text:
# مقاومت مالیاتی در ایالات متحده
مقاومت مالیاتی در ایالات متحده حداقل از زمان استعمار به این‌سو انجام شده و نقش مهمی را در تاریخ آمریکا ایفا کرده‌است.
مقاومت مالیاتی امتناع از پرداخت مالیات است، معمولاً به وسیله دورزدن نورم‌های قانونی تعیین شده به عنوان ابزاری برای اعتراض، مقاومت بدون استفاده از خشونت یا مخالفت با خدمت سربازی. مقاومت مالیاتی تاکتیک اصلی انقلاب آمریکا بوده و در بسیاری از مبارزات آمریکا از دوران استعمار تا امروز نقش داشته‌است.
علاوه بر این، فلسفه مقاومت مالیاتی، از اصل «نفی مالیات بدون نمایندگی» که به عنوان بنیانی برای انقلاب عمل کرد تا ادعای وجدان فردی در نافرمانی مدنی هنری دیوید ثورو، یکی از صفحه‌های مهم فلسفه‌سیاسی آمریکا بوده‌است.

## نظریه
این نظریه که «نفی مالیات بدون نمایندگی»، هرچند از آمریکا نشأت نگرفته‌است، اغلب با انقلاب آمریکا مرتبط است، که این شعار در آن وظیفه قدرتمندی را ایفا کرد. امروز نیز یک فریاد تجمع برای شورش‌های مالیاتی است. نظریه نافرمانی مدنی آمریکایی هنری دیوید ثورو ثابت کرده‌است که بسیار تأثیرگذار بوده. امروزه تأثیر آن به موضع‌گیری‌ها و کمپاین‌های مقاومت مالیاتی محدود نمی‌شود، بلکه دربرگیرنده هر گونه امتناع از اطاعت از قوانین ناعادلانه است. این‌ها از جمله نظریه‌های مقاومت مالیاتی هستند که رنگ و بوی خاص آمریکایی به خود گرفته‌اند و مقاومت مالیاتی و کمپاین‌های مقاومت مالیاتی آمریکایی را به حرکت آورده و الهام بخشیده‌اند.

### نفی مالیات بدون نمایندگی
در فلسفه سیاسی انگلستان در اواخر قرن هجدهم میلادی، این نظریه برجسته‌ای بود که برای این‌که یک حاکمیت بر جمعیتی مالیات وضع کند، جمعیت یاد شده باید در قانون‌گذاری نماینده داشته باشند که اختیار وضع مالیاتی خود را داشته باشند. این نظریه در قالب شعار «نفی مالیات بدون نمایندگی» (عبارات مشابه به آن) بدیهی شد.
از آن‌جایی که مستعمرات آمریکایی در پارلمان بریتانیا نماینده نداشتند، این اصل به یک بستر مفید برای شورشیان استعماری تبدیل شد تا طغیان خود را در برابر مالیات مستقیم که توسط ولیعهد وضع شده بود، توجیه نمایند.
شعار «نفی مالیات بدون نمایندگی» بعداً در استدلال‌های مقاومت مالیاتی توسط آفریقایی–آمریکایی‌ها و زنان مطرح گردید، چون آن‌ها حق رأی یا کار در بخش قانون‌گذاری نداشتند. شعار یادشده همچنین امروز هم توسط شهرستان کلمبیا به عنوان بخشی از شکایت ساکنان آن به دلیل فقدان نماینده (رای‌دهنده) در کنگره، استفاده می‌شود.
این عبارت در تفکر آمریکایی آنقدر ارز قوی دارد که امروز در زمینه مباحثات مالیاتی که ارتباط چندانی با نمایندگی قانونی ندارند، مکرراً استفاده می‌شود. حداقل به‌شکلی که مخاطبان اصلی این عبارت آن را بفهمند: به‌طور مثال، این شکایات که نمایندگان کنگره تنها تعدادی از منافع خاص را نمایندگی می‌کنند یا این‌که شاکی حس می‌کند دیدگاه او در بحث‌ها یا اقدامات قانونی ارائه نشده‌است.

### نافرمانی مدنی
مقاله سال ۱۸۴۹ میلادی هنری دیوید ثورو، مقاومت در برابر دولت مدنی–که امروزه از آن به عنوان نافرمانی مدنی یاد می‌شود، بخشی از اصول فلسفه‌سیاسی آمریکا است. این نافرمانی به دلیل امتناع ثورو از پرداخت مالیات نظرسنجی به دلیل عدم تمایل به حمایت از دولتی بود که بردگی آمریکایی‌ها را به اجرا درمی‌آورد و آنچه او احساس می‌کرد یک جنگ غیرمنصفانه در برابر مکزیک بود.
ثورو استدلال می‌نمود که اطاعت از دولت اغلب نامناسب است و مردم باید به‌جای استفاده از قانون به عنوان عصا، وجدان خود را توسعه دهند و به آن اعتماد نمایند.
فلسفه ثورو الهام بخش بسیاری از مخالفان مالیات بوده‌است، مخصوصاً آن‌هایی که به‌صورت انفرادی (نه به عنوان بخشی از اعتصاب مالیاتی یا سایر جنبش‌های بزرگ) و با انگیزه مخالفت با خدمت سربازی عمل کرده‌اند.

