام، جمعیت و مساحت از درگاه ملی آمار (اسپانیا) گرفته شده است.

{{دهستان‌های آلابا}}
{{جغرافیا-خرد}}
{{اسپانیا-خرد}}

[[رده:مناطق مسکونی در استان آلابا]]
[[رده:شهرداری‌ها در آلابا]]
[[رده:شهرستان‌های اسپانیا]]

title: لانتسیگو

بخش خودمختار: سرزمین باسک (منطقه خودمختار)

استان: استان آلابا

Region: Cuadrilla de Laguardia-Rioja Alavesa

title: حکومت

• Alcalde: Alfonso Luis Gonzalez Eguilaz (حزب ملی‌گرای باسک)

title: مساحت

• کل: ۲۴٫۲۰ کیلومتر مربع (۹٫۳۴ مایل مربع)

ارتفاع: ۵۴۱ متر (۱۷۷۵ فوت)

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)

• تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)

زبان رسمی: Basque, Spanish


text:
# فدراسیون بسکتبال لسوتو
فدراسیون بسکتبال لسوتو (انگلیسی: Lesotho Basketball Federation) نهاد اداره‌کننده ورزش بسکتبال در کشور لسوتو است.
این فدراسیون در سال ۱۹۹۷ به عضویت فیبا درآمد و مسئول برگزاری رقابت‌های داخلی و همچنین اداره تیم ملی بسکتبال لسوتو است. دفتر مرکزی آن در شهر ماسرو، پایتخت لسوتو قرار دارد.

title: فدراسیون بسکتبال لسوتو

wikitext:
'''فدراسیون بسکتبال لسوتو''' ({{lang-en|Lesotho Basketball Federation}}) نهاد اداره‌کننده ورزش [[بسکتبال]] در کشور [[لسوتو]] است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=FIBA World Ranking Presented by NIKE, men - FIBA.basketball|نشانی=http://www.fiba.basketball/pages/eng/fc/even/rank/p/openNodeIDs/999/selNodeID/999/rankMen.html|وبگاه=FIBA.basketball|بازبینی=2025-07-20|کد زبان=en}}</ref>

{{Infobox Organization|name=فدراسیون بسکتبال لسوتو|image=Flag of Lesotho.svg|size=130px|caption=پرچم ملی لسوتو (به‌جای لوگوی رسمی)|abbreviation=LBF|formation=|type=سازمان ورزشی|location=[[ماسرو]]، [[لسوتو]]|language=انگلیسی|leader_title=رئیس فدراسیون|leader_name=|affiliations=[[فدراسیون بین‌المللی بسکتبال|فیبا]]، [[فیبا آفریقا]]|website=}}

این فدراسیون در سال [[۱۹۹۷ (میلادی)|۱۹۹۷]] به عضویت [[فیبا]] درآمد و مسئول برگزاری رقابت‌های داخلی و همچنین اداره [[تیم ملی بسکتبال لسوتو]] است. دفتر مرکزی آن در شهر [[ماسرو]]، پایتخت لسوتو قرار دارد.

== جستارهای وابسته ==

* [[تیم ملی بسکتبال مردان لسوتو]]

== منابع ==

title: فدراسیون بسکتبال لسوتو

کوتهنوشت: LBF

گونه: سازمان ورزشی

مکان: - ماسرو، لسوتو

زبان رسمی: انگلیسی

وابستگی: فیبا، فیبا آفریقا


text:
# رایلی هیل (بازیگر استرالیایی)
رایلی هیل (انگلیسی: Raelee Hill؛ زادهٔ ۲۴ اکتبر ۱۹۷۲) بازیگر اهل استرالیا است. وی از سال ۱۹۹۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.
از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به خانه و دوری، نجات: عملیات ویژه، بازگشت سوپرمن و همسایگان اشاره کرد.

title: رایلی هیل (بازیگر استرالیایی)

wikitext:
{{Infobox person
| name = رایلی هیل
| image = Raelee_Hill,_2005_convention.jpg
| caption =رایلی هیل در سال ۲۰۰۵
| citizenship =
| nationality = استرالیایی
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1972|10|24}}
| birth_place = [[بریزبن]]، [[کوئینزلند]]، [[استرالیا]]
| death_date =
| death_place =
| occupation = [[بازیگر]]
| partner = دیوید پی.
| children = ۲
| years_active = ۱۹۹۳–اکنون
| website =
}}
'''رایلی هیل''' ({{lang-en|Raelee Hill}}؛ زادهٔ {{birth date|df=yes|1972|10|24}}) [[بازیگر]] اهل [[استرالیا]] است. وی از سال ۱۹۹۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است.

از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است، می‌توان به ''[[خانه و دوری]]''، ''[[نجات: عملیات ویژه]]''، ''[[بازگشت سوپرمن (فیلم)|بازگشت سوپرمن]]'' و ''[[همسایگان (مجموعه تلویزیونی)|همسایگان]]'' اشاره کرد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Raelee_Hill&oldid=1022841519|عنوان = Raelee Hill|زبان =انگلیسی|بازیابی =۷ اوت ۲۰۲۲}}

{{-}}

== پیوند به بیرون ==
* {{IMDb name|0384584}}
{{انبار-رده}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}

{{بازیگر-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:هیل، رایلی}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:بازیگران زن اهل بریزبن]]
[[رده:بازیگران زن تلویزیونی اهل استرالیا]]
[[رده:بازیگران زن فیلم اهل استرالیا]]
[[رده:زادگان ۱۹۷۲ (میلادی)]]

title: رایلی هیل

زادهٔ: ۲۴ اکتبر ۱۹۷۲ (۵۲ سال) · بریزبن، کوئینزلند، استرالیا

ملیت: استرالیایی

پیشه: بازیگر

سالهای فعالیت: ۱۹۹۳–اکنون

شریک زندگی: دیوید پی.

