text:
# فیزیک
فیزیک یا طبیعیات (به زبان یونانی به معنای طبیعت و φυσικῆ، «دانش طبیعت») علوم طبیعی مطالعهٔ ماده، حرکت و رفتار آن در فضا-زمان و جستارهای مرتبط انرژی و نیرو است. در کل، فیزیک علم قوانین حاکم بر طبیعت است و هدف اصلی آن درک چگونگی رفتار جهان می‌باشد. فیزیک از مفاهیمی مانند انرژی، نیرو، جرم، بار الکتریکی (چارچ الکتریکی)، جریان الکتریکی، میدان الکتریکی، الکترومغناطیس، فضا، زمان، فضا-زمان، اتم و نورشناسی استفاده می‌کند. در کل می‌توان گفت فیزیک یکی از قدیمی‌ترین علوم طبیعی است که به مطالعه خود طبیعت می‌پردازد و وظیفه اصلی آن تربیت افرادی است که بتوانند با تصرف در طبیعت، به شناخت دقیق‌تری از آن برسند. همچنین فیزیک یکی از اساسی‌ترین رشته های علمی است.
فیزیک؛ یکی از جدیدترین و جامع‌ترین علوم طبیعی است و شاید قدیمی‌ترین مبحث آن را بتوان اخترشناسی نامید. مدارکی وجود دارد که نشان می‌دهد هزاران سال پیش از میلاد مسیح، اقوامی همچون سومری‌ها و همچنین اقوامی در مصر باستان و اطراف سند تحقیقات و درک پیشگویانه‌ای (گمانه‌زنی‌هایی) از حرکت خورشید، ماه و ستارگان داشته‌اند. در طی دو هزار سال اخیر، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و بخش‌های مشخصی از ریاضیات به عنوان بخش‌هایی از دانش فلسفه طبیعی شناخته می‌شدند اما در طی انقلاب علمی در قرن هفدهم، با تلاش مستقلانه دانشمندان هر یک از این علوم، به عنوان رده‌هایی مشخصی از دانش شناخته شدند. به دانشمندی که در علم فیزیک متخصص شده، فیزیک‌دان می‌گویند. فیزیک با خیلی از حوزه‌های پژوهشی میان رشته‌ای، همچون بیوفیزیک و شیمی کوانتوم نقطه اشتراک دارد و درواقع مرزهای دانش فیزیک به‌طور دقیق مشخص نشده‌اند. ایده‌های جدید در فیزیک اغلب به توضیح سازوکارهای بنیادی که توسط علوم دیگر مطالعه شده‌اند، می‌پردازد و مسیرهای تحقیقاتی جدیدی را برای این علوم دارای ارتباط مستقیم با فیزیک (همچون اصول ساختار مولکولی در شیمی) یا حتی علوم دیگر مثل ریاضیات و فلسفه باز می‌کند. پیشرفت در فیزیک اغلب پیشرفت در فناوری را نیز قادر می‌سازد. برای مثال، پیشرفت در درک مفاهیم الکترومغناطیس، فیزیک نیمه هادی‌ها و فیزیک هسته‌ای به‌طور مستقیم منجر به توسعه محصولات جدیدی شد که به طرز چشمگیری جامعه امروزه را متحول کرد. از قبیل این محصولات می‌توان تلویزیون، کامپیوتر، لوازم خانگی برقی (بزرگ) و بمب هسته‌ای را نام برد. پیشرفت در ترمودینامیک منجر به توسعه صنعتی‌سازی شد. ویا پیشرفت در مکانیک، پیشرفت در علم جبر ریاضیات (حساب دیفرانسیل و انتگرال) را باعث شد (به علت نیاز استفاده آن در علم مکانیک).

## پیشینه
واژه فیزیک ریشه در کلمه φυσική (ἐπιστήμη) در زبان یونانی باستان دارد که بعد ترجمه شدن به رومی تبدیل به: physikḗ (epistḗmē) شد که به معنای «دانش طبیعت» می‌باشد.

### اخترشناسی در دوران باستان
اخترشناسی از قدیمی‌ترین دانش‌های علوم طبیعی است. در دوران باستان، در اولین تمدن‌ها در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح همچون سومری‌ها، مصر باستان، تمدن دره سند، انسان‌ها دانشی پیش‌بینی کننده و مبتدیانه از طرز حرکت خورشید ماه و بعضی ستارگان داشتند. در آن زمان، اعتقاد اشتباهی وجود داشت که خورشید و بعضی سیارات خدا هستند که اغلب به همین علت پرستش می‌شدند. با اینکه در آن موقع توضیح علت حرکت مکان ستاره‌های مشاهده شده در آسمان غیرعلمی و بدون هیچ‌گونه مدرکی بود اما همین مشاهده‌ها پایه‌های علم اخترشناسی را ایجاد کرد؛ زیرا متوجه شده بودند که ستاره‌ها در دایره بزرگ (فلک) پیمایش می‌کنند. که البته برای توجیه حرکت سیارات اشتباه بود.
طبق نظر اسگر آبو، ریشه اخترشناسی غربی را می‌توان در بین‌النهرین یافت. همچنین تمام تلاش غربی‌ها در علوم دقیقه (علومی با دقت کامل در نتایج و بدون خطا همچون ریاضی) ریشه در اخترشناسی بابلیان در بین‌النهرین دارد. از اخترشناسان مصر باستان لوح‌های تاریخی به جا مانده است که نشان دهنده دانش و آگاهی بالای آنان از صور فلکی و حرکت اجرام آسمانی می‌باشد. این در حالیست که هومر شاعر یونایی دربارهٔ اجرام آسمانی متفاوتی در ایلیاد و اُدیسه خود نوشته است که بعدها اخترشناسان یونانی برای اکثر صور فلکی قابل مشاهده از نیمکره شمالی زمین از جمله اجرام مورد اشاره هومر، اسم گذاشتند که حتی تا امروز نیز از این اسم‌ها استفاده می‌شود.

### فلسفهٔ طبیعی
فلسفه طبیعی ریشه در یونان و در دوران یونان کهن دارد (از ۶۵۰ تا ۴۵۰ قبل از میلاد مسیح) وقتی که دانشمندان پیشاسقراطی همچون تالس دلایل غیرطبیعی را برای پدیده‌های طبیعت رد کردند و بیان داشتند که هر اتفاقی دلیلی طبیعی دارد. آنها ایده‌هایی را در نظر داشتند که با دلیل یا مشاهده اثبات شده بود و درستی بسیاری از فرضیه‌های آنان بعدها در پژوهش‌های مختلف آزموده شد. برای مثال، اثبات درستی مکتب اتم گرایی، در حدود ۲۰۰۰ سال پس از پیشنهاد شدن آن توسط لئوکیپوس و شاگردش دموکریت، انجام شد.

### قرون وسطی
امپراتوری روم غربی در قرن پنجم سقوط کرد و این منجر به کاهش فعالیت‌های فکری در بخش غربی اروپا شد. در مقابل، امپراتوری روم شرقی (که به عنوان امپراتوری بیزانس شناخته می‌شود) در برابر حملات بربرها مقاومت کرد و به پیشرفت در زمینه‌های مختلف یادگیری از جمله فیزیک ادامه داد.
در قرن ششم، فیزیکدان معروف ایسیدور میلتوس (Isidore of Miletus) مجموعه مهمی از آثار ارشمیدس را جمع‌آوری و ایجاد کرد که در چندنگاشته ارشمیدس رونوشت شده است.

در قرن ششم، جان فیلوپونوس، دانشمند بیزانسی (اهل روم شرقی)، آموزه فیزیک ارسطو را زیر سؤال برد و به اشکالات آن اشاره کرد. او نظریه میل را معرفی کرد. فیزیک ارسطویی تا زمان ظهور فیلوپونوس مورد بررسی قرار نگرفت. برخلاف ارسطو که فیزیک خود را بر استدلال کلامی استوار می‌دانست، فیلوپونوس بر مشاهده تکیه کرد. فیلوپونوس دربارهٔ فیزیک ارسطو نوشته است:
اما این کاملاً اشتباه است و دیدگاه ما ممکن است با مشاهده واقعی مؤثرتر از هر نوع استدلال کلامی تأیید شود؛ زیرا اگر شما دو وزنه را که یکی از آنها چند برابر دیگری جرم دارد از یک ارتفاع به زمین رها کنید، خواهید دید که نسبت زمان‌های لازم برای حرکت به نسبت وزن‌ها بستگی ندارد، بلکه تفاوت در زمان بسیار کوچک است. و بنابراین، اگر اختلاف اجرام دو وزنه زیاد نباشد، یعنی به عنوان مثال یکی دوبرابر دیگری باشد، اختلاف زمانی وجود نخواهد داشت، یا با گذشت زمان اختلاف نامحسوسی بوجود خواهد آمد، هر چند اختلاف وزن‌ها بطوریکه وزن یک جسم دو برابر جسم دیگری است به میزانی می‌باشد که به هیچ وجه قابل چشم پوشی نیست.
ده قرن بعد، در زمان انقلاب علمی، انتقاد فیلوپونوس از اصول ارسطویی فیزیک الهام بخش گالیلئو گالیله بود. گالیله در آثار خود از فیلوپونوس به‌طور اساسی در این مورد که فیزیک ارسطویی ناقص است، استناد کرد. در حدود سال‌های ۱۳۰۰ ژان بوریدان، معلم دانشکده هنر در دانشگاه پاریس، مفهوم نظریه میل را توسعه داد. که گامی به سوی ایده‌های مدرن اینرسی و حرکت بود.

### جهان اسلام
در ابتدا پژوهشگران در جهان اسلام دانش فیزیک را از یونانیان به ارث بردند و در دوران طلایی اسلام آن را بیشتر توسعه دادند، به ویژه با تأکید گذاشتن بر مشاهده و استدلال پیشینی که شکل‌های اولیه روش علمی را به وجود آورد.
برجسته‌ترین نوآوری‌ها در زمینه علم نورشناسی و بینایی بود که آثار بسیاری از دانشمندان آن دوره مانند ابن سهل، کندی، ابن هیثم، کمال الدین فارسی و ابن سینا به جا مانده است. برجسته‌ترین این آثار اثر، کتاب نورشناسی(با عنوان کتاب المناحیر) نوشته ابن هیثم، پدر علم نورشناسی (اپتیک) است، که در آن او به‌طور قاطع ایده دانشمندان یونان باستان در مورد بینایی را رد کرده و نظریه جدیدی ارائه کرد. در این کتاب، او برای نخستین‌بار از دوربین سوراخ سوزنی (نسخه ای هزار ساله او از تئوری اولین دوربین سوزنی) و دوربین تاریکخانه‌ای در آزمایش‌هایش جهت بررسی خواص نور، استفاده نمود و آن را به جهان معرفی کرد. او با استفاده از کالبد شکافی و دانش دانشمندان قبلی، توانست توضیح دهد که چگونه نور وارد چشم می‌شود. او اظهار داشت که پرتو نور متمرکز است، اما توضیح واقعی نحوه تابش نور به پشت چشم تا سال ۱۶۰۴ مسکوت ماند. او با رساله خود در مورد نور، عملکرد و طرز کار دوربین عکاسی را صدها سال قبل از ساخته شدنش کاملاً توضیح داد.
کتاب هفت جلدی نورشناسی (کتاب المنثیر) به مدت بیش از ۶۰۰ سال بر تفکر در سراسر حوزه‌های مطالعه مختلف، از نظریه ادراک بصری تا ماهیت پرسپکتیو در هنر قرون وسطی، چه در شرق و چه در غرب، تأثیر بسیار زیادی گذاشت. بسیاری از محققان اروپایی و همتایانش، از روبرت گروسستست و لئوناردو داوینچی گرفته تا رنه دکارت، یوهانس کپلر و آیزاک نیوتن، مدیون او بودند. به‌طور قاطع، میزان اثرگذاری کتاب نورشناسی او، با اثر نیوتن با همین عنوان که ۷۰۰ سال بعد منتشر شد، در یک سطح و حتی بالاتر قرار دارد.

ترجمه کتاب نورشناسی ابن هیثم تأثیر زیادی بر اروپا گذاشت. دانشمندان اروپایی بعدها توانستند وسایلی را که ابن هیثم سال‌ها پیش ساخته بود مثل ذره بین و … را دوباره بسازند و به این طریق نحوه رفتار نور را درک کنند. با اینکار، اختراعات مهمی مانند عینک، تلسکوپ و دوربین ابداع شد.

از دیگر پژوهش‌های فیزیک در دروران طلایی اسلام می‌توان به‌طور خلاصه به نظریه شکست نور، اندازه‌گیری ضخامت جو زمین، حل مسئله الحسن (الحازن)، آینه‌های کاو، کوژ و کروی، میل مغناطیسی، اسطرلاب، فاصله زمین از خورشید، ساخت اولین رصدخانه (رصدخانه الشمسیه)، ربات مکانیکی-هیدرولیکی، سنسور و سوپاپ و میل لنگ، آب سنج و چگالی سنج، پمپ بادی، دستگاه پنبه ریسی و غیره اشاره کرد.

### فیزیک کلاسیک
از دورانی که فیزیک به عنوان شاخه‌ای از فلسفه جدا شد و نام آن را فلسفه طبیعی نهادند و سالیان طولانی ادامه یافت. تا حدوداً در قرن هفدهم میلادی که دوباره با حضور چهره‌های بزرگ و برجسته‌ای همچون آیزاک نیوتن و گوتفرید لایبنیتس می‌رفت که دوباره تحولی عظیم در علم و نحوه نگرش به آن مخصوصاً در ریاضیات و فیزیک ایجاد شود. با چاپ شدن کتاب نیوتن در سال ۱۶۸۷ با نام اصول ریاضی فلسفه طبیعی (همان‌طور که پیداست همچنان از عبارت فلسفهٔ طبیعی در عنوان آن استفاده شده) تقریباً این نوع نگرش به فیزیک و ریاضیات به پایان راه خود رسید و نیوتن و همکاران وی در قرن هفدهم میلادی، نحوهٔ نگرشی نو به طبیعت را بنیان‌گذاری کردند که امروزه به فیزیک کلاسیک معروف است. البته ذکر این نکته الزامی است که این جنبش، قبل از قرن هفدهم، با تلاش دانشمندانی چون گالیلئو گالیله، نیکلاس کوپرنیک و یوهان کپلر آغاز شده بود و در زمان نیوتن به اوج خود رسید. به‌طور کلی می‌توان بیان داشت از ابتدای قرون جدید (یا ابتدای دوران مدرن اروپا از حدود سال ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی) زمانی که اروپاییان مدرن اولیه از روش‌های تجربی و کمی برای کشف آنچه که امروزه به عنوان قوانین فیزیک در نظر گرفته می‌شوند، استفاده کردند، فیزیک به یک علم جداگانه تبدیل شد.

پس از قرن هفدهم، فیزیک و ریاضیات با سرعت قابل توجهی توسعه یافتند و دانشمندان زیادی در شاخه‌های مختلف این دو علم، توانستند پاسخ بسیاری از پرسش‌های خود را بیابند. این روند تا قرن نوزدهم ادامه داشت. جامعهٔ فیزیکدانان در قرن نوزدهم، عموماً گمان می‌کردند که با کشفیات جیمز کلرک ماکسول در حوزهٔ الکترومغناطیس و معادله‌بندی چگونگی ایجاد شدن میدان الکتریکی و مغناطیسی، توسط بارها و جریان‌های الکتریکی، فیزیک به نقطهٔ تکامل خود رسیده است و دیگر هیچ پدیدهٔ طبیعی وجود ندارد که نتوانند آن را توجیه و پیش‌بینی کنند.
برای جمعبندی تحولات عمده در این دوره را می‌توان شامل جایگزینی مدل زمین‌مرکزی منظومه شمسی با مدل کوپرنیکی خورشید مرکزی، قوانین حاکم بر حرکت اجسام سیاره ای (که توسط کپلر بین سال‌های ۱۶۰۹ و ۱۶۱۹ میلادی تعیین شد)، تلاش‌های پیشگامانه گالیله بر روی تلسکوپ‌ها و اخترشناسی رصدی بین قرن شانزدهم و هفدهم، و کشف و یکپارچه سازی آیزاک نیوتن از قوانین حرکت و گرانش جهانی (که به افتخار خدماتش به نام او ثبت شده است). نیوتن همچنین حساب دیفرانسیل و انتگرال، روشی بر مبنای ریاضی که بررسی پیوسته تغییرات را که باعث ایجاد روش‌های جدیدی برای حل مسائل فیزیکی می‌شود را ارائه کرد.(البته لازم است ذکر شود که مقدمه علم حسابان به ۷۰۰ سال قبل تر و به ابن هیثم بازمی‌گردد که برای حل مسئله الحازن برای اولین بار روشی (فرمولی) کشف کرد که به‌طور کلی جمع جواب هر درجه توان انتگرالی را تعیین می‌کرد، او با این فرمول کلی، جمع جواب‌های معادله درجه چهارم را برای به‌دست آوردن حجم سهمی‌گون(Paraboloid)ها برای حل مسئله به‌دست‌آورد. او می‌توانست فرمول انتگرال هر چند جمله‌ای را بدون ایجاد فرمول کلی بیابد.)
کشف قوانین جدید در ترمودینامیک، شیمی و الکترومغناطیسی ناشی از تلاش‌های تحقیقاتی در طول انقلاب صنعتی به علت افزایش نیاز به انرژی بود. امروزه قوانین فیزیک کلاسیک، همچنان به‌طور بسیار گسترده برای اجرام در مقیاس‌های روزمره که با سرعت‌های غیر نسبیتی حرکت می‌کنند، استفاده می‌شود، زیرا آنها در چنین شرایطی نتایج را با خطای بسیار کمی ارائه می‌دهند، در نتیجه در زندگی روزمره نظریه‌هایی مانند مکانیک کوانتومی و نظریه نسبیت به معادل‌های کلاسیک خود در آن شرایط ساده می‌شوند. در اوایل قرن بیستم که نادرستی در نتایج و خطای بسیار زیاد مکانیک کلاسیک برای اجسام بسیار کوچک یا اجسامی با سرعت‌های بسیار بالا مشخص گردید منجر به توسعه فیزیک مدرن شد.