### مخالفت با خدمت سربازی به مالیات نظامی
این نظریه زمانیکه مالیه دهندگان برای عملکرد و مطالبات دولت، مالیات پرداخت می‌کنند، در اعمال دولت خود شریک می‌شوند و بنابراین باید اقدامات دولت را مورد بررسی قرار دهند. در صورتی که دولت شدیداً غیراخلاقی عمل می‌کند از پرداخت مالیات امتناع ورزند، در جنگ مقاومت مالیاتی که توسط کوئیکرهای آمریکایی از دوران استعمال اعمال می‌شد، کلیدی است. همچنین یک مبنای مهم فلسفی را برای سایر مخالفان مذهبی و سکولار مالیات جنگ آمریکایی تا امروز شکل می‌دهد.
مخالفان مالیات جنگ در ایالات متحده این ایده را مطرح کردند که مخالفت با خدمت سربازی از مالیات نظامی باید یک حق محافظت شده قانون باشد: یعنی مالیه دهندگانی که از لحاظ اخلاقی با ایفای نقش در جنگ مخالف هستند، نباید مجبور شوند تا جنگ را تأمین مالی نمایند، درست همانگونه که دولت‌ها اجازه می‌دهند چنین افرادی از خدمت سربازی اجتناب ورزند.
این نظریه توسط افرادی گسترش یافته‌است، که با سایر جوانب بودجه دولتی مخالف هستند. برخی از آن‌ها به این دلیل که بخشی از هزینه‌های بهداشتی دولت به مؤسساتی می‌رود تا سقط جنین را فراهم کنند، از پرداخت مالیات خودداری کرده‌اند. تعدادی از آمیش‌ها به دلایل وجدانی از پرداخت مالیات به برنامه‌های بیمه اجتماعی دولت اجتناب ورزیده‌اند.

### مالیات به عنوان دزدی
این نظریه که مالیات از نظر اخلاقی از دزدی قابل تمایز نیست، یکی از عناصر اصلی تفکر آنارشیستی و (اغلب) آزادی‌خواهانه آمریکایی است. فیلسوف آنارشیست آمریکایی لیساندر اسپونر این موضوع را چنین بیان می‌کند:
مالیات بدون رضایت زمانیکه علیه یک نفر اجرا می‌شود، به همان اندازه دزدی است که بر علیه میلیون‌ها نفر اجرا شود… گرفتن پول یک فرد بدون رضایت او وقتی که توسط میلیون‌ها فرد به‌صورت هماهنگ که خود را دولت می‌نامند، انجام شود. نیز به همان اندازه دزدی است که توسط یک فرد که به مسئولیت خود عمل کرده و خود را صاحب بزرگراه می‌داند، انجام شود. نه اعداد دخیل در این عمل و نه شخصیت‌های متفاوتی که به عنوان پوششی برای عمل در نظر گرفته می‌شوند، ماهیت عمل را تغییر نمی‌دهند.— Lysander Spooner، No Treason: The Constitution of No Authority (1869)
پلتفورم اصلی حزب لیبرتارین ایالات متحده (۱۹۷۲ میلادی) موافقت کرد، که مالیات همیشه نقض حقوق افراد بوده‌است:
از آن‌جایی که ما معتقدیم هرشخص حق دارد، ثمره کار خود را بردارد. با تمام فعالیت‌های دولتی که شامل جمع‌آوری اجباری پول یا کالا از شهروندان با نقض حقوق فردی آن‌ها است، مخالفیم. مخصوصاً، ما نهایتاً لغو تمام مالیات را حمایت می‌کنیم. ما از یک سیستم هزینه‌های داوطلبانه برای خدمات ارائه شده به عنوان روشی برای تأمین مالی دولت در یک جامعه آزاد حمایت می‌کنیم.

title: مقاومت مالیاتی در ایالات متحده

wikitext:
'''مقاومت مالیاتی در ایالات متحده''' حداقل از زمان استعمار به این‌سو انجام شده و نقش مهمی را در [[تاریخ ایالات متحده آمریکا|تاریخ آمریکا]] ایفا کرده‌است.

[[مقاومت مالیاتی]] امتناع از پرداخت مالیات است، معمولاً به وسیله دورزدن نورم‌های قانونی تعیین شده به عنوان ابزاری برای [[اعتراض]]، [[مقاومت بدون استفاده از خشونت]] یا مخالفت با خدمت سربازی. مقاومت مالیاتی تاکتیک اصلی [[انقلاب آمریکا]] بوده و در بسیاری از مبارزات آمریکا از دوران استعمار تا امروز نقش داشته‌است.

علاوه بر این، فلسفه مقاومت مالیاتی، از اصل «[[نفی مالیات بدون نمایندگی]]» که به عنوان بنیانی برای انقلاب عمل کرد تا ادعای وجدان فردی در ''نافرمانی مدنی'' [[هنری دیوید ثورو]]، یکی از صفحه‌های مهم فلسفه‌سیاسی آمریکا بوده‌است.

== نظریه ==
این نظریه که «نفی مالیات بدون نمایندگی»، هرچند از آمریکا نشأت نگرفته‌است، اغلب با انقلاب آمریکا مرتبط است، که این شعار در آن وظیفه قدرتمندی را ایفا کرد. امروز نیز یک فریاد تجمع برای شورش‌های مالیاتی است. نظریه [[نافرمانی مدنی]] آمریکایی هنری دیوید ثورو ثابت کرده‌است که بسیار تأثیرگذار بوده. امروزه تأثیر آن به موضع‌گیری‌ها و کمپاین‌های مقاومت مالیاتی محدود نمی‌شود، بلکه دربرگیرنده هر گونه امتناع از اطاعت از قوانین ناعادلانه است. این‌ها از جمله نظریه‌های مقاومت مالیاتی هستند که رنگ و بوی خاص آمریکایی به خود گرفته‌اند و مقاومت مالیاتی و کمپاین‌های مقاومت مالیاتی آمریکایی را به حرکت آورده و الهام بخشیده‌اند.

=== نفی مالیات بدون نمایندگی ===
{{اصلی|نفی مالیات بدون نمایندگی}}
در [[فلسفه سیاسی]] انگلستان در اواخر قرن هجدهم میلادی، این نظریه برجسته‌ای بود که برای این‌که یک حاکمیت بر جمعیتی مالیات وضع کند، جمعیت یاد شده باید در قانون‌گذاری نماینده داشته باشند که اختیار وضع مالیاتی خود را داشته باشند. این نظریه در قالب شعار «نفی مالیات بدون نمایندگی» (عبارات مشابه به آن) بدیهی شد.