فرزندان: ۲


text:
# نینسل
نیجنسل (به هلندی: Nijnsel) یک منطقهٔ مسکونی در هلند است که در میه‌ری‌استاد واقع شده‌است. نیجنسل ۲٬۶۰۰ نفر جمعیت دارد.

title: نینسل

wikitext:
{{Infobox settlement
|official_name=نیجنسل
|settlement_type=روستا
|image_skyline=T.T RK Kerk Nijnsel (5).JPG
|image_caption=Sint Antonius of Padua Church
|image_flag=Sint-Oedenrode vlag.svg
|flag_size=120x100px
|flag_alt=Flag of Sint-Oedenrode
|image_seal=
|seal_alt=
|image_shield=Sint-Oedenrode wapen.svg
|shield_size=120x100px
|shield_alt=Coat of arms of Sint-Oedenrode
|image_map=Map - NL - Sint-Oedenrode - Wijk 01 Nijnsel - Buurt 00 Nijnsel.svg
|map_caption=موقعیت نیجنسل در نقشه
|coordinates={{coord|51|33|5|N|5|29|1|E|region:NL|display=inline,title}}|subdivision_type=کشور
|subdivision_name=[[هلند]]
|subdivision_type1=استان
|subdivision_name1=[[برابانت شمالی]]
|subdivision_type2=شهرستان
|subdivision_name2=[[میه‌ری‌استاد]]
|population_total=۲۶۰۰
|population_as_of=۱ ژانویه ۲۰۰۷
|timezone=[[زمان اروپای مرکزی|زمان]]
|utc_offset=+۱
|timezone_DST=[[ساعت تابستانی اروپای مرکزی]]
|utc_offset_DST=+۲
|postal_code=۵۴۹۲
}}
'''نیجنسل''' (به [[زبان هلندی|هلندی]]: Nijnsel) یک منطقهٔ مسکونی در [[هلند]] است که در [[میه‌ری‌استاد]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nijnsel&redirect=no&oldid=999458094 |عنوان=Nijnsel|بازیابی  = |زبان=انگلیسی}}</ref> نیجنسل ۲٬۶۰۰ نفر جمعیت دارد.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای هلند]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده|Nijnsel}}
{{هلند-خرد}}
[[رده:بازبینی گمر شهرهای هلند]]

[[رده:مناطق مسکونی در برابانت شمالی]]
[[رده:میه‌ری‌استاد]]

title: نیجنسل

استان: برابانت شمالی

شهرستان: میه‌ری‌استاد

title: جمعیت (۱ ژانویه ۲۰۰۷)

• کل: ۲۶۰۰

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)

• تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)


text:
# آرتا جوجه سبلان
آرتا جوجه سبلان یک شرکت ایرانی فعال در حوزهٔ صنعت طیور است که دفتر مرکزی آن در اردبیل قرار دارد. این شرکت در سال ۱۳۸۱  توسط مهندس قدرت حاج نوری تأسیس شد و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جوجهٔ یک‌روزه، مرغ مادر و مرغ گوشتی در ایران شناخته می‌شود.

## تاریخچه
شرکت آرتا جوجه سبلان فعالیت خود را در اوایل دههٔ ۱۳۸۰ آغاز کرد. این مجموعه در ابتدا بر تولید جوجهٔ یک‌روزه متمرکز بود اما به مرور زمان با ایجاد زنجیرهٔ کامل تولید شامل مزارع اجداد، مرغ مادر، کارخانه جوجه‌کشی، خوراک طیور و کشتارگاه صنعتی گسترش یافت.

## فعالیت‌ها
- تولید و پرورش جوجهٔ یک‌روزه گوشتی با ظرفیت میلیون‌ها قطعه در سال.[۴]
- پرورش مرغ مادر و اجداد در مزارع صنعتی استان اردبیل.[۵]
- راه‌اندازی کشتارگاه صنعتی «ناب پروتئین مهر» در سال ۱۳۹۵ با همکاری شرکت‌های اروپایی همچون آلبرک و لینکو.[۶]
- احداث جوجه کشی با ظرفیت بیش از یک میلیون قطعه در سال https://artajoojeh.com/

## جایگاه
طبق گزارش‌های رسمی و رسانه‌ای، این شرکت جزو ده تولیدکننده بزرگ مرغ در خاورمیانه است و سهم بالایی از تأمین جوجه یک‌روزه در ایران و استان اردبیل را برعهده دارد.  همچنین تولیدات این شرکت به برخی کشورهای همسایه نیز صادر می‌شود.

## گواهی‌ها و استانداردها
آرتا جوجه سبلان موفق به دریافت گواهی‌های بین‌المللی متعددی از جمله ISO، نشان حلال و ستاره طلایی کیفیت شده‌است.

## اشتغال‌زایی
این شرکت برای صدها نفر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده‌است.  تعداد کارکنان در طی سال 1404 بیش از 1000 نفر به صورت مستقیم می باشد.

title: آرتا جوجه سبلان

wikitext:
'''آرتا جوجه سبلان''' یک شرکت ایرانی فعال در حوزهٔ [[صنعت طیور]] است که دفتر مرکزی آن در [[اردبیل]] قرار دارد. این شرکت در سال ۱۳۸۱  توسط مهندس '''قدرت حاج نوری''' تأسیس شد و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جوجهٔ یک‌روزه، مرغ مادر و مرغ گوشتی در ایران شناخته می‌شود.<ref>[https://www.foodkeys.com/agriculture-info?ca=2&co=شرکت+آرتا+جوجه+سبلان&id=1562 مرجع صنایع غذایی و کشاورزی ایران]</ref><ref>[http://dastchin.ir/ad/arta_joojeh_sabalan پایگاه دستچین - صنعت دام و طیور]</ref>