### فیزیک مدرن
همان‌طور که اشاره شد در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بود که پدیده‌هایی توسط برخی از فیزیک‌دانان مشاهده شد که با علم فیزیک آن زمان قابل توضیح نبود یا اگر توضیحی ارائه می‌شد، در آن تناقض‌هایی وجود داشت. یا حتی در برخی پدیده‌ها نتایج قابل انتظار مکانیک کلاسیک با نتایج حاصله خطای فاحشی داشت. در این زمان بود که فیزیک‌دانان تقریباً به دو دسته تقسیم شدند.
دسته‌ای سردمدار پایه‌گذاری فیزیکی جدید، که در آن اشکالات و کاستی‌های فیزیک کلاسیک جبران شده باشد، بودند و دسته‌ای سر سرسختانه در مقابل هر گونه تغییر مقاومت می‌کردند و می‌کوشیدند که پدیده‌های جدید را با همان فیزیک کلاسیک (یا نیوتنی) توضیح دهند.
سرانجام ماکس پلانک بر پایه تلاش‌های دانشمندان قبل از خود همچون رابرت هوک، کریستیان هویگنس، توماس یانگ و لئونارد اویلر توانست نظریه مکانیک کوانتومی را ارائه دهد و همین‌طور آلبرت اینشتین توانست نظریهٔ نسبیت را ارائه و با موفقیت از آن دفاع کند. هر دوی این نظریه‌ها به علت نداشتن دقت کافی نتایج در فیزیک کلاسیک در بعضی موقعیت‌های خاص بود. فیزیک کلاسیک پیش‌بینی کرده بود سرعت نور به حرکت بیننده بستگی دارد این درحالیست که طبق معادلات ماکسول در رابطه با الکترومغناطیس، سرعت نور ثابت پیش‌بینی شده بود. این ناهماهنگی توسط نظریه نسبیت خاص انیشتین اصلاح شد که این نظریه با نظر مکانیک کلاسیک برای اجسام با سرعت زیاد جایگزین شده و درنتیجه درستی سرعت ثابت نور طبق معادلات ماکسول را ممکن ساخت. یک پدیده دیگری که برای فیزیک کلاسیک مشکل ایجاد کرد، پدیده تابش جسم سیاه بود، که توسط ماکس پلانک اصلاح شد. در اواخر قرن نوزدهم، فیزیکدانان مشاهده کردند که تابش (تشعشعات) ساطع شده از یک جسم سیاه یا همان «تابش جسم سیاه» با پیش‌بینی‌های فیزیک کلاسیک مطابقت ندارد. (یک جسم ایده‌آل را فرض کنید که تمام تشعشعات (امواج الکترومغناطیسی) تابیده شده به خود را جذب می‌کند و هیچ بازتابی از خود ساطع نمی‌کند. برای ناظر، این جسم سیاه ویا تاریک به نظر می‌رسد. (زیرا اساس دیدن وجود بازتابی از شی است) به همین علت آن را «جسم سیاه» می‌نامیم. حال اگر این جسم را داغ کنیم، مشاهده می‌شود این جسم، شروع به انتشار تابش در تمام فرکانس‌ها (بسامدها) در یک طیف پیوسته مشخص می‌کند. این بدان معناست که تابش ساطع شده از جسم سیاه حاوی انرژی در هر بسماد ممکن، از کمترین تا بالاترین است. طیف پیوسته تابش جسم سیاه با دمای آن مشخص می‌شود. با افزایش دمای جسم سیاه، شدت تابش در همه فرکانس‌ها افزایش می‌یابد و اوج این طیف به فرکانس‌های بالاتر منتقل می‌شود. توزیع تابش ساطع شده از منحنی خاصی به نام منحنی تابش پلانک پیروی می‌کند که اولین بار توسط ماکس پلانک در سال ۱۹۰۰ استخراج شد. این رابطه استخراج شده بین دما و طیف تابش ساطع شده از یک جسم سیاه به عنوان قانون تابش پلانک شناخته می‌شود) به‌طور دقیق تر می‌توان گفت، فیزیک کلاسیک پیش‌بینی کرد که با افزایش بسامد (فرکانس) تابش، شدت تابش بدون محدودیت افزایش می‌یابد. با این حال، داده‌های تجربی نشان داد که شدت تابش در یک بسامد مشخص دارای حداکثر مقدار بوده و سپس در بسامدهای بالاتر کاهش می‌یابد. برای توضیح این پدیده، ماکس پلانک پیشنهاد کرد که انرژی تابش کوانتیزه شده است، به این معنی که آن انرژی را فقط می‌توان در بسته‌های مجزا به نام «کوانتا» (فیزیکدانان امروزی، «کوانتا» را فوتون نام نهادند) گسیل یا جذب کرد. پلانک همچنین پیشنهاد کرد که این تشعشعات توسط سیستم‌هایی با ارتعاشی میکروسکوپی درون جسم سیاه منتشر می‌شود که او آن‌ها را «نوسان‌گرهای ماده» نامید. طبق فرضیه پلانک، او پیشنهاد کرد که انرژی این نوسانگرها متناسب با بسامد آنهاست و این انرژی تنها می‌تواند در مضرب‌های صحیح یک واحد انرژی که او آن را «کوانتوم» نامید، گسیل یا جذب شود. این ایده راه حلی برای توضیح رفتار مشاهده شده از تابش جسم سیاه ارائه کرد و یک پیشرفت بزرگ در توسعه مکانیک کوانتومی بود. این نظریه، همراه با اثر فوتوالکتریک و نظریه مدل اتمی که گسستگی ترازهای انرژی در اوربیتال‌های اتمی را پیش‌بینی می‌کرد منجر به ایجاد تئوری مکانیک کوانتمی شد که در آن زمان به‌صورت بسیار کوچک و آرامی بر فیزیک کلاسیک در حال توسعه و رشد پیدا کردن بود.
در همین سال‌ها بود که فیزیک‌دانان پذیرفتند، با وجود اینکه فیزیک کلاسیک در حوزه مورد بحث خود (که عموماً پدیده‌هایی آزمایش پذیر بودند) خالی از هرگونه خطا است، اما نیاز به ایجاد شاخه‌ای جدید در علم فیزیک با نام فیزیک نوین است. پس از آلبرت اینشتین، تئوری مکانیک کوانتومی و همچنین فیزیک اتمی با تلاش دانشمندان بزرگی چون ورنر کارل هایزنبرگ، آروین شرودینگر، ولفگانگ پائولی و پل دیراک هر روز کامل تر شد، از تلاش‌های اولیه و کارهای مرتبط این دانشمندان، مدل استاندارد فیزیک ذرات مشتق شد. پس از کشف یک ذره با ویژگی‌های سازگار با بوزون هیگز در سرن در سال ۲۰۱۲، به نظر می‌رسد که تمامی ذرات بنیادی پیش‌بینی شده توسط مدل استاندارد کشف شدند و هیچ ذرهٔ دیگری وجود ندارد، با این حال، فیزیک فراتر از مدل استاندارد با نظریه‌هایی مانند فراسنجی یک حوزه فعال در زمینهٔ تحقیقات است. برای این حوزه، زمینه‌هایی از ریاضیات نیز مانند مطالعه میدان‌های احتمالاتی ویا نظریه گروه‌ها مهم هستند. این تکامل روزافزون علم فیزیک، تا به امروز در ده‌ها گرایش و شاخه ادامه دارد.
نکته مهمی که باید توجه شود این است با اینکه فیزیک نوین درک و نگاه جدیدی از فیزیک به نمایش گذاشته است ممکن است برای بعضی دیدگاهی به وجود آید که بعضی نظریه‌های فیزیک کلاسیک همچون گرانش از دیدگاه نیوتن غلط هستند، اما این دیدگاه غیرقابل قبول است. با اینکه که بعضی نظریه‌های فیزیک کلاسیک توسط نظریه‌های مدرن‌تری مانند نسبیت و مکانیک کوانتومی جایگزین شده است، اما هنوز یک تقریب بسیار دقیق و مفید برای تقریباً تمامی پدیده‌های روزمره ارائه می‌کند و همچنان برای موقعیت‌های مختلف و کاربردهای مختلف آن‌ها در دیگر علوم همچون مهندسی و مکانیک استفاده می‌شوند و نتایج دقیقی به‌دست می‌آورند. از طرفی دیگر استفاده از فیزیک مدرن برای پیش‌بینی پدیده‌های فیزیکی زندگی روزمره تقریباً غیرممکن است. فیزیک مدرن زمینه‌های خاص مورد مطالعه خود را در مقیاس‌های اندازه ای یا جرمی بسیار کوچک یا بسیار بزرگ دارد، پس در نتیجه می‌توان بیان داشت با اینکه فیزیک کلاسیک دیگر پیشرفته‌ترین نظریه فیزیک نیست، ولی در بسیاری از موقعیت‌ها نتیجه درستی و دقیقی ارائه می‌دهد و اصول آن هنوز در بسیاری از نظریه‌های مدرن صادق است. به همین خاطر است فیزیکدانان هنوز هم نظریه‌هایی که در فیزیک کلاسیک به عنوان «قانون» (گزاره‌های اساسی که رفتار سیستم‌های فیزیکی را توصیف می‌کنند، این قوانین جهانی هستند و در همه سیستم‌های فیزیکی کاربرد دارند مانند قوانین حرکت نیوتون) شناخته شده‌اند را همچنان قانون می‌دانند اگرچه اکنون عدم پاسخ آن‌ها با فرضیه‌های جدید اثبات شده است.

## فلسفه
از بسیاری از جهات، فیزیک، از فلسفه یونان باستان نشأت می‌گیرد. از اولین تلاش تالس برای شناخت ماده، تا استنباط دموکریت که ماده باید به حالت ثابتی تقلیل پیدا کند، از نظریه زمین‌مرکزی در نجوم بطلمیوسی و گنبد آسمان تا کتاب «فیزیک» ارسطو (کتابی اولیه در زمینه فیزیک که تلاش می‌کرد از دیدگاه فلسفی حرکت را تجزیه و تحلیل و تعریف کند)، فیلسوفان یونانی بسیاری تلاش خود را برای درک این علم طبیعت ارائه و نطریات خود را در جهت پاسخ به پرسش‌های آن پیشرفت دادند. (واژه فیزیک ریشه در کلمه φυσική (ἐπιστήμη) در زبان یونانی باستان دارد که بعد ترجمه شدن به رومی تبدیل به: physikḗ (epistḗmē) شد که به معنای «دانش طبیعت» می‌باشد) بطوریکه تا قرن ۱۸ میلادی، فیزیک به عنوان فلسفه طبیعی شناخته می‌شد.
در قرن ۱۹ میلادی بود که فیزیک به عنوان یک رشته مجزا از فلسفه و سایر علوم شناخته شد. فیزیک، مانند بقیه علوم، بر فلسفه علم و «روش علمی» تکیه می‌کند تا با بهره‌گیری از آن دانش و آگاهی ما را از جهان فیزیکی که در آن زندگی می‌کنیم، پیشرفت دهد. روش علمی با استفاده از دو استدلال «شواهد تجربی» و «پسینی و پیشینی» و استفاده از کاربرد «استدلال بیزی» برای سنجش صحت فرضیه مطرح شده، استفاده می‌کند.

توسعه فیزیک، به بسیاری از سوالات فیلسوفان اولیه پاسخ داد، اما این پیشرفت، همچنین باعث ایجاد سوالات جدیدی شد. مطالعه مسائل فلسفی پیرامون فیزیک، که به عنوان «فلسفه فیزیک» شناخته می‌شود، شامل مسائل پیرامون فطرت و ذات فضا و زمان، جبرگرایی، یا حتی دیدگاه‌های متافیزیکی مانند تجربه‌گرایی، طبیعت‌گرایی و واقع‌گرایی می‌شود.

## نظریه‌های اصلی
در علم فیزیک، ما با سامانه‌های بسیار متفاوتی رو به رو هستیم، اما نظریه‌های اصلی که در هسته علم فیزیک قرار دارند، توسط همهٔ فیزیک‌دانان مورد استفاده قرار می‌گیرند. در فیزیک کلاسیک، ما با نظریه‌هایی سروکار داریم که حرکت اشیاء که ابعاد و سرعت‌هایی که قابل تصور و عموماً آزمایش پذیرند را، پیش‌بینی و تحلیل می‌کنند. زمانی که صحبت از ابعاد قابل تصور برای عموم مردم می‌شود، منظور از ابعادی فرا اتمی و فرامولکولی شروع می‌شود و تا ابعاد سیارات را در بر می‌گیرد و سرعت قابل تصور، عموماً سرعتی کمتر از سرعت نور است. اما هنگامی که سیستم‌های مورد بررسی ما، ابعادی فراتر از حد تصور ما به خود می‌گیرند، مثل منظومه‌ها، کهکشان‌ها و دیگر سیستم‌های عظیم ستاره‌ای و آسمانی یا ابعادی بسیار کوچک، مثل ابعادی زیر اتمی و حتی کوچکتر، فیزیک و مکانیک کلاسیک از خود ضعف نشان می‌دهد و دیگر قدرت پیش‌بینی و درک صحیح واقعیات را ندارد. به همین دلیل تئوری‌هایی که اینگونه سیستم‌ها را تحلیل می‌کنند، در حوزهٔ فیزیک جدید صورت‌بندی می‌شود.
البته کاملاً بدیهی است، این تعاریفی که در اینجا ارائه می‌شود کاملاً شکلی عمومی دارند و در علم فیزیک، مرز واضحی میان فیزیک کلاسیک و فیزیک جدید به هیج وجه وجود ندارد. به صورتی که برخی از فیزیک دانان، فیزیک جدید را شکل تکامل یافته و تصحیح شده فیزیک کلاسیک می‌دانند، اما برخی از فیزیک‌دانان که مهم‌ترین آن‌ها ورنر کارل هایزنبرگ بوده است، همان‌طور که در کتاب خود جز و کل می‌گوید، فیزیک کلاسیک یک مقوله کاملاً جدا، فرمول‌بندی‌شده، بدون ایراد و کامل است اما در حوزهٔ سیستم‌های مورد بررسی خودش و نمی‌توان فیزیک جدید را شکل تکامل‌یافتهٔ فیزیک کلاسیک دانست.
هدف اصلی علم فیزیک توصیف تمام پدیده‌های طبیعی قابل مشاهده و غیرقابل مشاهده برای بشر، توسط مدل‌های ریاضی (به اصطلاح کمی‌کردن طبیعت) است.
تا قبل از قرن بیستم، با دسته‌بندی پدیده‌های قابل مشاهده تا آن روز، فرض بر این بود که طبیعت از ذرات مادی تشکیل شده است و تمام پدیده‌ها به واسطهٔ دو نوع برهمکنش بین ذرات (برهمکنش‌های گرانشی و الکترومغناطیسی) رخ می‌دهند.
برای توصیف این پدیده‌ها نظریه‌های زیر به‌تدریج شکل گرفته و تکامل یافتند:
- مکانیک کلاسیک (توصیف حرکت اجسامی است که اندازه‌ای ماکروسکوپی دارند و با سرعتی غیرنسبیتی (خیلی کمتر از سرعت نور) در حال حرکت‌اند)
- الکترومغناطیس (مطالعهٔ پدیده‌های الکتریکی و مغناطیسی و ارتباط این دو با هم است)
- ترمودینامیک و مکانیک آماری (توصیف پدیده‌های مرتبط با گرما بر حسب کمیت‌های ماکروسکوپی یا میکروسکوپی)

