text:
# ایذه
ایذه (به لری: مالِمیر) شهری در شمال‌شرق استان خوزستان و مرکز شهرستان ایذه است، ایذه در مناطق نیمه کوهستانی قرار دارد این شهر در جنوب غربی ایران واقع شده و یکی از شهرهای مهم خوزستان است. ایذه قطب اکوتوریسم استان خوزستان محسوب می‌شود و این شهر در فاصله ۱۸۰ کیلومتری شمال خاور (شرق) اهواز قرار گرفته است. مردم ایذه قوم لر و از ایل بختیاری هستند و به گویش بختیاری سخن می‌گویند. ایذه در گذشته مرکز اتابکان لر بزرگ بوده است که به پایتخت سرزمین بختیاری هم مشهور است. این شهر از دوره ایلامیان تا کنون به‌طور متدوام سکونتگاه انسان بوده است. ایذه در زبان عیلامی به معنای شهرمیان آب است. این شهر در سال ۱۴۰۲ خورشیدی خواهرخوانده دو شهر رشت و بندرانزلی در استان گیلان شد.

## مردم‌شناسی
مردم ایذه، لر بختیاری هستند و به زبان لری با گویش بختیاری گفتگو می‌کنند.
طایفه‌های ساکن ایذه، اغلب از طایفه‌های ایل هفت لنگ بختیاری و ایل چهارلنگ بختیاری می‌باشند

## نام‌ها
شهر ایذه از روزگار باستان تا امروز به نام‌های ایذج، اوجا، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر خوانده شده است. بعضی معتقدند نام قدیمی «اینز» و «ایزج» و «ایذه» تبدیل یافته است. به علاوه به‌دلیل وجود زیج‌های بسیار در این ناحیه، این شهر به نام اریگ یا ایج خوانده می‌شده است.
در لغت نامه دهخدا آمده: ایذج. [ذَ] (اِخ) نام قدیمی سرزمینی در ناحیه بختیاری که بعدها مال امیر (مالمیر) نامیده شد و در شهریور ۱۳۱۴ هَ.ش. نام آن به ایذه تبدیل شد.
شعر زیر از حافظ است که در آن به ایذج اشاره شده:
بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت
خیزد از صحرای ایذج نافه مشک ختن
در کتاب مُعْجَم البُلدان و سفرنامه ابن بطوطه آمده: ثم سافرنا من مدینة تستر… و وصلنا الی مدینة ایذج و تسمی ایضاً مال الامیر. (ابن بطوطه) (ترجمه: سپس از شهر شوشتر سفر کرده و… به شهر ایذج می‌رسیم که به آن مال امیر یا مالمیر نیز گفته می‌شود)
ایدیده یا ایدیذ عیلامی
با توجه به اینکه تمدن عیلام در منطقه کوهستانی کنونی بختیاری قرار داشته است و شهر ایدیده از شهرهای مهم آن بوده است و ایدیذه به معنای شهر کنار آب آمده است و به‌دلیل قرار گرفتن ایذه کنونی در کنار تالاب شط (میانگران) ممکن است ایدیده همان ایذه کنونی بوده است. شباهت میان حروف ایدیده با حروف ایذه نیز می‌تواند دلیل بر این مدعا باشد.
ایزج یا ایذج
بیشتر مورخان در آثار خود این شهر را با نام ایزج ذکر کرده‌اند چنان‌که ابن حوقل در صوره الارض ابودلف در سفرنامه، مقدسی در احسن التقاسیم حمدالله مستوفی در نزهه القلوب از این شهر با نام ایزج یاد کرده‌اند.
اصطخری در مسالک و الممالک از ایزج اسم برده و این شهر را جزو خوزستان دانسته است و قزوینی در آثار البلاد به ایزج اشاره نموده و حدود جغرافیایی و آثار تاریخی آن را ذکر نموده است. طبری در تاریخ الرسل و الملوک و ابن ایثر در تاریخ کامل این شهر را با نام ایزج ذکر نموده‌اند.
در دوره ساسانیان از احداث و توسعه راه‌ها در منطقه سخن به میان آمده است. عده‌ای از مورخان برخی ایل راه‌های کنونی بختیاری را یادگار آن دوران دانسته‌اند.
از واپسین روزگاران هخامنشی خاستگاه الیمایی‌ها (بازماندگان ایلامیان) بوده است که هم‌زمان با دورهٔ سلوکی- پارت، بسته به شرایط قلمرو خود را گسترش می‌دادند. پیکره{مجسمه} مفرغین مرد شمی از آن دوره است. در دوره ساسانی به نام ایذه خوانده شد و با گشودن آن به دست مسلمانان ایذج نامیده شد. اتابکان لر که در سدهٔ پنجم هجری پدیدار شدند، بدان مالمیر می‌گفتند، نامی که همچنان بر سر زبان هاست. در سال ۱۳۳۷ با تلاش‌های محمدجوادخان درگاهی که حاکمیت قشلاقات بختیاری را داشت و با مکاتباتی که با وزارت کشور انجام داد تحت عنوان شهر با آن موافقت شد.
نام ایذه نامی بسیار باستانی است و از دوران پیش از ساسانیان رایج بوده است. این شهر در دوره‌هایی نام‌های دیگری نیز داشته است نام مالمیر که همان مال امیر (آبادی و جایگاه و پایتخت امیران و بزرگان اتابکی بختیاری) است (مال در زبان لری بختیاری به معنی آبادی، املاک و دارایی‌ها است) بیشتر در زمان هزاراسپیان که به اتابکان لر بزرگ مشهور شده‌اند کاربرد داشته است.
واژه باستانی ایذه در سده‌های اخیر به کلی فراموش شده بود تا این که در زمان پهلوی اول، بار دگر زنده شد و در تیرماه ۱۳۱۴ هـ. ش، از سوی فرهنگستان ایران به نام پیشین خود، ایذه نامگذاری شد.

## پیشینه تاریخی
از آثار به دست آمده ایذه ازجمله نگاره‌ها و نقش برجسته‌های عیلامی (اولین حجاری‌های ایران باستان قبل از هخامنشیان)، می‌توان نتیجه گرفت که آنجا مرکز مهمی در زمان عیلامی‌ها بوده است. این آثار به دو دسته آثار عیلام قدیم و نو تقسیم می‌شود که به شرح زیر می‌باشند:
دوره عیلام قدیم: این دوره به دودمان آنزان متعلق است که چندین بار توسط حاکم اور نابود گشت. آثار باقی‌مانده از این دوره به شرح ذیل است:
- نقش برجسته شاهسوار: شاهسوار جایگاهی باستانی در حومه ایذه است که در آن آثار باستانی ازجمله نقش برجسته‌ای متعلق به دوره عیلام قدیم (سده ۲۰ ق. م) واقع شده است. این نقش برجسته به احتمال زیاد نمایانگر صحنه بارعام یک پادشاه یا ابراز بندگی در مقابل یک خدا است.
- نقش برجسته خونگ اژدر: این جایگاه به خونگ نوروزی نیز معروف است و در نزدیکی دریاچه میانگران (۱۲ کیلومتری شمال ایذه) واقع شده است که نقش برجسته‌های آن مانند شاهسوار حجاری شده است.

دوره عیلام نو: ایذه در دوره عیلام نو «آیاپیر» نامیده می‌شده است  و پادشاهان آن به صورت مستقل زیر نظر سوخالماهو وزیر اعظم عیلام حکومت می‌نمودند. حکومت عیلام در این دوران به صورت اتحادیه‌ای بود و متشکل از تعدادی حکومت‌های محلی مستقل اداره می‌شد.
آثار این دوره عبارتند از:
- کول فره (کول فرح): کول فره بررسی دره مانند در کوه‌های اطراف دشت، واقع در ۷ کیلومتری شمال شرقی ایذه است که در عصر عیلام نو به عنوان نیایشگاهی باز مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در این شکاف ۶ نقش برجسته به همراه نوشتارهای عیلامی (میخی) اطلاعات تاریخی ارزشمندی را در اختیار می‌گذارند. بیشتر این نقش برجسته‌ها مراسم مذهبی یا میهمانی‌های هانی شاه، پسر تاهی هی (تاخی هی) حاکم دست نشانده آیاپیر از طرف شوتروک ناهونته را یادآور می‌نمایند. از نکات جالب توجه این نقش برجسته‌ها می‌توان به آداب و رسوم امور مذهبی عیلام اشاره نمود که در آن کاهنان درحال قربانی کردن حیوانات و نوازندگان درحال نواختن موسیقی و مردم یا بزرگان دارای حالتی خاص (شاید حالت خلسه) در نیایش و حمل خدایان می‌باشند.[۱۶]
- نقش برجسته شهسوار: از کهن‌ترین نقش برجسته‌های مربوط به دوره عیلامی می‌باشد که در انتهای جاده منتهی به روستای کهباد یک در دل کوه نقش بسته است. قبرستان شهسوار، از گورستان‌های باستانی پوشیده از شیرهای سنگی منطقه بختیاری، در این روستا واقع است.
- اشکفت سلمان: تنگه‌ای در کوه الهک واقع در جنوب غربی ایذه است. در این تنگه چهار نقش برجسته وجود دارد که تمامی آن‌ها به هانی تعلق دارند که بیشتر به خانواده سلطنتی و خدایان اشاره نموده است. در این جایگاه باستانی روزگاری نیایشگاه «تاریشا» وجود داشته است.

براساس برخی روایات تاریخی، اسکندر پس از ورود به ایران و توقف در همدان به خاطر مرگ هفستیون سردار جوان خود سخت آشفته شد و دستور داد که یال‌های اسب و قاطرها را بچینند و کنگره‌های برج و باروها را برافکنند. سپس غیب وی وی از طرف ژوپی تر، هفستیون را نیم خدایی نامید و برای آمرزش وی قربانی طلب کرد. بالاخره اسکندر برای اینکه در جنگ تسلی بیابد، به مملکت کوسی‌ها رفته و پس از مطیع کردن آن‌ها شکار انسان ترتیب داد و امر نمود تفاوتی بین مرد و زن، بزرگ و کوچک نگذاشته و همه را بکشند و این قصابی وحشت‌انگیز را قربانی دفن هفستیون نامید. این حادثه در کوه‌های بختیاری در ایذه اتفاق افتاد.
از این دوران و سپس از دوران پارتی چندین مجسمه و چند نقش برجسته و… باقی مانده است. از این زمان به بعد، ایذه مستقل اداره و به نام الیمائید خوانده می‌شد.
آثار این دوره عبارتند از:
- خونگ یارعلی وند: در این جایگاه باستانی که در ۳ کیلومتری خونگ اژدر واقع شده است، نقش برجسته‌ای شامل دو فرد الیمایی در یک مراسم آیینی وجود دارد.
- خونگ کمال وند: این جایگاه باستانی در ۴ کیلومتری شمال خونگ یار علی وند واقع شده و دارای نقش برجسته‌ای به همراه کتیبه‌ای الیمایی است.
- خونگ اژدر:[۱۸] (۱۴۲ ق. م) درست پشت تخته سنگی که نقش برجسته عیلام قدیم قرار داشت، نقش برجسته‌ای متعلق به زمان پارتی‌ها قرار دارد که مهرداد اول (منبع :مطابقت تصویرشاه درنگارکند خونگ اژدر با تصویر سکه مهرداد اول اشکانی) شاه اشکانی را به همراه افراد بلندپایه الیمایی نشان می‌دهد.
- قلعه کژدمک: در ارتفاعات خونگ اژدر قلعه‌ای از لاشه سنگ و ساروج و خشت با تاقهای هلالی و سنگی واقع شده که در این ناحیه به «قلعه کژدمک» معروف است. این قلعه احتمالاً در زمان اردشیر ساسانی متروک شده است.

. و برای نخستین بار آنان بودند که ایذه را مالمیر یا مال امیر (ملک امیر) نامیدند:
«از تستر (شوشتر) حرکت کردیم. سه روز از کوه‌های بلند راه می‌رفتیم تا به شهر ایذه رسیدیم، ایذه را مال الامیر نیز می‌نامند.»
آثار دوره اتابکان لر بنایی از لاشه سنگ است که در اشکفت سلمان پس از حفاری آشکار شد. پس از برافتادن حکومت اتابکان در ۸۵۷ هـ. ق ایذه رو به خرابی گذارد و شهروندان آن به کوچروی روی آوردند. همچنین آثار دوره ایلخانی و مغول از جایگاه باستانی به نام ارگ اتابکی طاق طویله به صورت بنایی سنگی - گچی با آثار گچبری و کاشی کاری در شهر کنونی ایذه به دست آمده است.
از دوره صفویه گورستانی با شیرهای سنگی در شاهسوار وجود دارد که البته تا دوره قاجار هم از آن استفاده می‌کردند.
همچنین نامی از شهرستان ایذه در میان اشعار شاعر بزرگ؛ حافظ شیرازی (که در زمان او نام شهرستان ایزج یا ایذج بوده) وجود دارد:
افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن
مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن
خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی
تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن
خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت
کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن
تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درش
هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن
شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر او
در همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن
خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین
شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن
جویبار ملک را آب روان شمشیر توست
بعد از این نشکفت اگر با نکهت خلق خوشت
خیزد از صحرای "ایذج" نافه مشک ختن
گوشه گیران انتظار جلوه خوش می‌کنند
برشکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن
مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش
ساقیا می ده به قول مستشار متمن
ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار
تا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من.

## تاریخ معاصر
در اسفند ۱۴۰۳ در ایذه گروهی از معترضان که از جمهوری اسلامی پنهان شده بودند، توسط نیروهای امنیتی محاصره شدند. گروه تصمیم گرفت تسلیم شود، اما نیروهای امنیتی به حمله به گروه ادامه دادند و یک نارنجک به خانه آن‌ها پرداخت کردند.   ابول کورکور که یک زندان سیاسی بود تصمیم به خودکشی کرد تا اینکه به دست ماموران امنیتی به قتل نرسد. قبل از شلیک گلوله به سمت خود او خطاب به مخاطبان اینستاگرام خود  اعلام کرد: « نه هیچ راهی ندارد. ایران خداحافظ.»
ابول کورکور دوست مصطفی احمدپور بود که در سال ۲۰۲۳ توسط نیروهای امنیتی ربوده و کشته شد. سه عضو دیگر از مخالفان حكومت دستگیر شدند.  ایذه پیشتر شاهد اعتراضات گسترده‌ای از جنبش "زن، زندگی، آزادی" پس از مرگ کیان پیرفلک، پسر ۹ ساله‌ای بود که توسط نیروهای امنیتی در حالی که در خودرو بود، هدف گلوله قرار گرفت. پویا مولایی‌راد، پسرعمه مادر کیان، نیز توسط نیروهای امنیتی مورد اصابت گلوله قرار گرفت. او بر اثر اصابت گلوله جان باخت.

## وضعیت طبیعی
شهر ایذه آب وهوای متفاوتی با بقیهٔ شهرستان‌های خوزستان دارد.
اقلیم و بارندگی
میانگین بارش سالانه ایذه ۶۴۴ میلیمتر است. ایذه رتبه اول بارش سالانه را دربین مراکز شهرستان‌های خوزستان را دارد و اقلیم مدیترانه ای از نوع نیمه کوهستانی دارد که ویژگی بارز این اقلیم تابستان‌های نسبتاً گرم و زمستان‌های کمی سرد و پربارش را دارا می‌باشد. میانگین اختلاف دمای سالانه ایذه ۲۱ درجه است. بارندگی خوب در فصل زمستان از یک سو و توپوگرافی کوهستانی دشت ایذه هم از یک سو باعث شده تا ایذه در فصل بهار تعداد بی شماری گردشگر را به سوی خود جذب کند.
داده‌های اقلیم ایذه به شرح زیر است
| داده‌های اقلیم ایذه، ایران                   | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران | داده‌های اقلیم ایذه، ایران |
| ماه                                         | ژانویه                    | فوریه                     | مارس                      | آوریل                     | مه                        | ژوئن                      | ژوئیه                     | اوت                       | سپتامبر                   | اکتبر                     | نوامبر                    | دسامبر                    | سال                       |
| ------------------------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- |
| سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F)                       | ۲۵٫۴ (۷۸)                 | ۲۷٫۸ (۸۲)                 | ۳۵٫۴ (۹۶)                 | ۳۸٫۳ (۱۰۱)                | ۴۱٫۲ (۱۰۶)                | ۴۴٫۶ (۱۱۲)                | ۴۶٫۴ (۱۱۶)                | ۴۳٫۳ (۱۱۰)                | ۴۱٫۳ (۱۰۶)                | ۳۷٫۳ (۹۹)                 | ۲۸٫۳ (۸۳)                 | ۲۶٫۴ (۸۰)                 | ۴۶٫۴ (۱۱۶)                |
| میانگین بیش‌ترین °C (°F)                     | ۱۳٫۷ (۵۷)                 | ۱۵٫۳ (۶۰)                 | ۱۹٫۹ (۶۸)                 | ۲۶٫۹ (۸۰)                 | ۳۲٫۸ (۹۱)                 | ۳۹٫۲ (۱۰۳)                | ۴۲٫۲ (۱۰۸)                | ۴۲٫۰ (۱۰۸)                | ۴۰٫۰ (۱۰۴)                | ۳۳٫۴ (۹۲)                 | ۲۴٫۴ (۷۶)                 | ۱۷٫۱ (۶۳)                 | ۲۸٫۹۱ (۸۴٫۲)              |
| میانگین کم‌ترین °C (°F)                      | ۲٫۲ (۳۶)                  | ۳٫۴ (۳۸)                  | ۷٫۲ (۴۵)                  | ۱۳٫۲ (۵۶)                 | ۱۶٫۹ (۶۲)                 | ۲۰٫۸ (۶۹)                 | ۲۴٫۳ (۷۶)                 | ۲۳٫۶ (۷۴)                 | ۲۰٫۸ (۶۹)                 | ۱۶٫۰ (۶۱)                 | ۱۰٫۸ (۵۱)                 | ۵٫۳ (۴۲)                  | ۱۳٫۷۱ (۵۶٫۶)              |
| سابقهٔ کم‌ترین °C (°F)                        | −۱۲ (۱۰)                  | −۸ (۱۸)                   | −۲ (۲۸)                   | ۴ (۳۹)                    | ۱۰ (۵۰)                   | ۱۵ (۵۹)                   | ۱۷ (۶۳)                   | ۱۵ (۵۹)                   | ۷ (۴۵)                    | ۳ (۳۷)                    | −۴ (۲۵)                   | −۹ (۱۶)                   | −۱۲ (۱۰)                  |
| بارندگی میلی‌متر (اینچ)                      | ۱۲۸ (۵٫۰۴)                | ۱۱۶ (۴٫۵۷)                | ۴۴ (۱٫۷۳)                 | ۲۱ (۰٫۸۳)                 | ۱۶ (۰٫۶۳)                 | ۰ (۰)                     | ۰ (۰)                     | ۱ (۰٫۰۴)                  | ۰ (۰)                     | ۲۶ (۱٫۰۲)                 | ۸۸ (۳٫۴۶)                 | ۲۰۴ (۸٫۰۳)                | ۶۴۴ (۲۵٫۳۵)               |
| منبع: Climate-data.org سازمان هواشناسی کشور |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |                           |

رودخانه
کارون
رودخانه کارون که در شمال شهرستان ایذه قرار گرفته از دامنه‌های کوه مافارون و از سمت جنوب شرقی به شمال غربی حرکت می‌کند و به دشت سوسن می‌رسد و بعد از عبور از دشت سوسن از شهرستان ایذه خارج می‌شود. بر روی این رودخانه در نزدیکی دهدز سد کارون سه احداث شده است که بزرگ‌ترین سد برق آبی کشور محسوب می‌شود. کارون بزرگ‌ترین رودخانه کشور است.
مرغاب
این رودخانه فصلی است و در منطقه مرغا قرار گرفته و در ۴۰ کیلومتری ایذه واقع شده.
تالاب
میانگران
تالاب میانگران در فاصله یک کیلومتری غرب ایذه واقع شده. این تالاب بین‌المللی محسوب می‌شود و سالانه ده‌ها نوع پرنده مهاجر زمستان خود را در این تالاب زیبا سپری می‌کنند، این تالاب دائمی است.
بندون
تالاب بندون (بندان) در فاصله ۴ کیلومتری شرق ایذه واقع شده و در فصل بهار بسیار زیبا و دیدنی است و گردشگران زیادی در بهار از این تالاب دیدن می‌کنند و این تالاب ارزشمند از مهم‌ترین کانون‌های آبگیر در استان خوزستان به حساب می‌آید.