== تاریخچه ==
شرکت آرتا جوجه سبلان فعالیت خود را در اوایل دههٔ ۱۳۸۰ آغاز کرد. این مجموعه در ابتدا بر تولید جوجهٔ یک‌روزه متمرکز بود اما به مرور زمان با ایجاد زنجیرهٔ کامل تولید شامل مزارع اجداد، مرغ مادر، کارخانه جوجه‌کشی، خوراک طیور و کشتارگاه صنعتی گسترش یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/ardabil-27865 ایسنا - ارتقای ظرفیت تولید آرتا جوجه سبلان به ۲ میلیون قطعه در سال جاری]</ref>

== فعالیت‌ها ==

* تولید و پرورش جوجهٔ یک‌روزه گوشتی با ظرفیت میلیون‌ها قطعه در سال.<ref>[https://kasbokarnews.ir/1398/08/19/ آرتا جوجه سبلان یکی از تولیدکنندگان بزرگ مرغ در کشور - کسب‌وکار نیوز]</ref>
* پرورش مرغ مادر و اجداد در مزارع صنعتی استان اردبیل.<ref>[https://ardabilkar.ir/شرکت-آرتا-جوجه-سبلان/ اردبیل‌کار - معرفی شرکت]</ref>
* راه‌اندازی کشتارگاه صنعتی «ناب پروتئین مهر» در سال ۱۳۹۵ با همکاری شرکت‌های اروپایی همچون آلبرک و لینکو.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2568261 آرتا جوجه سبلان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان مرغ در خاورمیانه - خبرگزاری صداوسیما]</ref>
* احداث جوجه کشی با ظرفیت بیش از یک میلیون قطعه در سال https://artajoojeh.com/

== جایگاه ==
طبق گزارش‌های رسمی و رسانه‌ای، این شرکت جزو ده تولیدکننده بزرگ مرغ در [[خاورمیانه]] است و سهم بالایی از تأمین جوجه یک‌روزه در ایران و استان اردبیل را برعهده دارد.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2568261 خبرگزاری صداوسیما]</ref><ref>[https://kasbokarnews.ir/1398/08/19/ کسب‌وکار نیوز]</ref>  همچنین تولیدات این شرکت به برخی کشورهای همسایه نیز صادر می‌شود.<ref>[https://www.bazarazerbaijaan.com/... بازار آذربایجان - معرفی برند آرتا جوجه سبلان]</ref>

== گواهی‌ها و استانداردها ==
آرتا جوجه سبلان موفق به دریافت گواهی‌های بین‌المللی متعددی از جمله [[ISO]]، نشان حلال و ستاره طلایی کیفیت شده‌است.<ref>[http://dastchin.ir/ad/arta_joojeh_sabalan دستچین - معرفی شرکت]</ref>

== اشتغال‌زایی ==
این شرکت برای صدها نفر به‌طور مستقیم و غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده‌است. <ref>[https://ardabilkar.ir/شرکت-آرتا-جوجه-سبلان/ اردبیل‌کار]</ref><ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2568261 خبرگزاری صداوسیما]</ref> تعداد کارکنان در طی سال 1404 بیش از 1000 نفر به صورت مستقیم می باشد.

== منابع ==
<references />

== پیوند به بیرون ==

* [https://artajoojeh.com وب‌سایت رسمی]

== منابع ==
{{پانویس}}

<!--- رده‌بندی --->
[[رده:مقاله‌های ایجاد شده توسط ایجادگر]]


text:
# کادیلاک دی‌تی‌اس
کادیلاک دی‌تی‌اس (به انگلیسی: Cadillac DTS) یکی از مدل‌های بازنشستهٔ خودروی لوکس کمپانی آمریکایی کادیلاک است. در سال ۲۰۱۱ جزو برترین خودروهای جهان از نظر دوام و استهلاکِ کم بود. در همان سال کادیلاک تغییرات فراوانی در آپشن‌های مدل دی‌تی‌اس ایجاد کرد.

title: کادیلاک دی‌تی‌اس

wikitext:
{{Infobox automobile
|name=کادیلاک دی‌تی‌اس
|image=Cadillac DTS -- 02-29-2012.JPG
|caption=
|manufacturer=[[کادیلاک]] ([[جنرال موتورز]])
|production=۲۰۰۵–۲۰۱۱
|model_years=۲۰۰۶–۲۰۱۱
|predecessor=[[کادیلاک دویل]]
|successor=[[کادیلاک اکس‌تی‌اس]]
|class=[[خودروی اندازه بزرگ]] [[خودروی لوکس]]
|body_style=4-door [[سدان]]{{سخ}}4-door [[لیموزین (خودرو)]]
|platform=[[GM G platform (FWD)|G platform]]
|layout=[[خودروهای موتور جلو-محور جلو]]
|wheelbase={{convert|115.6|in|mm|0|abbr=on}}
|assembly=[[Detroit/Hamtramck Assembly]]، [[Hamtramck, Michigan|هرترامک]]، [[میشیگان]]، ایالات متحده
|length={{convert|207.6|in|mm|0|abbr=on}}
|width={{convert|74.8|in|mm|0|abbr=on}}
|height={{convert|57.6|in|mm|0|abbr=on}}
|weight={{Convert|4009|lb|kg|abbr=on}}
|engine=4.6 L ''[[Northstar engine series#LD8|Northstar LD8]]'' [[موتور وی۸|V8]]{{سخ}}4.6 L ''[[Northstar engine series#L37|Northstar L37]]'' V8
|transmission=۴سرعته ''[[GM 4T80 transmission|4T80]]'' [[جعبه‌دنده خودکار]]
|related=[[بیوک لوسرن]]
}}

'''کادیلاک دی‌تی‌اس''' {{انگلیسی|Cadillac DTS}} یکی از مدل‌های بازنشستهٔ [[خودروی لوکس]] کمپانی آمریکایی [[کادیلاک]] است. در سال ۲۰۱۱ جزو برترین خودروهای جهان از نظر دوام و استهلاکِ کم بود. در همان سال کادیلاک تغییرات فراوانی در آپشن‌های مدل دی‌تی‌اس ایجاد کرد.