به مجموع این نظریه‌ها فیزیک کلاسیک گفته می‌شود.
در ابتدای قرن بیستم پدیده‌هایی مشاهده شدند که توسط این نظریه‌ها قابل توصیف نبودند.
بعد از پیشرفتهای بسیار بنیادین در ربع اول قرن بیستم، نظریه‌های فیزیکی با نظریه‌های کاملتری که این پدیده‌ها را نیز توصیف می‌کردند جایگزین گشتند. مهم‌ترین تغییر، تشکیل دو دینامیک متفاوت برای اجسام کوچک و اجسام بزرگ است. چون دینامیک اجسام بزرگ از لحاظ ساختاری و مفاهیم به دینامیک قبلی نزدیکی زیادی دارد (بر خلاف دینامیک اجسام ریز که ساختاری کاملاً متفاوت دارد) نظریه‌ها به دو دسته دینامیک کلاسیک اصلاح شده (با شالودهٔ مکانیک نیوتنی) و مکانیک کوانتومی تقسیم شدند.
نظریه‌های دیگری درفیزیک مدرن به تدریج شکل گرفتند که عبارت‌اند از:
- نسبیت عام (برهمکنش گرانشی و دینامیک اجسام بزرگ)
- مکانیک کوانتومی (دینامیک اجسام ریز)
- مکانیک آماری (حرکت آماری ذرات بر پایهٔ دینامیک کوانتومی)
- الکترودینامیک کلاسیک (برهمکنش الکترومغناطیسی و نسبیت خاص)

بعدها با پیدا شدن دو برهمکنش دیگر (برهمکنش هسته‌ای قوی و برهمکنش هسته‌ای ضعیف) برای فرمول‌بندی آن‌ها هم اقدام شد و از نسبیت خاص برای تمام نظریه‌ها استفاده شد و کل نظریه‌ها عبارت شدند از:
1. نسبیت عام
2. مکانیک آماری
3. الکترودینامیک کوانتومی QED (برهمکنش الکترومغناطیسی و دینامیک کوانتومی)
4. کرومودینامیک کوانتومی QCD (برهمکنش هسته‌ای قوی و دینامیک کوانتومی)

۵-نظریهٔ ضعیف کوانتومی (برهمکنش هسته‌ای ضعیف و دینامیک کوانتومی بعداً با تلفیق با الکترودینامیک نظریه الکترو ضعیف کوانتومی را ساخت)
تمام این نظریه‌ها به‌جز نسبیت عام از دینامیک کوانتومی استفاده می‌کنند. به مجموعه‌ای از QED و QCD و نظریهٔ ضعیف اصطلاحاً مدل استاندارد ذرات بنیادی گفته می‌شود.
امروزه بسیاری از فیزیکدانان به دنبال متحد کردن چهار برهمکنش (نظریه وحدت بزرگ) می‌باشند که مشکل اصلی وارد کردن گرانش و استفاده از دینامیک کوانتومی برای گرانش می‌باشد. نظریه‌های گرانش کوانتومی و به‌خصوص  نظریهٔ ریسمان از نمونه‌های این تلاش‌ها است. همچنین بیشتر نظریه‌های جدید از مفهومی به نام میدان استفاده می‌کنند که به نظریه‌های میدان مشهور هستند.

## زیرمجموعه‌ها
جدول زیر بسیاری از زمینه‌ها و زیرزمینه‌های فیزیک به همراه نظریه‌های مربوط و مفاهیم به کار رفته در آن‌ها را در بر می‌گیرد.
| زمینه                       | زیرزمینه‌ها                                                                                | نظریه‌های اصلی                                                                                | مفاهیم                                                                                |
| --------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| اخترفیزیک                   | کیهان‌شناسی فیزیکی، گرانش، اخترفیزیک در انرژی-بالا، اخترفیزیک سیاره‌ای، فیزیک فضا، اختر فیزیک ستاره‌ای                                                                                | مهبانگ، تورم کیهانی، نسبیت عام، قانون گرانش عمومی نیوتن،                                                                                | سیاهچاله، تابش زمینه کیهانی، ریسمان کیهانی، کیهان، انرژی تاریک، ماده تاریک، کهکشان، گرانش، موج گرانشی، تکینگی گرانشی، سیاره، منظومه شمسی، ستاره، ابرنواختر، عالم                                                   |
| فیزیک اتمی، مولکولی و اُپتیک | فیزیک اتمی، فیزیک مولکولی، اختر فیزیک اتمی و مولکولی، شیمی فیزیک، اُپتیک، فوتونیک، فیزیک پلاسما                                                                                | مکانیک کوانتومی، اُپتیک کوانتومی، شیمی کوانتومی، نظریه اطلاعات کوانتومی                                                                                | فوتون، اتم، مولکول، پراش، نور، موج الکترومغناطیسی، لیزر، قطبش، خط طیفی، اثر کازیمیر                                                                                |
| فیزیک ذرات                  | فیزیک هسته‌ای، اخترفیزیک هسته‌ای، اخترفیزیک ذره‌ای، پدیدارشناسی فیزیک ذره‌ای                                                                                | مدل استاندارد، نظریه کوانتومی میدان، الکترودینامیک کوانتومی، کرومودینامیک کوانتومی، نظریه الکتروضعیف، نظریه میدان مؤثر، نظریه میدان شبکه، نظریه پیمانه‌ای شبکه، نظریه پیمانه‌ای، ابرتقارن، نظریه وحدت بزرگ، نظریه ریسمان، نظریه ابرریسمان، نظریه-م | نیروهای پایه در فیزیک (گرانشی، الکترومغناطیسی، ضعیف و قوی)، ذرات بنیادی، فیزیک بنیادی، اسپین، ضدماده، شکست تقارن خودبخود، نوسان نوترینو، مکانیسم الاکلنگی، پوسته، ریسمان، گرانش کوانتمی، نظریه همه چیز، انرژی خلاء |
| فیزیک ماده چگال             | فیزیک حالت جامد، فیزیک فشاربالا، فیزیک دما پایین، فیزیک سطح، نانو اندازه، فیزیک پلیمر، فیزیک ماده چگال نرم                                                                                | مکانیک کوانتومی، نظریه بی‌سی‌اس، موج بلاخ، گاز فرمی، مایع فرمی، نظریه بس ذره‌ای                                                                                | حالت‌های ماده (گاز، مایع، جامد، چگالش بوز-اینشتین، ابررسانایی، ابرشاره)، رسانایی الکتریکی، مغناطیس، خودسامان‌دهی، اسپین                                                                                |
| فیزیک کاربردی               | فیزیک شتاب‌دهنده‌ها، آکوستیک، زیست‌فیزیک، فیزیک شیمی، فیزیک ارتباطات، فیزیک اقتصاد، فیزیک مهندسی، دینامیک شاره‌ها، ژئوفیزیک، فیزیک مواد، فیزیک پزشکی، بیوفیزیک، نانوتکنولوژی، اُپتیک، شیمی فیزیک، فیزیک شمارش، فیزیک پلاسما، دستگاه‌های حالت جامد، شیمی کوانتومی، الکترونیک کوانتومی، نظریه اطلاعات کوانتومی، دینامیک خودرو |                                                                                |                                                                                |

### عمومی (به زبان‌های دیگر)
- Physics2005.org وبگاه سال جهانی فیزیک ۲۰۰۵
- A Century of Physics بایگانی‌شده  در ۶ ژوئن ۲۰۱۴ توسط Wayback Machine دربارهٔ تاریخ فیزیک
- PSI.ir وبگاه انجمن فیزیک ایران
- IPM.ir وبگاه مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات (پژوهشگاه دانشهای بنیادی)
- AIP.org وبگاه بنیاد فیزیک آمریکا
- EPS.org وبگاه انجمن فیزیک اروپا
- IOP.org بایگانی‌شده  در ۲۱ مه ۲۰۱۹ توسط Wayback Machine وبگاه بنیاد فیزیک
- IYPT.com وب گاه مسابقات جهانی فیزیک

title: فیزیک

wikitext:
{{دیگر کاربردها}}
[[پرونده:CollageFisica.jpg|250x250px|بندانگشتی|نمونه‌های متفاوت از پدیده‌های فیزیکی]]{{کناری فیزیک}}
'''فیزیک''' یا '''طبیعیات''' (به [[زبان یونانی]] به معنای ''[[طبیعت]]'' و φυσικῆ، «دانش طبیعت») [[علوم طبیعی]] مطالعهٔ [[ماده (فیزیک)|ماده]]،<ref>در ابتدای کتاب [[درس‌های از جهان فاینمن]]، [[ریچارد فاینمن]]، [[نظریه اتمی]] را به عنوان پایه‌ای‌ترین مفهوم دانش بیان می‌دارد.</ref> [[حرکت]] و رفتار آن در [[فضازمان|فضا-زمان]] و جستارهای مرتبط [[انرژی]] و [[نیرو]] است. در کل، فیزیک علم قوانین حاکم بر [[طبیعت]] است و هدف اصلی آن درک چگونگی رفتار جهان می‌باشد. فیزیک از [[مفهوم|مفاهیمی]] مانند [[انرژی]]، [[نیرو]]، [[جِرم (فیزیک)|جرم]]، [[بار الکتریکی|بار الکتریکی (چارچ الکتریکی)]]، [[جریان الکتریکی]]، [[میدان الکتریکی]]، [[الکترومغناطیس]]، [[فضا]]، [[زمان]]، [[فضازمان|فضا-زمان]]، [[اتم]] و [[نورشناسی]] استفاده می‌کند. در کل می‌توان گفت فیزیک یکی از قدیمی‌ترین علوم طبیعی است که به مطالعه خود طبیعت می‌پردازد و وظیفه اصلی آن تربیت افرادی است که بتوانند با تصرف در طبیعت، به شناخت دقیق‌تری از آن برسند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فیزیک چیست؟ فیزیکدان کیست ؟|نشانی=https://hexist.ir/فیزیک-چیست-؟/|وبگاه=هگزیست|تاریخ=2023-07-06|بازبینی=2023-07-29|کد زبان=fa-IR|نام=کوروش|نام خانوادگی=کریمی}}</ref> همچنین فیزیک یکی از اساسی‌ترین رشته های علمی است.

فیزیک؛ یکی از جدیدترین و جامع‌ترین علوم طبیعی است و شاید قدیمی‌ترین مبحث آن را بتوان [[اخترشناسی]] نامید. مدارکی وجود دارد که نشان می‌دهد هزاران سال پیش از [[میلاد مسیح]]، اقوامی همچون [[سومر|سومری‌ها]] و همچنین اقوامی در [[مصر باستان]] و اطراف [[ایالت سند|سند]] تحقیقات و درک پیشگویانه‌ای (گمانه‌زنی‌هایی) از حرکت [[خورشید]]، [[ماه]] و [[ستارگان]] داشته‌اند.<ref>Evidence exists that the earliest civilizations dating back to beyond 3000 BCE, such as the Sumerians, Ancient Egyptians, and the Indus Valley Civilization, all had a predictive knowledge and a very basic understanding of the motions of the Sun, Moon, and stars.</ref> در طی دو هزار سال اخیر، فیزیک، [[شیمی]]، [[زیست‌شناسی]] و بخش‌های مشخصی از [[ریاضیات]] به عنوان بخش‌هایی از [[فلسفه طبیعی|دانش فلسفه طبیعی]] شناخته می‌شدند اما در طی [[انقلاب علمی]] در قرن هفدهم، با تلاش مستقلانه دانشمندان هر یک از این علوم، به عنوان رده‌هایی مشخصی از دانش شناخته شدند. به دانشمندی که در علم فیزیک متخصص شده، [[فیزیک‌دان]] می‌گویند. فیزیک با خیلی از حوزه‌های [[مطالعات میان‌رشته‌ای|پژوهشی میان رشته‌ای]]، همچون [[بیوفیزیک]] و [[شیمی کوانتومی|شیمی کوانتوم]] نقطه اشتراک دارد و درواقع [[مسئله مرزبندی|مرزهای دانش فیزیک به‌طور دقیق مشخص نشده‌اند]]. ایده‌های جدید در فیزیک اغلب به توضیح سازوکارهای بنیادی که توسط [[علم|علوم]] دیگر مطالعه شده‌اند، می‌پردازد و مسیرهای تحقیقاتی جدیدی را برای این علوم دارای ارتباط مستقیم با فیزیک (همچون اصول ساختار مولکولی در شیمی) یا حتی علوم دیگر مثل ریاضیات و [[فلسفه]] باز می‌کند. پیشرفت در فیزیک اغلب پیشرفت در [[فناوری]] را نیز قادر می‌سازد. برای مثال، پیشرفت در درک [[الکترومغناطیس|مفاهیم الکترومغناطیس]]، [[نیم‌رسانا|فیزیک نیمه هادی‌ها]] و [[فیزیک هسته‌ای]] به‌طور مستقیم منجر به توسعه محصولات جدیدی شد که به طرز چشمگیری جامعه امروزه را متحول کرد. از قبیل این محصولات می‌توان [[تلویزیون]]، [[رایانه|کامپیوتر]]، [[لوازم خانگی بزرگ|لوازم خانگی برقی (بزرگ)]] و [[جنگ‌افزار هسته‌ای|بمب هسته‌ای]] را نام برد. پیشرفت در [[ترمودینامیک]] منجر به توسعه [[صنعتی‌سازی]] شد. ویا پیشرفت در [[مکانیک]]، پیشرفت در علم [[جبر]] ریاضیات (حساب دیفرانسیل و انتگرال) را باعث شد (به علت نیاز استفاده آن در علم مکانیک).

== پیشینه ==
{{اصلی|تاریخ فیزیک}}
واژه ''فیزیک'' ریشه در کلمه φυσική (ἐπιστήμη) در زبان [[یونانی باستان]] دارد که بعد ترجمه شدن به رومی تبدیل به: physikḗ (epistḗmē) شد که به معنای «دانش طبیعت» می‌باشد. [[پرونده:AiKhanoumSunDial.jpg|بندانگشتی|ساعت آفتابی- استوایی یونانی، در Alexandria on the Oxus، [[آی خانم]] امروزی در شمال افغانستان، قرن دوم تا سوم قبل از میلاد مسیح|250x250px]]

=== اخترشناسی در دوران باستان ===
{{مقاله اصلی|تاریخ اخترشناسی}}
[[اخترشناسی]] از قدیمی‌ترین دانش‌های [[علوم طبیعی]] است. در دوران [[باستان]]، در اولین تمدن‌ها در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح همچون [[سومر|سومری‌ها]]، [[مصر باستان]]، [[تمدن دره سند]]، انسان‌ها دانشی پیش‌بینی کننده و مبتدیانه از طرز حرکت خورشید ماه و بعضی ستارگان داشتند. در آن زمان، اعتقاد اشتباهی وجود داشت که خورشید و بعضی سیارات خدا هستند که اغلب به همین علت پرستش می‌شدند. با اینکه در آن موقع توضیح علت حرکت مکان ستاره‌های مشاهده شده در آسمان غیرعلمی و بدون هیچ‌گونه مدرکی بود اما همین مشاهده‌ها پایه‌های علم اخترشناسی را ایجاد کرد؛ زیرا متوجه شده بودند که ستاره‌ها در [[دایره بزرگ]] (فلک) پیمایش می‌کنند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Echoes of the Ancient Skies: The Astronomy of Lost Civilizations|پیوند=https://books.google.com/books?id=7rMAJ87WTF0C|زبان=English|کوشش=E. C. Krupp}}</ref> که البته برای توجیه حرکت سیارات اشتباه بود.
[[پرونده:Senenmut-Grab.JPG|جایگزین=عکسی از لوحی تاریخی نشان دهنده طرز معماری تزیینات نجومی سقف مقبره سنموت|بندانگشتی|250x250پیکسل|دانش بالای [[اخترشناسی در مصر باستان|اخترشناسی در تمدن مصر باستان]]، در اثرهای تاریخی آنان به‌طور کامل مشهود است به عنوان مثال، می‌توان به [[تزیینات سقف مقبره سنموت]] از [[دودمان هجدهم مصر]] اشاره کرد.]]
طبق نظر [[اسگر آبو]]، ریشه اخترشناسی غربی را می‌توان در [[بین‌النهرین]] یافت. همچنین تمام تلاش غربی‌ها در [[علوم دقیقه]] (علومی با دقت کامل در نتایج و بدون خطا همچون ریاضی) ریشه در [[اخترشناسی بابلیان در بین‌النهرین]] دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Mesopotamian Mathematics, Astronomy, and Astrology|شناسه=978-0-521-22717-9|کوشش=اسگر آبو|زبان=انگلیسی}}</ref> از [[اخترشناسی در مصر باستان|اخترشناسان مصر باستان]] لوح‌های تاریخی به جا مانده است که نشان دهنده دانش و آگاهی بالای آنان از [[صورت فلکی|صور فلکی]] و حرکت [[اجرام آسمانی]] می‌باشد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Ancient Egyptian Science|کوشش=Clagett, M. (1995)|زبان=انگلیسی}}</ref> این در حالیست که [[هومر]] شاعر یونایی دربارهٔ اجرام آسمانی متفاوتی در [[ایلیاد]] و [[ادیسه|اُدیسه]] خود نوشته است که بعدها [[اخترشناسی یونان باستان|اخترشناسان یونانی]] برای اکثر صور فلکی قابل مشاهده از [[نیم‌کره شمالی|نیمکره شمالی زمین]] از جمله اجرام مورد اشاره هومر، اسم گذاشتند که حتی تا امروز نیز از این اسم‌ها استفاده می‌شود.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Early Astronomy|کوشش=Thurston, H}}</ref>

=== فلسفهٔ طبیعی ===
{{مقاله اصلی|فلسفه طبیعی}}
فلسفه طبیعی ریشه در [[یونان]] و در [[یونان کهن|دوران یونان کهن]] دارد (از ۶۵۰ تا ۴۵۰ قبل از میلاد مسیح) وقتی که [[فلسفه پیشاسقراطی|دانشمندان پیشاسقراطی]] همچون تالس دلایل [[طبیعت‌گرایی (فلسفه)|غیرطبیعی]] را برای پدیده‌های طبیعت رد کردند و بیان داشتند که هر اتفاقی دلیلی طبیعی دارد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=A Short History of Science to the 19th Century|زبان=انگلیسی|کوشش=Singer, C|صفحه=35}}</ref> آنها ایده‌هایی را در نظر داشتند که با دلیل یا مشاهده اثبات شده بود و درستی بسیاری از فرضیه‌های آنان بعدها در پژوهش‌های مختلف آزموده شد.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=Early Greek science: Thales to Aristotle|کوشش=Lloyd, G. E. R. (Geoffrey Ernest Richard)|زبان=انگلیسی|پیوند=https://archive.org/details/earlygreekscienc00gerl|صفحه=108-109}}</ref> برای مثال، اثبات درستی [[مکتب اتم‌گرایی|مکتب اتم گرایی]]، در حدود ۲۰۰۰ سال پس از پیشنهاد شدن آن توسط [[لئوکیپوس (فیلسوف)|لئوکیپوس]] و شاگردش [[دموکریت]]، انجام شد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=Gill, N.S|کد زبان=En|تاریخ=10 ژوئیه 2014|نشانی=https://www.thoughtco.com/philosophy-of-atomism-120427|عنوان=Atomism: Pre-Socratic Philosophy of Atomism}}</ref>

=== قرون وسطی ===
[[امپراتوری روم غربی]] در قرن پنجم سقوط کرد و این منجر به کاهش فعالیت‌های فکری در بخش غربی اروپا شد. در مقابل، [[امپراتوری بیزانس|امپراتوری روم شرقی]] (که به عنوان [[امپراتوری بیزانس]] شناخته می‌شود) در برابر حملات بربرها مقاومت کرد و به پیشرفت در زمینه‌های مختلف یادگیری از جمله فیزیک ادامه داد.