از آن‌جایی که مستعمرات آمریکایی در پارلمان بریتانیا نماینده نداشتند، این اصل به یک بستر مفید برای شورشیان استعماری تبدیل شد تا طغیان خود را در برابر مالیات مستقیم که توسط ولیعهد وضع شده بود، توجیه نمایند.<ref>{{cite book|last=Smith|first=Daniel A.|date=1998|title=Tax Crusaders and the Politics of Direct Democracy|url=https://archive.org/details/taxcrusaderspoli00smit|url-access=limited|pages=[https://archive.org/details/taxcrusaderspoli00smit/page/21 21]–23|isbn=978-0-415-91991-3}}</ref>

[[File:Washington, D.C. license plate, 2013.jpg|thumb|پلاک استاندارد حوزه کلمبیا با عبارت «مالیات بدون نمایندگی»]]
شعار «نفی مالیات بدون نمایندگی» بعداً در استدلال‌های مقاومت مالیاتی توسط آفریقایی–آمریکایی‌ها<ref>{{cite book|editor-last=Gross|editor-first=David|date=2008|title=We Won't Pay!: A Tax Resistance Reader|pages=115–117|isbn=978-1-4348-9825-8}}</ref> و زنان مطرح گردید،<ref>{{cite news|title=National Woman's Rights Convention|work=Daily Standard|date=1852-09-10|url=http://www.fultonhistory.com/Newspapers%20Disk3/Syracuse%20NY%20Daily%20Standard%20Grayscale/Syracuse%20Daily%20Standard%20NY%201852%20Grayscale.pdf/Syracuse%20Daily%20Standard%20NY%201852%20Grayscale%20-%200853.pdf}}</ref> چون آن‌ها حق رأی یا کار در بخش قانون‌گذاری نداشتند. شعار یادشده همچنین امروز هم توسط شهرستان کلمبیا به عنوان بخشی از شکایت ساکنان آن به دلیل فقدان نماینده (رای‌دهنده) در کنگره، استفاده می‌شود.<ref>{{Cite web|last=Davis|first=Aaron C.|date=April 19, 2016|title=DC poised to change license plate slogan in push to become 51st state|url=https://www.washingtonpost.com/local/dc-politics/dc-poised-to-change-license-plate-slogan-in-push-to-become-51st-state/2016/04/19/edd0e538-063f-11e6-b283-e79d81c63c1b_story.html|access-date=January 29, 2021|website=Washington Post}}</ref>

این عبارت در تفکر آمریکایی آنقدر ارز قوی دارد که امروز در زمینه مباحثات مالیاتی که ارتباط چندانی با نمایندگی قانونی ندارند، مکرراً استفاده می‌شود. حداقل به‌شکلی که مخاطبان اصلی این عبارت آن را بفهمند: به‌طور مثال، این شکایات که نمایندگان کنگره تنها تعدادی از منافع خاص را نمایندگی می‌کنند یا این‌که شاکی حس می‌کند دیدگاه او در بحث‌ها یا اقدامات قانونی ارائه نشده‌است.<ref>e.g. {{cite news|last=Berger|first=Judson|title=Modern-Day Tea Parties Give Taxpayers Chance to Scream for Better Representation|work=FoxNews Politics|date=2009-04-09|url=http://www.foxnews.com/politics/2009/04/09/modern-day-tea-parties-taxpayers-chance-scream-better-representation.html}}</ref>

=== نافرمانی مدنی ===
مقاله سال ۱۸۴۹ میلادی هنری دیوید ثورو، مقاومت در برابر دولت مدنی–که امروزه از آن به عنوان نافرمانی مدنی یاد می‌شود، بخشی از اصول فلسفه‌سیاسی آمریکا است.<ref>{{cite book|last=Maynard|first=W. Barksdale|title=Walden Pond: A History|publisher=Oxford University Press|date=2005|pages=265|isbn=978-0-19-518137-1}}</ref> این نافرمانی به دلیل امتناع ثورو از پرداخت مالیات نظرسنجی به دلیل عدم تمایل به حمایت از دولتی بود که بردگی آمریکایی‌ها را به اجرا درمی‌آورد و آنچه او احساس می‌کرد یک جنگ غیرمنصفانه در برابر مکزیک بود.

ثورو استدلال می‌نمود که اطاعت از دولت اغلب نامناسب است و مردم باید به‌جای استفاده از قانون به عنوان عصا، وجدان خود را توسعه دهند و به آن اعتماد نمایند.<ref>{{cite book|editor-last=Browne|editor-first=Ralph|date=1919|title=Man or the State|page=xi|url=https://archive.org/details/manorstateagrou00browgoog|publisher=B.W. Huebsch|location=New York}}</ref>

فلسفه ثورو الهام بخش بسیاری از مخالفان مالیات بوده‌است، مخصوصاً آن‌هایی که به‌صورت انفرادی (نه به عنوان بخشی از اعتصاب مالیاتی یا سایر جنبش‌های بزرگ) و با انگیزه مخالفت با خدمت سربازی عمل کرده‌اند.<ref>{{cite book|last=Clark|first=C.R. II|date=2010|title=Fighting Back: Libertarian Essays on Resisting the State|chapter=Chapter 9: Assessing the Legitimacy of the Tax Resister|pages=46–52|isbn=978-0-557-45574-4|location=East Boston, Massachusetts|chapter-url=https://books.google.com/books?id=GyGLMf9bJzoC&pg=PA46}}</ref>

=== مخالفت با خدمت سربازی به مالیات نظامی ===
این نظریه زمانیکه مالیه دهندگان برای عملکرد و مطالبات دولت، مالیات پرداخت می‌کنند، در اعمال دولت خود شریک می‌شوند و بنابراین باید اقدامات دولت را مورد بررسی قرار دهند. در صورتی که دولت شدیداً غیراخلاقی عمل می‌کند از پرداخت مالیات امتناع ورزند، در جنگ مقاومت مالیاتی که توسط [[کوئیکرها]]ی آمریکایی از دوران استعمال اعمال می‌شد، کلیدی است.<ref name="grossquaker">{{cite book|editor-last=Gross|editor-first=David|title=American Quaker War Tax Resistance|edition=2nd|date=2011|isbn=978-1-4664-5820-8}}</ref> همچنین یک مبنای مهم فلسفی را برای سایر مخالفان مذهبی و سکولار مالیات جنگ آمریکایی تا امروز شکل می‌دهد.