## آثار باستانی
یاشوسن به گفته بعضی مورخان همان محل قصر شوسن مذکور در تورات است که در ایذج بوده. لایارد، عالم انگلیسی مدتی از عمر خود را در ایذه گذرانید.
۱۴ مورد آثار باستانی مربوط به سلسله‌های ماقبل میلاد در آن وجود دارد ازجمله ایلامیها. از دیگر آثار معروف باستانی این شهرستان می‌توان اشکفت سلمان و کول فرح و خنگ اژدر یا روستای شمی و… نام برد لازم است ذکر شود که مجسمه ایاپیر از روستای شمی کشف شده است که به این مجسمه مرد پارتی هم می‌گویند.
پل ایذج یکی دیگر از آثار باستانی ایذه می‌باشد، این پل از شگفتی‌های قابل توجه تاریخی است، زیرا جنس آن از سنگ و ملات ساروج بوده و بر روی بستر رودخانه‌ای خشک و بسیار عمیقی بنا شده است. همچنین در ایذج آتشکده‌ای قرار داشته است که تا زمان هارون الرشید فروزان بوده است.
بردگوریهای موجود در کوه‌های ایذه و بختیاری نیز حکایت از دین اهالی آن پیش از اسلام و در ایران باستان زرتشتی دارد.
شیرهای سنگی بردشیر نیز از آثار باستانی ایذه به‌شمار می‌روند که البته نمونه‌های بسیاری در دیگر نقاط بختیاری یافت می‌شود.

## گردشگری جهانگردی
علیرغم آب وهوای مساعد، وجود پتانسیل‌های طبیعی و تاریخی گردشگری نظیر:
- منطقه باستانی شمی
- جنگل‌های گلزار
- بقیه تاریخی اتابکان لر
- گردنه سراک
- بام ایذه کوه الهک
- روستای زیبا و تفریحی گردشگری غریبی‌ها
- آثار باستانی خونگ اژدر
- آثار باستانی کول فرح
- بردگوری (گوردخمه‌های)مربوط به ایران باستان
- تنگ قاسمی
- روستای حاجی کمال (بام خوزستان)
- روستای کوهشور
- پل‌های دوقلوی کارون جایگزین پل قدیم شالو
- تالاب میانگران
- تالاب بندون
- قنات‌های راسوند
- قلعه کژدم در بالای کوه
- روستای زیبا و گردشگری رکعت شالو
- بخش سوسن با دشت‌های فراوان گل شقایق
- روستای کارتا (سلطان ابراهیم)
- سد کارون۳
- روستای کهباد یک
- روستای تاریخی و گردشگری شیمن
- روستای تاریخی و گردشگری شیوند
- منطقه توریستی تفریحی حاشیه دریاچه سد و نیروگاه کارون سه
- دشت زییای مرغا
- روستای زیبا و پلکانی زراس

(حاشیه سد کارون ۳)
- منطقه توریستی تفریحی گلزار
- کوشک نور آباد
- جنگل‌های بلوط در دامنه کوه منگشت
- آبشار شیوند
- آبشار خواجه انور
- آبشار توف سفید (لری بختیاری:توف اسپید)
- آثار باستانی اشکفت سلیمان در جنوب شهر ایذه

تصاویری ازطبیعت و زیبایی ایذه
- دشت سوسن ایذه در بهار
- سد کارون ۳ در ایذه  بزرگترین سد برق آبی کشوراز بزرگترین سدهای خاورمیانه
- اشکفت سلمان در دامنه کوه الهک

## صنایع‌دستی و قالی بختیاری
بافت قالی و قالیچه‌های لری بختیاری از دیرباز در ایذه، مانند سایر مناطق بختیاری رونق داشته است. مردم ایذه از بدو تولد با طبیعت زیبای ایذه یعنی با کوه، جنگل بلوط، ارتفاعات برفی و رودخانه‌ها ارتباط برقرار می‌کنند و از این‌ها هم در طرح قالی‌های خود استفاده می‌کنند و صنایع دستی ایذه الهام گرفته از طبیعت زیبای ایذه است. قالی بختیاری (فرش لری بختیاری) نوعی قالی کهنِ ایرانی است که در آن از نقش‌های حیواناتی همچون بز کوهی (کل، پازن) و کبک و… در کنار نقش گل و بوته بهره گرفته می‌شود البته عمده شهرت قالی‌های لری بختیاری به‌دلیل به‌کارگیری اشکال هندسی و ذهنی باف همراه با رنگ و پشم و الیافِ طبیعی در آن است.
از دیگر صنایع دستی ایذه می‌توان وریس بافی، شیردند بافی، گلیم بافی گلیم لری، نمد مالی، گیوه دوزی، چوقابافی، شیرسنگی تراشی و… نام برد.

## نگارخانه
- شیرهای سنگی در شهسوار ( روستای کهباد یک)
- مراتع و کوه‌های برف گیر ایذه از نمای تالاب میانگران
- سلطان ابراهیم.بخش سوسن
- شیر سنگی روستای شیمن در بخش سوسن

title: ایذه

wikitext:
{{بهبود منبع|تاریخ=آوریل ۲۰۱۴}}
{{جعبه شهر ایران
|نام‌رسمی=ایذه
|عرض‌جغرافیایی=۳۱٫۵۰
|طول‌جغرافیایی=۴۹٫۵۲
|تصویر={{وسط‌چین}}{{Photomontage
|photo1a =Kul-e Farah Darafsh (86).JPG{{!}}
|photo2a =Dehdez District heights, Izeh County (13961112001075636531231535782546 12795).jpg {{!}}
|photo3a =Shahsavar Cemetery.jpg
|photo4a =Tagh-e Tavileh Darafsh (25).JPG {{!}}
|spacing=0
|size=270
| foot_montage=از بالا به پایین: [[سنگ‌نگاره کول‌فرح]]، کوه‌های برفی ایذه و جنگل‌های بلوط، محوطه تاریخی [[گورستان و زیارتگاه شهسوار]]، [[طاق طویله]] (کاخ اتابکان)
}}{{پایان}}|فتوکلاژ=بله
|اندازه‌تصویر=۲۵۰
|برچسب‌تصویر=تالاب میانگران
|استان=خوزستان
|شهرستان=ایذه
|نام‌محلی=به لری:مالِمیر
|نام‌های‌دیگر= مالمیر، ایذج{{مدرک}}
|جمعیت= ۱۱۹۳۹۹<ref>{{سرشماری ۹۵|۰۶}}</ref>
|رشدجمعیت=۷/۰
|تراکم‌جمعیت=۶۰۰
|زبان= زبان[[لری بختیاری]]
|مذهب=
|مساحت= ۷۸۹'۳ کل شهرستان
|ارتفاع= ۸۶۰ متر
|میانگین‌دما= گرمترین: ۴۵ درجه سردترین: ۱۲ - درجه
|میانگین‌بارش‌سالانه= ۶۲۰ تا ۷۰۰ میلیمتر
|شمارروزهای‌یخبندان= ۴ تا ۸ روز
|شهردار= سید عبدالحسین حسینی
|خدمات تاکسی آنلاین= با تاکسی ماکسیم به تمام ایذه سفر کنید
|وبگاه= [http://www.izeh.net/ www.izeh.net]
|پیش‌شماره= ۰۶۱–۴۳۶
| پلاک اتومبیل = {{IRN}}۲۴ی _ ۳۴ل
|ره‌آورد=لباس محلی، برنج سوسن، انار شیوند، روغن کشک، قارا، لبنیات محلی|سال شهرشدن=۱۳۱۹}}
'''ایذه (به لری: مالِمیر)''' شهری در شمال‌شرق [[استان خوزستان]] و مرکز [[شهرستان ایذه]] است، ایذه در مناطق نیمه کوهستانی قرار دارد این شهر در جنوب غربی ایران واقع شده و یکی از شهرهای مهم خوزستان است. ایذه قطب [[طبیعت‌گردی|اکوتوریسم]] [[استان خوزستان]] محسوب می‌شود و این شهر در فاصله ۱۸۰ کیلومتری شمال خاور (شرق) اهواز قرار گرفته است.<ref>صیفی نژاد، جواد. لرهای ایران. آتیه، تهران: 1381</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سفرنامه لرستان و خوزستان|نام خانوادگی=دوبد|نام=بارون|ناشر=علمی و فرهنگی|سال=1384|شابک=|مکان=تهران|صفحات=253}}</ref> مردم ایذه [[قوم لر]] و از [[مردم بختیاری|ایل بختیاری]] هستند و به [[گویش بختیاری]] سخن می‌گویند. ایذه در گذشته مرکز [[اتابکان لر بزرگ]] بوده است<ref>{{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با برخی از آداب و رسوم مردم شهر ایذه|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/199425/آشنایی-با-برخی-از-آداب-و-رسوم-مردم-شهر-ایذه|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2013-01-29|بازبینی=2022-12-26|کد زبان=fa}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=فرهنگ شهر ایذه - فرهنگ شهر ایذه|نشانی=https://www.baniboom.com/fa/page/izeh-city-culture|وبگاه=بانی‌بوم|بازبینی=2022-12-26|کد زبان=fa|نام=Baniboom|نام خانوادگی=Group|archive-date=۲۶ دسامبر ۲۰۲۲|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226185301/https://www.baniboom.com/fa/page/izeh-city-culture|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - کتابخانه مدرسه فقاهت|نشانی=https://lib.eshia.ir/12293/5/1115/ایذه|وبگاه=lib.eshia.ir|بازبینی=2022-12-26|کد زبان=fa}}</ref> که به پایتخت [[سرزمین بختیاری]] هم مشهور است.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ بختیاری سردار اسعد بختیاری(۵۶)}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=سیری در عشایر بومی استان خوزستان(۷۸)}}</ref><ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ بختیاری، اوژن بختیاری(۳۴)}}</ref> این شهر از دوره [[ایلامیان]] تا کنون به‌طور متدوام سکونتگاه انسان بوده است. ایذه در زبان عیلامی به معنای شهرمیان آب است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=شهرستان ایذه – آیاپیر {{!}} ایذه {{!}} خوزستان {{!}} صنایع دستی {{!}} تور گردشگری|نشانی=https://ayapir.irبازبینی=2023-08-31|کد زبان=fa-IR}}</ref> این شهر در سال ۱۴۰۲ خورشیدی خواهرخوانده دو شهر [[رشت]] و [[بندرانزلی]] در [[استان گیلان]] شد.<ref>{{یادکرد خبر|تاریخ=۲۸ مهر ۱۴۰۲|عنوان=خواهر خواندکی ایذه با رشت و انزلی|پیوند=نامعلوم|ناشر=آژانس خبری ایذه|تاریخ بازدید=۳ شهریور ۱۴۰۳}}</ref>

== مردم‌شناسی ==
مردم ایذه، لر بختیاری هستند و به [[زبان لری]] با [[گویش بختیاری]] گفتگو می‌کنند.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=نگاهی متفاوت به تاریخ ایذه/ از کشف غار 20000 ساله تا سیر تاریخی ایذه در ادوار مختلف|نشانی=http://www.asreizeh.com/نگاهی-متفاوت-به-تاریخ-ایذه-از-کشف-غار-20000/|وبگاه=عصر ایذه|تاریخ=2015-11-12|بازبینی=2023-08-31|کد زبان=fa-IR|نام خانوادگی=admin}}</ref>

طایفه‌های ساکن ایذه، اغلب از طایفه‌های [[ایل هفت لنگ بختیاری]] و [[چهارلنگ|ایل چهارلنگ بختیاری]] می‌باشند

== نام‌ها ==
شهر ایذه از روزگار باستان تا امروز به نام‌های ایذج، اوجا، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر خوانده شده است. بعضی معتقدند نام قدیمی «اینز» و «ایزج» و «ایذه» تبدیل یافته است. به علاوه به‌دلیل وجود زیج‌های بسیار در این ناحیه، این شهر به نام اریگ یا ایج خوانده می‌شده است.{{مدرک}}

در لغت نامه دهخدا آمده: ایذج. [ذَ] (اِخ) نام قدیمی سرزمینی در ناحیه بختیاری که بعدها مال امیر (مالمیر) نامیده شد و در شهریور ۱۳۱۴ هَ.ش. نام آن به ایذه تبدیل شد.

شعر زیر از حافظ است که در آن به ایذج اشاره شده:

بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت

خیزد از صحرای '''ایذج''' نافه مشک ختن

در کتاب مُعْجَم البُلدان و سفرنامه ابن بطوطه آمده: ثم سافرنا من مدینة تستر… و وصلنا الی مدینة ایذج و تسمی ایضاً مال الامیر. (ابن بطوطه) (ترجمه: سپس از شهر شوشتر سفر کرده و… به شهر ایذج می‌رسیم که به آن مال امیر یا مالمیر نیز گفته می‌شود)

ایدیده یا ایدیذ عیلامی
با توجه به اینکه تمدن عیلام در منطقه کوهستانی کنونی [[بختیاری]] قرار داشته است و شهر ایدیده از شهرهای مهم آن بوده است و ایدیذه به معنای شهر کنار آب آمده است و به‌دلیل قرار گرفتن ایذه کنونی در کنار تالاب شط (میانگران) ممکن است ایدیده همان ایذه کنونی بوده است.{{مدرک}} شباهت میان حروف ایدیده با حروف ایذه نیز می‌تواند دلیل بر این مدعا باشد.

ایزج یا ایذج
بیشتر مورخان در آثار خود این شهر را با نام ایزج ذکر کرده‌اند چنان‌که [[ابن حوقل]] در صوره الارض ابودلف در سفرنامه، مقدسی در احسن التقاسیم [[حمدالله مستوفی]] در نزهه القلوب از این شهر با نام ایزج یاد کرده‌اند.

اصطخری در مسالک و الممالک از ایزج اسم برده و این شهر را جزو خوزستان دانسته است و قزوینی در آثار البلاد به ایزج اشاره نموده و حدود جغرافیایی و آثار تاریخی آن را ذکر نموده است. طبری در تاریخ الرسل و الملوک و ابن ایثر در تاریخ کامل این شهر را با نام ایزج ذکر نموده‌اند.
در دوره ساسانیان از احداث و توسعه راه‌ها در منطقه سخن به میان آمده است. عده‌ای از مورخان برخی ایل راه‌های کنونی بختیاری را یادگار آن دوران دانسته‌اند.

از واپسین روزگاران هخامنشی خاستگاه '''الیمایی‌ها''' (بازماندگان ایلامیان) بوده است که هم‌زمان با دورهٔ سلوکی- پارت، بسته به شرایط قلمرو خود را گسترش می‌دادند. پیکره{مجسمه} مفرغین '''مرد شمی''' از آن دوره است. در دوره ساسانی به نام ایذه خوانده شد و با گشودن آن به دست مسلمانان '''ایذج''' نامیده شد. [[اتابکان لر]] که در سدهٔ پنجم هجری پدیدار شدند، بدان '''مالمیر''' می‌گفتند، نامی که همچنان بر سر زبان هاست. در سال ۱۳۳۷ با تلاش‌های محمدجوادخان درگاهی که حاکمیت قشلاقات بختیاری را داشت و با مکاتباتی که با وزارت کشور انجام داد تحت عنوان شهر با آن موافقت شد.
نام ایذه نامی بسیار باستانی است و از دوران پیش از ساسانیان رایج بوده است. این شهر در دوره‌هایی نام‌های دیگری نیز داشته است نام مالمیر که همان مال امیر (آبادی و جایگاه و پایتخت امیران و بزرگان اتابکی بختیاری{{مدرک}}) است (مال در زبان لری بختیاری به معنی آبادی، املاک و دارایی‌ها است) بیشتر در زمان '''هزاراسپیان''' که به [[اتابکان لر بزرگ]] مشهور شده‌اند کاربرد داشته است.