در قرن ششم، فیزیکدان معروف [[ایسیدور میلتوس]] (Isidore of Miletus) مجموعه مهمی از آثار ارشمیدس را جمع‌آوری و ایجاد کرد که در [[پالیمپسست ارشمیدس|چندنگاشته ارشمیدس]] رونوشت شده است.

در قرن ششم، [[جان فیلوپونوس]]، دانشمند بیزانسی (اهل روم شرقی)، آموزه فیزیک [[ارسطو]] را زیر سؤال برد و به اشکالات آن اشاره کرد. او [[نظریه میل]] را معرفی کرد. فیزیک ارسطویی تا زمان ظهور فیلوپونوس مورد بررسی قرار نگرفت. برخلاف ارسطو که فیزیک خود را بر استدلال کلامی استوار می‌دانست، فیلوپونوس بر مشاهده تکیه کرد. فیلوپونوس دربارهٔ فیزیک ارسطو نوشته است:
اما این کاملاً اشتباه است و دیدگاه ما ممکن است با مشاهده واقعی مؤثرتر از هر نوع استدلال کلامی تأیید شود؛ زیرا اگر شما دو وزنه را که یکی از آنها چند برابر دیگری جرم دارد از یک ارتفاع به زمین رها کنید، خواهید دید که نسبت زمان‌های لازم برای حرکت به نسبت وزن‌ها بستگی ندارد، بلکه تفاوت در زمان بسیار کوچک است. و بنابراین، اگر اختلاف اجرام دو وزنه زیاد نباشد، یعنی به عنوان مثال یکی دوبرابر دیگری باشد، اختلاف زمانی وجود نخواهد داشت، یا با گذشت زمان اختلاف نامحسوسی بوجود خواهد آمد، هر چند اختلاف وزن‌ها بطوریکه وزن یک جسم دو برابر جسم دیگری است به میزانی می‌باشد که به هیچ وجه قابل چشم پوشی نیست.<ref>{{یادکرد وب|کد زبان=en|تاریخ=11 January 2016|نشانی=http://homepages.wmich.edu/~mcgrew/philfall.htm|عنوان=John Philoponus, Commentary on Aristotle's Physics, pp. 678.24 - 684.10 (Vitelli)|بازبینی=۲۷ سپتامبر ۲۰۲۲|archive-date=۱۱ ژانویه ۲۰۱۶|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111105753/http://homepages.wmich.edu/~mcgrew/philfall.htm|dead-url=yes}}</ref>
ده قرن بعد، در زمان [[انقلاب علمی]]، انتقاد فیلوپونوس از اصول ارسطویی فیزیک الهام بخش [[گالیلئو گالیله]] بود. گالیله در آثار خود از فیلوپونوس به‌طور اساسی در این مورد که فیزیک ارسطویی ناقص است، استناد کرد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=John Philoponus|کد زبان=En|تاریخ=22 April 2018|نشانی=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|عنوان=John Philoponus}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=The Beginnings of Western Science|ناشر=University of Chicago Press|زبان=En|سال اصلی=1992|کوشش=Lindberg, David}}</ref> در حدود سال‌های ۱۳۰۰ [[ژان بوریدان]]، معلم دانشکده هنر در دانشگاه پاریس، مفهوم نظریه میل را توسعه داد. که گامی به سوی ایده‌های مدرن اینرسی و حرکت بود.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://plato.stanford.edu/entries/buridan/|عنوان=John Buridan}}</ref>

=== جهان اسلام ===
در ابتدا [[علوم در جهان اسلام|پژوهشگران در جهان اسلام]] دانش فیزیک را از یونانیان به ارث بردند و در [[دوران طلایی اسلام]] آن را بیشتر توسعه دادند، به ویژه با تأکید گذاشتن بر مشاهده و [[پسینی و پیشینی|استدلال ''پیشینی'']] که شکل‌های اولیه [[روش علمی]] را به وجود آورد. [[پرونده:Alhazen (122459248).jpg|بندانگشتی|[[ابن هیثم]] (حدود ۹۶۵–۱۰۴۰ میلادی)، در ''کتاب نورشناسی'' جلد اول و دوم آزمایش‌های ''دوربین تاریکخانه‌ای'' را شرح داده است.{{Sfn|Smith|2001}}|200x200پیکسل]]برجسته‌ترین نوآوری‌ها در زمینه [[نورشناسی|علم نورشناسی]] و بینایی بود که آثار بسیاری از دانشمندان آن دوره مانند [[ابن سهل]]، [[ابویوسف کندی|کندی]]، [[کمال‌الدین فارسی|ابن]] [[ابن هیثم|هیثم]]، [[کمال‌الدین فارسی|کمال الدین فارسی]] و [[ابن سینا]] به جا مانده است. برجسته‌ترین این آثار اثر، ''[[المناظر|کتاب نورشناسی]]''(با عنوان کتاب المناحیر) نوشته ابن هیثم، پدر [[نورشناسی|علم نورشناسی (اپتیک)]]<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=Abdelghani Tbakhi, and Samir S. Amr,|کد زبان=en|نشانی=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6074172/|عنوان=Ibn Al-Haytham: Father of Modern Optics}}</ref> است، که در آن او به‌طور قاطع ایده دانشمندان یونان باستان در مورد بینایی را رد کرده و نظریه جدیدی ارائه کرد. در این کتاب، او برای نخستین‌بار از دوربین سوراخ سوزنی (نسخه ای هزار ساله او از تئوری اولین دوربین سوزنی) و [[دوربین تاریکخانه‌ای]] در آزمایش‌هایش جهت بررسی خواص نور، استفاده نمود و آن را به جهان معرفی کرد. او با استفاده از کالبد شکافی و دانش دانشمندان قبلی، توانست توضیح دهد که چگونه نور وارد چشم می‌شود. او اظهار داشت که پرتو نور متمرکز است، اما توضیح واقعی نحوه تابش نور به پشت چشم تا سال ۱۶۰۴ مسکوت ماند. ''او با رساله خود در مورد نور''، عملکرد و طرز کار [[دوربین عکاسی]] را صدها سال قبل از ساخته شدنش کاملاً توضیح داد.<ref>{{Cite web|url=http://homepages.wmich.edu/~mcgrew/philfall.htm|title=John Philoponus, Commentary on Aristotle's Physics|access-date=15 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111105753/http://homepages.wmich.edu/~mcgrew/philfall.htm|archive-date=11 January 2016|dead-url=yes}}</ref>

[[پرونده:Pinhole-camera.png|بندانگشتی|147x147پیکسل|طرزکار دوربین سوراخ سوزنی|راست]]

کتاب هفت جلدی ''نورشناسی'' (کتاب ''المنثیر'') به مدت بیش از ۶۰۰ سال بر تفکر در سراسر حوزه‌های مطالعه مختلف، از نظریه [[ادراک]] بصری تا ماهیت [[چشم‌انداز|پرسپکتیو]] در هنر قرون وسطی، چه در شرق و چه در غرب، تأثیر بسیار زیادی گذاشت. بسیاری از محققان اروپایی و همتایانش، از [[رابرت گروسستست|روبرت گروسستست]] و [[لئوناردو داوینچی]] گرفته تا [[رنه دکارت]]، [[یوهانس کپلر]] و [[آیزاک نیوتن]]، مدیون او بودند. به‌طور قاطع، میزان اثرگذاری کتاب ''نورشناسی'' او، با اثر نیوتن با همین عنوان که ۷۰۰ سال بعد منتشر شد، در یک سطح و حتی بالاتر قرار دارد.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|chapter=John Philoponus|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2018|access-date=11 April 2018|archive-date=22 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422010906/https://plato.stanford.edu/entries/philoponus/|dead-url=no}}</ref>

ترجمه ''کتاب نورشناسی'' ابن هیثم تأثیر زیادی بر اروپا گذاشت. دانشمندان اروپایی بعدها توانستند وسایلی را که ابن هیثم سال‌ها پیش ساخته بود مثل ذره بین و … را دوباره بسازند و به این طریق نحوه رفتار نور را درک کنند. با اینکار، اختراعات مهمی مانند عینک، تلسکوپ و دوربین ابداع شد.<ref>{{Cite book|chapter-url=https://plato.stanford.edu/entries/buridan/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|chapter=John Buridan|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|year=2018|access-date=11 April 2018|archive-date=22 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422012611/https://plato.stanford.edu/entries/buridan/|dead-url=no}}</ref> [[پرونده:Light behaviour through pinhole.svg|جایگزین=نموداری از کشیده شده توسط ابن هیثم (بین سال‌های ۱۰۱۱–۱۰۲۱ میلادی) که مشاهده‌های او را از رفتار نور در سوراخ سوزن دوربین سوراخ سوزنی را توصیف می‌کند.|بندانگشتی|نموداری کشیده شده توسط ابن هیثم (بین سال‌های ۱۰۱۱–۱۰۲۱ میلادی) که مشاهده‌های او را از رفتار نور در سوراخ سوزن دوربین سوراخ سوزنی را توصیف می‌کند.|151x151px]]

از دیگر پژوهش‌های فیزیک در دروران طلایی اسلام می‌توان به‌طور خلاصه به نظریه [[شکست نور]]، اندازه‌گیری ضخامت جو زمین، [[حل مسئله]] الحسن (الحازن)،<ref>Katz, Victor J. (1995), "Ideas of Calculus in Islam and India", Mathematics Magazine, 68 (3): 163–74, doi:10.2307/2691411, JSTOR 2691411.</ref> آینه‌های [[آینه کاو|کاو]]، [[آینه کوژ|کوژ]] و [[آینه کروی|کروی]]، [[میل مغناطیسی]]،<ref>Schmidl, Petra G. (2014-05-08). "Compass". In Ibrahim Kalin (ed.). The Oxford Encyclopedia of Philosophy, Science, and Technology in Islam. Oxford University Press. pp. 144–6.</ref> اسطرلاب، فاصله زمین از خورشید، ساخت اولین رصدخانه (رصدخانه الشمسیه)،<ref>Micheau, Francoise. "The Scientific Institutions in the Medieval Near East": 992–3. , in Rashed, Roshdi; Morelon, Régis (1996)</ref> ربات مکانیکی-هیدرولیکی،<ref>«الجزری پدر علم رباتیک جهان و دانشمند مسلمان قرن ششم هجری شمسی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۱ ژوئن ۲۰۱۰.</ref> سنسور و سوپاپ و میل لنگ،<ref>Georges Ifrah (2001). The Universal History of Computing: From the Abacus to the Quatum Computer, p. 171, Trans. E.F. Harding, John Wiley & Sons, Inc. (See [1] Archived 8 October 2006 at the Wayback Machine).</ref> [[آب‌سنج|آب سنج]] و [[چگالی سنج]]، پمپ بادی،<ref>Ahmad Y. al-Hassan, The Crank-Connecting Rod System in a Continuously Rotating Machine Archived 12 March 2013 at the Wayback Machine</ref> دستگاه پنبه ریسی<ref>Irfan Habib (2011), Economic History of Medieval India, 1200–1500, pp. 53–54, Pearson Education</ref> و غیره اشاره کرد. [[پرونده:Al-Jazari - A Musical Toy.jpg|بندانگشتی|ربات نوازنده مکانیکی-هیدرولیکی ساخته [[بدیع‌الزمان جزری|بدیع الزمان جزری]]|140x140پیکسل]]

=== فیزیک کلاسیک ===
[[پرونده:Isaac Newton, English School, 1715-20.jpg|جایگزین=|بندانگشتی|300x300px|[[آیزاک نیوتن]] (۱۶۴۳–۱۷۲۷)]]
از دورانی که فیزیک به عنوان شاخه‌ای از فلسفه جدا شد و نام آن را ''فلسفه طبیعی'' نهادند و سالیان طولانی ادامه یافت. تا حدوداً در قرن هفدهم میلادی که دوباره با حضور چهره‌های بزرگ و برجسته‌ای همچون [[آیزاک نیوتن]] و [[گوتفرید لایبنیتس]] می‌رفت که دوباره تحولی عظیم در علم و نحوه نگرش به آن مخصوصاً در [[ریاضیات]] و فیزیک ایجاد شود. با چاپ شدن کتاب نیوتن در سال ۱۶۸۷ با نام ''اصول ریاضی فلسفه طبیعی'' (همان‌طور که پیداست همچنان از عبارت ''فلسفهٔ طبیعی'' در عنوان آن استفاده شده) تقریباً این نوع نگرش به فیزیک و ریاضیات به پایان راه خود رسید و نیوتن و همکاران وی در [[قرن هفدهم|قرن هفدهم میلادی]]، نحوهٔ نگرشی نو به طبیعت را بنیان‌گذاری کردند که امروزه به [[فیزیک کلاسیک]] معروف است. البته ذکر این نکته الزامی است که این جنبش، قبل از قرن هفدهم، با تلاش دانشمندانی چون [[گالیلئو گالیله]]، [[نیکلاس کوپرنیک]] و [[یوهان کپلر]] آغاز شده بود و در زمان نیوتن به اوج خود رسید. به‌طور کلی می‌توان بیان داشت از ابتدای [[قرون جدید|قرون جدید (یا ابتدای دوران مدرن اروپا]] از حدود سال ۱۵۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی) زمانی که [[ابتدای دوران مدرن اروپا|اروپاییان مدرن اولیه]] از روش‌های تجربی و کمی برای کشف آنچه که امروزه به عنوان [[قانون علمی|قوانین فیزیک]] در نظر گرفته می‌شوند، استفاده کردند، فیزیک به یک علم جداگانه تبدیل شد.<ref name="benchaim2004">{{Harvard citation no brackets|Ben-Chaim|2004}}</ref> {{سخ}}
پس از قرن هفدهم، فیزیک و ریاضیات با سرعت قابل توجهی توسعه یافتند و دانشمندان زیادی در شاخه‌های مختلف این دو علم، توانستند پاسخ بسیاری از پرسش‌های خود را بیابند. این روند تا قرن نوزدهم ادامه داشت. جامعهٔ فیزیکدانان در قرن نوزدهم، عموماً گمان می‌کردند که با کشفیات [[جیمز کلرک ماکسول]] در حوزهٔ [[الکترومغناطیس]] و معادله‌بندی چگونگی ایجاد شدن [[میدان الکتریکی]] و مغناطیسی، توسط بارها و جریان‌های الکتریکی، فیزیک به نقطهٔ تکامل خود رسیده است و دیگر هیچ پدیدهٔ طبیعی وجود ندارد که نتوانند آن را توجیه و پیش‌بینی کنند.