مخالفان مالیات جنگ در ایالات متحده این ایده را مطرح کردند که مخالفت با خدمت سربازی از مالیات نظامی باید یک حق محافظت شده قانون باشد: یعنی مالیه دهندگانی که از لحاظ اخلاقی با ایفای نقش در جنگ مخالف هستند، نباید مجبور شوند تا جنگ را تأمین مالی نمایند، درست همانگونه که دولت‌ها اجازه می‌دهند چنین افرادی از خدمت سربازی اجتناب ورزند.

این نظریه توسط افرادی گسترش یافته‌است، که با سایر جوانب بودجه دولتی مخالف هستند. برخی از آن‌ها به این دلیل که بخشی از هزینه‌های بهداشتی دولت به مؤسساتی می‌رود تا سقط جنین را فراهم کنند، از پرداخت مالیات خودداری کرده‌اند.<ref>{{cite web|url=http://presentationministries.com/publications/AbortTax.asp|title=Abortion and Your Taxes|work=Presentation Ministries|date=2004|location=Cincinnati, Ohio}}
* {{cite web|last=Barnhardt|first=Ann|url=https://www.barnhardt.biz/2014/07/27/the-one-about-rendering-unto-caesar|title=The One About Rendering Unto Caesar|date=2014-07-27|work=Barnhardt}}</ref> تعدادی از آمیش‌ها به دلایل وجدانی از پرداخت مالیات به برنامه‌های بیمه اجتماعی دولت اجتناب ورزیده‌اند.<ref>(see below)</ref>

=== مالیات به عنوان دزدی ===
{{اصلی|مالیات چونان دزدی}}
[[File:Taxation is Theft.png|thumb|معترض اعتراضات «روز مالیات»، در سینسیناتی اوهایو، پلاکاردی در دست دارد که روی آن نوشته شده: «مالیات دزدی است»]]
این نظریه که مالیات از نظر اخلاقی از دزدی قابل تمایز نیست، یکی از عناصر اصلی تفکر آنارشیستی و (اغلب) آزادی‌خواهانه آمریکایی است. فیلسوف آنارشیست آمریکایی لیساندر اسپونر این موضوع را چنین بیان می‌کند:

{{گفتاورد|مالیات بدون رضایت زمانیکه علیه یک نفر اجرا می‌شود، به همان اندازه دزدی است که بر علیه میلیون‌ها نفر اجرا شود… گرفتن پول یک فرد بدون رضایت او وقتی که توسط میلیون‌ها فرد به‌صورت هماهنگ که خود را دولت می‌نامند، انجام شود. نیز به همان اندازه دزدی است که توسط یک فرد که به مسئولیت خود عمل کرده و خود را صاحب بزرگراه می‌داند، انجام شود. نه اعداد دخیل در این عمل و نه شخصیت‌های متفاوتی که به عنوان پوششی برای عمل در نظر گرفته می‌شوند، ماهیت عمل را تغییر نمی‌دهند.|author=Lysander Spooner|source=''No Treason: The Constitution of No Authority'' (1869)}}

پلتفورم اصلی حزب لیبرتارین ایالات متحده (۱۹۷۲ میلادی) موافقت کرد، که مالیات همیشه نقض حقوق افراد بوده‌است:

از آن‌جایی که ما معتقدیم هرشخص حق دارد، ثمره کار خود را بردارد. با تمام فعالیت‌های دولتی که شامل جمع‌آوری اجباری پول یا کالا از شهروندان با نقض حقوق فردی آن‌ها است، مخالفیم. مخصوصاً، ما نهایتاً لغو تمام مالیات را حمایت می‌کنیم. ما از یک سیستم هزینه‌های داوطلبانه برای خدمات ارائه شده به عنوان روشی برای تأمین مالی دولت در یک جامعه آزاد حمایت می‌کنیم.<ref>{{cite book|title=Libertarian Party Platform of 1972|date=1972-06-17|chapter-url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=29615|editor-first1=Gerhard|editor-last1=Peters|editor-first2=John T.|editor-last2=Woolley|work=The American Presidency Project|chapter=Minor/Third Party Platforms}} adopted unanimously by the delegates to the first national convention of the Libertarian Party</ref>

== منابع ==
{{پانویس}}
{{پانویس|چپ‌چین=بله|۲}}

{{مقاومت مالیاتی}}

[[رده:اعتراضات در ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:تاریخ ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:تاریخ مالیات]]
[[رده:مالیات در ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:مقاومت در برابر مالیات در ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:مقاومت در برابر مالیات]]
[[رده:مقاومت‌کنندگان مالیاتی اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:تاریخ مالیات در ایالات متحده آمریکا]]


text:
# محمد مطهری
محمد مطهری (زادهٔ ۱۳۴۵) روحانی ایرانی و معاون پژوهشی بنیاد علمی فرهنگی شهید مطهری است. وی هفتمین و آخرین فرزند مرتضی مطهری است. علی مطهری فرزند دیگر مرتضی مطهری برادر او و نمایندهٔ چند دوره مجلس بوده‌است.