واژه باستانی ایذه در سده‌های اخیر به کلی فراموش شده بود تا این که در زمان [[پهلوی اول]]، بار دگر زنده شد و در تیرماه ۱۳۱۴ هـ. ش، از سوی [[فرهنگستان ایران]] به نام پیشین خود، ایذه نامگذاری شد.<ref>تاریخ ایذه و بختیاری، دکتر منصور امانی</ref>

== پیشینه تاریخی ==
[[پرونده:Parthian Man Statue, National museum of Iran.jpg|جایگزین=تندیس مرد شمی-پارتی (سورنای اشکانی) یافت شده از شمی ایذه|بندانگشتی|333x333پیکسل|تندیس مرد الیمایی یافت شده از شمی ایذه]]
از آثار به دست آمده ایذه ازجمله نگاره‌ها و نقش برجسته‌های عیلامی (اولین حجاری‌های ایران باستان قبل از [[هخامنشیان]])، می‌توان نتیجه گرفت که آنجا مرکز مهمی در زمان [[عیلامی‌ها]] بوده است. این آثار به دو دسته آثار [[عیلام]] قدیم و نو تقسیم می‌شود که به شرح زیر می‌باشند:
دوره عیلام قدیم: این دوره به [[انشان|دودمان آنزان]] متعلق است که چندین بار توسط حاکم [[اور]] نابود گشت.<ref>[[ژاله آموزگار و تاریخ ایران باستان]]، سمت، تهران، ۱۳۸۰ ص ۱۵۲.</ref> آثار باقی‌مانده از این دوره به شرح ذیل است:
* نقش برجسته شاهسوار: شاهسوار جایگاهی باستانی در حومه ایذه است که در آن آثار باستانی ازجمله نقش برجسته‌ای متعلق به دوره عیلام قدیم (سده ۲۰ ق. م) واقع شده است. این نقش برجسته به احتمال زیاد نمایانگر صحنه بارعام یک پادشاه یا ابراز بندگی در مقابل یک خدا است.
* نقش برجسته [[خونگ اژدر]]: این جایگاه به خونگ نوروزی نیز معروف است و در نزدیکی دریاچه میانگران (۱۲ کیلومتری شمال ایذه) واقع شده است که نقش برجسته‌های آن مانند شاهسوار حجاری شده است.
دوره عیلام نو: ایذه در دوره عیلام نو «[[آیاپیر]]» نامیده می‌شده است {{مدرک}} و پادشاهان آن به صورت مستقل زیر نظر سوخالماهو وزیر اعظم عیلام حکومت می‌نمودند. حکومت عیلام در این دوران به صورت اتحادیه‌ای بود و متشکل از تعدادی حکومت‌های محلی مستقل اداره می‌شد.<ref>آمیه، همان، ص ۴۵.</ref>

آثار این دوره عبارتند از:
* [[کول فره]] ([[کول فرح]]): کول فره بررسی دره مانند در کوه‌های اطراف دشت، واقع در ۷ کیلومتری شمال شرقی ایذه است که در عصر عیلام نو به عنوان نیایشگاهی باز مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در این شکاف ۶ نقش برجسته به همراه نوشتارهای عیلامی (میخی) اطلاعات تاریخی ارزشمندی را در اختیار می‌گذارند. بیشتر این نقش برجسته‌ها مراسم مذهبی یا میهمانی‌های هانی شاه، پسر تاهی هی (تاخی هی) حاکم دست نشانده آیاپیر از طرف [[شوتروک ناهونته]] را یادآور می‌نمایند. از نکات جالب توجه این نقش برجسته‌ها می‌توان به آداب و رسوم امور مذهبی عیلام اشاره نمود که در آن کاهنان درحال قربانی کردن حیوانات و نوازندگان درحال نواختن موسیقی و مردم یا بزرگان دارای حالتی خاص (شاید حالت خلسه) در نیایش و حمل خدایان می‌باشند.<ref>رشیدبان، نیره زمان، [[نگاهی به تاریخ خوزستان]]، ص ۲۳۵.</ref>
* نقش برجسته شهسوار: از کهن‌ترین نقش برجسته‌های مربوط به دوره عیلامی می‌باشد که در انتهای جاده منتهی به روستای کهباد یک در دل کوه نقش بسته است. قبرستان شهسوار، از گورستان‌های باستانی پوشیده از شیرهای سنگی منطقه بختیاری، در این روستا واقع است.
* [[اشکفت سلمان]]: تنگه‌ای در کوه الهک واقع در جنوب غربی ایذه است. در این تنگه چهار نقش برجسته وجود دارد که تمامی آن‌ها به هانی تعلق دارند که بیشتر به خانواده سلطنتی و خدایان اشاره نموده است. در این جایگاه باستانی روزگاری نیایشگاه «تاریشا» وجود داشته است.

براساس برخی روایات تاریخی، [[اسکندر]] پس از ورود به ایران و توقف در [[همدان]] به خاطر مرگ [[هفستیون]] سردار جوان خود سخت آشفته شد و دستور داد که یال‌های اسب و قاطرها را بچینند و کنگره‌های برج و باروها را برافکنند. سپس غیب وی وی از طرف ژوپی تر، [[هفستیون]] را نیم خدایی نامید و برای آمرزش وی قربانی طلب کرد. بالاخره [[اسکندر]] برای اینکه در جنگ تسلی بیابد، به مملکت کوسی‌ها رفته و پس از مطیع کردن آن‌ها شکار انسان ترتیب داد و امر نمود تفاوتی بین مرد و زن، بزرگ و کوچک نگذاشته و همه را بکشند و این قصابی وحشت‌انگیز را قربانی دفن [[هفستیون]] نامید. این حادثه در [[کوه‌های بختیاری]] در ایذه اتفاق افتاد.<ref>یاقت حموی، معجم البلدان، ج، ۱ ص ۴۱۶.</ref>

از این دوران و سپس از دوران پارتی چندین مجسمه و چند نقش برجسته و… باقی مانده است. از این زمان به بعد، ایذه مستقل اداره و به نام [[الیمائید]] خوانده می‌شد.
آثار این دوره عبارتند از:
* خونگ یارعلی وند: در این جایگاه باستانی که در ۳ کیلومتری خونگ اژدر واقع شده است، نقش برجسته‌ای شامل دو فرد الیمایی در یک مراسم آیینی وجود دارد.
* خونگ کمال وند: این جایگاه باستانی در ۴ کیلومتری شمال خونگ یار علی وند واقع شده و دارای نقش برجسته‌ای به همراه کتیبه‌ای الیمایی است.
* [[خونگ اژدر]]:<ref>سایکس، پرسی، تاریخ ایران، ج، ۱ ص ۶۶ / و افشار سیستانی، ایرج، [[عیلام و تمدن دیرینه آن]]، [[سازمان چاپ و انتشارات]]، تهران، ۱۳۷۲ چاپ اول، ص ۲۹۷.</ref> (۱۴۲ ق. م) درست پشت تخته سنگی که نقش برجسته عیلام قدیم قرار داشت، نقش برجسته‌ای متعلق به زمان پارتی‌ها قرار دارد که مهرداد اول (منبع :مطابقت تصویرشاه درنگارکند خونگ اژدر با تصویر سکه مهرداد اول اشکانی) شاه اشکانی را به همراه افراد بلندپایه الیمایی نشان می‌دهد.
* [[قلعه کژدمک]]: در ارتفاعات خونگ اژدر قلعه‌ای از لاشه سنگ و ساروج و خشت با تاقهای هلالی و سنگی واقع شده که در این ناحیه به «قلعه کژدمک» معروف است. این قلعه احتمالاً در زمان اردشیر ساسانی متروک شده است.
[[.ا|.]]<ref>افشار، همان، ج، ۲ ص ۸۴۷.</ref> و برای نخستین بار آنان بودند که ایذه را [[مالمیر]] یا [[مال امیر]] (ملک امیر) نامیدند:<ref>[[ابن بطوطه]]، سفرنامه، ج، ۱ ص ۲۰۵.</ref>
{{گفتاورد|«از [[تستر]] ([[شوشتر]]) حرکت کردیم. سه روز از کوه‌های بلند راه می‌رفتیم تا به شهر ایذه رسیدیم، ایذه را [[مال الامیر]] نیز می‌نامند.<ref>[[امام شوشتری]]، [[تاریخ جغرافیایی خوزستان]]، تهران، ۱۳۳۱ ج، ۱ ص ۲۱۰.</ref>»}}
آثار دوره [[اتابکان لر]] بنایی از لاشه سنگ است که در [[اشکفت سلمان]] پس از حفاری آشکار شد. پس از برافتادن حکومت اتابکان در ۸۵۷ هـ. ق ایذه رو به خرابی گذارد و شهروندان آن به کوچروی روی آوردند.<ref>مصاحب، همان، ج، ۱ ص ۳۲۵.</ref> همچنین آثار دوره [[ایلخانی]] و [[مغول]] از جایگاه باستانی به نام ارگ اتابکی [[طاق طویله]] به صورت بنایی سنگی - گچی با آثار گچبری و کاشی کاری در شهر کنونی ایذه به دست آمده است.
از دوره [[صفویه]] گورستانی با [[شیرهای سنگی]] در [[شاهسوار]] وجود دارد که البته تا دوره [[قاجار]] هم از آن استفاده می‌کردند.

همچنین نامی از [[شهرستان ایذه]] در میان اشعار شاعر بزرگ؛ [[حافظ|حافظ شیرازی]] (که در زمان او نام شهرستان ایزج یا ایذج بوده) وجود دارد:

افسر سلطان گل پیدا شد از طرف چمن

مقدمش یا رب مبارک باد بر سرو و سمن

خوش به جای خویشتن بود این نشست خسروی

تا نشیند هر کسی اکنون به جای خویشتن

خاتم جم را بشارت ده به حسن خاتمت

کاسم اعظم کرد از او کوتاه دست اهرمن

تا ابد معمور باد این خانه کز خاک درش

هر نفس با بوی رحمان می‌وزد باد یمن

شوکت پور پشنگ و تیغ عالمگیر او

در همه شهنامه‌ها شد داستان انجمن

خنگ چوگانی چرخت رام شد در زیر زین

شهسوارا چون به میدان آمدی گویی بزن

جویبار ملک را آب روان شمشیر توست

بعد از این نشکفت اگر با نکهت خلق خوشت

خیزد از صحرای "'''ایذج"''' نافه مشک ختن

گوشه گیران انتظار جلوه خوش می‌کنند

برشکن طرف کلاه و برقع از رخ برفکن

مشورت با عقل کردم گفت حافظ می بنوش

ساقیا می ده به قول مستشار متمن

ای صبا بر ساقی بزم اتابک عرضه دار

تا از آن جام زرافشان جرعه‌ای بخشد به من.

== تاریخ معاصر ==
در اسفند ۱۴۰۳ در ایذه گروهی از معترضان که از جمهوری اسلامی پنهان شده بودند، توسط نیروهای امنیتی محاصره شدند. گروه تصمیم گرفت تسلیم شود، اما نیروهای امنیتی به حمله به گروه ادامه دادند و یک نارنجک به خانه آن‌ها پرداخت کردند.   ابول کورکور که یک زندان سیاسی بود تصمیم به خودکشی کرد تا اینکه به دست ماموران امنیتی به قتل نرسد. قبل از شلیک گلوله به سمت خود او خطاب به مخاطبان اینستاگرام خود  اعلام کرد: « نه هیچ راهی ندارد. ایران خداحافظ.»  <ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=Iranian protester takes his own life after security forces raid his hideout|نشانی=https://www.iranintl.com/en/202503081496|وبگاه=www.iranintl.com|تاریخ=2025-03-08|بازبینی=2025-03-10|کد زبان=en}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=خودکشی یکی از «معترضان ۱۴۰۱» بعد از درگیری مسلحانه در ایذه|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/c5yr846kpe3o|وبگاه=BBC News فارسی|تاریخ=2025-03-08|بازبینی=2025-03-10|کد زبان=fa}}</ref>

ابول کورکور دوست مصطفی احمدپور بود که در سال ۲۰۲۳ توسط نیروهای امنیتی ربوده و کشته شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=مصطفی احمد‌پور، معترض اهل ایذه با شلیک نیروهای حکومتی کشته شد|نشانی=https://iranwire.com/fa/news-1/118725-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6-%D8%A7%D9%87%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B0%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF/|وبگاه=iranwire.com|بازبینی=2025-03-10|کد زبان=fa}}</ref> سه عضو دیگر از مخالفان حكومت دستگیر شدند. <ref name=":0" /><ref name=":1">{{یادکرد وب|عنوان=خودکشی معترض اهل ایذه همزمان با محاصره امنیتی‌های جمهوری اسلامی|نشانی=https://ir.voanews.com/a/protester-from-izeh-commits-suicide-while-surrounded-by-security-agents-of-the-islamic-republic/8003826.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2025-03-09|بازبینی=2025-03-10|کد زبان=fa}}</ref> ایذه پیشتر شاهد اعتراضات گسترده‌ای از جنبش "زن، زندگی، آزادی" پس از مرگ کیان پیرفلک، پسر ۹ ساله‌ای بود که توسط نیروهای امنیتی در حالی که در خودرو بود، هدف گلوله قرار گرفت. پویا مولایی‌راد، پسرعمه مادر کیان، نیز توسط نیروهای امنیتی مورد اصابت گلوله قرار گرفت. او بر اثر اصابت گلوله جان باخت.<ref name=":1" />

== وضعیت طبیعی ==
شهر ایذه آب وهوای متفاوتی با بقیهٔ شهرستان‌های خوزستان دارد.{{مدرک}}

'''اقلیم و بارندگی'''

میانگین بارش سالانه ایذه ۶۴۴ میلیمتر است. ایذه رتبه اول بارش سالانه را دربین مراکز شهرستان‌های خوزستان را دارد و [[اقلیم مدیترانه ای]] از نوع نیمه کوهستانی دارد که ویژگی بارز این اقلیم تابستان‌های نسبتاً گرم و زمستان‌های کمی سرد و پربارش را دارا می‌باشد. میانگین اختلاف دمای سالانه ایذه ۲۱ درجه است. بارندگی خوب در فصل زمستان از یک سو و توپوگرافی کوهستانی دشت ایذه هم از یک سو باعث شده تا ایذه در فصل بهار تعداد بی شماری گردشگر را به سوی خود جذب کند.

داده‌های اقلیم ایذه به شرح زیر است

{{Weather box|location =ایذه، ایران
|metric first = Y
|single line = Y
|width = auto
|Jan record high C = ۲۵٫۴
|Feb record high C = ۲۷٫۸
|Mar record high C = ۳۵٫۴
|Apr record high C = ۳۸٫۳
|May record high C = ۴۱٫۲
|Jun record high C = ۴۴٫۶
|Jul record high C = ۴۶٫۴
|Aug record high C = ۴۳٫۳
|Sep record high C = ۴۱٫۳
|Oct record high C = ۳۷٫۳
|Nov record high C = ۲۸٫۳
|Dec record high C = ۲۶٫۴
|Jan high C = ۱۳٫۷
|Feb high C = ۱۵٫۳
|Mar high C = ۱۹٫۹
|Apr high C = ۲۶٫۹
|May high C = ۳۲٫۸
|Jun high C = ۳۹٫۲
|Jul high C = ۴۲٫۲
|Aug high C = ۴۲٫۰
|Sep high C = ۴۰٫۰
|Oct high C = ۳۳٫۴
|Nov high C = ۲۴٫۴
|Dec high C = ۱۷٫۱

|Jan low C = ۲٫۲
|Feb low C = ۳٫۴
|Mar low C = ۷٫۲
|Apr low C = ۱۳٫۲
|May low C = ۱۶٫۹
|Jun low C = ۲۰٫۸
|Jul low C = ۲۴٫۳
|Aug low C = ۲۳٫۶
|Sep low C = ۲۰٫۸
|Oct low C = ۱۶٫۰
|Nov low C = ۱۰٫۸
|Dec low C = ۵٫۳
|Jan record low C = -۱۲
|Feb record low C = -۸
|Mar record low C = -۲
|Apr record low C = ۴
|May record low C = ۱۰
|Jun record low C = ۱۵
|Jul record low C = ۱۷
|Aug record low C = ۱۵
|Sep record low C = ۷
|Oct record low C = ۳
|Nov record low C = -۴
|Dec record low C = -۹
|rain colour = green
|Jan rain mm = ۱۲۸
|Feb rain mm = ۱۱۶
|Mar rain mm = ۴۴
|Apr rain mm = ۲۱
|May rain mm = ۱۶
|Jun rain mm = ۰
|Jul rain mm = ۰
|Aug rain mm = ۱
|Sep rain mm = ۰
|Oct rain mm = ۲۶
|Nov rain mm = ۸۸
|Dec rain mm = ۲۰۴
|source = [https://en.climate-data.org/location/955987/ Climate-data.org] سازمان هواشناسی کشور
|date=۲۸ فوریه ۲۰۱۸}}

'''رودخانه'''

'''کارون'''

رودخانه کارون که در شمال شهرستان ایذه قرار گرفته از دامنه‌های کوه مافارون و از سمت جنوب شرقی به شمال غربی حرکت می‌کند و به دشت سوسن می‌رسد و بعد از عبور از دشت سوسن از شهرستان ایذه خارج می‌شود. بر روی این رودخانه در نزدیکی دهدز [[سد کارون سه]] احداث شده است که بزرگ‌ترین سد برق آبی کشور محسوب می‌شود. کارون بزرگ‌ترین رودخانه کشور است.

'''مرغاب'''

این رودخانه فصلی است و در منطقه مرغا قرار گرفته و در ۴۰ کیلومتری ایذه واقع شده.