[[پرونده:Galileo-sustermans.jpg|بندانگشتی|163x163پیکسل|[[گالیلئو گالیله|گالیله]] درک نوینی از رابطه درست بین ریاضی، فیزیک نظری و فیزیک تجربی، نشان داد.]]
برای جمعبندی تحولات عمده در این دوره را می‌توان شامل جایگزینی [[نظریه زمین‌مرکزی|مدل زمین‌مرکزی]] [[منظومه شمسی]] با [[نظریه مرکزیت کوپرنیک|مدل کوپرنیکی]] خورشید مرکزی، [[قوانین کپلر|قوانین حاکم بر حرکت اجسام سیاره ای]] (که توسط کپلر بین سال‌های ۱۶۰۹ و ۱۶۱۹ میلادی تعیین شد)، تلاش‌های پیشگامانه [[گالیلئو گالیله|گالیله]] بر روی [[تلسکوپ]]ها و [[اخترشناسی رصدی]] بین قرن شانزدهم و هفدهم، و کشف و یکپارچه سازی [[آیزاک نیوتن]] از [[قوانین حرکت نیوتن|قوانین حرکت]] و [[قانون جهانی گرانش نیوتن|گرانش جهانی]] (که به افتخار خدماتش به نام او ثبت شده است).<ref>{{Harvard citation no brackets|Guicciardini|1999}}</ref> نیوتن همچنین [[حسابان|حساب دیفرانسیل و انتگرال]]، روشی بر مبنای ریاضی که بررسی پیوسته تغییرات را که باعث ایجاد روش‌های جدیدی برای حل مسائل فیزیکی می‌شود را ارائه کرد.<ref name="allen1997">{{Harvard citation no brackets|Allen|1997}}</ref>(البته لازم است ذکر شود که مقدمه علم حسابان به ۷۰۰ سال قبل تر و به ابن هیثم بازمی‌گردد که برای حل مسئله الحازن برای اولین بار روشی (فرمولی) کشف کرد که به‌طور کلی جمع جواب هر درجه توان انتگرالی را تعیین می‌کرد، او با این فرمول کلی، جمع جواب‌های معادله درجه چهارم را برای به‌دست آوردن حجم [[سهمی‌گون]](<bdi>Paraboloid</bdi>)ها برای حل مسئله به‌دست‌آورد. او می‌توانست فرمول انتگرال هر چند جمله‌ای را بدون ایجاد فرمول کلی بیابد.<ref>Katz, Victor J. (1995). "Ideas of Calculus in Islam and India". Mathematics Magazine. 68 (3): 163–74 [165–69, 173–74]year=1995.</ref>)

کشف قوانین جدید در [[ترمودینامیک]]، [[شیمی]] و [[الکترومغناطیس|الکترومغناطیسی]] ناشی از تلاش‌های تحقیقاتی در طول [[انقلاب صنعتی]] به علت افزایش نیاز به انرژی بود.<ref name="schoolscience-industrialrevolution">{{Cite web|title=The Industrial Revolution|publisher=Schoolscience.org, [[Institute of Physics]]|url=http://resources.schoolscience.co.uk/IoP/14-16/biogs/biogs5.html|accessdate=1 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407083354/http://resources.schoolscience.co.uk/IoP/14-16/biogs/biogs5.html|archivedate=7 April 2014}}</ref> امروزه قوانین فیزیک کلاسیک، همچنان به‌طور بسیار گسترده برای اجرام در مقیاس‌های روزمره که با سرعت‌های غیر نسبیتی حرکت می‌کنند، استفاده می‌شود، زیرا آنها در چنین شرایطی نتایج را با خطای بسیار کمی ارائه می‌دهند، در نتیجه در زندگی روزمره نظریه‌هایی مانند [[مکانیک کوانتومی]] و [[نظریه نسبیت]] به معادل‌های کلاسیک خود در آن شرایط ساده می‌شوند. در اوایل قرن بیستم که نادرستی در نتایج و خطای بسیار زیاد [[مکانیک کلاسیک]] برای اجسام بسیار کوچک یا اجسامی با سرعت‌های بسیار بالا مشخص گردید منجر به توسعه فیزیک مدرن شد.

=== فیزیک مدرن ===
همان‌طور که اشاره شد در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بود که پدیده‌هایی توسط برخی از فیزیک‌دانان مشاهده شد که با علم فیزیک آن زمان قابل توضیح نبود یا اگر توضیحی ارائه می‌شد، در آن تناقض‌هایی وجود داشت. یا حتی در برخی پدیده‌ها نتایج قابل انتظار مکانیک کلاسیک با نتایج حاصله خطای فاحشی داشت. در این زمان بود که فیزیک‌دانان تقریباً به دو دسته تقسیم شدند.
[[پرونده:NewtonsPrincipia.jpg|بندانگشتی|راست|نسخه‌ای از کتاب پرینسیپیا با دست خط آیزاک نیوتن|150x150px]]
دسته‌ای سردمدار پایه‌گذاری فیزیکی جدید، که در آن اشکالات و کاستی‌های [[فیزیک کلاسیک]] جبران شده باشد، بودند و دسته‌ای سر سرسختانه در مقابل هر گونه تغییر مقاومت می‌کردند و می‌کوشیدند که پدیده‌های جدید را با همان فیزیک کلاسیک (یا نیوتنی) توضیح دهند.
سرانجام [[ماکس پلانک]] بر پایه تلاش‌های دانشمندان قبل از خود همچون [[رابرت هوک]]، [[کریستیان هویگنس]]، [[توماس یانگ]] و [[لئونارد اویلر]] توانست نظریه [[مکانیک کوانتومی]] را ارائه دهد و همین‌طور [[آلبرت اینشتین]] توانست[[نظریه نسبیت| نظریهٔ نسبیت]] را ارائه و با موفقیت از آن دفاع کند. هر دوی این نظریه‌ها به علت نداشتن دقت کافی نتایج در فیزیک کلاسیک در بعضی موقعیت‌های خاص بود. فیزیک کلاسیک پیش‌بینی کرده بود [[سرعت نور]] به حرکت بیننده بستگی دارد این درحالیست که طبق [[معادلات ماکسول]] در رابطه با الکترومغناطیس، سرعت نور ثابت پیش‌بینی شده بود. این ناهماهنگی توسط نظریه [[نسبیت خاص]] انیشتین اصلاح شد که این نظریه با نظر مکانیک کلاسیک برای اجسام با سرعت زیاد جایگزین شده و درنتیجه درستی سرعت ثابت نور طبق معادلات ماکسول را ممکن ساخت.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=O'Connor, J.J; Robertson, E.F.|کد زبان=en|تاریخ=February 1996|نشانی=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Special_relativity.html|عنوان=Special relativity}}</ref> یک پدیده دیگری که برای فیزیک کلاسیک مشکل ایجاد کرد، پدیده [[تابش جسم سیاه]] بود، که توسط ماکس پلانک اصلاح شد. در اواخر قرن نوزدهم، فیزیکدانان مشاهده کردند که [[تابش الکترومغناطیسی|تابش]] (تشعشعات) ساطع شده از یک [[جسم سیاه]] یا همان «[[تابش جسم سیاه]]» با پیش‌بینی‌های فیزیک کلاسیک مطابقت ندارد. (یک جسم ایده‌آل را فرض کنید که تمام تشعشعات ([[تابش الکترومغناطیسی|امواج الکترومغناطیسی]]) تابیده شده به خود را جذب می‌کند و هیچ بازتابی از خود ساطع نمی‌کند. برای ناظر، این جسم سیاه ویا تاریک به نظر می‌رسد. (زیرا اساس دیدن وجود بازتابی از شی است) به همین علت آن را «[[جسم سیاه]]» می‌نامیم. حال اگر این جسم را داغ کنیم، مشاهده می‌شود این جسم، شروع به انتشار تابش در تمام فرکانس‌ها (بسامدها) در یک طیف پیوسته مشخص می‌کند. این بدان معناست که تابش ساطع شده از جسم سیاه حاوی انرژی در هر بسماد ممکن، از کمترین تا بالاترین است. طیف پیوسته تابش جسم سیاه با دمای آن مشخص می‌شود. با افزایش دمای جسم سیاه، شدت تابش در همه فرکانس‌ها افزایش می‌یابد و اوج این طیف به فرکانس‌های بالاتر منتقل می‌شود. توزیع تابش ساطع شده از منحنی خاصی به نام [[منحنی تابش پلانک]] پیروی می‌کند که اولین بار توسط ماکس پلانک در سال ۱۹۰۰ استخراج شد. این رابطه استخراج شده بین دما و طیف تابش ساطع شده از یک جسم سیاه به عنوان [[قانون پلانک|قانون تابش پلانک]] شناخته می‌شود) به‌طور دقیق تر می‌توان گفت، فیزیک کلاسیک پیش‌بینی کرد که با افزایش [[بسامد|بسامد (فرکانس)]] تابش، [[شدت تابش]] بدون محدودیت افزایش می‌یابد. با این حال، داده‌های تجربی نشان داد که شدت تابش در یک بسامد مشخص دارای حداکثر مقدار بوده و سپس در بسامدهای بالاتر کاهش می‌یابد. برای توضیح این پدیده، ماکس پلانک پیشنهاد کرد که انرژی تابش کوانتیزه شده است، به این معنی که آن انرژی را فقط می‌توان در بسته‌های مجزا به نام «کوانتا» (فیزیکدانان امروزی، «کوانتا» را [[فوتون]] نام نهادند) گسیل یا جذب کرد. پلانک همچنین پیشنهاد کرد که این تشعشعات توسط سیستم‌هایی با ارتعاشی میکروسکوپی درون جسم سیاه منتشر می‌شود که او آن‌ها را «نوسان‌گرهای ماده» نامید. طبق [[قانون پلانک|فرضیه پلانک]]، او پیشنهاد کرد که انرژی این نوسانگرها متناسب با بسامد آنهاست و این انرژی تنها می‌تواند در مضرب‌های صحیح یک واحد انرژی که او آن را «[[کوانتوم]]» نامید، گسیل یا جذب شود. این ایده راه حلی برای توضیح رفتار مشاهده شده از تابش جسم سیاه ارائه کرد و یک پیشرفت بزرگ در توسعه [[مکانیک کوانتومی]] بود. این نظریه، همراه با [[اثر فتوالکتریک|اثر فوتوالکتریک]] و [[نظریه مدل]] اتمی که گسستگی ترازهای انرژی در اوربیتال‌های اتمی را پیش‌بینی می‌کرد منجر به ایجاد تئوری [[مکانیک کوانتومی|مکانیک کوانتمی]] شد که در آن زمان به‌صورت بسیار کوچک و آرامی بر فیزیک کلاسیک در حال توسعه و رشد پیدا کردن بود.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=O'Connor, J.J. ; Robertson, E.F.|کد زبان=en|تاریخ=May 1996|نشانی=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/~history/HistTopics/The_Quantum_age_begins.html|عنوان=A History of Quantum Mechanics}}{{پیوند مرده}}</ref>
در همین سال‌ها بود که فیزیک‌دانان پذیرفتند، با وجود اینکه فیزیک کلاسیک در حوزه مورد بحث خود (که عموماً پدیده‌هایی آزمایش پذیر بودند) خالی از هرگونه خطا است، اما نیاز به ایجاد شاخه‌ای جدید در علم فیزیک با نام [[فیزیک نوین]] است. پس از آلبرت اینشتین، تئوری مکانیک کوانتومی و همچنین فیزیک اتمی با تلاش دانشمندان بزرگی چون [[ورنر کارل هایزنبرگ]]، [[آروین شرودینگر]]، [[ولفگانگ پائولی]] و [[پل دیراک]] هر روز کامل تر شد، از تلاش‌های اولیه و کارهای مرتبط این دانشمندان، [[مدل استاندارد|مدل استاندارد فیزیک ذرات]] مشتق شد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=آزمایشگاه فرمی|کد زبان=en|نشانی=http://www-donut.fnal.gov/web_pages/standardmodelpg/TheStandardModel.html|عنوان=The Standard Model|ترجمه عنوان=مدل استاندارد|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20140531012204/http://www-donut.fnal.gov/web_pages/standardmodelpg/TheStandardModel.html|تاریخ=29 June 2001|تاریخ بایگانی=31 May 2014}}</ref> پس از کشف یک ذره با ویژگی‌های سازگار با [[بوزون هیگز]] در [[سرن]] در سال ۲۰۱۲،<ref>{{یادکرد ژورنال|کد زبان=en|کوشش=Cho, Adrian|دوره=337|شماره=6091|صفحات=141-143|ترجمه عنوان=پس از جستجوی ده‌ها ساله، بوزون هیگز برای اولین بار به نمایش درآمد.|عنوان=Higgs Boson Makes Its Debut After Decades-Long Search|تاریخ=13 July 2012|ژورنال=Science|doi=10.1126/science.337.6091.141}}</ref> به نظر می‌رسد که تمامی [[ذرات بنیادی]] پیش‌بینی شده توسط مدل استاندارد کشف شدند و هیچ ذرهٔ دیگری وجود ندارد، با این حال، [[فیزیک فراتر از مدل استاندارد]] با نظریه‌هایی مانند فراسنجی یک حوزه فعال در زمینهٔ تحقیقات است. برای این حوزه، زمینه‌هایی از ریاضیات نیز مانند مطالعه [[میدان احتمالاتی|میدان‌های احتمالاتی]] ویا [[نظریه گروه‌ها]] مهم هستند. این تکامل روزافزون علم فیزیک، تا به امروز در ده‌ها گرایش و شاخه ادامه دارد.

نکته مهمی که باید توجه شود این است با اینکه فیزیک نوین درک و نگاه جدیدی از فیزیک به نمایش گذاشته است ممکن است برای بعضی دیدگاهی به وجود آید که بعضی نظریه‌های فیزیک کلاسیک همچون گرانش از دیدگاه نیوتن غلط هستند، اما این دیدگاه غیرقابل قبول است. با اینکه که بعضی نظریه‌های فیزیک کلاسیک توسط نظریه‌های مدرن‌تری مانند نسبیت و مکانیک کوانتومی جایگزین شده است، اما هنوز یک تقریب بسیار دقیق و مفید برای تقریباً تمامی پدیده‌های روزمره ارائه می‌کند و همچنان برای موقعیت‌های مختلف و کاربردهای مختلف آن‌ها در دیگر علوم همچون مهندسی و مکانیک استفاده می‌شوند و نتایج دقیقی به‌دست می‌آورند. از طرفی دیگر استفاده از فیزیک مدرن برای پیش‌بینی پدیده‌های فیزیکی زندگی روزمره تقریباً غیرممکن است. فیزیک مدرن زمینه‌های خاص مورد مطالعه خود را در مقیاس‌های اندازه ای یا جرمی بسیار کوچک یا بسیار بزرگ دارد، پس در نتیجه می‌توان بیان داشت با اینکه فیزیک کلاسیک دیگر پیشرفته‌ترین نظریه فیزیک نیست، ولی در بسیاری از موقعیت‌ها نتیجه درستی و دقیقی ارائه می‌دهد و اصول آن هنوز در بسیاری از نظریه‌های مدرن صادق است. به همین خاطر است فیزیکدانان هنوز هم نظریه‌هایی که در فیزیک کلاسیک به عنوان «[[قانون (فیزیک)|قانون]]» (گزاره‌های اساسی که رفتار سیستم‌های فیزیکی را توصیف می‌کنند، این قوانین جهانی هستند و در همه سیستم‌های فیزیکی کاربرد دارند مانند [[قوانین حرکت نیوتن|قوانین حرکت نیوتون]]) شناخته شده‌اند را همچنان قانون می‌دانند اگرچه اکنون عدم پاسخ آن‌ها با فرضیه‌های جدید اثبات شده است.<ref>Some principles, such as Newton's laws of motion, are still generally called "laws" even though they are now known to be limiting cases of newer theories. Thus, for example, in Thomas Brody (1993, Luis de la Peña and Peter Hodgson, eds.) The Philosophy Behind Physics {{ISBN|0-387-55914-0|en}}, pp 18–24 (Chapter 2), explains the 'epistemic cycle' in which a student of physics discovers that physics is not a finished product but is instead the process of creating [that product].</ref>

== فلسفه ==
{{مقاله اصلی|فلسفه فیزیک}}
از بسیاری از جهات، فیزیک، از [[فلسفهٔ یونان باستان|فلسفه یونان باستان]] نشأت می‌گیرد. از اولین تلاش [[تالس]] برای شناخت ماده، تا استنباط [[دموکریت]] که ماده باید به حالت ثابتی تقلیل پیدا کند، از [[نظریه زمین‌مرکزی]] در نجوم [[بطلمیوس|بطلمیوسی]] و [[گنبد آسمان]] تا کتاب «[[فیزیک (ارسطو)|فیزیک]]» ارسطو (کتابی اولیه در زمینه فیزیک که تلاش می‌کرد از دیدگاه فلسفی حرکت را تجزیه و تحلیل و تعریف کند)، فیلسوفان یونانی بسیاری تلاش خود را برای درک این علم طبیعت ارائه و نطریات خود را در جهت پاسخ به پرسش‌های آن پیشرفت دادند. (واژه فیزیک ریشه در کلمه φυσική (ἐπιστήμη) در زبان [[یونانی باستان]] دارد که بعد ترجمه شدن به رومی تبدیل به: physikḗ (epistḗmē) شد که به معنای «دانش طبیعت» می‌باشد) بطوریکه تا قرن ۱۸ میلادی، فیزیک به عنوان فلسفه طبیعی شناخته می‌شد.<ref>{{یادکرد ژورنال|کد زبان=en|کوشش=Noll, Walter|دوره=84|شماره=1|صفحات=1-11|عنوان=On the Past and Future of Natural Philosophy"|doi=10.1007/s10659-006-9068-y|نشانی=http://www.math.cmu.edu/~wn0g/noll/PFNP.pdf}}</ref>