== پیوند به بیرون ==
* [https://web.archive.org/web/20100824061003/http://www.cadillac.com/pages/mds/vehicles/allVehicles.do وبگاه رسمی]

{{ویکی‌انبار-رده|Cadillac DTS}}

{{خودرو-خرد}}

{{خودروهای کادیلاک}}
[[رده:اتومبیل‌های دهه ۲۰۰۰ (میلادی)]]
[[رده:اتومبیل‌های دهه ۲۰۱۰]]
[[رده:خودروهای پرچم‌دار]]
[[رده:خودروهای سایز بزرگ]]
[[رده:خودروهای سدان]]
[[رده:خودروهای کادیلاک]]
[[رده:خودروهای محور جلو]]
[[رده:خودروهای معرفی‌شده در ۲۰۰۵ (میلادی)]]
[[رده:لیموزین‌ها (خودرو)]]

title: دید کلی

شرکت: کادیلاک (جنرال موتورز)

تولید: ۲۰۰۵–۲۰۱۱

مدل سال: ۲۰۰۶–۲۰۱۱

مونتاژ: Detroit/Hamtramck Assembly، هرترامک، میشیگان، ایالات متحده

title: بدنه و شاسی

کلاس: خودروی اندازه بزرگ خودروی لوکس

شکل بدنه: 4-door سدان · 4-door لیموزین (خودرو)

طرحبندی: خودروهای موتور جلو-محور جلو

سکو: G platform

خودروهای وابسته: بیوک لوسرن

title: پیشرانه

موتور: 4.6 L Northstar LD8 V8 · 4.6 L Northstar L37 V8

جعبهدنده: ۴سرعته 4T80 جعبه‌دنده خودکار

title: ابعاد

فاصله بین محورها: ۱۱۵٫۶ اینچ (۲٬۹۳۶ میلیمتر)

درازا: ۲۰۷٫۶ اینچ (۵٬۲۷۳ میلیمتر)

پهنا: ۷۴٫۸ اینچ (۱٬۹۰۰ میلیمتر)

بلندی: ۵۷٫۶ اینچ (۱٬۴۶۳ میلیمتر)

وزن خالص: ۴٬۰۰۹ پوند (۱٬۸۱۸ کیلوگرم)

title: گاه‌شمار

پیشین: کادیلاک دویل

پسین: کادیلاک اکس‌تی‌اس


text:
# دانشگاه اسلامی روتردام
دانشگاه اسلامی روتردام (به هلندی: Islamic University of Applied Sciences Rotterdam) یک دانشگاه در هلند است که در Rotterdam واقع شده‌است.

title: دانشگاه اسلامی روتردام

wikitext:
{{Infobox university
|name=دانشگاه اسلامی روتردام
|native_name=
|native_name_lang=
|image=Islamic University of Allpied Sciences Rottedam.jpg
|image_upright=
|image_alt=
|caption=
|latin_name=
|other_name=<!-- or|other_names=-->
|former_name=<!-- or|former_names=-->
|motto=
|motto_lang=
|mottoeng=
|top_free_label=<!-- up to|top_free_label2=-->
|top_free=<!-- up to|top_free2=-->
|type=[[دانشگاه]]
|established=۱۹۹۷
|closed=<!-- {{end date|YYYY|MM|DD}} -->
|founder=<!-- or|founders=-->
|parent=
|affiliation=
|religious_affiliation=
|academic_affiliation=<!-- or|academic_affiliations=-->
|endowment=
|budget=
|officer_in_charge=
|chairman=
|chairperson=
|chancellor=
|president=
|vice-president=
|superintendent=
|vice_chancellor=
|provost=
|rector=
|principal=
|director=
|dean=
|head_label=
|head=
|academic_staff=
|administrative_staff=
|students=<!-- or|enrollment=-->
|undergrad=
|postgrad=
|doctoral=
|alumni=
|other_students=<!-- or|other=-->
|address=[[روتردام]]، [[هلند جنوبی]]، [[هلند]]
|city=
|state=
|province=
|country=
|postalcode=<!-- or|zipcode=or|postcode=-->
|coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|type:edu|display=inline,title}} -->
|campus=
|language=
|free_label=<!-- up to|free_label2=-->
|free=<!-- up to|free2=-->
|colors=<!--or|colours=-->
|athletics=
|sports=
|sports_nickname=<!--or|athletics_nickname=-->
|sporting_affiliations=
|mascot=<!--or|mascots=-->
|sports_free_label=<!-- up to|sports_free_label3=-->
|sports_free=<!-- up to|sports_free3=-->
|symbol=
|website={{Official website|https://www.iuasr.nl/en/}}|logo=
|logo_size=
|logo_upright=
|logo_alt=
|footnotes=
|embedded=<!-- or|nrhp=or|module=-->
}}
'''دانشگاه اسلامی روتردام''' (به [[زبان هلندی|هلندی]]: Islamic University of Applied Sciences Rotterdam) یک دانشگاه در [[هلند]] است که در [[Rotterdam]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Islamic_University_of_Applied_Sciences_Rotterdam&redirect=no&oldid=1030829959 |عنوان=Islamic University of Applied Sciences Rotterdam|بازیابی  = |زبان=انگلیسی}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست دانشگاه‌های هلند]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌انبار-رده|Islamic University of Applied Sciences Rotterdam}}