'''تالاب'''

'''میانگران'''

[[تالاب میانگران]] در فاصله یک کیلومتری غرب ایذه واقع شده. این تالاب بین‌المللی محسوب می‌شود و سالانه ده‌ها نوع پرنده مهاجر زمستان خود را در این تالاب زیبا سپری می‌کنند، این تالاب دائمی است.

'''بندون'''

تالاب بندون ('''بندان''') در فاصله ۴ کیلومتری شرق ایذه واقع شده و در فصل بهار بسیار زیبا و دیدنی است و گردشگران زیادی در بهار از این تالاب دیدن می‌کنند و این تالاب ارزشمند از مهم‌ترین کانون‌های آبگیر در استان خوزستان به حساب می‌آید.

== آثار باستانی ==
[[پرونده:Izeh Panorama.jpg|بندانگشتی|تصویر پانوراما از ایذه]]
[[یاشوسن]] به گفته بعضی مورخان همان محل [[قصر شوسن]] مذکور در [[تورات]] است که در [[ایذج]] بوده. [[لایارد]]، عالم انگلیسی مدتی از عمر خود را در ایذه گذرانید.
۱۴ مورد آثار باستانی مربوط به سلسله‌های [[ماقبل میلاد]] در آن وجود دارد ازجمله [[ایلامیها]]. از دیگر آثار معروف باستانی این شهرستان می‌توان [[اشکفت سلمان]] و [[کول فرح]] و [[خنگ اژدر]] یا روستای [[شمی]] و… نام برد لازم است ذکر شود که مجسمه [[ایاپیر]] از روستای شمی کشف شده است که به این مجسمه مرد پارتی هم می‌گویند.
[[پل ایذج]] یکی دیگر از آثار باستانی ایذه می‌باشد، این پل از شگفتی‌های قابل توجه تاریخی است، زیرا جنس آن از سنگ و ملات [[ساروج]] بوده و بر روی بستر رودخانه‌ای خشک و بسیار عمیقی بنا شده است. همچنین در ایذج آتشکده‌ای قرار داشته است که تا زمان [[هارون الرشید]] فروزان بوده است.
[[بردگوری]]های موجود در کوه‌های ایذه و بختیاری نیز حکایت از دین اهالی آن پیش از [[اسلام]] و در ایران باستان [[زرتشتی]] دارد.
شیرهای سنگی [[بردشیر]] نیز از آثار باستانی ایذه به‌شمار می‌روند که البته نمونه‌های بسیاری در دیگر نقاط بختیاری یافت می‌شود.

== گردشگری جهانگردی ==
علیرغم آب وهوای مساعد، وجود پتانسیل‌های طبیعی و تاریخی گردشگری نظیر:
{{Div col|cols=۲}}
{{فهرست| آثار ملی شهرستان ایذه|}}
* منطقه باستانی [[شمی]]
* جنگل‌های گلزار
* بقیه تاریخی [[اتابکان لر]]
* گردنه سراک
* بام ایذه کوه الهک
* روستای زیبا و تفریحی گردشگری غریبی‌ها
* [[آثار باستانی خونگ اژدر]]
* [[آثار باستانی کول فرح]]
* [[بردگوری]] ([[گوردخمه‌های]])مربوط به [[ایران باستان]]
* تنگ قاسمی
* روستای [[حاجی کمال]] (بام خوزستان)
* روستای کوهشور
* پل‌های دوقلوی کارون جایگزین پل قدیم شالو
* [[تالاب میانگران]]
* تالاب بندون
* [[قنات‌های راسوند]]
* [[قلعه کژدم]] در بالای کوه
* روستای زیبا و گردشگری رکعت شالو
* بخش سوسن با دشت‌های فراوان گل شقایق
* روستای کارتا (سلطان ابراهیم)
* [[سد کارون ۳|سد کارون۳]]
* روستای [[کهباد یک]]
* روستای تاریخی و گردشگری شیمن
* روستای تاریخی و گردشگری [[شیوند]]
* منطقه توریستی تفریحی حاشیه دریاچه سد و نیروگاه کارون سه
* دشت زییای مرغا
* روستای زیبا و پلکانی زراس
([[حاشیه سد کارون ۳]])
* [[منطقه توریستی تفریحی گلزار]]
* [[کوشک نور آباد]]
* جنگل‌های بلوط در دامنه [[کوه منگشت]]
* آبشار شیوند
* آبشار خواجه انور
* آبشار توف سفید (لری بختیاری:توف اسپید)
* [[اشکفت سلمان|آثار باستانی اشکفت سلیمان]] در جنوب شهر ایذه
{{Div col end}}
تصاویری از'''طبیعت و زیبایی ایذه'''
<gallery mode="packed">
پرونده:Susan90.jpg|دشت سوسن ایذه در بهار
پرونده:Karun3-dam.jpg|سد کارون ۳ در ایذه  بزرگترین سد برق آبی کشوراز بزرگترین سدهای خاورمیانه
پرونده:اشکفت سلمان.jpg|اشکفت سلمان در دامنه کوه الهک
</gallery>

== صنایع‌دستی و قالی بختیاری ==
بافت قالی و قالیچه‌های لری بختیاری از دیرباز در ایذه، مانند سایر مناطق بختیاری رونق داشته است. مردم ایذه از بدو تولد با طبیعت زیبای ایذه یعنی با کوه، جنگل بلوط، ارتفاعات برفی و رودخانه‌ها ارتباط برقرار می‌کنند و از این‌ها هم در طرح قالی‌های خود استفاده می‌کنند و صنایع دستی ایذه الهام گرفته از طبیعت زیبای ایذه است. [[قالی بختیاری]] ([[قالی|فرش]] لری بختیاری) نوعی قالی کهنِ ایرانی است که در آن از نقش‌های حیواناتی همچون [[بز کوهی]] ([[کل]]، [[پازن]]) و [[کبک (پرنده)|کبک]] و… در کنار نقش گل و بوته بهره گرفته می‌شود البته عمده شهرت قالی‌های لری بختیاری به‌دلیل به‌کارگیری اشکال هندسی و ذهنی باف همراه با رنگ و پشم و الیافِ طبیعی در آن است.

از دیگر صنایع دستی ایذه می‌توان [[وریس بافی]]، [[شیردند بافی]]، [[گلیم بافی]] '''گلیم لری'''، [[نمد مالی]]، [[گیوه دوزی]]، [[چوقابافی]]، [[شیرسنگی تراشی]] و… نام برد.

== [[نگارخانه]] ==
<gallery mode="packed">
Ancient Cemetry Izeh2.jpg| [[شیرهای سنگی]] در شهسوار ( روستای [[کهباد یک]])
izeh.jpg|مراتع و کوه‌های برف گیر ایذه از نمای تالاب میانگران
soltan90.jpg | سلطان ابراهیم.بخش سوسن
شیر سنگی روستای شیمن.jpg|شیر سنگی روستای شیمن در بخش سوسن

</gallery>

== منابع ==
{{پانویس|۲}}

{{ویکی‌سفر}}
{{رده انبار|Izeh}}
{{شهرستان ایذه}}
{{پایتخت‌های ایران}}

[[رده:ایذه|ایذه]]
[[رده:شهرهای استان خوزستان]]
[[رده:شهرهای دارای نام با ریشه زبان پهلوی]]
[[رده:شهرهای شهرستان ایذه]]

title: ایذه · به لری:مالِمیر

استان: خوزستان

شهرستان: ایذه

نام(های) دیگر: مالمیر، ایذج

سال شهرشدن: ۱۳۱۹

title: مردم

جمعیت: ۱۱۹۳۹۹

رشد جمعیت: ۷/۰

تراکم جمعیت: ۶۰۰ نفر بر کیلومتر مربع

title: جغرافیای طبیعی

مساحت: ۷۸۹'۳ کل شهرستان

ارتفاع: ۸۶۰ متر

title: آب‌وهوا

میانگین دمای سالانه: گرمترین: ۴۵ درجه سردترین: ۱۲ - درجه

میانگین بارش سالانه: ۶۲۰ تا ۷۰۰ میلیمتر

روزهای یخبندان سالانه: ۴ تا ۸ روز

title: اطلاعات شهری

شهردار: سید عبدالحسین حسینی

پیششمارهٔ تلفن: ۰۶۱–۴۳۶

شناسهٔ ملی خودرو: ایران۲۴ی _ ۳۴ل

اطلاعات شهری: ایذه روی نقشه ایران · ۳۱°۴۹′۵۳″ شمالی ۴۹°۵۲′۱۰″ شرقی / ۳۱٫۸۳۱۳۹°شمالی ۴۹٫۸۶۹۴۴°شرقی


text:
# فیبرا
فیبرا (انگلیسی: Fibra) شرکت انتشارات کروات است، که در سال ۲۰۰۶ تأسیس شد.

wikiname: fawiki

title: فیبرا

in_language: fa

wikitext:
{{Infobox company
| name = فیبرا
| logo =
| type = [[شرکت سهامی عام]]
| foundation = [[زاگرب]]، [[کرواسی]]{{سخ}}(۲۰۰۶)
| founder =
| location_city = [[زاگرب]]
| location_country = [[کرواسی]]
| area_served =
| key_people =
| industry = [[نشر]]
| products = [[کتاب کمیک]]
| services =
| revenue =
| operating_income =
| net_income =
| num_employees = ۴۳۰ نفر
| homepage = {{URL|http://www.fibra.hr/}}
| intl =
}}
'''فیبرا''' ({{lang-en|Fibra}}) شرکت انتشارات کروات است، که در سال ۲۰۰۶ تأسیس شد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fibra&oldid=977173316|عنوان = Fibra|زبان =انگلیسی|بازیابی =۱ ژوئیه ۲۰۲۱}}

== پیوند به بیرون ==
* {{رسمی|http://www.fibra.hr/}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:فیبرا}}

[[رده:شرکت‌های زاگرب]]

title: فیبرا

نوع: شرکت سهامی عام

صنعت: نشر

بنا نهاده: زاگرب، کرواسی · (۲۰۰۶)

دفتر مرکزی: زاگرب، کرواسی

محصولات: کتاب کمیک

تعداد کارکنان: ۴۳۰ نفر


text:
# کشور مستقل
کشور مستقل (به انگلیسی: sovereign state)، به کشوری گفته می‌شود که بالاترین سطح از حاکمیت را بر یک قلمرو مشخص دارد. به‌طور کلی این‌گونه پذیرفته شده که کشور مستقل، کشوری است که از نظر سیاسی و قانونی از دیگران، «استقلال» دارد. هنگام اشاره به یک واحد سیاسی مشخص، واژهٔ «کشور»، ممکن است به یک کشور تشکیل‌دهنده یا یک قلمرو وابسته نیز گفته شود.
یک کشور مستقل باید دارای جمعیت دائمی، قلمرو مشخص، دولتی مستقل (غیر وابسته به دولت دیگر) و توانایی برقراری روابط با سایر کشورهای مستقل باشد. در عمل، به رسمیت شناخته یا نشناخته شدن توسط دیگر کشورها، نقش مهمی در تعیین وضعیت یک کشور دارد. کشورهایی که به رسمیت شناخته نشده‌اند، معمولاً در برقراری روابط دیپلماتیک با سایر کشورهای مستقل، دچار مشکل می‌شوند.

## تاریخچه
در اواخر قرن نوزدهم، تمامی ساکنان زمین در قسمت‌هایی مختلف با مرزهای مشخص که توسط کشورهای گوناگون تعیین شده بود پخش شده بودند. پیش از آن مناطقی از زمین یا خالی از سکنه بودند یا صاحبی نداشتند یا اینکه افراد کوچ‌نشین در آنجا ساکن بودند و خوب این افراد توانایی تشکیل یک کشور را نداشتند. با این حال، هنوز هم نقاطی زیادی از زمین قابل سکونت توسط انسان نیستند، برای نمونه جنگل‌های آمازون که در بیشتر مناطق آن کسی زندگی نمی‌کند یا اینکه در آن بومیان یا افرادی که هنوز با محیط خارج رابطه‌ای نداشتند زندگی می‌کنند. همچنین کشورهایی هستند که هنوز کنترل دفاکتو (بالفعل) بر سرزمین خود را ندارند. نمونه آن سومالی می‌باشد.
در حال حاضر جامعهٔ جهانی از بیش از ۲۰۰ کشور مستقل که بیشتر آن‌ها عضو سازمان ملل متحد می‌باشند، تشکیل شده است. این کشورها طبق نظریه‌های روابط بین‌الملل، سیستمی را ایجاد می‌کنند که در آن تصمیمات یک کشور با در نظر گرفتن وضعیت دیگر کشورها اتخاذ می‌شود. از این رو، کشورهایی که در یک سیستم بین‌المللی جای می‌گیرند، با بحران‌های داخلی و خارجی روبه‌رو می‌شوند. در دهه‌های اخیر تصوری در مورد جامعهٔ جهانی ایجاد شده است و بازمی‌گردد به دولت‌هایی که قوانین، پروسه یا سازمان‌هایی را برای پیش بردن روابط خود ایجاد کرده‌اند. بدین ترتیب پایه‌های اصلی برای قوانین بین‌المللی، دیپلماسی، رژیم‌های رسمی و سازمان‌های وابسته به آن‌ها به وجود آمد.

## حاکمیت
حاکمیت، کلمه‌ای بوده است که از آن بسیار سوءاستفاده شده است. تا قرن ۱۹، مفهوم نژادپرستانهٔ استاندارد تمدن برای تقسیم انسان‌ها به دو گروه متمدن و فاقد تمدن و جامعهٔ هدفمند استفاده می‌شد. در آن زمان، حاکمیت مستقل یا وجود نداشت یا اینکه در مکانی پایین‌تر نسبت با مردم و کشورهای متمدن قرار داشت. لاسا اوپن‌هایم گفت: «مفهوم معنایی بحث برانگیزتر از حاکمیت تاکنون وجود نداشته است؛ و این امر مسلم است، که این مفهوم از زمان ورود به دانش سیاست تاکنون در همه جا با دید یکسان مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد.» از نظر اووت قاضی دیوان عالی استرالیا «حاکمیت نه یک سؤال در مورد یک پدیده است، نه یک سؤال قانونی، در واقع سؤالی است که اصلاً مطرح نمی‌شود.»
حاکمیت با تعریف اصول خودمختاری و ممنوعیت به کار بردن زور یا تهدید، همان‌طور که در قوانین جدرن بین‌المللی جوس کوگانز تأکید شده است، مفهوم جدیدی پیدا کرده است. منشور سازمان ملل متحد، اعلامیه‌ای دربارهٔ حقوق و وظایف کشورهای عضو و منشور سازمان‌های منطقه‌ای بین‌المللی این موضوع را بیان می‌کنند، که تمامی کشورها دارای حقوق برابر و مسئولیت‌هایی هستند، که به این اصل که آن‌ها به عنوان فرد در قوانین بین‌المللی تعریف شده‌اند، بازمی‌گردد. حق یک ملت برای تعیین وضعیت سیاسی و حاکمیت دائم با در نظر گرفتن مرزهای مشخص کشور به صورت گسترده مورد پذیرش است.

## تفاوت ملت و دولت
در متون گوناگون نام‌های کشور، ملت و دولت به صورت هم‌معنی استفاده می‌شوند، ولی این صحیح نیست و آن‌ها در بعضی اوقات دارای تفاوت‌هایی هستند.
- ملت نشان‌گر مردمی است که دارای فرهنگ، مبدأ و تاریخ مشترک می‌باشند. با این حال، صفت ملی و بین‌المللی به صورت مکرر برای اشاره به مسائل مربوط به کشورهای مستقل، برای نمونه سرمایه ملی، قانون بین‌المللی استفاده می‌شود.
- دولت اشاره به مجموعه از نهادها می‌باشد که حاکمیت بر یک سرزمین و ساکنان آن را بر عهده دارند.