## انتخابات دهم ریاست جمهوری
مطهری پس از برگزاری انتخابات، از منتقدین به نحوهٔ برخورد حکومت با معترضین بود. وی که تاکنون در مسائل سیاسی وارد نشده بود به خاطر اظهارنظری در این باره مورد هجمهٔ صداوسیما و برخی چهره‌ها و گروه‌های اصول‌گرا واقع شد. هنگامی که در سال ۱۳۹۳ گروه‌های محافظه‌کار از سخنرانی پروفسور کلی در مشهد جلوگیری کردند، او با نوشتن نامه‌ای همجنس‌گرا بودنِ پروفسور کلی را رد کرد و در عوض به همجنس‌گرا بودن تیری میسان که مورد علاقهٔ محافظه‌کاران بود، و بی‌اعتنایی اصول‌گرایان به این مسئله اعتراض کرد.

## تحصیلات
به گفتهٔ او «از همان کودکی قصد ورود به کسوت روحانیت» را داشته‌است. او تنها فرزند مرتضی مطهری است که چون پدرش به یادگیری علوم دینی پرداخت. هنگام درگذشت پدرش، سیزده ساله و در کلاس دوم راهنمایی بود. پس از دیپلم در سال ۱۳۶۳ درس‌های حوزوی را به‌طور جدی آغاز کرد و در سال ۱۳۷۳ به کسوت روحانیت درآمد. او علاوه بر تحصیلات حوزوی، دارای مدرک کارشناسی مهندسی برق از دانشگاه شریف، کارشناسی ارشد فلسفه از دانشگاه تهران و دکترای فلسفه دین از دانشگاه تورنتوی کانادا است.

wikiname: fawiki

title: محمد مطهری

in_language: fa

wikitext:
'''محمد مطهری''' (زادهٔ ۱۳۴۵<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=| نشانی=http://old.alef.ir/vdceef8zfjh8v7i.b9bj.html?18txt|عنوان=}}</ref>) [[روحانی (عنوان)|روحانی]] ایرانی و معاون پژوهشی بنیاد علمی فرهنگی شهید مطهری است. وی هفتمین و آخرین فرزند [[مرتضی مطهری]] است. [[علی مطهری]] فرزند دیگر [[مرتضی مطهری]] برادر او و نمایندهٔ چند دوره مجلس بوده‌است.<ref>{{یادکرد وب | عنوان=سیاست گریزترین فرزند شهید مطهری کیست؟ | نشانی=http://alef.ir/vdceef8zfjh8v7i.b9bj.html?187047 | ناشر=الف | تاریخ بازبینی=۱۱ مه ۲۰۱۳}}</ref>

== انتخابات دهم ریاست جمهوری ==
مطهری پس از برگزاری انتخابات، از منتقدین به نحوهٔ برخورد حکومت با معترضین بود. وی که تاکنون در مسائل سیاسی وارد نشده بود به خاطر اظهارنظری در این باره مورد هجمهٔ صداوسیما و برخی چهره‌ها و گروه‌های اصول‌گرا واقع شد. هنگامی که در سال ۱۳۹۳ گروه‌های محافظه‌کار از سخنرانی پروفسور کلی در مشهد جلوگیری کردند، او با نوشتن نامه‌ای همجنس‌گرا بودنِ پروفسور کلی را رد کرد و در عوض به همجنس‌گرا بودن [[تیری میسان]] که مورد علاقهٔ محافظه‌کاران بود، و بی‌اعتنایی اصول‌گرایان به این مسئله اعتراض کرد.<ref>{{یادکرد خبر|کوشش=|تاریخ=2014-06-15|عنوان=پاسخ محمد مطهری به شریعتمداری: چرا تا کسی را جاسوس و همجنس‌باز ننامید روزتان شب نمی‌شود؟|نشانی=https://www.isna.ir/news/93032513554/پاسخ-محمد-مطهری-به-شریعتمداری-چرا-تا-کسی-را-جاسوس-و-همجنس-باز|ناشر=ایسنا|زبان=|doi=|تاریخ بازدید=|تاریخ بازبینی=2018-05-05}}</ref>

== تحصیلات ==
به گفتهٔ او «از همان کودکی قصد ورود به کسوت روحانیت» را داشته‌است. او تنها فرزند [[مرتضی مطهری]] است که چون پدرش به یادگیری علوم دینی پرداخت. هنگام درگذشت پدرش، سیزده ساله و در کلاس دوم راهنمایی بود. پس از دیپلم در سال ۱۳۶۳ درس‌های حوزوی را به‌طور جدی آغاز کرد و در سال ۱۳۷۳ به کسوت روحانیت درآمد. او علاوه بر تحصیلات حوزوی، دارای مدرک [[کارشناسی]] [[مهندسی برق]] از [[دانشگاه شریف]]، [[کارشناسی ارشد]] [[فلسفه]] از [[دانشگاه تهران]] و دکترای [[فلسفه دین]] از [[دانشگاه تورنتو|دانشگاه تورنتوی]] [[کانادا]] است.

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
* [https://www.entekhab.ir/fa/news/477235/محمد-مطهری-مردم-را-به-لجبازی-کشانده‌ایم محمد مطهری: مردم را به لجبازی کشانده‌ایم] ''خبرگزاری تابناک''
* [http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=30302 برخی سکوت‌ها از هر تشویش اذهانی بدتر است]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot }}، تابناک، برداشت‌شده در ۸ مرداد ۱۳۸۸.

{{مرتضی مطهری}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:مطهری، محمد}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:دانش‌آموختگان دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف]]
[[رده:روحانیان شیعه اهل ایران]]
[[رده:مهندسان برق اهل ایران]]
[[رده:مرتضی مطهری]]
[[رده:برگزیدگان جشنواره فارابی]]


text:
# سنگ‌نگاره‌های ساسانی
سنگ‌نگاره‌های ساسانی موضوعات مذهبی و رویدادهای تاریخی و قدرت و عظمت فرمانروای ساسانی را بر صخره‌ها، مهرها، سکه‌ها و مخصوصاً نقش برجسته‌ها به تصویر کشیده‌اند.