در قرن ۱۹ میلادی بود که فیزیک به عنوان یک رشته مجزا از فلسفه و سایر علوم شناخته شد. فیزیک، مانند بقیه علوم، بر [[فلسفه علم]] و «[[روش علمی]]» تکیه می‌کند تا با بهره‌گیری از آن دانش و آگاهی ما را از جهان فیزیکی که در آن زندگی می‌کنیم، پیشرفت دهد. روش علمی با استفاده از دو استدلال «[[شواهد تجربی]]» و «[[پسینی و پیشینی]]» و استفاده از کاربرد «[[استنباط بیزی|استدلال بیزی]]» برای سنجش صحت فرضیه مطرح شده، استفاده می‌کند.<ref name=":0">{{یادکرد کتاب|عنوان=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science|سال=2003|شابک=978-0-226-30063-4|کوشش=Godfrey-Smith, P.}}</ref>

توسعه فیزیک، به بسیاری از سوالات فیلسوفان اولیه پاسخ داد، اما این پیشرفت، همچنین باعث ایجاد سوالات جدیدی شد. مطالعه مسائل فلسفی پیرامون فیزیک، که به عنوان «[[فلسفه فیزیک]]» شناخته می‌شود، شامل مسائل پیرامون فطرت و ذات [[فضا]] و [[زمان]]، [[جبرگرایی]]، یا حتی دیدگاه‌های [[متافیزیک|متافیزیکی]] مانند [[تجربه‌گرایی]]، [[طبیعت‌گرایی (فلسفه)|طبیعت‌گرایی]] و [[واقع‌گرایی فلسفی|واقع‌گرایی]] می‌شود.<ref name=":0"/>[[پرونده:Albert Einstein (Nobel).png|بندانگشتی|پرتره رسمی اینشتین در سال ۱۹۲۱، بعد از دریافت [[جایزه نوبل فیزیک]]|354x354px]]

== نظریه‌های اصلی ==
در علم فیزیک، ما با سامانه‌های بسیار متفاوتی رو به رو هستیم، اما نظریه‌های اصلی که در هسته علم فیزیک قرار دارند، توسط همهٔ فیزیک‌دانان مورد استفاده قرار می‌گیرند. در فیزیک کلاسیک، ما با نظریه‌هایی سروکار داریم که حرکت اشیاء که ابعاد و سرعت‌هایی که قابل تصور و عموماً آزمایش پذیرند را، پیش‌بینی و تحلیل می‌کنند. زمانی که صحبت از ابعاد قابل تصور برای عموم مردم می‌شود، منظور از ابعادی فرا اتمی و فرامولکولی شروع می‌شود و تا ابعاد [[سیارات]] را در بر می‌گیرد و سرعت قابل تصور، عموماً سرعتی کمتر از [[سرعت نور]] است. اما هنگامی که سیستم‌های مورد بررسی ما، ابعادی فراتر از حد تصور ما به خود می‌گیرند، مثل منظومه‌ها، [[کهکشان]]ها و دیگر سیستم‌های عظیم ستاره‌ای و آسمانی یا ابعادی بسیار کوچک، مثل ابعادی زیر اتمی و حتی کوچکتر، فیزیک و مکانیک کلاسیک از خود ضعف نشان می‌دهد و دیگر قدرت پیش‌بینی و درک صحیح واقعیات را ندارد. به همین دلیل تئوری‌هایی که اینگونه سیستم‌ها را تحلیل می‌کنند، در حوزهٔ فیزیک جدید صورت‌بندی می‌شود.

البته کاملاً بدیهی است، این تعاریفی که در اینجا ارائه می‌شود کاملاً شکلی عمومی دارند و در علم فیزیک، مرز واضحی میان فیزیک کلاسیک و فیزیک جدید به هیج وجه وجود ندارد. به صورتی که برخی از فیزیک دانان، فیزیک جدید را شکل تکامل یافته و تصحیح شده فیزیک کلاسیک می‌دانند، اما برخی از فیزیک‌دانان که مهم‌ترین آن‌ها [[ورنر کارل هایزنبرگ]] بوده است، همان‌طور که در کتاب خود ''[[جز و کل]]'' می‌گوید، فیزیک کلاسیک یک مقوله کاملاً جدا، فرمول‌بندی‌شده، بدون ایراد و کامل است اما در حوزهٔ سیستم‌های مورد بررسی خودش و نمی‌توان فیزیک جدید را شکل تکامل‌یافتهٔ فیزیک کلاسیک دانست.

هدف اصلی [[علم]] فیزیک توصیف تمام پدیده‌های طبیعی قابل مشاهده و غیرقابل مشاهده برای بشر، توسط مدل‌های ریاضی (به اصطلاح کمی‌کردن طبیعت) است.
تا قبل از قرن بیستم، با دسته‌بندی پدیده‌های قابل مشاهده تا آن روز، فرض بر این بود که طبیعت از [[ماده (فیزیک)|ذرات مادی]] تشکیل شده است و تمام پدیده‌ها به واسطهٔ دو نوع [[برهمکنش]] بین [[ذره|ذرات]] (برهمکنش‌های [[گرانش|گرانشی]] و [[الکترومغناطیس|الکترومغناطیسی]]) رخ می‌دهند.
برای توصیف این پدیده‌ها [[نظریه]]های زیر به‌تدریج شکل گرفته و تکامل یافتند:
* [[مکانیک کلاسیک]] (توصیف حرکت اجسامی است که اندازه‌ای ماکروسکوپی دارند و با سرعتی غیرنسبیتی (خیلی کمتر از [[سرعت نور]]) در حال حرکت‌اند)
* [[الکترومغناطیس]] (مطالعهٔ پدیده‌های الکتریکی و مغناطیسی و ارتباط این دو با هم است)
* [[ترمودینامیک]] و [[مکانیک آماری]] (توصیف [[پدیده]]های مرتبط با [[گرما]] بر حسب [[کمیت]]های ماکروسکوپی یا میکروسکوپی)

به مجموع این نظریه‌ها [[فیزیک کلاسیک]] گفته می‌شود. [[پرونده:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|بندانگشتی|راست| [[ورنر هایزنبرگ]]، برنده [[جایزه نوبل]] فیزیک در سال ۱۹۳۲، از تأثیرگذارترین افراد در توسعهٔ فیزیک اتمی|318x318px]]در ابتدای [[قرن بیستم]] پدیده‌هایی مشاهده شدند که توسط این نظریه‌ها قابل توصیف نبودند.
بعد از پیشرفتهای بسیار بنیادین در ربع اول قرن بیستم، نظریه‌های فیزیکی با نظریه‌های کاملتری که این پدیده‌ها را نیز توصیف می‌کردند جایگزین گشتند. مهم‌ترین تغییر، تشکیل دو دینامیک متفاوت برای اجسام کوچک و اجسام بزرگ است. چون دینامیک اجسام بزرگ از لحاظ ساختاری و مفاهیم به دینامیک قبلی نزدیکی زیادی دارد (بر خلاف دینامیک اجسام ریز که ساختاری کاملاً متفاوت دارد) نظریه‌ها به دو دسته ''دینامیک کلاسیک اصلاح شده (با شالودهٔ مکانیک نیوتنی)'' و ''[[مکانیک کوانتومی]]'' تقسیم شدند.{{سخ}}نظریه‌های دیگری در[[فیزیک مدرن]] به تدریج شکل گرفتند که عبارت‌اند از:
* [[نسبیت عام]] (برهمکنش گرانشی و دینامیک اجسام بزرگ)
* [[مکانیک کوانتومی]] (دینامیک اجسام ریز)
* مکانیک آماری (حرکت آماری ذرات بر پایهٔ دینامیک کوانتومی)
* الکترودینامیک کلاسیک (برهمکنش الکترومغناطیسی و [[نسبیت خاص]])
[[پرونده:Modernphysicsfields.svg|بندانگشتی|250x250px|نموداری ابتدایی، که قلمروهای اصلی فیزیک را به صورت ساده نشان می‌دهد]]
بعدها با پیدا شدن دو برهمکنش دیگر (برهمکنش [[نیروی هسته‌ای قوی|هسته‌ای قوی]] و برهمکنش هسته‌ای ضعیف) برای فرمول‌بندی آن‌ها هم اقدام شد و از نسبیت خاص برای تمام نظریه‌ها استفاده شد و کل نظریه‌ها عبارت شدند از:
# [[نسبیت عام]]
# [[مکانیک آماری]]
# [[الکترودینامیک کوانتومی]] QED (برهمکنش الکترومغناطیسی و دینامیک کوانتومی)
# [[کرومودینامیک کوانتومی]] QCD (برهمکنش هسته‌ای قوی و دینامیک کوانتومی)
۵-نظریهٔ ضعیف کوانتومی (برهمکنش هسته‌ای ضعیف و دینامیک کوانتومی بعداً با تلفیق با الکترودینامیک نظریه الکترو ضعیف کوانتومی را ساخت) [[پرونده:Solvay conference 1927.jpg|بندانگشتی|200x200px|[[کنفرانس سلوی]] در سال ۱۹۲۷|right]]

تمام این نظریه‌ها به‌جز نسبیت عام از دینامیک کوانتومی استفاده می‌کنند. به مجموعه‌ای از QED و QCD و نظریهٔ ضعیف اصطلاحاً [[مدل استاندارد (ذرات بنیادی)|مدل استاندارد ذرات بنیادی]] گفته می‌شود.
امروزه بسیاری از فیزیکدانان به دنبال متحد کردن چهار برهمکنش ([[نظریه وحدت بزرگ]]) می‌باشند که مشکل اصلی وارد کردن گرانش و استفاده از دینامیک کوانتومی برای گرانش می‌باشد. نظریه‌های [[گرانش کوانتومی]] و به‌خصوص [[نظریه ریسمان| نظریهٔ ریسمان]] از نمونه‌های این تلاش‌ها است. همچنین بیشتر نظریه‌های جدید از مفهومی به نام [[میدان (فیزیک)|میدان]] استفاده می‌کنند که به نظریه‌های میدان مشهور هستند.

== زیرمجموعه‌ها ==
جدول زیر بسیاری از زمینه‌ها و زیرزمینه‌های فیزیک به همراه [[نظریه]]های مربوط و [[مفاهیم]] به کار رفته در آن‌ها را در بر می‌گیرد.

{| class="wikitable"
!زمینه || زیرزمینه‌ها || نظریه‌های اصلی || مفاهیم
|-
|[[اخترفیزیک]]
|[[کیهان‌شناسی فیزیکی]]، [[گرانش]]، [[فیزیک ذره‌ای|اخترفیزیک در انرژی-بالا]]، [[سیاره‌شناسی|اخترفیزیک سیاره‌ای]]، [[فیزیک فضا]]، [[اختر فیزیک ستاره|اختر فیزیک ستاره‌ای]]
|[[مهبانگ]]، [[تورم کیهانی]]، [[نسبیت عام]]، [[قانون گرانش عمومی نیوتن]]،
|[[سیاهچاله]]، [[تابش زمینه کیهانی]]، [[رشته کیهانی|ریسمان کیهانی]]، [[کیهان]]، [[انرژی تاریک]]، [[ماده تاریک]]، [[کهکشان]]، [[گرانش]]، [[موج گرانشی]]، [[تکینگی گرانشی]]، [[سیاره]]، [[منظومه شمسی]]، [[ستاره]]، [[ابرنواختر]]، [[جهان|عالم]]
|-
|[[فیزیک اتمی]]، [[مولکول|مولکولی]] و [[نورشناخت|اُپتیک]]
|[[فیزیک اتمی]]، [[فیزیک مولکولی]]، [[اختر فیزیک اتمی و مولکولی]]، [[شیمی فیزیک]]، [[نورشناخت|اُپتیک]]، [[فوتونیک]]، [[فیزیک پلاسما]]
|[[مکانیک کوانتومی]]، [[نورشناخت کوانتومی|اُپتیک کوانتومی]]، [[شیمی کوانتومی]]، [[اطلاعات کوانتومی|نظریه اطلاعات کوانتومی]]
|[[فوتون]]، [[اتم]]، [[مولکول]]، [[پراش]]، [[نور]]، [[موج الکترومغناطیسی]]، [[لیزر]]، [[قطبش (موج‌ها)|قطبش]]، [[خط طیف نوری|خط طیفی]]، [[اثر کازیمیر]]
|-
|[[فیزیک ذرات]]
|[[فیزیک هسته‌ای]]، [[اخترفیزیک هسته‌ای]]، [[اخترفیزیک ذره‌ای]]، [[پدیدارشناسی فیزیک ذره‌ای]]
|[[مدل استاندارد (ذرات بنیادی)|مدل استاندارد]]، [[نظریه کوانتومی میدان]]، [[الکترودینامیک کوانتومی]]، [[کرومودینامیک کوانتومی]]، [[برهمکنش الکتروضعیف|نظریه الکتروضعیف]]، [[نظریه میدان مؤثر]]، [[نظریه میدان شبکه]]، [[نظریه پیمانه‌ای شبکه]]، [[نظریه پیمانه‌ای]]، [[ابرتقارن]]، [[نظریه وحدت بزرگ]]، [[نظریه ریسمان]]، [[نظریه ابرریسمان]]، [[نظریه-م]]
|[[نیروهای پایه در فیزیک]] ([[جاذبه|گرانشی]]، [[الکترومغناطیس|الکترومغناطیسی]]، [[نیروی هسته‌ای ضعیف|ضعیف]] و [[نیروی هسته‌ای قوی|قوی]])، [[ذرات بنیادی]]، [[فیزیک بنیادی]]، [[اسپین]]، [[ضدماده]]، [[خودبه‌خود شکستن تقارن|شکست تقارن خودبخود]]، [[نوسان نوترینو]]، [[مکانیسم الاکلنگی]]، [[پوسته]]، [[ریسمان]]، [[گرانش کوانتمی]]، [[نظریه همه چیز]]، [[انرژی خلاء]]
|-
|[[فیزیک ماده چگال]]
|[[فیزیک حالت جامد]]، [[فیزیک فشاربالا]]، [[سرماشناسی|فیزیک دما پایین]]، [[علم سطح|فیزیک سطح]]، [[فناوری نانو|نانو اندازه]]، [[فیزیک پلیمر]]، [[فیزیک ماده چگال نرم]]
|[[مکانیک کوانتومی]]، [[نظریه بی‌سی‌اس]]، [[موج بلاخ]]، [[گاز فرمی]]، [[مایع فرمی]]، [[سیستم بس ذره‌ای|نظریه بس ذره‌ای]]
|[[حالت‌های ماده]] ([[گاز]]، [[مایع]]، [[جامد]]، [[چگالش بوز-اینشتین]]، [[ابررسانایی]]، [[ابرشاره]])، [[رسانایی الکتریکی]]، [[مغناطیس]]، [[خودسامان‌دهی]]، [[اسپین]]
|-
|[[فیزیک کاربردی]]
|[[فیزیک شتاب‌دهنده‌ها]]، [[صوت‌شناسی|آکوستیک]]، [[زیست‌فیزیک]]، [[فیزیک شیمی]]، [[فیزیک ارتباطات]]، [[اکونوفیزیک|فیزیک اقتصاد]]، [[فیزیک مهندسی]]، [[دینامیک شاره‌ها]]، [[ژئوفیزیک]]، [[فیزیک مواد]]، [[فیزیک پزشکی]]، [[بیوفیزیک]]، [[نانوتکنولوژی]]، [[نورشناخت|اُپتیک]]، [[شیمی فیزیک]]، [[فیزیک شمارش]]، [[فیزیک پلاسما]]، [[فیزیک حالت جامد|دستگاه‌های حالت جامد]]، [[شیمی کوانتومی]]، [[الکترونیک کوانتومی]]، [[اطلاعات کوانتومی|نظریه اطلاعات کوانتومی]]، [[دینامیک خودرو]]
|
|
|}