## به رسمیت شناختن
به رسمیت شناختن یه کشور، نشان‌دهنده تصمیم یک کشور مستقل، برای در نظر گرفتن یک سرزمین دیگر به عنوان یک کشور مستقل است. به رسمیت شناختن می‌تواند به صورت ضمنی یا رسمی با تبعات گوناگون صورت گیرد. این موضوع ربطی به برقراری روابط دیپلماتیک ندارد.
هیچ تعریفی از کشور مستقل میان تمامی اعضای جامعهٔ جهانی مورد قبول نیست. در عمل، دلایل این امر بیشتر سیاسی هستند تا قانونی. ال.سی. گرین با استناد به رسمیت شناختن دولت‌های متولد نشده لهستانی و چک در جنگ جهانی اول، توضیح می‌دهد «به رسمیت شناختن استقلال یک موضوع اختیاری است، برای هر کشوری این امکان وجود دارد که سرزمینی را به عنوان کشور مستقل بشناسد و این موضوع هیچ ارتباطی با وجود دولت یا حکومت در آن سرزمین ندارد.»
در قوانین بین‌المللی نظرات متفاوتی از اینکه چه کشورهایی را می‌توان به عنوان کشور مستقل در نظر گرفت وجود دارد.

title: کشور مستقل

wikitext:
'''کشور مستقل''' {{به انگلیسی|sovereign state}}، به [[کشور]]ی گفته می‌شود که بالاترین سطح از [[حاکمیت]] را بر یک [[قلمرو]] مشخص دارد.<ref>{{Cite journal |last=Philpott |first=Daniel |date=1995 |title=Sovereignty: An Introduction and Brief History |journal=Journal of International Affairs |volume=48 |issue=2 |pages=353–368 |jstor=24357595}}</ref> به‌طور کلی این‌گونه پذیرفته شده که کشور مستقل، کشوری است که از نظر سیاسی و قانونی از دیگران، «[[استقلال]]» دارد.<ref>See the following:
* {{cite book|title=Elements of international law: with a sketch of the history of the science|url=https://archive.org/details/elementsinterna04wheagoog|first=Henry |last=Wheaton|publisher=Carey, Lea & Blanchard |date=1836|page=[https://archive.org/details/elementsinterna04wheagoog/page/n60 51]|quote=A sovereign state is generally defined to be any nation or people, whatever may be the form of its internal constitution, which governs itself independently of foreign powers.|ref=none}}
* {{Citation |title=sovereign |work=The American Heritage Dictionary of the English Language |date=2004 |url=http://dictionary.reference.com/browse/sovereign |access-date=21 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151007000128/http://dictionary.reference.com/browse/sovereign |archive-date=7 October 2015 |url-status=live |edition=4th |publisher=Houghton Mifflin Company |quote=adj. 1. Self-governing; independent: a sovereign state.}}
* {{citation|title=sovereign|work=The [[New Oxford American Dictionary]]|edition=2nd|date=2005|publisher=Oxford University Press|place=Oxford|isbn=978-0-19-517077-1|quote=adjective … [attrib.] (of a nation or state) fully independent and determining its own affairs.}}
* {{cite journal |last1=Pellet |first1=Alain |title=The Opinions of the Badinter Arbitration Committee A Second Breath for the Self-Determination of Peoples |journal=European Journal of International Law |date=1992 |volume=3 |issue=1 |pages=178–185 |doi=10.1093/oxfordjournals.ejil.a035802 |quote=The Committee considers [...] that the state is commonly defined as a community which consists of a territory and a population subject to an organized political authority; that such a state is characterized by sovereignty; [...]}}</ref> هنگام اشاره به یک واحد سیاسی مشخص، واژهٔ «کشور»، ممکن است به یک کشور تشکیل‌دهنده یا یک [[قلمرو وابسته]] نیز گفته شود.<ref name="Fowler Bunck 1996 pp. 381–404">{{Cite journal |last1=Fowler |first1=Michael Ross |last2=Bunck |first2=Julie Marie |date=1996 |title=What constitutes the sovereign state? |journal=Review of International Studies |publisher=Cambridge University Press (CUP) |volume=22 |issue=4 |pages=381–404 |doi=10.1017/s0260210500118637 |s2cid=145809847}}</ref><ref name="World Population by Country 2024 (Live) 1945 w673">{{Cite web |title=Countries Not in the United Nations 2024 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-not-in-the-un |access-date=March 2, 2024 |website=World Population by Country 2024 (Live)}}</ref><ref name="academic.oup.com i784">{{cite book |doi=10.1093/acprof:oso/9780199248391.003.0003 |chapter=Recognition and its Variants |title=Recognition of Governments in International Law |date=2001 |last1=Talmon |first1=Stefan |pages=44–112 |isbn=978-0-19-924839-1}}</ref>

یک کشور مستقل باید دارای [[جمعیت]] دائمی، قلمرو مشخص، [[دولت]]ی مستقل (غیر وابسته به دولت دیگر) و توانایی برقراری [[روابط بین‌الملل|روابط]] با سایر کشورهای مستقل باشد.<ref>See the following:
* {{Cite book |last=Shaw |first=Malcolm Nathan |url=https://archive.org/details/internationallaw00shaw_380 |title=International law |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-53183-2 |page=[https://archive.org/details/internationallaw00shaw_380/page/n320 178] |quote=Article 1 of the [[Montevideo Convention]] on Rights and Duties of States, 1 lays down the most widely accepted formulation of the criteria of statehood in international law. It note that the state as an international person should possess the following qualifications: '(a) a permanent population; (b) a defined territory; (c) government; and (d) capacity to enter into relations with other states' |url-access=limited}}.
* {{cite book|title=Perspectives on international law|editor-first=Nandasiri|editor-last=Jasentuliyana|publisher=Kluwer Law International|date=1995|page=20|quote=So far as States are concerned, the traditional definitions provided for in the Montevideo Convention remain generally accepted.|ref=none}}</ref> در عمل، به رسمیت شناخته یا نشناخته شدن توسط دیگر کشورها، نقش مهمی در تعیین وضعیت یک کشور دارد. [[فهرست کشورهای با رسمیت محدود|کشورهایی که به رسمیت شناخته نشده‌اند]]، معمولاً در برقراری [[روابط دیپلماتیک]] با سایر کشورهای مستقل، دچار مشکل می‌شوند.<ref name="Visoka 2022 pp. 133–151">{{Cite journal |last=Visoka |first=Gëzim |date=2022 |title=Statehood and recognition in world politics: Towards a critical research agenda |journal=Cooperation and Conflict |volume=57 |issue=2 |pages=133–151 |doi=10.1177/00108367211007876 |doi-access=free}}</ref><ref name="Hoch 2018 pp. 382–407">{{Cite journal |last=Hoch |first=Tomáš |date=2018 |title=Legitimization of Statehood and its Impact on Foreign Policy in De Facto States: A Case Study of Abkhazia |journal=Iran & the Caucasus |publisher=Brill |volume=22 |issue=4 |pages=382–407 |doi=10.1163/1573384X-20180406 |jstor=26626701}}</ref>

== تاریخچه ==
در اواخر قرن نوزدهم، تمامی ساکنان زمین در قسمت‌هایی مختلف با مرزهای مشخص که توسط کشورهای گوناگون تعیین شده بود پخش شده بودند. پیش از آن مناطقی از زمین یا خالی از سکنه بودند یا صاحبی نداشتند یا اینکه [[عشایر|افراد کوچ‌نشین]] در آنجا ساکن بودند و خوب این افراد توانایی تشکیل یک کشور را نداشتند. با این حال، هنوز هم نقاطی زیادی از زمین قابل سکونت توسط انسان نیستند، برای نمونه [[جنگل‌های آمازون]] که در بیشتر مناطق آن کسی زندگی نمی‌کند یا اینکه در آن بومیان یا افرادی که هنوز با محیط خارج رابطه‌ای نداشتند زندگی می‌کنند. همچنین کشورهایی هستند که هنوز کنترل [[دفاکتو]] (بالفعل) بر سرزمین خود را ندارند. نمونه آن [[سومالی]] می‌باشد.<ref>{{Cite web|date=June 26, 1945|title=Countries Not in the United Nations 2024|url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-not-in-the-un|access-date=March 2, 2024|website=World Population by Country 2024 (Live)}}</ref><ref>{{cite book|doi=10.1093/acprof:oso/9780199248391.003.0003|chapter=Recognition and its Variants|title=Recognition of Governments in International Law|date=2001|last1=Talmon|first1=Stefan|pages=44–112|isbn=978-0-19-924839-1}}</ref>

در حال حاضر جامعهٔ جهانی از بیش از ۲۰۰ کشور مستقل که بیشتر آن‌ها عضو [[سازمان ملل متحد]] می‌باشند، تشکیل شده است. این کشورها طبق نظریه‌های [[روابط بین‌الملل]]، سیستمی را ایجاد می‌کنند که در آن تصمیمات یک کشور با در نظر گرفتن وضعیت دیگر کشورها اتخاذ می‌شود. از این رو، کشورهایی که در یک سیستم بین‌المللی جای می‌گیرند، با بحران‌های داخلی و خارجی روبه‌رو می‌شوند. در دهه‌های اخیر تصوری در مورد جامعهٔ جهانی ایجاد شده است و بازمی‌گردد به دولت‌هایی که قوانین، پروسه یا سازمان‌هایی را برای پیش بردن روابط خود ایجاد کرده‌اند. بدین ترتیب پایه‌های اصلی برای قوانین بین‌المللی، دیپلماسی، رژیم‌های رسمی و سازمان‌های وابسته به آن‌ها به وجود آمد.

== حاکمیت ==
{{اصلی|حاکمیت}}
حاکمیت، کلمه‌ای بوده است که از آن بسیار سوءاستفاده شده است.<ref>See "Sovereignty: organized hypocrisy, Stephen D. Krasner, Princeton University Press, 1999, {{ISBN|0-691-00711-X|en}}</ref> تا قرن ۱۹، مفهوم نژادپرستانهٔ استاندارد تمدن برای تقسیم انسان‌ها به دو گروه متمدن و فاقد تمدن و جامعهٔ هدفمند استفاده می‌شد. در آن زمان، حاکمیت مستقل یا وجود نداشت یا اینکه در مکانی پایین‌تر نسبت با مردم و کشورهای متمدن قرار داشت.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Loyola of Los Angeles International and Comparative Law Review {{!}} Law Reviews {{!}} Loyola Marymount University and Loyola Law School|نشانی=https://digitalcommons.lmu.edu/ilr/|وبگاه=digitalcommons.lmu.edu|بازبینی=2024-06-22}}</ref> لاسا اوپن‌هایم گفت: «مفهوم معنایی بحث برانگیزتر از حاکمیت تاکنون وجود نداشته است؛ و این امر مسلم است، که این مفهوم از زمان ورود به دانش سیاست تاکنون در همه جا با دید یکسان مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد.»<ref>1 Lassa Oppenheim, International Law 66 (Sir Arnold D. McNair ed. , 4th ed. 1928) 1928)</ref> از نظر اووت قاضی دیوان عالی استرالیا «حاکمیت نه یک سؤال در مورد یک پدیده است، نه یک سؤال قانونی، در واقع سؤالی است که اصلاً مطرح نمی‌شود.»<ref>See Sovereignty in cases of Mandated Territories, in "International law and the protection of Namibia's territorial integrity", By S. Akweenda, Martinus Nijhoff Publishers, 1997, ISBN 90-411-0412-7, page 40</ref>

حاکمیت با تعریف اصول خودمختاری و ممنوعیت به کار بردن زور یا تهدید، همان‌طور که در قوانین جدرن بین‌المللی جوس کوگانز تأکید شده است، مفهوم جدیدی پیدا کرده است. منشور سازمان ملل متحد، اعلامیه‌ای دربارهٔ حقوق و وظایف کشورهای عضو و منشور سازمان‌های منطقه‌ای بین‌المللی این موضوع را بیان می‌کنند، که تمامی کشورها دارای حقوق برابر و مسئولیت‌هایی هستند، که به این اصل که آن‌ها به عنوان فرد در قوانین بین‌المللی تعریف شده‌اند، بازمی‌گردد.<ref>{{cite web|title=Draft Declaration on Rights and Duties of States|url=http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft%20articles/2_1_1949.pdf|publisher=UN Treaty Organization|accessdate=21 November 2010|year=1949|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514224535/http://untreaty.un.org/ilc/texts/instruments/english/draft%20articles/2_1_1949.pdf|archivedate=۱۴ مه ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Chapter IV Fundamental Rights and Duties of States|url=http://www.oas.org/dil/treaties_A-41_Charter_of_the_Organization_of_American_States.htm#ch4|work=Charter of the Organization of American States|publisher=Secretariat of The Organization of American States|accessdate=21 November 2010}}</ref> حق یک ملت برای تعیین وضعیت سیاسی و حاکمیت دائم با در نظر گرفتن مرزهای مشخص کشور به صورت گسترده مورد پذیرش است.<ref>{{cite web|title=International Covenant on Civil and Political Rights|url=http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm|publisher=United Nations|accessdate=21 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705115024/http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm|archivedate=۵ ژوئیه ۲۰۰۸|dead-url=yes}}</ref><ref>Schwebel, Stephen M. , The Story of the U.N.'s Declaration on Permanent Sovereignty over Natural Resources, 49 A.B.A. J. 463 (1963)</ref><ref>{{cite web|title=General Assembly resolution 1803 (XVII) of 14 December 1962, "Permanent sovereignty over natural resources"|url=http://www2.ohchr.org/english/law/resources.htm|publisher=United Nations|accessdate=21 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110218220818/http://www2.ohchr.org/english/law/resources.htm|archivedate=۱۸ فوریه ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref>

== تفاوت ملت و دولت ==
در متون گوناگون نام‌های [[کشور]]، [[ملت]] و [[دولت]] به صورت هم‌معنی استفاده می‌شوند، ولی این صحیح نیست و آن‌ها در بعضی اوقات دارای تفاوت‌هایی هستند.<ref>{{cite journal|last1=Robinson|first1=Edward Heath|date=August 2013|title=The Distinction Between State and Government|journal=Geography Compass|volume=7|issue=8|pages=556–566|bibcode=2013GComp...7..556R|doi=10.1111/gec3.12065}}</ref>
* '''''[[ملت]]''''' نشان‌گر مردمی است که دارای فرهنگ، مبدأ و تاریخ مشترک می‌باشند. با این حال، صفت ''ملی'' و ''بین‌المللی'' به صورت مکرر برای اشاره به مسائل مربوط به ''کشورهای مستقل''، برای نمونه ''سرمایه ملی''، ''قانون بین‌المللی استفاده می‌شود.''
* '''''[[دولت]]''''' اشاره به مجموعه از نهادها می‌باشد که [[حاکمیت]] بر یک سرزمین و [[جمعیت|ساکنان]] آن را بر عهده دارند.

== به رسمیت شناختن ==
{{اصلی|به رسمیت شناختن دیپلماتیک}}
به رسمیت شناختن یه کشور، نشان‌دهنده تصمیم یک کشور مستقل، برای در نظر گرفتن یک سرزمین دیگر به عنوان یک کشور مستقل است.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Answers - The Most Trusted Place for Answering Life's Questions|نشانی=https://www.answers.com/redirectSearch|وبگاه=Answers|بازبینی=2024-06-22|کد زبان=en}}</ref> به رسمیت شناختن می‌تواند به صورت ضمنی یا رسمی با تبعات گوناگون صورت گیرد. این موضوع ربطی به برقراری روابط دیپلماتیک ندارد.

هیچ تعریفی از کشور مستقل میان تمامی اعضای جامعهٔ جهانی مورد قبول نیست. در عمل، دلایل این امر بیشتر سیاسی هستند تا قانونی.<ref>See B. Broms, "IV Recognition of States", pp 47-48 in ''International law: achievements and prospects'' , UNESCO Series, Mohammed Bedjaoui(ed), Martinus Nijhoff Publishers, 1991, {{ISBN|92-3-102716-6|en}} [http://books.google.com/books?id=jrTsNTzcY7EC&lpg=PA47&client&pg=PA47#v=onepage&q&f=false]</ref> ال.سی. گرین با استناد به رسمیت شناختن دولت‌های متولد نشده لهستانی و چک در جنگ جهانی اول، توضیح می‌دهد «به رسمیت شناختن استقلال یک موضوع اختیاری است، برای هر کشوری این امکان وجود دارد که سرزمینی را به عنوان کشور مستقل بشناسد و این موضوع هیچ ارتباطی با وجود دولت یا حکومت در آن سرزمین ندارد.»<ref>See Israel Yearbook on Human Rights, 1989, Yoram Dinstein, Mala Tabory eds. , Martinus Nijhoff Publishers, 1990, ISBN 0-7923-0450-0, page 135-136 [http://books.google.com/books?id=5okNqth8I9wC&lpg=PA136&ots=ARGGNDm7G-&dq=t&pg=PA136#v=onepage&q&f=false]</ref>

در قوانین بین‌المللی نظرات متفاوتی از اینکه چه کشورهایی را می‌توان به عنوان کشور مستقل در نظر گرفت وجود دارد.<ref>Thomas D. Grant, The ''recognition of states: law and practice in debate and evolution'' (Westport, Connecticut: Praeger, 1999), chapter 1.</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست کشورهای مستقل]]
* [[فهرست کشورهای با رسمیت محدود]]
* [[عدم مداخله]]
* [[کشور وابسته]]
* [[قلمرو وابسته]]
* [[دولت شکست‌خورده]]
* [[ایالت فدرال]]
* [[فهرست کشورها بر پایه تاریخ شکل‌گیری]]
* [[ملت‌سازی]]
* [[جنبش عدم تعهد]]
* [[حکمرانی بر اساس قانون برتر]]
* [[جامعه بدون دولت]]
* [[شبه‌دولت]]
* [[ایالت شاهزاده‌نشین]]
* [[نظام شوالیه‌های مالت]]
* [[کنوانسیون وین درباره روابط دیپلماتیک]]

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله|۲}}

{{تعاریف انواع نهادهای محلی اداری}}

[[رده:جغرافیای سیاسی]]
[[رده:حاکمیت]]
[[رده:حقوق بین‌الملل]]
[[رده:سیاست خارجی]]


text:
# موریس اودان
موریس اودان (فرانسوی: Maurice Audin)؛ (زاده ۱۴ فوریه ۱۹۳۲ - پس از ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ ناپدید شد) دستیار ریاضیات در دانشگاه الجزیره و یکی از اعضای حزب کمونیست الجزایر بود که در فعالیتهای ضد استعماری شرکت داشت، و یکی از افرادی بود که در جریان نبرد الجزایر ناپدید گردید. در مرکز شهر الجزیره، تقاطع خیابانهای مجاور دانشگاه بنام محله موریس اودان خوانده می‌شود، در اینجا اسامی چند تن از قهرمان انقلاب الجزایر نیز به چشم می‌خورد.

## سرگذشت اودان
جرج هادجادی در زیر شکنجه و تهدید به اینکه همسرش مورد تجاوز قرار خواهد گرفت، تسلیم شد و اودان را لو داد. اودان توسط سروان دویس در روز ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ در خانه‌اش بازداشت شد و برای باز جوئی به ویلایی در نزدیکی شهر آبیار (الجزایر عاصمه) منتقل شد. در آپارتمان اودان و خانواده هانری الگ مدیر روزنامه الجزیره جمهوری خواه دام کار گذاشته شد و روز بعد هم هانری دستگیر گردید. آخرین باری که اودان دیده شد توسط هانری الگ یک روز بعد از بازداشت او بود. او می‌گوید او را با اودان روبرو کردند درحالیکه اودان به سختی شکنجه و گیج شده بود و برای اینکه هانری را بترسانند، از اودان خواستند که به هانری بگوید شکنجه چگونه است، که اودان می‌گوید شکنجه سخت است. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در سخنانی کم سابقه گفت موریس اودن یا تا حد مرگ شکنجه شده بود، یا آن که پس از شکنجه اعدام شد. هانری الگ در کتابی که بعداً بنام پرسش منتشر کرد نوشته‌است که در زندان متوجه شد که یک زندانی را بیرون کشیدند و تیرباران کردند که بنظرش اودان بوده‌است. بر طبق آنچه پیر ویدال ناکت استاد متخصص در تاریخ الجزایر در اولین نشریه بنام سرگذشت اودان نوشته‌است، موریس اودان در روز ۲۱ ژوئن ۱۹۵۷ در زیر شکنجه بازجویان کشته شد. در نوامبر سال ۱۹۶۰ شخصی بنام شاربُنیه (Charbonnier) برای پیر ویدال ناکت تعریف کرد که او خود موریس اودان را خفه و در گورستان دفن کرده است.