## صحنه‌های مذهبی
صحنه‌های مذهبی عمدتاً بیانگر اهداء حلقه سلطنت از سوی اهورا مزدا نماینده اهورا مزدا یعنی کرتیر موبد زرتشتی ویا آناهیتا به شهر یاران ساسانی است. در حقیقت با این تصاویر ساسانیان خود را نماینده و برگزیده اهورا مزدا درروی زمین می‌دانستند. تصاویر نقش شده بر مهرها، سکه‌ها و مخصوصاً نقش برجسته‌ها نشان می‌دهد که شاهان ساسانی هر یک تاج مخصوص به خود داشته‌اند وتاج در حقیقت نشانه پیوند فرمانروا با نیروهای آسمانی بوده و علائم و تزئینات آن نیز این مسئله را تأیید می‌کند. چنان‌که بال‌های شاهین، پرتو خورشید، نقش ستاره و هلال ماه از این جمله می‌باشند. پیمان ساختن تاج‌های اختصاصی درمیان شاهان بسیار مهم و استوار بودو فقط در اثر رویدادهایی مانند فتوحات بسیار مهم ویا شکست‌های ناگوار پادشاه ممکن بود تاج تازه‌ای اختیار کند. با این اختصاصات ویژه از تاج به عنوان وسیله‌ای برای شناخت فرمانروا در نقش برجسته‌های ساسانی استفاده می‌شود. چنان‌که اشاره شد موضوعات مذهبی در سنگ نگاره‌های ساسانی به هفت گونه نموده شده‌اند. نقوش بیان‌کننده این موضوعات در فیروزآباد، نقش رستم، نقش رجب، برم دلک، تنگ قندیل، گویم و تاق بستان قرار دارند.

### نقش تاج بخشی اهورا مزدا به اردشیر اول-۱۵ کیلومتری فیروزآباد
این نقش در پانزده کیلومتری فیروزآباد و در سمت راست رودخانه تنگاب بر صخره حک شده‌است که مراسم تاج بخشی اهورامزدا به اردشیر را نمایش می‌دهد. در این تصویر اهورامزدا مظهر سلطنت یا نماد فراایزدی راکه به صورت حلقه‌ای مجسم شده وانتهای آن به روبانی متصل است به اردشیر هدیه می‌کند. اهورامزدا و اردشیر درطرفین یک آتشدان قرارگرفته‌اند و اردشیر حلقه را با دست راست از اهورامزدا دریافت می‌کند درحالی که دست چپ را به نشانه احترام بلند کرده‌است. قد و اندام هردو یکسان است، اما آرایش گیسوان آن‌ها متفاوت است. اهورامزدا تاجی کنگره‌دار و شاه تاجی که بربالای آن یک گوی قرارگرفته‌است بر سر دارد. درپشت سر شاه نجیب زاده‌ای که قدکوتاهی دارد چیزی را بالای سر شاه قرارگرفته‌است و پشت سر او سه تن از بزرگان قراردارد.
آن‌ها دست راست را به نشانه احترام بالاگرفته و انگشت سبابه راخم نموده اندودست چپ را بر روی شمشیرهای بلندی که بر کمر بسته‌اند قرار داده‌اند. کلاه این سه نفر همانند، اما آرایش موی آن‌ها متفاوت است. فردی که پشت سر اردشیر قرار گرفته جوانی بدون ریش و سیبیل بوده و به احتمال زیاد هرمز نوه او فرزند شاپور می‌باشد؛ و برخلاف نظر گیریشمن شی ای که دردست او قرار دارد مگس پران نبوده بلکه باید شی ای مقدس تلقی گردد.
فرد بعدی که درپشت سر این جوان قرار دارد را می‌توان با علامت ولیعهدی که برکلاه او نقش بسته شناسایی کرد، او شاپور فرزند محبوب اردشیر می‌باشد؛ و دو نفر بعدی نیز به احتمال زیاد پسران دیگر اردشیر می‌باشند که لباس و کلاه خود آن‌ها کاملاً شبیه ولیعهد بوده اما فاقد نشان و علامت سلطنتی هستند. بر بدنه آتشدان کتیبه‌ای به خط پهلوی ساسانی در هفت سطر وجود داشته که بر اثر عوامل طبیعی خراب و محو گردیده و قرائت آن ممکن نیست. اما از آنجا که کتیبه‌های ساسانی دارای فرمول مشخص بوده و به شیوه یک نواخت در نقش برجسته‌ها آورده شده‌اند، متن این کتیبه محو شده به صورت زیر پیشنهاد شده:
1. این پیکره
2. پرستنده مزدا
3. خداوندگار اردشیر
4. شاهنشاه ایران
5. از نژاد یزدان
6. پسر خدایگان
7. پاپک شاه است[۱]