{{هلند-خرد}}

[[رده:اسلام در هلند]]
[[رده:بازبینی گمر شهرهای هلند]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۹۷ (میلادی) در هلند]]
[[رده:دانشگاه‌های اسلامی]]
[[رده:دانشگاه‌های هلند]]
[[رده:نهادهای آموزشی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۹۷ (میلادی)]]

title: دانشگاه اسلامی روتردام

نوع: دانشگاه

بنیانگذاری شده: ۱۹۹۷

نشانی: روتردام، هلند جنوبی، هلند

وبگاه: وبگاه رسمی


text:
# بودیسم در ارمنستان
بودیسم در ارمنستان حضوری کمرنگ با پیروانی اندک دارد. اولین تماس مستقیم ارمنیان با بودیسم در سدهٔ سیزدهم میلادی و در دوران اوج امپراتوری مغول رخ داد که با تأسیس یک صومعه بودایی در ارمنستان توسط امپراتور بودایی هولاکو خان از پادشاه ایلخانان پس از فتح ارمنستان به اوج رسید. در قرن‌های بعدی از طریق بازرگانان ارمنی در جاهای دیگر تکرار شد. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، روشنفکران ارمنی علاقه شدیدی به این دین پیدا کردند

## تاریخچه
برخی از محققان چون آن شیء گائو، اولین مترجم بودایی چین را به عنوان شاهزاده اشکانی قرن دوم پارتاماسیریس ارمنستان شناسایی کرده‌اند که توسط امپراتور روم تراژان در سال ۱۱۳ پس از میلاد به عنوان پادشاه ارمنستان منصوب شد. با این حال، این شناسایی به‌طور گسترده توسط محققان مورد مناقشه قرار گرفته است.
پیوند غیرمستقیم اولیه ارمنستان با بودیسم افسانه مسیحی قرون وسطایی بلوهر و یوداسف (Հովասափ و Baragam, Yovasap' ew Barałam) است که از زندگی گوتاما بودا، بنیان‌گذار آیین بودایی الهام گرفته شده است. سه تکرار از این افسانه در فرهنگ ارمنی وجود دارد، از جمله یک نسخه منظوم توسط آراکل باغیشتسی که در سال ۱۴۳۴ سروده شده است. جیمز آر. راسل، تاریخ‌نگار آمریکایی پیشنهاد می‌کند که تصنیف عامیانه ارمنی میانه شاهزاده اصلان، که در دوران مدرن ثبت شده است، جنبه‌هایی از زندگی بودا را که از طریق داستان مسیحی‌شده بارلاام و یوسافات منتقل شده است، بیان می‌کند.

## سده ۱۳
در چارچوب اتحاد ارمنستان و امپراتوری مغول قرن سیزدهم، هتوم یکم پادشاه ارمنی کیلیکیه در سال‌های ۱۲۵۴–۱۲۵۵ به دربار منگوقاآن چهارمین خاقان حکومت مغول به قراقوروم سفر کرد. این سفر توسط گیراگوس گاندزاکه‌تسی شرح داده شد که شامل روایت‌هایی در مورد بودیسم است. فیلیپ سی آلموند، هتوم و مارکوپولو تاجر و جهانگرد ایتالیایی را تنها دو مسافر قرون وسطایی به آسیا معرفی می‌کند که اطلاعاتی دربارهٔ بودا منتقل کردند. جان اندرو بویل بیان کرد که کیراکوس جزئیات کمتری دربارهٔ بودیسم نسبت به ویلیام روبروک ارائه کرده است، اما او پیش‌بینی می‌کند که پولو نام‌های بودای تاریخی و آینده، شاکیامونی و مایتریا را ارائه کند.
هم کراکوس و هم وارطان آرولتسی در مورد اعتماد هولگو خان به روحانیون بودایی نوشتند و آن را با وعده مبنی بر جاودانگی او توضیح دادند. کیراکوس کشیشان بودایی را "sorcerers and witches" نامید. او افزود: «[هولگو] را فریب دادند و گفتند که او را جاودانه می‌سازند؛ و او به قول آنها زندگی کرد، حرکت کرد و [اسب خود را] سوار شد و کاملاً خود را به اراده آنها تسلیم کرد. در طول روز بارها تعظیم می‌کرد. به پیشوای خود بر زمین می‌نشستند و از قربانگاه بتها می‌خوردند و آن را ارج نهادند.»

## صومعه بودایی
منابع ارمنی و عربی معاصر گواهی می‌دهند که هولگو خان، نوه چنگیزخان و بنیان‌گذار ایلخانان در ایران، یک صومعه بودایی مرتفع در مراتع ییلاقی خود در کوه‌های ارمنستان ساخت. رشیدالدین فضل‌الله همدانی آن را با نام Labnasagut که ممکن است به معنای "مسکن لاماها " باشد، ثبت کرده است.
 رشید الدین نام آن را Labnasagut، که ممکن است به معنای "مسکن لاماها " باشد، ارائه کرده است.  در کوه‌های آلا-تا ارمنستان، در شمال دریاچه وان،  در منطقه‌ای که به دشت دان معروف است.   زمینی برای صومعه در سال ۱۲۵۹ اعطا شد و بین سالهای ۱۲۶۱ تا ۱۲۶۵ این صومعه ساخته شد و احتمالاً به مدت سه دهه فعالیت داشته است، تا سال ۱۲۹۵ که ایلخان غازان خان مسلمان شد   و به احتمال زیاد دستور تخریب آن را صادر کرد.  این مکان توسط باستان شناسان کشف نشده است.  این صومعه احتمالاً شامل حداقل ده روحانی  (در ابتدا احتمالاً از جوامع اویغور) بوده است و به عنوان مرکز فعال بودیسم عمل می‌کرد.