## اقدامات خانواده
همسر اودان و سه فرزندش هرگز خبر بیشتری از او نشنیدند. کمیته‌ای بنام کمیته اودان تشکیل شد و این کمیته افکار عمومی را علیه شکنجه در الجزایر برانگیخت. بعد از شکایت همسر اودان یک پرونده تحقیق قضائی تشکیل شد. این پرونده در آوریل ۱۹۶۲ به دلیل نبودن شواهد بسته شد. بعد از بسته شدن پرونده وکلای خانم اودان از دادگاه عالی تجدید نظر درخواست رسیدگی کردند. این درخواست نیز در سال ۱۹۶۶ رد شد. خانم اودان در سال ۲۰۰۱ یک شکایت جدیدی را منتشر کرد و قتل همسرش را جنایت علیه بشریت اعلام کرد. ۵۰ سال بعد از مرگ اودان در سال ۲۰۰۷ خانم اودان نامه‌ای به نیکلا سارکوزی رئیس‌جمهور انتخاب شده فرانسه نوشت و از او درخواست کرد علت ناپدید شدن شوهرش را روشن کند و آنرا مسئولیت خود بداند. در ماه ژانویه سال ۲۰۰۹ میشل اودان دختر موریس اودان که یک ریاضی‌دان بود از قبول مدال لژیون دونور که به او تعلق گرفته بود در ملأعام خودداری کرد، و علت آن را امتناع دولت فرانسه از پاسخ به نامه درخواست مادرش عنوان کرد.

title: موریس اودان

wikitext:
{{Infobox scientist
| name = موریس اودان
| image = Maurice_Audin._Alger2014.jpg
| image_size =
| caption =
| birth_date = {{birth date|1932|2|14|df=yes}}
| birth_place = [[باجه (تونس)|باجه]]
| death_date = بعد از ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷
| death_place = [[الجزیره]]
| residence =
| citizenship = فرانسوی
| work_institutions =
| alma_mater = [[دانشگاه الجزیره]]
| doctoral_advisor =
| doctoral_students =
| known_for =
| author_abbrev_bot =
| author_abbrev_zoo =
| influences =
| influenced =
| prizes =
| religion =
| footnotes =
| nationality = [[فرانسه]]
}}
'''موریس اودان''' ({{lang-fr|Maurice Audin}})؛ (زاده ۱۴ فوریه ۱۹۳۲ - پس از ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ ناپدید شد) دستیار ریاضیات در [[دانشگاه الجزیره]] و یکی از اعضای حزب کمونیست الجزایر بود که در فعالیتهای ضد استعماری شرکت داشت، و یکی از افرادی بود که در جریان نبرد الجزایر ناپدید گردید. در مرکز شهر الجزیره، تقاطع خیابانهای مجاور دانشگاه بنام محله موریس اودان خوانده می‌شود، در اینجا اسامی چند تن از قهرمان [[جنگ الجزایر|انقلاب الجزایر]] نیز به چشم می‌خورد.<ref>{{cite news|url=http://www.vqronline.org/essay/strange-death-maurice-audin|title=The Strange Death of Maurice Audin|date=Spring 1976|author=Talbott, John|work=[[Virginia Quarterly Review]]|access-date=۱۸ ژانویه ۲۰۱۸|archive-date=۵ دسامبر ۲۰۲۲|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205233711/https://www.vqronline.org/essay/strange-death-maurice-audin|url-status=dead}}</ref>

== سرگذشت اودان ==
جرج هادجادی در زیر شکنجه و تهدید به اینکه همسرش مورد تجاوز قرار خواهد گرفت، تسلیم شد و اودان را لو داد. اودان توسط سروان دویس در روز ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ در خانه‌اش بازداشت شد و برای باز جوئی به ویلایی در نزدیکی شهر [[آبیار (الجزایر عاصمه)]] منتقل شد. در آپارتمان اودان و خانواده هانری الگ مدیر روزنامه الجزیره جمهوری خواه دام کار گذاشته شد و روز بعد هم هانری دستگیر گردید. آخرین باری که اودان دیده شد توسط [[هانری الگ]] یک روز بعد از بازداشت او بود. او می‌گوید او را با اودان روبرو کردند درحالیکه اودان به سختی شکنجه و گیج شده بود و برای اینکه هانری را بترسانند، از اودان خواستند که به هانری بگوید شکنجه چگونه است، که اودان می‌گوید شکنجه سخت است. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در سخنانی کم سابقه گفت موریس اودن یا تا حد مرگ شکنجه شده بود، یا آن که پس از شکنجه اعدام شد.<ref>[http://www.bbc.com/persian/world-45510514 فرانسه مسئولیت شکنجه و قتل یک کمونیست در جنگ الجزایر را پذیرفت]</ref> هانری الگ در کتابی که بعداً بنام پرسش منتشر کرد نوشته‌است که در زندان متوجه شد که یک زندانی را بیرون کشیدند و تیرباران کردند که بنظرش اودان بوده‌است. بر طبق آنچه پیر ویدال ناکت استاد متخصص در تاریخ الجزایر در اولین نشریه بنام سرگذشت اودان نوشته‌است، موریس اودان در روز ۲۱ ژوئن ۱۹۵۷ در زیر شکنجه بازجویان کشته شد. در نوامبر سال ۱۹۶۰ شخصی بنام شاربُنیه (Charbonnier) برای پیر ویدال ناکت تعریف کرد که او خود موریس اودان را خفه و در گورستان دفن کرده است.<ref name="L'Expression">{{cite news |url=http://www.lexpressiondz.com/article/3/2001-09-02/477.html|title=Ces aveux qui dérangent |date=2001-09-02|author=Meziani, Abdelhakim |work=[[L'Expression]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108151901/http://www.lexpressiondz.com/article/3/2001-09-02/477.html |archivedate=2009-01-08}}</ref>

== اقدامات خانواده ==
همسر اودان و سه فرزندش هرگز خبر بیشتری از او نشنیدند. کمیته‌ای بنام کمیته اودان تشکیل شد و این کمیته افکار عمومی را علیه شکنجه در الجزایر برانگیخت. بعد از شکایت همسر اودان یک پرونده تحقیق قضائی تشکیل شد. این پرونده در آوریل ۱۹۶۲ به دلیل نبودن شواهد بسته شد. بعد از بسته شدن پرونده وکلای خانم اودان از دادگاه عالی تجدید نظر درخواست رسیدگی کردند. این درخواست نیز در سال ۱۹۶۶ رد شد. خانم اودان در سال ۲۰۰۱ یک شکایت جدیدی را منتشر کرد و قتل همسرش را [[جنایات علیه بشریت|جنایت علیه بشریت]] اعلام کرد. ۵۰ سال بعد از مرگ اودان در سال ۲۰۰۷ خانم اودان نامه‌ای به [[نیکولا سارکوزی|نیکلا سارکوزی]] رئیس‌جمهور انتخاب شده فرانسه نوشت و از او درخواست کرد علت ناپدید شدن شوهرش را روشن کند و آنرا مسئولیت خود بداند. در ماه ژانویه سال ۲۰۰۹ میشل اودان دختر موریس اودان که یک ریاضی‌دان بود از قبول مدال لژیون دونور که به او تعلق گرفته بود در ملأعام خودداری کرد، و علت آن را امتناع دولت فرانسه از پاسخ به نامه درخواست مادرش عنوان کرد.<ref>{{cite news |url=http://weekly.ahram.org.eg/2001/516/bo5.htm/|title=France confronts its past|date=2001-01-11|author=Tresilian, David |work=[[Al Ahram Weekly]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312140918/http://weekly.ahram.org.eg/2001/516/bo5.htm |archivedate=2012-03-12}}</ref>

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//ar.wikipedia.org/w/index.php?title=موريس_اودان&oldid=26762329|عنوان = موریس اودان|زبان =عربی|بازیابی =۱۸ ژانویه ۲۰۱۸}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Maurice_Audin&oldid=820254781|عنوان = Maurice Audin|زبان =انگلیسی|بازیابی =۱۸ ژانویه ۲۰۱۸}}
{{-}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.ldh-toulon.net/spip.php?article3060 ldh-toulon.net] – letters of Josette Audin and Michèle Audin to the French president {{fr icon}}.
{{انبار-رده}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}
{{portal bar|ریاضیات|فرانسه|زندگی‌نامه}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:اودان، موریس}}
[[رده:استادان دانشگاه الجزیره]]
[[رده:افراد جنگ الجزایر]]
[[رده:اهالی استان باجه]]
[[رده:درگذشتگان ۱۹۵۷ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۱۹۳۲ (میلادی)]]
[[رده:سیاستمداران حزب کمونیست الجزایر]]
[[رده:قربانیان شکنجه اهل فرانسه]]
[[رده:کشتار فراقانونی]]
[[رده:کشته‌شدگان اهل فرانسه]]
[[رده:کشته‌شدگان در الجزایر]]
[[رده:نقض حقوق بشر در فرانسه]]

title: موریس اودان

زادهٔ: ۱۴ فوریهٔ ۱۹۳۲ · باجه

درگذشت: بعد از ۱۱ ژوئن ۱۹۵۷ · الجزیره

ملیت: فرانسه

شهروندی: فرانسوی

محل تحصیل: دانشگاه الجزیره


text:
# میکا سالو
میکا یوهانی سالو (فنلاندی: Mika Juhani Salo؛ زادهٔ ۳۰ نوامبر ۱۹۶۶ در هلسینکی) رانندهٔ سابق مسابقات اتومبیل‌رانی اهل فنلاند است که از فصل ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۰، و دوباره در فصل ۲۰۰۲ در مجموع در ۱۱۱ گراند پری از مسابقات جهانی فرمول یک شرکت کرد.
سالو در طول دوران فعالیت خود در فرمول یک مجموعاً ۲ بار بر روی سکو رفت و ۳۳ امتیاز را نیز به نام خود به‌ثبت رساند.

title: میکا سالو

wikitext:
{{Infobox F1 driver
| name = میکا سالو
| nationality = {{پرچمک|فنلاند}} [[مردم فنلاند|فنلاندی]]
| image = Mika Salo Le Mans 2009 cropped.jpg
| caption           = میکا سالو در سال ۲۰۰۹
| birth_date = {{تاریخ تولد و سن|۱۹۶۶|۱۱|۳۰}}
| birth_place = [[هلسینکی]]، [[فنلاند]]
| death_date    =
| death_place   =
| Years = {{F1|۱۹۹۴}}–{{F1|۲۰۰۰}}، {{F1|۲۰۰۲}}
| Team(s) = [[تیم لوتوس|لوتوس]]، [[Tyrrell Racing|تایرل]]، [[Arrows Grand Prix International|اروز]]، [[بریتیش امریکن ریسینگ|بی‌ای‌آر]]، [[اسکودریا فراری|فراری]]، [[سائوبر]]، [[Toyota Racing (Formula One team)|تویوتا]]
| Races = ۱۱۱ (۱۰۹ شروع)
| Championships = ۰
| Wins = ۰
| Podiums = ۲
| Points = ۳۳
| Poles = ۰
| fastest_laps = ۰
| First race = [[جایزه بزرگ ژاپن ۱۹۹۴]]
| First win =
| Last win =
| Last race = [[جایزه بزرگ ژاپن ۲۰۰۲]]
}}
'''میکا یوهانی سالو''' ({{lang-fi|Mika Juhani Salo}}؛ زادهٔ {{تاریخ تولد|۱۹۶۶|۱۱|۳۰}} در [[هلسینکی]]) [[اتومبیل‌رانی|رانندهٔ]] سابق مسابقات اتومبیل‌رانی اهل [[فنلاند]] است که از فصل {{F1|۱۹۹۴}} تا {{F1|۲۰۰۰}}، و دوباره در فصل {{F1|۲۰۰۲}} در مجموع در ۱۱۱ [[فرمول یک#گراند پری|گراند پری]] از مسابقات جهانی [[فرمول یک]] شرکت کرد.

سالو در طول دوران فعالیت خود در فرمول یک مجموعاً ۲ بار بر روی سکو رفت و ۳۳ امتیاز را نیز به نام خود به‌ثبت رساند.
{{-}}

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست رانندگان فرمول یک]]

== منابع ==
* {{یادکرد-ویکی
 |عنوان= Mika Salo
 |پیوند = https://en.wikipedia.org/wiki/Mika_Salo
 |زبان = انگلیسی
 |بازبینی = ۲۸ فوریه ۲۰۲۰
}}
{{پانویس|۲|چپ‌چین=بله}}
{{بریتیش امریکن ریسینگ}}

[[رده:افراد زنده]]
[[رده:دور از وطن‌های اهل فنلاند در استونی]]
[[رده:دور از وطن‌های اهل فنلاند در موناکو]]
[[رده:رانندگان ۲۴ ساعت دیتونا]]
[[رده:رانندگان اسپا ۲۴ ساعته]]
[[رده:رانندگان فرمول یک بریتیش امریکن ریسینگ]]
[[رده:رانندگان فرمول یک سائوبر]]
[[رده:رانندگان فرمول یک فراری]]
[[رده:رانندگان مسابقات فرمول سه بریتانیا]]
[[رده:رانندگان مسابقات فرمول یک اهل فنلاند]]
[[رده:رانندگان مسابقه ۲۴ ساعته لو مان]]
[[رده:رانندگان مسابقه‌ای اهل فنلاند]]
[[رده:زادگان ۱۹۶۶ (میلادی)]]
[[رده:مقاله‌های ویکی‌پدیا با محتوای در برابر دستمزد]]
[[رده:ورزشکاران اهل هلسینکی]]
[[رده:رانندگان فرمول یک تیم لوتوس]]

title: میکا سالو

زاده: ۳۰ نوامبر ۱۹۶۶ (۵۸ سال) · هلسینکی، فنلاند

title: فعالیت در مسابقات جهانی فرمول یک

ملیت: فنلاندی

سالهای فعالیت: ۱۹۹۴–۲۰۰۰، ۲۰۰۲

تیمها: لوتوس، تایرل، اروز، بی‌ای‌آر، فراری، سائوبر، تویوتا

ورودیها: ۱۱۱ (۱۰۹ شروع)

قهرمانیها: ۰

پیروزیها: ۰

سکوها: ۲

مجموع امتیازات: ۳۳

پول پوزیشن: ۰

سریعترین دور: ۰

اولین ورود: جایزه بزرگ ژاپن ۱۹۹۴

آخرین ورود: جایزه بزرگ ژاپن ۲۰۰۲


text:
# کاپیتان گروه
کاپیتان گروه (انگلیسی: Group captain)، یک رتبه افسر میدانی است که توسط برخی از نیروهای هوایی استفاده می‌شود، با منشأ نیروی هوایی سلطنتی. این رتبه توسط نیروهای هوایی بسیاری از اتحادیه مشترک‌المنافع استفاده می‌شود.
کاپیتان گروه بلافاصله بالاتر از فرمانده بال و بلافاصله پایین‌تر از کماندوی هوایی قرار دارد. این معمولاً معادل درجه ناخدا (درجه نظامی) در نیروی دریایی و سرهنگ در سایر نیروها است.
رتبه معادل در نیروی هوایی کمکی زنان، نیروی هوایی کمکی زنان استرالیا، نیروی هوایی سلطنتی زنان (تا سال ۱۹۶۸) و سرویس پرستاری نیروی هوایی سلطنتی پرنسس مری (تا سال ۱۹۸۰) «افسر گروه» بود.

title: کاپیتان گروه

wikitext:
{{Infobox military rank
| name = کاپیتان گروه
| image = UK-Air-OF5-Flag.svg
| image_size = 100px
| caption = Command flag
| image2 = British RAF OF-5.svg
| image_size2 = 50px
| caption2 = Shoulder and sleeve insignia
| image3 =
| image_size3 =
| caption3 =
| country = {{flag|United Kingdom}}
| service branch = {{air force|United Kingdom}}
| abbreviation = Gp Capt
| rank =
| NATO rank = [[Ranks and insignia of NATO air forces officers#Officers (OF 1–10)|OF-5]]
| Non-NATO rank =
| formation = {{start date|1918|04|01|df=y}}
| abolished =
| higher rank = [[Air commodore]]
| lower rank = [[فرمانده بال]]
| equivalents = {{unbulleted list|{{nowrap|[[Colonel (United Kingdom)|Colonel]] ([[نیروی زمینی بریتانیا]]; [[سپاه تفنگداران دریایی سلطنتی]])}}|[[Captain (Royal Navy)|Captain]] ([[نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا]])}}
}}
'''کاپیتان گروه''' ({{lang-en|Group captain}})، یک رتبه [[افسر میدانی]] است که توسط برخی از نیروهای هوایی استفاده می‌شود، با منشأ [[نیروی هوایی سلطنتی]].<ref>{{cite web |url=http://www.raf.mod.uk/organisation/commissionedranks.cfm |title=Ranks and Badges of the Royal Air Force |access-date=2007-12-01 |year=2007 |publisher=[[نیروی هوایی سلطنتی]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606185144/http://www.raf.mod.uk/organisation/commissionedranks.cfm |archive-date=6 June 2011 |url-status=dead}}</ref> این رتبه توسط نیروهای هوایی بسیاری از [[اتحادیه مشترک‌المنافع]] استفاده می‌شود.

کاپیتان گروه بلافاصله بالاتر از [[فرمانده بال]] و بلافاصله پایین‌تر از [[کماندوی هوایی]] قرار دارد. این معمولاً معادل درجه [[ناخدا (درجه نظامی)]] در نیروی دریایی و [[سرهنگ]] در سایر نیروها است.