### نقش تاج بخشی اهورامزدا به اردشیر اول – تخت جمشید (نقش رجب)
درسه کیلومتری شمال تخت جمشید، دست راست جاده و روبروی راهی که به نقش رستم می‌رود در شکافی دردرون کوه سه نقش برجسته ساسانی به تصویر کشیده شده که نقش تاجگیری اردشیر از اهورامزدا درجبهه شرقی این شکاف به تصویر کشیده شده‌است. طول این نقش ۵/۴و عرض آن ۵/۲متر می‌باشد. در این نقش اردشیر در سمت چپ تصویر قرار دارد و اهورامزدا در سمت راست. اردشیر دست راست خود رابرای گرفتن حلقه سلطنت که ازسوی ایزد به او هدیه می‌شد دراز نموده ودست چپ را در حالی که سبابه خود را به سوی پایین خم نموده به علامت نیایش بالاگرفته‌است. کلاه اردشیر همانند کلاهی است که درروی اغلب سکه‌ها برسر دارد. اهورامزدا دارای تاج کنگره‌داری بوده و ردائی کوتاه بر تن دارد، درپشت سر اردشیر جوانی بدون ریش دیده می‌شود، که چیزی را بلای سر اردشیر بادست راست نگاه داشته‌است ودست چپ را به نشانه احترام به قبضه شمشیر بلندی که بر کمرش بسته قرارداده است. این فرد به احتمال زیاد "هرمز " فرزند شاپور و نوه محبوب " اردشیر" است.
هرتسفلد و برخی مستشرقین دیگر این فرد را هرمز می‌دانند. در کنار او شخص دیگری که دارای ریش و موهای بلند است با همان حالت به خدا و شاه ادای احترام می‌کند این فرد شاپور ولیعهد اردشیر می‌باشد، در فاصله قرارگرفتن اهورامزدا و اردشیر دو طفل که به احتمال زیاد از خانواده سلطنتی می‌باشند دیده می‌شود، یکی از آن‌ها با داشتن کلاه پسر ودیگری با سر برهنه دختر به نظر می‌رسد. آن‌ها درست در زیر دیهیم حلقه سلطنت قرارگرفته‌اند. پشت سر پشت سر اهورامزدا و خارج از کادر که در آن صحنه دیهیم که بخشی نموده شده تصویر دونفر دیگر دیده می‌شود. این صحنه به وسیلهٔ یک ستون از صحنه قبلی جداشده و درحقیقت بنا یا پرستشگاه سرپوشیده ایی را در ذهن تداعی می‌کند که مراسم تاج بخشی در آن انجام می‌گیرد. یکی ا زاین دو نفر شباهت زیادی به شخصی که درپشت سر اردشیر قرارگرفته یعنی هرمز دارد و دیگری بانویی است که موهای بافته شده بر پشت اوبه صورت زنجیرهایی آویزان شده و کلاهی برسر دارد. او درحالی که پشت به صحنه قبلی دارد، دست راست خود را به نشانه احترام بالابرده است، این شخصیت با توجه به جوانی اوباید بانوی بانوان «دینک» همسر اردشیر باشد. تصویر تاج بخشی نقش رجب دارای شباهت‌های زیاد به نقش برجسته تنگاب فیروز آباد است، به نظر می‌رسد که بعد از نقش فیروز آباد، قدیمی‌ترین نقش برجسته ساسانی با موضوع مذهبی باشد. اگر نقش فردی که درتنگاب فیروز آباد ونقش رجب در پشت سر شاه قرارگرفته‌اند مربوط به شخصیت واحدی باشد، «هرمز اول» در این نقش از نقش قبلی مسن تر به نظر می‌رسد و این خود دلیلی برمتاخر بودن این نقش نسبت به نقش فیروز آباد است.

### نقش تاج بخشی اهورامزدا به هرمز اول-نقش رجب
این نقش در دیواره غربی شکفت نقش رجب کنده شده‌است. فرمانروا و اهورامزدا در این نقش سوار بر اسب به تصویر کشیده شده‌اند. شاه در سمت راست دست خود را به سوی حلقه شهریاری که اهورامزدا به او هدیه می‌کند دراز کرده‌است. صورت و افسر شاهان در این نقش در اثر عوامل مختلف آسیب دیده به‌طوری‌که تشخیص آن غیرممکن است. اهورامزدا تاج کنگره‌داری برسر دارد و صورت او به خوبی قابل تشخیص است. پس از بررسی‌های دقیق و طولانی به این نتیجه رسیدیم که این نقش تاج‌گیری هرمز پسر اول شاپور است، درحالی که اکثر شرق شناسان این تصویر را به شاپور اول نسبت داده‌اند. بامقایسه این نقش با نقش تاجگیری بهرام اول در بیشابور متوجه شدیم که این نقش ازلحاظ شیوه چهره‌نگاری به نقش بهرام اول بسیار نزدیک و همانند است.
این شباهت نه تنها ازنظر ترکیب نشانه‌ها در شیوه تصویر اجزای جداگانه (مانند پوشش فرمانروا و اهورامزدا، طرز نشان دادن عضلات اسب‌ها غیره) بلکه درتصویر اجزاء بسیارکوچک (زین افزار، حلقه شهریاری و نوار) نیز محسوس است. چنین به نظر می‌رد که همه عوامل مذکور موید نزدیک بودن این دو نقش ازلحاظ زمانی به یکدیگر است و این شباهت‌ها به قدری است که می‌توان گفت به احتمال زیاد و قریب به یقین این دو نقش توسط یک هنرمند در فاصله زمانی کوتاه ایجاد شده‌است.
اگراین نقش متعلق به شاپور بود باید در سال‌های اول سلطنت او این نقش ایجاد می‌شد که با نقش بهرام اول حدود سی سال فاصله زمانی را شامل می‌شد و حتی اگر یک هنرمند در این دوره طولانی می‌زیست به علت کهولت قادر به خلق دو اثر مشابه در این فاصله زمانی طولانی نبود؛ بنابراین این نقش مربوط به هرمز اول (۲۷۳–۲۷۲م) است که از لحاظ زمانی با نقش بهرام اول (۲۷۶–۲۷۳م) دارای فاصله زمانی کمی است. برخلاف گفته لوکونین و واندنبرگ این نقش فاقد کتیبه بوده و به نظر می‌رسد کتیبه‌ای راکه متعلق به شاپور بوده و درجوار این نقش قرار دارد به اشتباه به این نقش نسبت داده‌اند. احتمالاً یکی از این دو محقق به نوشته دیگری در معرفی کتیبه‌هایی که مربوط به این نقش نبوده‌استناد نموده‌است.