title: بودیسم در ارمنستان

wikitext:
{{آیین بودایی}}

'''بودیسم در ارمنستان''' حضوری کمرنگ با پیروانی اندک دارد.<ref>{{Cite web|title=Buddhism by the Numbers: Armenia|url=https://tricycle.org/magazine/buddhism-in-armenia/|website=[[Tricycle: The Buddhist Review]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230308043916/https://tricycle.org/magazine/buddhism-in-armenia/|archivedate=8 March 2023|date=Spring 2021}}</ref> اولین تماس مستقیم ارمنیان با بودیسم در سدهٔ سیزدهم میلادی و در دوران اوج [[امپراتوری مغول]] رخ داد که با تأسیس یک صومعه بودایی در ارمنستان توسط امپراتور بودایی [[هولاکو خان]] از پادشاه [[ایلخانان]] پس از فتح ارمنستان به اوج رسید. در قرن‌های بعدی از طریق بازرگانان ارمنی در جاهای دیگر تکرار شد. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، روشنفکران ارمنی علاقه شدیدی به این دین پیدا کردند

== تاریخچه ==
برخی از محققان چون [[آن شیء گائو]]، اولین مترجم بودایی چین را به عنوان شاهزاده اشکانی قرن دوم [[پارتاماسیریس ارمنستان]] شناسایی کرده‌اند که توسط امپراتور روم [[تراژان]] در سال ۱۱۳ پس از میلاد به عنوان پادشاه ارمنستان منصوب شد.<ref>{{Cite journal|last=Peicheng|first=Qi|date=2021|title=Was Armenian King Parthmasiris An Shigao? (Identifying Sutra Translator An Shigao Of China)|url=http://www.old.ysu.am/files/02Q_Peicheng_eng.pdf|journal=Banber Yerevani Hamalsarani|publisher=[[Yerevan State University]]|issue=2|pages=16–29|doi=10.46991/BYSU:A/2021.12.2.016|doi-broken-date=1 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120141735/http://www.old.ysu.am/files/02Q_Peicheng_eng.pdf|archive-date=2024-01-20}}</ref><ref>{{cite book|last1=Chang|first1=H. K.|title=Civilizations of the Silk Road|date=2023|publisher=[[Routledge]]|isbn=9781032439990|doi=10.4324/9781003369899-5|page=[https://books.google.com/books?id=fem9EAAAQBAJ&dq=Parthamasiris+SHIGAO&pg=PT94 94]|chapter=Buddhism’s Spread in China}}</ref><ref>{{cite book|author1=Chi Yu Chu|editor1-last=Luo|editor1-first=Xuanmin|editor2-last=He|editor2-first=Yuanjian|title=Translating China|date=2009|publisher=Multilingual Matters|isbn=9781847693853|page=[https://books.google.com/books?id=wS_XBQAAQBAJ&dq=Parthamasiris&pg=PA42 42]|chapter=Chinese Translation of Buddhist Terminology: Language and Culture}}</ref> با این حال، این شناسایی به‌طور گسترده توسط محققان مورد مناقشه قرار گرفته است.

پیوند غیرمستقیم اولیه ارمنستان با بودیسم افسانه مسیحی قرون وسطایی [[بلوهر و یوداسف]] (Հովասափ و Baragam, ''Yovasap' ew Barałam'') است که از زندگی [[گوتاما بودا]]، بنیان‌گذار آیین بودایی الهام گرفته شده است.<ref>{{Cite web|last=Igunma|first=Jana|title=The Buddha's long 'journey' to Europe and Africa|url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2019/07/the-buddhas-long-journey-to-europe-and-africa.html|publisher=[[British Library]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240116021110/https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2019/07/the-buddhas-long-journey-to-europe-and-africa.html|archivedate=16 January 2024|date=1 July 2019}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Conybeare|first=F. C.|date=1896|title=The Barlaam and Josaphat Legend in the Ancient Georgian and Armenian Literatures|url=https://www.jstor.org/stable/1253758|journal=[[The Folklore Society#Publications|Folk-Lore]]|volume=7|issue=2|pages=101–142|doi=10.1080/0015587X.1896.9720349|issn=0015-587X|jstor=1253758}}</ref><ref>{{Cite web|last=Asmussen|first=J. P.|title=Barlaam and Iosaph|url=https://iranicaonline.org/articles/barlaam-and-iosaph-persian-belawhar-o-budasaf-a-greek-christian-or-christianized-novel-of-buddhist-origins-which-througho|website=[[Encyclopaedia Iranica]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240116082521/https://iranicaonline.org/articles/barlaam-and-iosaph-persian-belawhar-o-budasaf-a-greek-christian-or-christianized-novel-of-buddhist-origins-which-througho|archivedate=16 January 2024|date=December 15, 1988}}</ref> سه تکرار از این افسانه در فرهنگ ارمنی وجود دارد، از جمله یک نسخه منظوم توسط [[:hy:Առաքել Բաղիշեցի|آراکل باغیشتسی]] که در سال ۱۴۳۴ سروده شده است.<ref>{{cite book|editor1-last=Hacikyan|editor1-first=Agop J.|editor2-last=Basmajian|editor2-first=Gabriel|editor3-last=Franchuk|editor3-first=Edward S.|editor4-last=Ouzounian|editor4-first=Nourhan|editor1-link=Agop J. Hacikyan|title=The Heritage of Armenian Literature, Vol. 2: From the Sixth to the Eighteenth Century|date=2002|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=978-0814330234|page=[https://books.google.com/books?id=2gZzD0N9Id8C&dq=buddha&pg=PA669 669]}}</ref> [[جیمز رابرت راسل|جیمز آر. راسل]]، تاریخ‌نگار آمریکایی پیشنهاد می‌کند که تصنیف عامیانه [[ارمنی میانه]] [[:hy:Ասլան աղա|شاهزاده اصلان]]، که در دوران مدرن ثبت شده است، جنبه‌هایی از زندگی بودا را که از طریق داستان مسیحی‌شده بارلاام و یوسافات منتقل شده است، بیان می‌کند.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=James R.|author1-link=James R. Russell|editor1-last=Outtier|editor1-first=Bernard|editor2-last=Horn|editor2-first=Cornelia B.|editor3-last=Lourie|editor3-first=Basil|editor4-last=Ostrovsky|editor4-first=Alexey|editor2-link=Cornelia Horn|title=Armenia between Byzantium and the Orient|date=2019|publisher=Brill|isbn=978-90-04-39774-3|pages=471–472, 509|url=https://brill.com/display/book/9789004397743/BP000025.xml|chapter=The Interrupted Feast}}</ref>