رتبه معادل در [[نیروی هوایی کمکی زنان]]، [[نیروی هوایی کمکی زنان استرالیا]]، [[نیروی هوایی سلطنتی زنان]] (تا سال ۱۹۶۸) و [[سرویس پرستاری نیروی هوایی سلطنتی پرنسس مری]] (تا سال ۱۹۸۰) «افسر گروه» بود.

== جستارهای وابسته ==
* [[افسر (نیروهای مسلح)|افسر]]

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Group_captain&oldid=1289698466|عنوان = Group captain|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۰ ژوئیه ۲۰۲۵}}

[[رده:درجه‌های نظامی اتحادیه کشورهای همسود]]
[[رده:درجه‌های نظامی استرالیا]]
[[رده:درجه‌های نظامی بنگلادش]]
[[رده:درجه‌های نظامی نیروی هوایی سلطنتی]]
[[رده:درجه‌های نیروی هوایی]]
[[رده:معرفی‌شده‌های ۱۹۱۹ (میلادی)]]

title: کاپیتان گروه ·

کشور: بریتانیا

شاخه خدمات: نیروی هوایی بریتانیا

تلخیص شده: Gp Capt

شکل گرفته: ۱ آوریل ۱۹۱۸

رتبه بالاتر بعدی: Air commodore

رتبه پایینتر بعدی: فرمانده بال

درجههای معادل: - Colonel (نیروی زمینی بریتانیا; سپاه تفنگداران دریایی سلطنتی) - Captain (نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا)


text:
# هرجا من میرم (ترانه)
«هرجا من میرم» تک‌آهنگی از گروه موسیقی پاپ راک وان‌ریپابلیک است که در ۱۳ مه ۲۰۱۶ منتشر شد.

title: هرجا من میرم (ترانه)

wikitext:
{{جعبه اطلاعات تک‌آهنگ
| نام =هرجا من میرم
| نوع =
| هنرمند = [[وان‌ریپابلیک]]
| آلبوم =
| جلد = OneRepublic - Wherever I Go.png
| حاشیه =
| پخش = {{Start date|2016|5|13}}
| ضبط =
| سبک =
| زمان ={{Duration|m=2|s=۴۹}}
| ناشر =
| تهیه‌کننده =
| تک‌آهنگ قبلی = [[من زندگی کردم]]''{{سخ}}(۲۰۱۴)
| این تک‌آهنگ = '''''هرجا من میرم'''''{{سخ}}(۲۰۱۶)
| تک‌آهنگ بعدی = [[Kids (OneRepublic song)|Kids]]''{{سخ}}(۲۰۱۶)
| متفرقه = {{External music video|{{YouTube|OXWrjWDQh7Q}}}}
}}
«'''هرجا من میرم'''» تک‌آهنگی از گروه موسیقی [[پاپ راک]] [[وان‌ریپابلیک]] است که در {{Start date|2016|5|13}} منتشر شد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wherever_I_Go_(song)&oldid=783668579|عنوان = Wherever I Go (song)|زبان =انگلیسی|بازیابی =۷ ژوئن ۲۰۱۷}}

{{موسیقی-خرد}}

[[رده:ترانه‌های ۲۰۱۶ (میلادی)]]
[[رده:ترانه‌های سروده شده توسط رایان تدر]]
[[رده:ترانه‌های وان‌ریپابلیک]]
[[رده:تک‌آهنگ‌های ۲۰۱۶ (میلادی)]]
[[رده:موزیک ویدئوها به کارگردانی جوزف کان]]
[[رده:تک‌آهنگ‌های اینترسکوپ رکوردز]]

title: ترانه وان‌ریپابلیک

تاریخ پخش: ۱۳ مه ۲۰۱۶

title: گاه‌نگاری تک‌آهنگ‌های وان‌ریپابلیک

«من زندگی کردم · (۲۰۱۴)»: «هرجا من میرم» · «Kids · (۲۰۱۶)»

title: موزیک ویدئو

موزیک ویدئو: ویدئو در یوتیوب


text:
# استرانگولاگالی
استرانگولاگالی (به ایتالیایی: Strangolagalli) یک کومونه در ایتالیا است که در استان فروزینونه واقع شده‌است. استرانگولاگالی ۱۰٫۵ کیلومتر مربع مساحت و ۲٬۵۴۴ نفر جمعیت دارد و ۲۳۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.

title: استرانگولاگالی

wikitext:
{{Infobox Italian comune
|name=استرانگولاگالی
|official_name=استرانگولاگالی
|native_name=
|image_skyline=Strangolagalli.jpg
|imagesize=
|image_alt=
|image_caption=
|image_shield=
|shield_alt=
|image_map=
|map_alt=
|map_caption=موقعیت استرانگولاگالی در نقشه
|pushpin_label_position=
|pushpin_map_alt=
|coordinates={{coord|41|36|N|13|29|E|type:city(2,552)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=
|region=[[لاتزیو]]
|province=[[استان فروزینونه]] (FR)
|frazioni=
|mayor_party=
|mayor=Giovanni Vincenzi
|area_footnotes=
|area_total_km2=۱۰٫۵
|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[مرکز ملی آمار (ایتالیا)]].</ref>
|population_total=۲۵۴۴
|population_as_of=۳۱ دسامبر ۲۰۱۰
|pop_density_footnotes=
|population_demonym=Strangolagallesi
|elevation_footnotes=
|elevation_m=۲۳۲
|twin1=
|twin1_country=
|saint=St. Michael the Archangel
|day=29 September
|postal_code=۰۳۰۲۰
|area_code=۰۷۷۵
|website={{official website|http://www.comune.strangolagalli.fr.it}}|footnotes=
}}
'''استرانگولاگالی''' (به [[زبان ایتالیایی|ایتالیایی]]: Strangolagalli) یک [[کومونه]] در [[ایتالیا]] است که در [[استان فروزینونه]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Strangolagalli&oldid=807215340 |عنوان=Strangolagalli|بازیابی  = |زبان=انگلیسی}}</ref> استرانگولاگالی ۱۰٫۵ [[کیلومتر مربع]] مساحت و ۲٬۵۴۴ نفر جمعیت دارد و ۲۳۲ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای ایتالیا]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌انبار-رده|Strangolagalli}}
{{استان فروزینونه}}

{{ایتالیا-خرد}}

[[رده:شهرها و شهرک‌ها در لاتزیو]]
[[رده:کومونه‌های استان فروزینونه]]

title: استرانگولاگالی

ناحیه: لاتزیو

استان / شهرستان: استان فروزینونه (FR)

title: حکومت

• شهردار: Giovanni Vincenzi

title: مساحت

• کل: ۱۰٫۵ کیلومتر مربع (۴٫۱ مایل مربع)

ارتفاع: ۲۳۲ متر (۷۶۱ فوت)

title: جمعیت (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰)

• کل: ۲۵۴۴

• تراکم: ۲۴۰/کیلومتر مربع (۶۳۰/مایل مربع)

اهلیتنام: Strangolagallesi

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)

• تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانه)

کد پستی: ۰۳۰۲۰

پیششماره تلفن: ۰۷۷۵

قدیس پشتیبان: St. Michael the Archangel

روز قدیس: 29 September

وبگاه: وبگاه رسمی


text:
# مسیه ۷۴
مسیه ۷۴(به انگلیسی: Messier 74) (یا NGC 628) یک کهکشان مارپیچی در صورت فلکی ماهی است. این کهکشان با ما حدودا ۳۲ میلیون سال نوری فاصله دارد و به عقیده برخی دشوار ترین جرم در اجرام مسیه برای رصد است.

title: مسیه ۷۴

wikitext:
{{Sky|01|36|41.8|+|15|47|01|30000000}}
{{جعبه کهکشان
| نام =[[اجرام مسیه|مسیه]] ۷۴
| تصویر = [[پرونده:Messier 74 by HST.jpg|250px]]
| زیرنویس = مسیه ۷۴
| سازنده =
| مبدا =[[J2000]]
| صورت =[[ماهی (صورت فلکی)|ماهی]]<ref name="sinnott1988">{{یادکرد|فصل= |کتاب=The Complete New General Catalogue and Index Catalogue of Nebulae and Star Clusters by J. L. E. Dreyer|ناشر= Sky Publishing Corporation and Cambridge University Press|شهر= |کوشش=   |ویرایش=   |سال= 1988 |شابک=0-933346-51-4 |نویسنده= R. W. Sinnott, editor|نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تاریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}} </ref>
| بعد ={{RA|01|36|41.8}}<ref name="ned"/>
| میل ={{DEC|+15|47|01}}<ref name="ned"/>
| z =657 [[کیلومتر|km]]/[[ثانیه|s]]<ref name="ned"/>
|فاصله =30 ± 6 [[سال نوری|Mly]]<ref name="hendryetal2005">{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر=  |شهر= |کوشش= |ویرایش=  |سال=|شابک=|نویسنده= M. A. Hendry, S. J. Smartt, J. R. Maund, A. Pastorello, L. Zampieri, S. Benetti, M. Turatto, E. Cappellaro, W. P. S. Meikle, R. Kotak, M. J. Irwin, P. G. Jonker, L. Vermaas, R. F. Peletier, H. van Woerden, K. M. Exter, D. L. Pollacco, S. Leon, S. Verley, C. R. Benn, G. Pignata|نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=906–926  |زبان=en |عنوان = A study of the Type II-P supernova 2003gd in M74 | پیوند = http://adsabs.harvard.edu/abs/2005MNRAS.359..906H |ژورنال= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |نشریه=|تاریخ= 2005 |دوره=359 |شماره=  |شاپا=   [[Digital object identifier|doi]]: [http://dx.doi.org/{{urlencode:10.1111/j.1365-2966.2005.08928.x}} {{#tag:nowiki|10.1111/j.1365-2966.2005.08928.x}}]}} </ref>
| نوع = SA(s)c<ref name="ned">{{یادکرد|فصل=|کتاب=|ناشر= |شهر= |کوشش= |ویرایش= Results for NGC 628 |سال=|شابک=|نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها=|ترجمه=|صفحه=  |زبان=en |عنوان = NASA/IPAC Extragalactic Database | پیوند = http://nedwww.ipac.caltech.edu/ |ژورنال= |نشریه= |تاریخ=  |دوره= |شماره= |شاپا=}} Retrieved on 2006-08-12. </ref>
| قدر ظاهری =10.0<ref name="ned"/>
| اندازه =10′.5 × 9′.5<ref name="ned"/>
| یادداشت =
| نام‌ها =[[کاتالوگ عمومی جدید|NGC]] 628, [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 1149, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 5974<ref name="ned"/>
}}
'''مسیه ۷۴'''{{انگلیسی|Messier 74}} (یا ''NGC 628'') یک [[کهکشان مارپیچی]] در صورت فلکی [[ماهی (صورت فلکی)|ماهی]] است. این کهکشان با ما حدودا ۳۲ میلیون [[سال نوری]] فاصله دارد و به عقیده برخی دشوار ترین جرم در [[اجرام مسیه]] برای رصد است.

== جستارهای وابسته ==
{{ویکی‌انبار|Messier 74}}
* [[ان‌جی‌سی ۳۱۸۴]] - ''کهکشان همسان''
* [[مسیه ۱۰۱]] - ''کهکشان همسان''
* [[کهکشان گرداب]] - ''کهکشان همسان''
* {{ویکی‌آسمان|en=Messier 74}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.seds.org/messier/m/m074.html Spiral Galaxy M74 @ SEDS Messier pages]

== منابع ==

{{پانویس}}
{{اجرام مسیه}}

{{ان‌جی‌سی۱۰}}
[[رده:اجرام ان‌جی‌سی]]
[[رده:اجرام پی‌جی‌سی]]
[[رده:اجرام مسیه|۰۷۴]]
[[رده:اجرام یوجی‌سی]]
[[رده:صورت فلکی ماهی]]
[[رده:کهکشان‌ها]]
[[رده:کهکشان‌های مارپیچی]]
[[رده:کهکشان‌های مارپیچی بدون میله]]

title: اطلاعات رصدی (J2000 مبدا)

صورت فلکی: ماهی

فاصله: 30 ± 6 Mly

title: ویژگی‌ها

title: نام‌های دیگر


text:
# بخش مرکزی شهرستان بن
بخش مرکزی شهرستان بن یکی از دو بخش شهرستان بن در استان چهارمحال و بختیاری ایران است. بخش مرکزی در دی ماه سال ۱۳۹۱ با تصویب هیئت وزیران ایجاد گردید.

## تقسیمات کشوری
- بخش مرکزی شهرستان بن
  - دهستان حومه
  - دهستان وردنجان

شهرها : بن ، وردنجان

## بخشدار
در شهریور ۱۳۹۳ مهدی سلیمانی به عنوان بخشدار منصوب گردید.
سپس در خرداد ١٣٩٤ فرهاد ظفريان بعنوان بخشدار بعدي معرفي گرديد.سید روح الله مرتضوی،بخشدار فعلی بخش مرکزی است.

## جمعیت
جمعیت این بخش افزون بر۳۸۰۱۸ نفر می باشد.

title: بخش مرکزی شهرستان بن

wikitext:
{{جعبه بخش ایران
|نام‌رسمی= بخش مرکزی شهرستان بن
|روی‌نقشه=
|عرض‌جغرافیایی=
|طول‌جغرافیایی=
|تصویر=
|اندازه‌تصویر=
|برچسب‌تصویر=
|استان=چهارمحال و بختیاری
|شهرستان = بن
|مرکز= [[بن]]
|بخشدار=سید روح الله مرتضوی
|نام‌های‌قدیمی=
|جمعیت=۳۸٬۰۱۸ نفر ([[سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۴۰۳)|۱۴۰۳]])
|مذهب= [[شیعه]]
|مساحت=
|ارتفاع=
|میانگین‌دما=
|میانگین‌بارش‌سالانه=
|شمارروزهای‌یخبندان=
|سال‌بخش‌شدن=[[۱۳۹۱]] خورشیدی
|شهرها=بن و وردنجان|دهستان‌ها=دهستان حومه ، دهستان وردنجان}}
'''بخش مرکزی شهرستان بن''' یکی از دو بخش [[شهرستان بن]] در [[استان چهارمحال و بختیاری]] ایران است. بخش مرکزی در دی ماه سال ۱۳۹۱ با تصویب هیئت وزیران ایجاد گردید.
<ref>{{یادکرد وب|عنوان=7 شهرستان به تقسیمات کشوری اضافه شد|نشانی=https://www.ilna.ir/بخش-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-89/34658-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA|وبگاه=خبرگزاری ایلنا|بازبینی=2022-11-13|کد زبان=fa}}</ref>
<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=106&Id=223430%2F |title=پایگاه اطلاع رسانی دولت |accessdate=۱۴ اکتبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151027003041/http://dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=106 |archivedate=۲۷ اکتبر ۲۰۱۵ |dead-url=yes }}</ref>
<ref>[http://www.rooznamehrasmi.ir/laws/ShowLaw.aspx?Code=479/ روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران]</ref>

== تقسیمات کشوری ==
* '''بخش مرکزی شهرستان بن'''
** [[دهستان حومه (بن)|دهستان حومه]]
** [[دهستان وردنجان]]
شهرها : [[بن (چهارمحال و بختیاری)|بن]] ، [[وردنجان]]

== بخشدار ==
در شهریور ۱۳۹۳ '''مهدی سلیمانی''' به عنوان بخشدار منصوب گردید.<ref>{{یادکرد وب |url=http://www7.irna.ir/fa/News/81299258/ |title=خبرگزاری ایرنا |accessdate=۲۹ سپتامبر ۲۰۱۴ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222133750/http://www7.irna.ir/fa/News/81299258/ |archivedate=۲۲ دسامبر ۲۰۱۵ |dead-url=yes }}</ref>
سپس در خرداد ١٣٩٤ فرهاد ظفريان بعنوان بخشدار بعدي معرفي گرديد.سید روح الله مرتضوی،بخشدار فعلی بخش مرکزی است.

== جمعیت ==
جمعیت این بخش افزون بر۳۸۰۱۸ نفر می باشد.