== جستارهای وابسته ==
{{فهرست چندستونی|۴|
* [[رئوس مطالب علوم فیزیکی]]
* [[فیزیک (ارسطو)]]
* [[فیزیک آزمایشگاهی]]
* [[فیزیک آماری]]
* [[فیزیک اتمسفر]]
* [[فیزیک اتمی]]
* [[فیزیک اتمی، مولکولی و نوری]]
* [[فیزیک بسپار]]
* [[فیزیک حالت جامد]]
* [[فیزیک حرارتی]]
* [[فیزیک خاک]]
* [[فیزیک خورشیدی]]
* [[فیزیک در بازی‌های ویدئویی]]
* [[فیزیک درمانی]]
* [[فیزیک دیجیتال]]
* [[فیزیک ذرات]]
* [[فیزیک ریاضی]]
* [[فیزیک زمین]]
* [[فیزیک شتاب‌دهنده‌ها]]
* [[فیزیک شتاب‌دهنده‌ها]]
* [[فیزیک شیمی]]
* [[فیزیک عمومی مکانیک]]
* [[فیزیک فراتر از مدل استاندارد]]
* [[فیزیک فشاربالا]]
* [[فیزیک فضا]]
* [[فیزیک ماده چگال]]
* [[فیزیک ماده چگال نرم]]
* [[فیزیک محاسباتی]]
* [[فیزیک محافظت از پرتو]]
* [[فیزیک مفهومی]]
* [[فیزیک مهندسی]]
* [[فیزیک مواد]]
* [[فیزیک مولکولی]]
* [[فیزیک نجومی]]
* [[فیزیک نظری]]
* [[فیزیک نوین]]
* [[فیزیک و فلسفه]]
* [[فیزیک پزشکی]]
* [[فیزیک پلاسما]]
* [[زیست فیزیک|بیوفیزیک]]
* [[فیزیک چوب]]
* [[فیزیک کاربردی]]
* [[فیزیک کلاسیک]]
* [[فیزیک کوانتمی|فیزیک کوانتم]]
* [[فیزیک گرما]]
* [[فیزیکالیسم]]
* [[فیزیکدان]]
* [[فهرست فیزیکدانان]]
* [[جایزه نوبل فیزیک]]
* [[سال جهانی فیزیک]]}}{{درگاه|فیزیک}}

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
* ورنر هایزنبرگ، "باز تعبیر کوانتمی رابطه‌های سینماتیکی و مکانیکی " ترجمه احمد شریعتی، مجله گاما، شماره ۲، ۱۳۸۳، ص۲۵
* [[ریچارد فاینمن]]، "قانون گرانش نمونه‌ای از قوانین فیزیکی" ترجمه رضا بهاری، مجله فیزیک، جلد۲، شماره ۳٬۱۳۶۳، ص ۲۲۲
* آلبرت اینشتین، "تأثیر ماکسول بر ساخت مفهوم واقعیت فیزیکی" ترجمه محمدرضا کلاهچی، مجله فیزیک، سال ۲۲، شماره ۳و۴، ۱۳۸۳، ص۱۲۲
* پل دیراک، "در بایست‌های نظریه فیزیکی بنیادی" ترجمه محیی‌الدین شیخ‌الاسلامی، مجله فیزیک، جلد ۲، شماره ۲، ۱۳۶۳، ص۷۳
* جرج گاموف، "سرگذشت فیزیک"، رضا اقصی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۹
* حسن فروزند "آشنایی با فیزیک"انتشارات نخبگان
{{آغاز چپ‌چین}}
* Brian Greene, The Elegant Universe, Vintage, 2000
* W.Heisenberg , The Physicist's Conception Of Nature, Greenwood Press, p 25
* Griffiths, David J. Introduction to Elementary Particles 1987
{{پایان چپ‌چین}}

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌گفتاورد}}
{{ویکی‌انبار|Physics}}
{{ویکی‌واژه}}

=== عمومی (به زبان‌های دیگر) ===
* [https://web.archive.org/web/20190410174840/http://www.physics2005.org/ Physics2005.org] وبگاه سال جهانی فیزیک ۲۰۰۵
* [http://timeline.aps.org/APS A Century of Physics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606170401/http://timeline.aps.org/APS/ |date=۶ ژوئن ۲۰۱۴}} دربارهٔ [[تاریخ فیزیک]]
* [http://www.psi.ir/ PSI.ir] وبگاه ''[[انجمن فیزیک ایران]]''
* [https://web.archive.org/web/20050827201315/http://www.ipm.ac.ir/ IPM.ir] وبگاه ''مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات (پژوهشگاه دانشهای بنیادی)''
* [https://web.archive.org/web/20041012041319/http://www.aip.org/index.html AIP.org] وبگاه ''بنیاد فیزیک آمریکا''
* [http://www.eps.org/ EPS.org] وبگاه ''انجمن فیزیک اروپا''
* [http://www.iop.org/ IOP.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521010833/http://www.iop.org/ |date=۲۱ مه ۲۰۱۹}} وبگاه ''بنیاد فیزیک''
* [https://web.archive.org/web/20141217152201/http://iypt.com/ IYPT.com] وب گاه ''مسابقات جهانی فیزیک''

{{زیرنویس-فیزیک}}
{{نیروهای بنیادی}}
{{زیرنویس-علوم طبیعی}}
{{فناوری}}
{{علوم زیست‌محیطی}}
{{جهان‌بینی}}
{{الگوها در طبیعت}}

{{جعبه ناوبری زمین‌سنجی}}
[[رده:علوم طبیعی]]
[[رده:فیزیک مقدماتی]]
[[رده:فیزیک|*]]
[[رده:مفاهیم فیزیکی]]


text:
# مریم آچاک
مریم آچاک (زادهٔ ۱۵ بهمن ۱۳۲۵) شمشیرباز ایرانی است. او در رقابت‌های فردی و تیمی فلوره در بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۶ به همراه گیتی محبان، مهوش شفاعی و ژیلا الماسی شرکت داشت. شمشیربازی زنان در المپیک مونترال فقط در اسلحه فلوره برگزار شد. مهوش شفایی ۲۰ ساله، گیتی محبان ۲۶ ساله، ژیلا الماسی ۲۲ ساله و مریم آچاک ۲۹ ساله بانوان شمشیرباز اعزامی به المپیک مونترال بودند که بدون کسب عنوان به ایران بازگشتند. مریم آچاک ۲۹ ساله با تجربه‌ترین عضو تیم بود. او فقط در رقابتهای تیمی بازی کرد و توانست دو پیروزی کسب کند. ایران با شکست ۱۱–۵ مقابل آمریکا به کار خود در این مسابقات خاتمه داد.
در بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ تهران، مهوش شفاعی، گیتی محبان، ژیلا الماسی، مریم شریعت‌زاده و مریم آچاک تیم تیم شمشیربازی زنان ایران را تشکیل می‌دادند. این تیم توانست اولین مدال طلای ورزش زنان ایران در مسابقه‌ای معتبر و بین‌المللی را کسب کنند.
وی پس از المپیک و انقلاب ۱۳۵۷ مدتی در رشته والیبال به فعالیت پرداخت و سپس در استان اصفهان در تیم‌های شمشیربازی مربی‌گری می‌کند. وی پیش از انقلاب در رشته‌های دوی سرعت دو و میدانی نیز در سطح تیم‌ملی فعال بوده‌است.

wikiname: fawiki

title: مریم آچاک

in_language: fa

wikitext:
{{Infobox sportsperson
| name= مریم آچاک
| image =Fencing-Iran-Champs-1354.jpg
| image_size = <!--Only for images narrower than 220 pixels. -->
| caption =نفرات برتر شمشیربازی مسابقات فلوره انفرادی بانوان در ۱۸مین دوره مسابقات قهرمانی ایران در سال ۱۳۵۴ - مریم آچاک، نفر دوم از سمت چپ
|birth_date={{جلالی|۴|۲|۱۹۴۷}} ({{سن|۱۹۴۷|۲|۴|mf=y}})
| country        = {{flag|Iran|1964}}
| sport = [[شمشیربازی]]
| show-medals = yes
| medaltemplates = {{MedalSport | [[شمشیربازی]] بانوان}}
{{MedalCountry | {{flag|Iran|1964}}}}
{{MedalCompetition|[[بازی‌های آسیایی]]}}
{{MedalGold|[[بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴]]|[[فلوره|فلورهٔ تیمی]]}}
}}
'''مریم آچاک''' (زادهٔ ۱۵ بهمن ۱۳۲۵) [[شمشیربازی|شمشیرباز]] ایرانی است. او در رقابت‌های فردی و تیمی [[فلوره]] در [[بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۶]] به همراه [[گیتی محبان]]، [[مهوش شفاعی]] و [[ژیلا الماسی]] شرکت داشت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Mariam Atchak Bio, Stats, and Results|نشانی=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/at/mariam-atchak-1.html|وبگاه=Olympics at Sports-Reference.com|بازبینی=2019-10-14|کد زبان=en|dead-url=yes|تاریخ بایگانی=17 ژوئیه 2012|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20120717024855/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/at/mariam-atchak-1.html}}</ref> شمشیربازی زنان در المپیک مونترال فقط در اسلحه فلوره برگزار شد. [[مهوش شفاعی|مهوش شفایی]] ۲۰ ساله، [[گیتی محبان]] ۲۶ ساله، [[ژیلا الماسی]] ۲۲ ساله و مریم آچاک ۲۹ ساله بانوان شمشیرباز اعزامی به المپیک مونترال بودند که بدون کسب عنوان به [[ایران]] بازگشتند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=شمشیربازی بانوان ایران قبل و بعد از انقلاب اسلامی|نشانی=http://varzeshebanovan.com/43322|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2019-10-19|بازبینی=2019-10-19|archive-date=۱۹ اكتبر ۲۰۱۹|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019140321/http://varzeshebanovan.com/43322|url-status=bot: unknown}}</ref> مریم آچاک ۲۹ ساله با تجربه‌ترین عضو تیم بود. او فقط در رقابتهای تیمی بازی کرد و توانست دو پیروزی کسب کند. ایران با شکست ۱۱–۵ مقابل آمریکا به کار خود در این مسابقات خاتمه داد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=نیم قرن بدون مدال: زنان ایرانی در بازی‌های المپیک|نشانی=https://www.bbc.com/persian/sport/2016/04/160410_aa_iranian_women_in_olympics|وبگاه=BBC News فارسی|بازبینی=2019-10-19|کد زبان=fa|نام=مهدی رستم‌پور روزنامه‌نگار|نام خانوادگی=ورزشی|نویسنده=|تاریخ=|تاریخ بایگانی=2019-10-19|نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20191019183935/https://www.bbc.com/persian/sport/2016/04/160410_aa_iranian_women_in_olympics}}</ref>

در [[بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴|بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ تهران]]، [[مهوش شفاعی]]، [[گیتی محبان]]، [[ژیلا الماسی]]، [[مریم شریعت‌زاده]] و مریم آچاک تیم تیم شمشیربازی زنان ایران را تشکیل می‌دادند. این تیم توانست '''اولین مدال طلای ورزش زنان ایران''' در مسابقه‌ای معتبر و بین‌المللی را کسب کنند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=اولین‌های ماندگار در ورزش بانوان ایران؛ از سیمین صفامهر و جمیله صفوری تا پارمیدا محمودیان|نشانی=http://www.pana.ir:80/news.aspx?id=816934|وبگاه=PANA.IR|تاریخ=2018-04-27|بازبینی=2019-10-19|کد زبان=fa|نویسنده=|نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20191019161747/http://www.pana.ir/news/816934|تاریخ بایگانی=2019-10-19}}</ref>

وی پس از المپیک و [[انقلاب ۱۳۵۷]] مدتی در رشته [[والیبال]] به فعالیت پرداخت و سپس در [[استان اصفهان]] در تیم‌های شمشیربازی مربی‌گری می‌کند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=با نخستین بانوی شمشیربازی ایران در المپیک پس از 37 سال|نشانی=https://www.isna.ir/news/92011804015/با-نخستین-بانوی-شمشیربازی-ایران-در-المپیک-پس-از-37-سال|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2013-04-07|بازبینی=2019-10-14|کد زبان=fa|نویسنده=|نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20191014003828/https://www.isna.ir/news/92011804015/%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%BE%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-37-%D8%B3%D8%A7%D9%84|تاریخ بایگانی=۱۴ اکتبر ۲۰۱۹|dead-url=no}}</ref> وی پیش از انقلاب در رشته‌های دوی سرعت [[دو و میدانی]] نیز در سطح تیم‌ملی فعال بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=توران شادپور|نشانی=http://takhtejamshidcup.com/index.php?option=com_content&view=article&id=448&Itemid=980|وبگاه=takhtejamshidcup.com|بازبینی=2019-10-19|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20191019202245/http://takhtejamshidcup.com/index.php?option=com_content&view=article&id=448&Itemid=980|تاریخ بایگانی=2019-10-19}}</ref>

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
*
{{مدال آوران هنرهای رزمی برای ایران}}
{{شمشیرباز-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:آچاک، مریم}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:دوندگان اهل ایران]]
[[رده:زادگان ۱۳۲۵]]
[[رده:زادگان ۱۹۴۷ (میلادی)]]
[[رده:شمشیربازان بازی‌های المپیک ایران]]
[[رده:شمشیربازان در المپیک تابستانی ۱۹۷۶]]
[[رده:شمشیربازان در بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴]]
[[رده:شمشیربازان زن اهل ایران]]
[[رده:مدال‌آوران بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴]]
[[رده:مدال‌آوران بازی‌های آسیایی در شمشیربازی]]
[[رده:مدال‌آوران طلا بازی‌های آسیایی اهل ایران]]
[[رده:زنان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایران]]
[[رده:زنان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایران]]
[[رده:مدال آوران هنرهای رزمی برای ایران]]

title: اطلاعات شخصی

زاده: ۱۵ بهمن ۱۳۲۵ (۷۸ سال)

title: ورزشی

کشور: ایران

ورزش: شمشیربازی

title: بازی‌های آسیایی

مدال طلا – جایگاه اول: بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ · فلورهٔ تیمی


text:
# بخش آبگرم
بخش آبگرم یکی از بخش‌های شهرستان آوج در استان قزوین ایران است.

## تقسیمات کشوری
- شهرستان آوج
  - شهر آبگرم

## اماکن دیدنی
از مهمترین اماکن دیدنی بخش آبگرم می‌توان به چشمه علی (علی بلاغی)، حمام ارشیا، حمام قوتورسو، پل‌های تاریخی ورودی شهر، غار مغار (ماغار)، برجهای دوقلوی سلجوقی خرقان، راه باصفای عباس‌آباد، چشمه‌های قرخبلاغ، امامزاده‌های بخش، روستای تاریخی کلنجین و فروشگاه‌های مهم شهر آبگرم اشاره نمود.

## جمعیت
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش آبگرم شهرستان آوج در سال ۱۳۹۰ برابر با ۱۶۹۳۶ نفر بوده‌است که جمعیت شهر آبگرم بالغ بر ۳۸۲۶ نفر می‌باشد.

title: بخش آبگرم

wikitext:
'''بخش آبگرم''' یکی از بخش‌های [[شهرستان آوج]] در [[استان قزوین]] ایران است.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref>

== تقسیمات کشوری ==
* '''شهرستان آوج'''
** شهر [[آبگرم (آوج)|آبگرم]]

== اماکن دیدنی ==
از مهمترین اماکن دیدنی بخش آبگرم می‌توان به چشمه علی (علی بلاغی)، حمام ارشیا، حمام قوتورسو، پل‌های تاریخی ورودی شهر، غار مغار (ماغار)، برجهای دوقلوی سلجوقی خرقان، راه باصفای عباس‌آباد، چشمه‌های قرخبلاغ، امامزاده‌های بخش، روستای تاریخی [[کلنجین]] و فروشگاه‌های مهم شهر [[آبگرم (آوج)|آبگرم]] اشاره نمود.

== جمعیت ==
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت بخش آبگرم شهرستان آوج در سال ۱۳۹۰ برابر با ۱۶۹۳۶ نفر بوده‌است که جمعیت شهر آبگرم بالغ بر ۳۸۲۶ نفر می‌باشد.<ref name="آمار">{{یادکرد وب |url=http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.abadipage |title=پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران |accessdate=۱۶ ژانویه ۲۰۰۸ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090805171526/http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.abadipage |archivedate=۵ اوت ۲۰۰۹ |dead-url=yes }}</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست بخش‌های ایران]]
* [[استان قزوین]]
* [[شهرستان آوج]]

{{استان قزوین}}
{{شهرستان آوج}}
[[رده:بخش‌های استان قزوین]]
[[رده:شهرستان آوج]]
[[رده:مناطق مسکونی در شهرستان آوج]]


text:
# کوسکو (شرکت)
کوسکو (به انگلیسی: COSCO) شرکت دولتی ترابری چینی است، که در زمینه کشتی‌سازی، ترابری دریایی، مدیریت پایانه‌ها و بنادر، همچنین ارائه خدمات لجستیکی فعالیت می‌کند.
شرکت کوسکو در سال ۱۹۶۱ راه‌اندازی شد و در حال حاضر با در اختیار داشتن شبکه‌ای از ۱۳۰ کشتی و شناور، ششمین شرکت کشتیرانی جهان می‌باشد.
دفتر مرکزی این شرکت در شهر پکن قرار دارد و سهام آن در بازار بورس شانگهای معامله می‌شود.

title: کوسکو (شرکت)

wikitext:
{{جعبه اطلاعات شرکت
| نام شرکت = کوسکو{{سخ}}China Ocean Shipping (Group) Company{{سخ}}中国远洋运输（集团）总公司
| تصویر = Cosco.svg
|اندازه تصویر = 110px
| توضیح تصویر =
| نوع شرکت = [[سهامی عام]]
| تأسیس = ۱۹۶۱
| انحلال =
| بنیانگذاران =
| شعبهٔ مرکزی = [[پکن]]، [[چین]]
| دیگر شعبه(ها) =
| موقعیت =
| مدیر عامل =
| قائم مقام =
| رئیس هیئت مدیره = وی جایفو
| سخنگو =
| افراد مهم =
| زمینه فعالیت =
| مالک =
| محصولات = [[کشتی‌سازی]]{{سخ}}[[ترابری دریایی]]{{سخ}}[[لجستیک|خدمات لجستیکی]]
| خدمات =
| درآمد = {{صعود}} ۱۵٫۴ میلیارد [[دلار]] (۲۰۰۶)
| تعداد کارکنان = ۷۹٫۶۱۶ نفر (۲۰۰۶)
| تعداد کاربران =
| شرکت‌های تابع =
| شعار =
| وب گاه = [http://www.cosco.com www.cosco.com]|صنعت=[[ترابری]]}}
'''کوسکو''' {{به انگلیسی|COSCO}} [[شرکت دولتی]] [[ترابری]] [[جمهوری خلق چین|چینی]] است، که در زمینه [[کشتی‌سازی]]، [[ترابری دریایی]]، مدیریت پایانه‌ها و بنادر، همچنین ارائه [[لجستیک|خدمات لجستیکی]] فعالیت می‌کند.