== سده ۱۳ ==
در چارچوب اتحاد ارمنستان و امپراتوری مغول قرن سیزدهم، [[هتوم یکم، شاه ارمنستان|هتوم یکم]] پادشاه [[پادشاهی ارمنی کیلیکیه|ارمنی کیلیکیه]] در سال‌های ۱۲۵۴–۱۲۵۵ به دربار [[منگوقاآن]] چهارمین خاقان حکومت مغول به [[قره‌قروم (شهر)|قراقوروم]] سفر کرد. این سفر توسط [[گیراگوس گاندزاکه‌تسی]] شرح داده شد که شامل روایت‌هایی در مورد بودیسم است.<ref>{{cite book|last1=Bayarsaikhan|first1=Dashdondog|title=The Mongols and the Armenians (1220-1335)|date=2011|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=978-90-04-18635-4|page=85|url=https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/38172/9789004192119_webready_content_text.pdf?sequence=4&isAllowed=y|access-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۴|archive-date=۷ دسامبر ۲۰۲۲|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207172044/https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/38172/9789004192119_webready_content_text.pdf?sequence=4&isAllowed=y|url-status=bot: unknown}}</ref> فیلیپ سی آلموند، هتوم و [[مارکو پولو|مارکوپولو]] تاجر و جهانگرد ایتالیایی را تنها دو مسافر قرون وسطایی به آسیا معرفی می‌کند که اطلاعاتی دربارهٔ بودا منتقل کردند.<ref>{{Cite journal|last=Almond|first=Philip C.|date=1986|title=The Medieval West and Buddhism|url=https://www.jstor.org/stable/44361759|journal=The Eastern Buddhist|volume=19|issue=2|pages=94–95|issn=0012-8708|jstor=44361759|quote=Of all the medieval travellers to Asia who encountered Buddhism only two transmitted information about the Buddha. The first of these was Hethum or Hayton I, King of Lesser Armenia, who visited the court of Mangu Khan immediately after William of Rubruck. [...] But it was Marco Polo who gave to the West its most substantial picture of the Buddha.}}</ref> [[جان اندرو بویل]] بیان کرد که کیراکوس جزئیات کمتری دربارهٔ بودیسم نسبت به [[ویلیام روبروک]] ارائه کرده است، اما او پیش‌بینی می‌کند که پولو نام‌های بودای تاریخی و آینده، [[گوتاما بودا|شاکیامونی]] و [[مایتریا]] را ارائه کند.<ref>{{Cite journal|last=Boyle|first=John Andrew|date=1964|title=The Journey of Hetʿum I, King of Little Armenia, to the Court of the Great Khan Möngke|url=https://www.jstor.org/stable/41926618|journal=[[Central Asiatic Journal]]|volume=9|issue=3|pages=175–189|issn=0008-9192|jstor=41926618|quote=On Buddhism he offers fewer details than his contemporary Rubruck; but he anticipates Polo in supplying the name of the historical Buddha and knows also of Maitreya, the future Buddha.}}</ref>

هم کراکوس و هم [[وارطان آرولتسی]] در مورد اعتماد [[هولاکو خان|هولگو خان]] به روحانیون بودایی نوشتند و آن را با وعده مبنی بر جاودانگی او توضیح دادند.<ref>{{cite book|last1=Jackson|first1=Peter|title=Mongols, Turks, and Others|date=2005|publisher=Brill|isbn=978-90-474-0633-4|page=276|url=https://brill.com/display/book/edcoll/9789047406334/B9789047406334_s014.xml|language=en|chapter=The Mongols and the Faith of the Conquered}}</ref> کیراکوس کشیشان بودایی را "sorcerers and witches" نامید. او افزود: «[هولگو] را فریب دادند و گفتند که او را جاودانه می‌سازند؛ و او به قول آنها زندگی کرد، حرکت کرد و [اسب خود را] سوار شد و کاملاً خود را به اراده آنها تسلیم کرد. در طول روز بارها تعظیم می‌کرد. به پیشوای خود بر زمین می‌نشستند و از قربانگاه بتها می‌خوردند و آن را ارج نهادند.»<ref>[[Kirakos Gandzaketsi]], 1961, "ԿԵ. Վասն մեծ պատերազմին որ եղեւ ընդ միմեանս Հուլաւուին եւ Բերքային [65. Concerning the great war which occurred between Hulegu and Berke.]". pp. 394–400. ; translated by Robert Bedrosian, (New York: Sources of the Armenian Tradition), 1986, pp. [[iarchive:KirakosGanjaketsisHistoryOfTheArmenians/page/n103/mode/2up|333–334]]</ref><ref>{{Cite journal|last=Thomson|first=Robert W.|date=1989|title=The Historical Compilation of Vardan Arewelcʿi|url=https://www.jstor.org/stable/1291609|journal=[[Dumbarton Oaks Papers]]|volume=43|page=221|doi=10.2307/1291609|issn=0070-7546|jstor=1291609}}</ref>