== پانویس ==
{{پانویس}}

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست بخش‌های ایران]]

{{شهرستان بن}}
{{استان چهارمحال و بختیاری}}

[[رده:بخش‌های شهرستان بن|مرکزی شهرستان بن]]
[[رده:شهرستان بن]]

title: اطلاعات کلی

کشور: ایران

استان: چهارمحال و بختیاری

شهرستان: بن

مرکز بخش: بن

شهرها: بن و وردنجان

دهستانها: دهستان حومه ، دهستان وردنجان

سال تأسیس: ۱۳۹۱ خورشیدی

title: مردم

جمعیت: ۳۸٬۰۱۸ نفر (۱۴۰۳)


text:
# حشره‌خوار ایتالیایی
 حشره‌خوار ایتالیایی (نام علمی: Sorex samniticus) نام یک گونه از سرده حشره‌خوارهای دم‌دراز است.

title: حشره‌خوار ایتالیایی

wikitext:
{{Taxobox
| name = حشره‌خوار ایتالیایی
| status = lc
| status_system = IUCN
| status_ref =
| image =
| image_caption = حشره‌خوار ایتالیایی، ''Sorex samniticus''
| fossil_range =
| regnum =[[جانوران]]
| phylum =[[طنابداران]]
| classis =[[پستانداران]]
| ordo = [[حشره‌خوارسانان]]
| familia = [[حشره‌خوار]]
| genus = [[حشره‌خوارهای دم‌دراز]]
| species = '''''S. samniticus'''''
| binomial = ''Sorex samniticus''
| range_map = Apennine Shrew area.png
}}
''' حشره‌خوار ایتالیایی''' {{علمی|Sorex samniticus}} نام یک [[گونه (زیست‌شناسی)|گونه]] از [[سرده]] [[حشره‌خوارهای دم‌دراز]] است.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Apennine_shrew&redirect=no&oldid=604681182|عنوان = Apennine shrew|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۱ سپتامبر ۲۰۱۴}}
== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده}}

{{زیست‌شناسی-خرد}}

[[رده:پستانداران اروپا]]
[[رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۹۲۶ (میلادی)]]
[[رده:حشره‌خوارهای دم‌دراز]]
[[رده:زیاگان بومی ایتالیا]]
[[رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های کمترین نگرانی]]

title: وضعیت حفاظت

وضعیت حفاظت: · کمترین نگرانی (IUCN 3.1)

title: رده‌بندی علمی

فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران

رده: پستانداران

راسته: حشره‌خوارسانان

تیره: حشره‌خوار

سرده: حشره‌خوارهای دم‌دراز

گونه: S. samniticus

title: نام دوبخشی

نام دوبخشی: Sorex samniticus ·


text:
# برج چشمه مولید
برج چشمه مولید مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان بیرجند، روستای چشمه مولید واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۷۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

title: برج چشمه مولید

wikitext:
{{جعبه اطلاعات جای‌های تاریخی ایران
| نام              = برج چشمه مولید
| روی‌نقشه          = آری
| عرض‌جغرافیایی     =
| طول‌جغرافیایی     =
| تصویر            =
| اندازه تصویر     = 250
| عنوان تصویر      =
| استان            =[[استان خراسان جنوبی]]
| شهرستان          =[[شهرستان بیرجند]]
| بخش              =
| نام محلی         =
| نام‌های دیگر      =
| نام‌های قدیمی     =
| نوع بنا          =
| سال‌های مرمت      =
| کاربری           = [[برج (ساختمان)|برج]]، [[چشمه]]
| کاربری کنونی     =
| دیرینگی          = [[دوره صفوی]]
| شماره ثبت        = ۴۷۹۳
| تاریخ ثبت ملی    = {{جلالی حروف|۱۹|۱۲|۱۳۸۰|پیوند=نه}}
| دوره ساخت اثر    = [[دوره صفوی]]
| بانی اثر         =
| مالک اثر         =
| مالک فعلی اثر    =
| شماره ثبت یونسکو =
| تاریخ ثبت یونسکو =
| امکان بازدید     =
| شماره تلفن       =
| وبگاه            =
| پانویس           =
}}'''برج چشمه مولید''' مربوط به [[دوره صفوی]] است و در [[شهرستان بیرجند]]، روستای چشمه مولید واقع شده و این اثر در تاریخ {{جلالی حروف|۱۹|۱۲|۱۳۸۰|پیوند=نه}} با شمارهٔ ثبت ۴۷۹۳ به‌عنوان یکی از [[فهرست آثار ملی ایران|آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده است.<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://iranshahrpedia.com/static/view/page/cultural-heritage-reports |عنوان=دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر |نشانی بایگانی=https://web.archive.org/web/20191006234339/http://iranshahrpedia.com/docs/Asar-e%20Sabti%20(Up%20to%2026666)%20(Version%2090%2008%2029).zip |تاریخ بایگانی=۶ اکتبر ۲۰۱۹|ناشر=وزارت راه و شهرسازی |تاریخ بازدید=۱۰ اکتبر ۲۰۱۹ |پیوند مرده=خیر}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[آثار ملی ایران]]
* [[سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری]]

== منابع ==
{{پانویس}}
{{آثار باستانی ایران-خرد}}

[[رده:آثار دوره صفویان در شهرستان بیرجند]]
[[رده:برج‌های تاریخی شهرستان بیرجند]]
[[رده:چشمه‌های تاریخی شهرستان بیرجند]]

title: برج چشمه مولید

نام: برج چشمه مولید

استان: استان خراسان جنوبی

شهرستان: شهرستان بیرجند

title: اطلاعات اثر

کاربری: برج، چشمه

دیرینگی: دوره صفوی

دورهٔ ساخت اثر: دوره صفوی

title: اطلاعات ثبتی

شمارهٔ ثبت: ۴۷۹۳

تاریخ ثبت ملی: ۱۹ اسفند ۱۳۸۰


text:
# مکسول تیلور
مکسول تیلور (انگلیسی: Maxwell D. Taylor; ۲۶ اوت ۱۹۰۱ – ۱۹ آوریل ۱۹۸۷) ژنرال نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا بود، که در فاصله سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۹ به‌عنوان بیستمین رئیس ستاد نیروی زمینی آمریکا فعالیت می‌کرد و از ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ پنجمین رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا بود.
تیلور فعالیت نظامی را از سال ۱۹۲۲ در سپاه مهندسی ارتش ایالات متحده آغاز کرد، از ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۵ فرماندهی لشکر ۱۰۱ هوابرد را برعهده داشت، در فاصله سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۹ فرمانده آکادمی نظامی ایالات متحده و از ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳ معاون عملیات نیروی زمینی آمریکا بود و از ۱۹۵۳ تا ۱۹۵۵ به‌عنوان فرمانده ارتش هشتم ایالات متحده آمریکا فعالیت می‌کرد. وی از ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۵ سفیر ایالات متحده در ویتنام جنوبی بود و از ۱۹۶۸ تا ۱۹۶۹ ریاست هیئت مشاوران اطلاعاتی رئیس‌جمهور را برعهده داشت.
او در جنگ جهانی دوم (کارزار ایتالیا،  عملیات اورلرد، عملیات مارکت گاردن، نبرد آردن، نبرد باستون و اشغال ژاپن)، جنگ کره و جنگ ویتنام حضور داشت و در سال ۱۹۶۴ پس از ۴۲ سال خدمت، از نیروهای مسلح آمریکا بازنشسته شد.

title: مکسول تیلور

wikitext:
{{Infobox officeholder
| image               = Maxwell D Taylor official portrait.jpg
| caption             =
| office              = رئیس هیئت مشاوران اطلاعاتی رئیس‌جمهور
| president           = [[لیندون بی. جانسون]]{{سخ}}[[ریچارد نیکسون]]
| term_start          = ۲۹ فوریه ۱۹۶۸
| term_end            = ۱ مه ۱۹۷۰
| predecessor         = کلارک کلیفورد
| successor           = جورج ویلان اندرسون
| office1             = سفیر ایالات متحده در ویتنام جنوبی
| president1          = [[لیندون بی. جانسون]]
| term_start1         = ۱۴ ژوئیه ۱۹۶۴
| term_end1           = ۳۰ ژوئیه ۱۹۶۵
| predecessor1        = [[هنری کابوت لاج، جونیور]]
| successor1          = [[هنری کابوت لاج، جونیور]]
| office2             = [[رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا]]
| president2          = [[جان اف. کندی]]{{سخ}}[[لیندون بی. جانسون]]
| term_start2         = ۱ اکتبر ۱۹۶۲
| term_end2           = ۱ ژوئیه ۱۹۶۴
| predecessor2        = [[لیمن لمنیتزر]]
| successor2          = [[ارل ویلر]]
| office3             = [[رئیس ستاد نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا]]
| president3          = [[دوایت آیزنهاور]]
| deputy3             = [[لیمن لمنیتزر]]
| term_start3         = ۳۰ ژوئن ۱۹۵۵
| term_end3           = ۳۰ ژوئن ۱۹۵۹
| predecessor3        = [[متیو ریجوی]]
| successor3          = [[لیمن لمنیتزر]]
| office4             = [[فرماندهی سازمان ملل]]
| president4          = [[دوایت آیزنهاور]]
| deputy4             = [[لیمن لمنیتزر]]
| term_start4         = ۱ آوریل ۱۹۵۵
| term_end4           = ۵ ژوئن ۱۹۵۵
| predecessor4        = جان ای. هال
| successor4          = [[لیمن لمنیتزر]]
| office5             = فرمانده [[آکادمی نظامی ایالات متحده]]
| term_start5         = ۴ سپتامبر ۱۹۴۵
| term_end5           = ۲۸ ژانویه ۱۹۴۹
| predecessor5        = فرانسیس بودیچ ویلبی
| successor5          = برایانت مور
| birth_name          = ماکسول داونپورت تیلور
| birth_date          = {{تاریخ تولد|۱۹۰۱|۸|۲۶|df=y}}
| birth_place         = [[کیتس ویل (میزوری)]], [[میزوری]]
| death_date          = {{تاریخ مرگ و سن|۱۹۸۷|۴|۱۹|۱۹۰۱|۸|۲۶|df=y}}
| death_place         = [[واشینگتن، دی.سی.]]
| education           = [[آکادمی نظامی ایالات متحده]] ([[کارشناسی علوم]])
| allegiance          = [[ایالات متحده آمریکا]]
| branch              = [[نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا]]
| serviceyears        = ۱۹۲۲–۱۹۵۹{{سخ}}۱۹۶۱–۱۹۶۴
| rank                = [[ژنرال (ایالات متحده)|ژنرال]]
| unit                = [[سپاه مهندسی ارتش ایالات متحده]]
| commands            = [[رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا]]{{سخ}}[[رئیس ستاد نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا]]{{سخ}}[[آکادمی نظامی ایالات متحده]]{{سخ}}[[لشکر ۱۰۱ هوابرد]]
| battles             = {{Tree list}}
* [[جنگ جهانی دوم]]
** [[کارزار ایتالیا (جنگ جهانی دوم)|کارزار ایتالیا]]
*** [[تهاجم متفقین به سیسیل]]
*** [[حمله متفقین به ایتالیا]]
** [[عملیات اورلرد]]
** [[عملیات مارکت گاردن]]
** [[نبرد آردن]]
*** [[نبرد باستون]]
** [[اشغال ژاپن]]
* [[جنگ کره]]
* [[جنگ ویتنام]]
{{Tree list/end}}
| mawards             = [[صلیب خدمات برجسته (ایالات متحده)]]{{سخ}}[[نشان خدمات برجسته (ارتش آمریکا)]] (۴){{سخ}}[[ستاره نقره‌ای]] (۲){{سخ}}[[لژیون افتخار]]{{سخ}}[[نشان ستاره برنزی]]{{سخ}}[[پرپل هارت]]
}}
'''مکسول تیلور''' ({{lang-en| Maxwell D. Taylor}}; {{birth date|1901|8|26}} – {{death date|1987|4|19|1901|8|26}}) [[ژنرال (ایالات متحده)|ژنرال]] [[نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا]] بود، که در فاصله سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۹ به‌عنوان بیستمین [[رئیس ستاد نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا|رئیس ستاد نیروی زمینی آمریکا]] فعالیت می‌کرد و از ۱۹۶۲ تا ۱۹۶۴ پنجمین [[رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا|رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا]] بود.

تیلور فعالیت نظامی را از سال ۱۹۲۲ در [[سپاه مهندسی ارتش ایالات متحده]] آغاز کرد، از ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۵ فرماندهی [[لشکر ۱۰۱ هوابرد]] را برعهده داشت، در فاصله سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۹ فرمانده [[آکادمی نظامی ایالات متحده]] و از ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۳ معاون عملیات نیروی زمینی آمریکا بود و از ۱۹۵۳ تا ۱۹۵۵ به‌عنوان فرمانده [[ارتش هشتم ایالات متحده آمریکا]] فعالیت می‌کرد. وی از ۱۹۶۴ تا ۱۹۶۵ سفیر ایالات متحده در ویتنام جنوبی بود و از ۱۹۶۸ تا ۱۹۶۹ ریاست هیئت مشاوران اطلاعاتی رئیس‌جمهور را برعهده داشت.

او در [[جنگ جهانی دوم]] ([[کارزار ایتالیا (جنگ جهانی دوم)|کارزار ایتالیا]]،  [[عملیات اورلرد]]، [[عملیات مارکت گاردن]]، [[نبرد آردن]]، [[نبرد باستون]] و [[اشغال ژاپن]])، [[جنگ کره]] و [[جنگ ویتنام]] حضور داشت و در سال ۱۹۶۴ پس از ۴۲ سال خدمت، از نیروهای مسلح آمریکا بازنشسته شد.

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Maxwell_D._Taylor&redirect=no&oldid=604376504|عنوان = Maxwell D. Taylor|زبان =انگلیسی|بازیابی =۳۰ آوریل ۲۰۱۴}}
* {{یادکرد وب| نشانی= http://www.freebase.com/m/01z84r| عنوان= Maxwell D. Taylor| بازبینی= ۳۰ آوریل ۲۰۱۴| archiveurl= https://web.archive.org/web/20141012212925/http://www.freebase.com/m/01z84r| archivedate= ۱۲ اکتبر ۲۰۱۴| dead-url= yes}}
{{-}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده}}

{{افراد-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:تیلور، مکسول}}
[[رده:افراد جنگ جهانی دوم اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:افراد جنگ ویتنام اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:افراد در عملیات اورلرد]]
[[رده:اهالی شهرستان چاریتون، میزوری]]
[[رده:اهالی کیتس ویل، میزوری]]
[[رده:پرسنل ارتش آمریکا در جنگ جهانی دوم]]
[[رده:خاک‌سپاری‌ها در گورستان ملی آرلینگتون]]
[[رده:دارندگان لژیون دونور]]
[[رده:دانش‌آموختگان آکادمی نظامی ایالات متحده]]
[[رده:درگذشتگان ۱۹۸۷ (میلادی)]]
[[رده:درگذشتگان به علت بیماری نورون حرکتی]]
[[رده:دریافت‌کنندگان ستاره نقره‌ای]]
[[رده:دریافت‌کنندگان صلیب خدمات برجسته (ایالات متحده)]]
[[رده:دریافت‌کنندگان مدال پرپل هارت]]
[[رده:دریافت‌کنندگان مدال ستاره برنزی]]
[[رده:دریافت‌کنندگان نشان خدمات برجسته (ارتش آمریکا)]]
[[رده:دریافت‌کنندگان نشان خدمات برجسته (ایالات متحده آمریکا)]]
[[رده:دریافت‌کننده مدال دلیری نیروهای نظامی ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:دیپلمات‌های جنگ سرد]]
[[رده:رئیسان ستاد مشترک ارتش آمریکا]]
[[رده:زادگان ۱۹۰۱ (میلادی)]]
[[رده:ستاد مشترک ارتش (ایالات متحده)]]
[[رده:سفیران ایالات متحده آمریکا در ویتنام جنوبی]]
[[رده:سفیران ایالات متحده آمریکا در ویتنام]]
[[رده:فرماندهی ستاد مشترک ارتش (ایالات متحده)]]
[[رده:کارکنان دولت جانسون، لیندون]]
[[رده:کارکنان دولت کندی]]
[[رده:کارکنان دولت نیکسون]]
[[رده:گیرندگان نشان صلیب جنگ فرانسه]]
[[رده:نظامیان اهل میسوری]]
[[رده:نظامیان ایالات متحده آمریکا در جنگ کره]]

title: رئیس هیئت مشاوران اطلاعاتی رئیس‌جمهور

رئیس هیئت مشاوران اطلاعاتی رئیسجمهور: دوره مسئولیت · ۲۹ فوریه ۱۹۶۸ – ۱ مه ۱۹۷۰

رئیسجمهور: لیندون بی. جانسون · ریچارد نیکسون

پس از: کلارک کلیفورد

پیش از: جورج ویلان اندرسون

title: سفیر ایالات متحده در ویتنام جنوبی

سفیر ایالات متحده در ویتنام جنوبی: دوره مسئولیت · ۱۴ ژوئیه ۱۹۶۴ – ۳۰ ژوئیه ۱۹۶۵

رئیسجمهور: لیندون بی. جانسون

پس از: هنری کابوت لاج، جونیور

پیش از: هنری کابوت لاج، جونیور

رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا: دوره مسئولیت · ۱ اکتبر ۱۹۶۲ – ۱ ژوئیه ۱۹۶۴

رئیسجمهور: جان اف. کندی · لیندون بی. جانسون

پس از: لیمن لمنیتزر

پیش از: ارل ویلر

رئیس ستاد نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا: دوره مسئولیت · ۳۰ ژوئن ۱۹۵۵ – ۳۰ ژوئن ۱۹۵۹

رئیسجمهور: دوایت آیزنهاور

قائممقام: لیمن لمنیتزر

پس از: متیو ریجوی

پیش از: لیمن لمنیتزر

title: فرماندهی سازمان ملل

فرماندهی سازمان ملل: دوره مسئولیت · ۱ آوریل ۱۹۵۵ – ۵ ژوئن ۱۹۵۵

رئیسجمهور: دوایت آیزنهاور

قائممقام: لیمن لمنیتزر

پس از: جان ای. هال

پیش از: لیمن لمنیتزر

title: فرمانده آکادمی نظامی ایالات متحده

فرمانده آکادمی نظامی ایالات متحده: دوره مسئولیت · ۴ سپتامبر ۱۹۴۵ – ۲۸ ژانویه ۱۹۴۹

پس از: فرانسیس بودیچ ویلبی

پیش از: برایانت مور

title: اطلاعات شخصی

زاده: ماکسول داونپورت تیلور · ۲۶ اوت ۱۹۰۱ · کیتس ویل (میزوری), میزوری

درگذشته: ۱۹ آوریل ۱۹۸۷ (۸۵ سال) · واشینگتن، دی.سی.

تحصیلات: آکادمی نظامی ایالات متحده (کارشناسی علوم)

title: خدمات نظامی

وفاداری: ایالات متحده آمریکا

خدمت/شاخه: نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا

سالهای خدمت: ۱۹۲۲–۱۹۵۹ · ۱۹۶۱–۱۹۶۴

درجه: ژنرال

یگان: سپاه مهندسی ارتش ایالات متحده

فرمانده: رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح ایالات متحده آمریکا · رئیس ستاد نیروی زمینی ایالات متحده آمریکا · آکادمی نظامی ایالات متحده · لشکر ۱۰۱ هوابرد

جنگها/عملیات: - جنگ جهانی دوم - کارزار ایتالیا - تهاجم متفقین به سیسیل - حمله متفقین به ایتالیا - عملیات اورلرد - عملیات مارکت گاردن - نبرد آردن - نبرد باستون - اشغال ژاپن - جنگ کره - جنگ ویتنام

جوایز: صلیب خدمات برجسته (ایالات متحده) · نشان خدمات برجسته (ارتش آمریکا) (۴) · ستاره نقره‌ای (۲) · لژیون افتخار · نشان ستاره برنزی · پرپل هارت