شرکت کوسکو در سال ۱۹۶۱ راه‌اندازی شد و در حال حاضر با در اختیار داشتن شبکه‌ای از ۱۳۰ [[کشتی (شناور)|کشتی]] و [[شناور]]، ششمین شرکت کشتیرانی جهان می‌باشد.<ref>{{cite web | url=http://www.brs-paris.com/newsletters/liner_studies/no29/ | date=January 2006 | title=Liner market shares | publisher=BRS report for Alphaliner | accessdate=۶ ژوئیه ۲۰۱۴ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025023715/http://www.brs-paris.com/newsletters/liner_studies/no29/ | archivedate=۲۵ اکتبر ۲۰۰۷ | dead-url=yes }}</ref>

دفتر مرکزی این شرکت در شهر [[پکن]] قرار دارد و [[سهم|سهام]] آن در بازار [[بورس شانگهای]] معامله می‌شود.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی
|پیوند = http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=COSCO&oldid=606559007
|عنوان = COSCO
|زبان = انگلیسی
|بازیابی = ۲۱ مارس ۲۰۱۴}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.cosco.com وب‌گاه رسمی شرکت کوسکو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040923121705/http://www.cosco.com.sg/ |date=۲۳ سپتامبر ۲۰۰۴ }}

[[رده:کوسکو (شرکت)| ]]
[[رده:برندهای چین]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۶۱ (میلادی) در چین]]
[[رده:پایتخت کشورهای پیشین]]
[[رده:تولیدکنندگان جرثقیل]]
[[رده:شرکت‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۱ (میلادی)]]
[[رده:شرکت‌های پکن]]
[[رده:شرکت‌های ترابری جمهوری خلق چین]]
[[رده:شرکت‌های ترابری]]
[[رده:شرکت‌های چندملیتی چین]]
[[رده:شرکت‌های چندملیتی]]
[[رده:شرکت‌های چینی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۱ (میلادی)]]
[[رده:شرکت‌های خوشه‌ای چین]]
[[رده:شرکت‌های دولتی چین]]
[[رده:شرکت‌های راه‌آهن بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۱ (میلادی)]]
[[رده:شرکت‌های عملیاتی بندری]]
[[رده:شرکت‌های فهرست‌شده در بورس اوراق بهادار هنگ کنگ]]
[[رده:شرکت‌های کشتیرانی چین]]
[[رده:شرکت‌های کشتیرانی کانتینری]]
[[رده:شرکت‌های کشتی‌سازی چین]]
[[رده:شهرهای پرو]]
[[رده:کوسکو]]
[[رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در پرو]]
[[رده:میراث جهانی در پرو]]
[[رده:ناحیه شیچنگ]]

title: کوسکو · China Ocean Shipping (Group) Company · 中国远洋运输（集团）总公司

نوع: سهامی عام

صنعت: ترابری

بنا نهاده: ۱۹۶۱

دفتر مرکزی: پکن، چین

رئیس هیئت مدیره: وی جایفو

محصولات: کشتی‌سازی · ترابری دریایی · خدمات لجستیکی

درآمد: ۱۵٫۴ میلیارد دلار (۲۰۰۶)

تعداد کارکنان: ۷۹٫۶۱۶ نفر (۲۰۰۶)


text:
# الکساندر افاناسیف-چوژبینسکی
الکساندر افاناسیف-چوژبینسکی (روسی: Александр Степанович Афанасьев؛ ۱۲ مارس ۱۸۱۷ – ۱۸ سپتامبر ۱۸۷۶) شاعر، و فرهنگ‌نویس اهل امپراتوری روسیه بود.

title: الکساندر افاناسیف-چوژبینسکی

wikitext:
{{Infobox person
| name = الکساندر افاناسیف-چوژبینسکی
| image = Afanasiev-Chuzhbinskiy.jpg
| imagesize = 200px
| caption =
| birthname = Александр Степанович Афанасьев
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1817|3|12}}
| birth_place =
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1876|9|18|1816|3|12}}
| death_place = [[سن پترزبورگ]]
| occupation = [[poet  • writer •  editor • ethnographer • translator]]
| years_active =
| spouse =
| website =
| awards =
| nationality = [[امپراتوری روسیه]]
}}
'''الکساندر افاناسیف-چوژبینسکی''' ({{lang-ru|link=no|Александр Степанович Афанасьев}}؛ {{birth date|df=yes|1817|3|12}} – {{death date|df=yes|1876|9|18|1816|3|12}}) [[شاعر]]، و [[فرهنگ‌نویس]] اهل [[امپراتوری روسیه]] بود.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Afanasyev-Chuzhbinsky&oldid=1042764108|عنوان = Alexander Afanasyev-Chuzhbinsky|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲ مارس ۲۰۲۲}}

{{-}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}

{{شاعر-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:افاناسیف-چوژبینسکی، الکساندر}}
[[رده:درگذشتگان ۱۸۷۵ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۱۸۱۶ (میلادی)]]
[[رده:شاعران اهل اوکراین]]
[[رده:شاعران مرد اهل روسیه]]
[[رده:فرهنگ‌نویسان اهل روسیه]]
[[رده:مردم‌نگاران اوکراین]]
[[رده:شاعران مرد اهل اوکراین]]

title: الکساندر افاناسیف-چوژبینسکی

نام هنگام تولد: Александр Степанович Афанасьев

زادهٔ: ۱۲ مارس ۱۸۱۷

درگذشت: ۱۸ سپتامبر ۱۸۷۶ (۶۰ سال) · سن پترزبورگ

ملیت: امپراتوری روسیه


text:
# زمین‌لرزه ۱۹۵۸ پرو
زمین‌لرزه پرو  در تاریخ ۱۵ ژانویه ۱۹۵۸ میلادی، برابر با ۲۵ دی ۱۳۳۶، ساعت ۱۹:۱۴:۳۰ به زمان یوتی‌سی در پرو رخ داد. ژرفای این زلزله ۶۹ کیلومتر بود. بزرگی آن ۷ در مقیاس mB اعلام شده‌است. زمین‌لرزه به وقت محلی در روز چهارشنبه، ساعت ۱۴ روی داده و منطقه زمانی آن یوتی‌سی -۵ بوده‌است .
سازمان زمین‌شناسی آمریکا نیز جای این زمین‌لرزه را در مختصات ۱۶°۳۰′جنوبی ۷۲°۰۰′غربی / ۱۶٫۵°جنوبی ۷۲°غربی و بزرگی آنرا برابر با ۷٫۳ در مقیاس ریشتر اعلام کرده‌است. ژرفای گزارش شده از سوی این سازمان ۶۰ کیلومتر می‌باشد.
شمار کشتگان زلزله حدود ۲۸ نفر بوده‌است.تعداد زخمیان ۱۵۰ نفر برآورده شده‌است.

title: زمین‌لرزه ۱۹۵۸ پرو

wikitext:
{{جعبه اطلاعات زمین‌لرزه
|عنوان = زمین‌لرزه پرو
|تصویر =
|اندازه تصویر =
|عنوان تصویر =
|روی‌نقشه = نه
|نقشه = {{Location map| Peru | label= | lat=-16.781 | long=-72.492 | mark=Bullseye1.png | marksize=40 | position=top | width= 250 | float=right | caption= مکان رومرکز زمین‌لرزه بر روی نقشهٔ پرو}}
|عرض‌جغرافیایی =
|طول‌جغرافیایی =
|تاریخ = {{جلالی|۱۵|۰۱|۱۹۵۸|پیوند=بله}}
|زمان رخداد = ۱۹:۱۴:۳۰ به یوتی‌سی
|دوام =
|بزرگی = ۷ در مقیاس [[بزرگای امواج حجمی|mB]]
|ژرفا = ۶۹ کیلومتر
|رومرکز = {{coord|-16.781|-72.492|display=title}}
|گونه =
|مناطق آسیب = پرو
|زیان =
|تلفات = کشته‌های لرزش نزدیک به ۲۸ نفر
|شدت =
|شتاب =
|سونامی =
|رانش زمین =
|پیش‌لرزه‌ها =
| پس‌لرزه‌ها =
| پانویس =
}}

'''زمین‌لرزه پرو ''' در تاریخ {{میلادی|۱۹۵۸|۰۱|۱۵}} میلادی، برابر با {{جلالی|۱۵|۰۱|۱۹۵۸|پیوند=نه}}، ساعت ۱۹:۱۴:۳۰ به زمان [[یوتی‌سی]] در [[پرو]] رخ داد. ژرفای این زلزله ۶۹ کیلومتر بود. بزرگی آن ۷ در مقیاس [[بزرگای امواج حجمی|mB]] اعلام شده‌است. زمین‌لرزه به وقت محلی در روز چهارشنبه، ساعت ۱۴ روی داده و [[منطقه زمانی]] آن [[یوتی‌سی -۵]] بوده‌است .

سازمان زمین‌شناسی آمریکا<ref>The Preliminary Determination of Epicenters (PDE) Bulletin</ref> نیز جای این زمین‌لرزه را در مختصات {{coord|-16.5|-72|display=inline}} و بزرگی آنرا برابر با ۷٫۳ در [[مقیاس ریشتر]] اعلام کرده‌است. ژرفای گزارش شده از سوی این سازمان ۶۰ کیلومتر می‌باشد.

شمار کشتگان زلزله حدود ۲۸ نفر بوده‌است.تعداد زخمیان ۱۵۰ نفر برآورده شده‌است.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست زلزله‌های سده بیستم]]
* [[زلزله‌شناسی]]

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
* {{یادکرد ژورنال | نویسنده = Allen TI, Marano KD, Earle PS, Wald DJ | عنوان = PAGER-CAT: A composite earthquake catalog for calibrating global fatality models | ژورنال = Seism. Res. Lett. | دوره = 80 | شماره = 1 | صفحه = 57-62 | سال = 2009 | url = http://earthquake.usgs.gov/research/data/pager/ PAGER-CAT Earthquake Catalog | زبان = en}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{زمین‌لرزه‌های ۱۹۵۸ (میلادی)}}
{{درگاه|زمین‌لرزه}}

{{زمین‌لرزه-خرد}}

[[رده:پرو در ۱۹۵۸ (میلادی)]]
[[رده:زمین‌لرزه‌های ۱۹۵۸ (میلادی)]]
[[رده:زمین‌لرزه‌های پرو]]

title: زمین‌لرزه پرو

بزرگی: ۷ در مقیاس mB

ژرفای کانونی: ۶۹ کیلومتر

مناطق آسیبدیده: پرو

تلفات: کشته‌های لرزش نزدیک به ۲۸ نفر


text:
# دانشگاه اولدنبورگ
دانشگاه کارل فون اوسیتزکی اولدنبورگ (آلمانی: Carl von Ossietzky Universität Oldenburg) یک دانشگاه دولتی در اولدنبورگ، در ایالت نیدرزاکسن در شمال غرب آلمان است.
این دانشگاه نام برندهٔ جایزهٔ صلح نوبل، کارل فون اوسیتزکی را بر خود دارد.

## دانشکده‌ها
1. علوم پرورشی و آموزش و پرورش
2. دانش رایانه، حقوق، و اقتصاد
3. زبان‌شناسی و مطالعات فرهنگی
4. علوم اجتماعی
5. ریاضیات و علوم طبیعی
6. پزشکی و دانش‌های سلامتی

title: دانشگاه اولدنبورگ

wikitext:
{{Infobox University
| name = دانشگاه اولدنبورگ
| native_name =
| image_name = Uni oldenburg logo.png
| image_size =
| caption =
| latin_name =
| motto = Offen für neue Wege
| mottoeng = Open for new ways{{سخ}}باز برای راه‌های تازه
| established = ۱۹۷۳
| closed =
| type = [[دانشگاه دولتی]]
| affiliation =
| endowment =
| officer_in_charge =
| chairman =
| chancellor =
| president = هانس میشاییل پیپر<ref>{{cite web|title=Amtsantritt: Hans Michael Piper ist neuer Präsident|trans-title=Taking office: Hans Michael Piper is the new president|url=https://www.uni-oldenburg.de/news/art/amtsantritt-hans-michael-piper-ist-neuer-praesident-1631/|publisher=University of Oldenburg|accessdate=10 October 2015|language=German|date=3 August 2015|archive-date=۱۲ اكتبر ۲۰۱۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20151012052046/http://www.uni-oldenburg.de/news/art/amtsantritt-hans-michael-piper-ist-neuer-praesident-1631/|url-status=dead}}</ref>
| vice-president =
| superintendent =
| provost =
| vice_chancellor =
| rector =
| principal =
| dean =
| director =
| head_label =
| head =
| faculty = ۱٬۳۵۲ (۲۰۱۴)
| staff = ۹۶۴ (۲۰۱۴)
| students = ۱۳٬۷۴۶ (ترم زمستان ۲۰۱۴–۲۰۱۵)<ref>{{cite web|url=http://www.uni-oldenburg.de/zahlen-fakten/ |title=Zahlen und Fakten |publisher=University of Oldenburg |date= |accessdate=2013-01-23}}</ref>
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral = ۱۳۱ (۲۰۱۳)
| other =
| city = [[اولدنبورگ]]
| state =
| province = [[نیدرزاکسن]]
| country = [[آلمان]]
| coor = {{coord|53|08|52|N|8|10|56|E|region:DE-NI_type:edu|display=title}}
| campus = [[منطقه شهری]]
| former_names =
| free_label =
| free =
| sports =
| colors =
| colours =
| nickname =
| mascot =
| athletics =
| affiliations = [[European University Association|ای‌یوای]]
| website = {{URL|1=https://www.uni-oldenburg.de/en/|2=www.uni-oldenburg.de}}
| logo =
| footnotes = Data {{As of|2015|lc=on}}
}}
[[پرونده:2013-05-03 Fotoflug Nordholz Papenburg HP 1667.JPG|200px|بندانگشتی|چپ|نگارهٔ هوایی از دانشگاه اولدنبورگ]]
'''دانشگاه کارل فون اوسیتزکی اولدنبورگ''' ({{lang-de|Carl von Ossietzky Universität Oldenburg}}) یک دانشگاه دولتی در [[اولدنبورگ]]، در ایالت [[نیدرزاکسن]] در شمال غرب آلمان است.

این دانشگاه نام برندهٔ جایزهٔ صلح نوبل، [[کارل فون اوسیتزکی]] را بر خود دارد.

== دانشکده‌ها ==
# [[علوم پرورشی]] و [[آموزش و پرورش]]
# [[دانش رایانه]]، [[حقوق]]، و [[علم اقتصاد|اقتصاد]]
# [[زبان‌شناسی]] و [[مطالعات فرهنگی]]
# [[علوم اجتماعی]]
# [[ریاضیات]] و [[علوم طبیعی]]
# [[پزشکی]] و دانش‌های سلامتی
== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست دانشگاه‌ها در آلمان]]
== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=University_of_Oldenburg&oldid=782663171|عنوان = University of Oldenburg|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۷ ژوئن ۲۰۱۷}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}

[[رده:دانشگاه اولدنبورگ]]
[[رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۷۳ (میلادی) در آلمان غربی]]
[[رده:دانشگاه‌ها در نیدرزاکسن]]
[[رده:دانشگاه‌های آلمان]]
[[رده:نهادهای آموزشی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۷۳ (میلادی)]]

title: دانشگاه اولدنبورگ

شعار: Offen für neue Wege

شعار به انگلیسی: Open for new ways · باز برای راه‌های تازه

نوع: دانشگاه دولتی

بنیانگذاری شده: ۱۹۷۳

رئیس: هانس میشاییل پیپر

اعضای هیئت علمی: ۱٬۳۵۲ (۲۰۱۴)

کارمندان مدیریتی: ۹۶۴ (۲۰۱۴)

دانشجویان: ۱۳٬۷۴۶ (ترم زمستان ۲۰۱۴–۲۰۱۵)

دکترا: ۱۳۱ (۲۰۱۳)

موقعیت: اولدنبورگ، نیدرزاکسن، آلمان

پردیس: منطقه شهری

تعلق ورزشی به: ای‌یوای