== صومعه بودایی ==
منابع ارمنی و عربی معاصر گواهی می‌دهند که [[هولاکو خان|هولگو خان]]، نوه [[چنگیز خان|چنگیزخان]] و بنیان‌گذار [[ایلخانان]] در ایران، یک صومعه بودایی مرتفع در مراتع ییلاقی خود در کوه‌های ارمنستان ساخت.<ref>{{cite book|last1=Samten|first1=Jampa|last2=Martin|first2=Dan|editor1-last=Vitali|editor1-first=Roberto|title=Trails of the Tibetan Tradition: Papers for Elliot Sperling|date=2014|publisher=[[Amnye Machen Institute]]|location=Dharamshala|pages=[https://web.archive.org/web/20240117104844/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ret/pdf/ret_31_19.pdf 297-332]|chapter=Letters to the Khans: Six Tibetan Epistles of Togdugpa Addressed to the Mongol Rulers Hulegu and Khubilai, as well as to the Tibetan Lama Pagpa}}</ref> [[رشیدالدین فضل‌الله همدانی]] آن را با نام Labnasagut که ممکن است به معنای "مسکن [[لاما (بوداگرایی)|لاماها]] " باشد، ثبت کرده است.

{{Efn|He also built Buddhist temples in [[Khoy]] and [[Maragheh]] in modern-day Iran.{{sfn|Grupper|2004|p=6}}<ref name="Elverskog">{{cite book |last1=Elverskog |first1=Johan |title=Buddhism and Islam on the Silk Road |date=2011 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0531-2 |pages=[https://books.google.com/books?id=N7_4Gr9Q438C&pg=PA139 139-140]}}</ref>}} [[رشیدالدین فضل‌الله همدانی|رشید الدین]] نام آن را Labnasagut، که ممکن است به معنای "مسکن [[لاما (بوداگرایی)|لاماها]] " باشد، ارائه کرده است. {{Efn|Grupper wrote that the meaning corresponds to the [[Sanskrit]] term ''[[vihāra]]''. He suggested that it is composed of the Tibeto-Mongol compound plural form ''lab-nar'' "[[lama]]s" and the unattested deverbal noun ''sayuyud'', from the Written Mongol verbal root ''sayu-'' "to live, dwell, reside."{{sfn|Grupper|2004|pp=۲۸–۳۰}}}} در کوه‌های آلا-تا ارمنستان، در شمال [[دریاچه وان]]، {{Sfn|Grupper|2004|صص=۵, ۲۸}} در منطقه‌ای که به دشت دان معروف است. {{Sfn|Grupper|2004|صص=28-29}} {{Efn|[[Henry George Raverty]] localized Labnasagut as being a "few miles west of [[Doğubayazıt|Bayazid]]," near the northern shore of Lake Van, close to the [[Murat River|eastern branch]] of the [[Euphrates]]."{{sfn|Grupper|2004|p=29}} [[Tadevos Hakobyan]] et al. placed Darndasht (Դառնդաշտ)/Aladagh (Ալադաղ) west of [[Maku, Iran]], in the [[:hy:Արտազ|Artaz]] ''gavaṙ'' (canton) of [[Vaspurakan]].<ref>{{cite book |last1=Hakobian |first1=T. Kh. |last2=Melik-Bakhshian |first2=St. T. |last3=Barseghian |first3=H. Kh. |authorlink1=Tadevos Hakobyan |authorlink2=:hy:Ստեփան Մելիք-Բախշյան |authorlink3=:hy:Հովհաննես Բարսեղյան |title=Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան [Dictionary of Toponyms of Armenia and Surrounding Regions] Volume II |date=1988 |publisher=Yerevan University Press |pages=[http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&dt=HY_HY&pageNumber=1076 36-37] |language=hy |chapter=Դառնդաշտ [Darndasht]}}</ref> Grupper placed the site in the Ala-taγ massif, northeast of Lake Van, in the Darn steppe.{{sfn|Grupper|2004|p=۲۹}}}} زمینی برای صومعه در سال ۱۲۵۹ اعطا شد و بین سالهای ۱۲۶۱ تا ۱۲۶۵ این صومعه ساخته شد و احتمالاً به مدت سه دهه فعالیت داشته است، تا سال ۱۲۹۵ که ایلخان [[غازان خان]] مسلمان شد {{Sfn|Grupper|2004|صص=6, 63}} {{Efn|Hülegü's descendants travelled to the summer pastures at Ala-taγ as late as 1301.{{sfn|Grupper|2004|p=۲۸}}}} و به احتمال زیاد دستور تخریب آن را صادر کرد. {{Sfn|Grupper|2004|ص=۶۶}} این مکان توسط باستان شناسان کشف نشده است. {{Sfn|Grupper|2004|صص=۶–۷}} این صومعه احتمالاً شامل حداقل ده روحانی {{Sfn|Grupper|2004|ص=۳۱}} (در ابتدا احتمالاً از جوامع اویغور) بوده است<ref name="Prazniak2">{{Cite journal|last=Prazniak|first=Roxann|date=2014|title=Ilkhanid Buddhism: Traces of a Passage in Eurasian History|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_2014-07_56_3/page/n111|journal=[[Comparative Studies in Society and History]]|volume=56|issue=3|pages=662–663|doi=10.1017/S0010417514000280|issn=0010-4175|jstor=43908303}}</ref> و به عنوان مرکز فعال بودیسم عمل می‌کرد. {{Sfn|Grupper|2004|ص=۳۵}}

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}

{{دین در ارمنستان}}

[[رده:آیین بودا در اروپا]]
[[رده:بوداگرایی بر پایه کشور]]
[[رده:دین در ارمنستان]]