### صحنه تاج‌گیری از جانب آناهیتا-نقش رستم
این تصویر ویژه تاج‌گذاری نرسی در نقش رستم است. دراینجا مظهر فرمانروایی نه ازسوی اهورامزدا، بلکه ازسوی آناهیتا به او واگذار شده‌است. نرسی پس از پیروزی بر بهرام سوم و به دست آوردن تاج و تخت، نظام مذهبی که توسط موبد کریتر روحانی بزرگ و حامی بهرام دوم وسوم برقرارشده بود درهم ریخت و معیارهای جدیدی را جایگزین آن نمود که تاجگیری از آناهیتا به جای اهورامزدا رامی توان یکی از این تغییرات تلقی نمود. این نقش در جانب راست آرامگاه داریوش در نقش رستم ایجاد شده و دریک کادر مستطیلی به طول ۷۰/۵و عرض ۸۰/۳می‌باشد. نرسی در مرکز صحنه قراردارد، اوبه صورت تمام رخ و از روبرو تصویر گردیده ودست راست خود رابرای گرفتن حلقه سلطنت و فر ایزدی که از جانب آناهیتا ایزدبانوی آب‌ها به او اهدا می‌شود دراز کرده وبا دست چپ قبضه شمشیر را به علامت احترام نگاه داشته‌است، درمیان فرمانروا و آناهیتا کودکی دیده می‌شود که از خاندان سلطنتی است؛ زیرا لباس و پوشاک او موید این موضوع است او در زیرحلقه سلطنت و نوار آن قرارگرفته، مشابه این صحنه را در تاجگیری اردشیر اول در نقش رجب دیده بودیم که درآنجا نیز دو طفل از خاندان سلطنت حضور داشتند. روبروی فرمانروا آناهیتا نقش گردید است، او تاج کنگره‌دار سرگشادی که حلقه‌های مجعد موهایش از فراز آن پدیداراست بر سر دارد، لباس او دارای چین‌های دراز، موازی و موج‌ها و وظیفه ایزد آب‌ها را در بیننده تداعی می‌کند. پشت سر شاه فردی ایستاده که به احتمال زیاد ولیعهد او هرمز دوم می‌باشد؛ بر سر او تاجی قرار دارد که قسمت جلویی آن باسر اسب تزئین گردیده‌است. در سکه‌های بهرام دوم معمولاً ولیعهد با این کلاه وسایر خصوصیات نقش گردیده که این شباهت‌های آشکار، ولیعهدی این فرد را تأیید می‌کند. پشت سر او شخص دیگری از خانواده سلطنتی دیده می‌شود که تصویر او در اثر عوامل طبیعی و مرور زمان فرسوده شده و شناسایی شخصیت او را دشوار ساخته‌است. این نقش مربوط به تاجگذاری رسمی نرسی در سال ۲۹۳میلادی می‌باشد.

### دریافت نماد شهریاری (حلقه سلطنت) از اهورامزدا و آناهیتا-تاق بستان
در شمال شرقی کرمانشاه کوهی است کهنسال که اکنون به علت توسعه شهر درجوار آن قرار گرفته‌است. بر پیشانی فروغمند و در دل این کوه آثار ارزنده‌ای از دوران ساسانی برجا مانده، این ناحیه به تاق بستان مشهور است که نقش‌های ساسانی در اینجا اغلب در داخل دو ایوان یا تاق تصویر شده‌اند. این شیوه با نقش برجسته‌های ساسانی که درنقاط دیگر ایوان وجود دارند متفاوت می‌باشد، این تاق‌ها یا ایوان‌ها، ورودی کاخ خای ساسانی مانند تیسفون و فیروز آباد را در ذهن بیننده تداعی می‌کنند. نقش مورد نظر در بالا و انتهای ایوان بزرگ به تصویر کشیده شده‌است، در این نقش فرمانروای ساسانی خسرو دوم (پرویز) از روبرو تصویر شده، درحالی که اهورامزدا در سمت چپ و آناهیتا در سمت راست او دیده می‌شوند. در این جا اهورامزدا نشانه سلطنت را به خسرو اعطا نموده و فرمانروا بادست راست آن را دریافت می‌دارد، درحالی که دست چپ را به نشانه احترام برقبضه شمشیر بلندی که به کمر بسته قراردارد. ازسوی دیگر آناهیتا نیز با دست راست نشانه سلطنت را به او عطا می‌کند، دردست دیگر آناهیتا سبویی است که آب آن را به سوی زمین سرازیر نموده وبا این حرکت نمادین ایزد بانوی آب برکات خود رابر سرزمین ایران و فرمانروا نازل نموده‌است. ریزش آب از این سبو نشانگر آب‌ها ی آسمانی است که باعث باروری، برکت و خرمی شده و به سلطنت شاه قدرت و استحکام می‌بخشد. پادشاه تاج بزرگی برسرنهاده که مزین به مروارید و سایر گوهرهاست و در طرفین آن بال‌های شاهین در اهتزازند و در وسط دوبال هلال ماه به چشم می‌خورد. جامه فرمانروا دارای نوارهای مواج است و شامل قبایی بلند و آستین دار شلواری گشاد و چین خورده. سراسر لباس و شلوار با مرواریدهای درشت به شکل زیبایی مزین شده‌است به‌طوری‌که ریزش قطرات آب وباران را در نظر بیننده تداعی می‌کند، این عمل آگاهانه و برای هماهنگی و همسانی با ریزش آب توسط الهه آناهیتا طراحی، ساخته و پرداخته گردیده‌است. علت ایجاد این نقش و گرفتن فر ایزدی و نشانه سلطنت از دو ایزد که نا آن زمان بی‌سابقه بوده و در نقوش دیگر نظیر آن دیده نمی‌شودبه سبب اتهام مشارکت خسرو در قتل پدرش هرمز و همچنین گرایش اوبه مسیحیت و اتحاد با امپراتور مسیحی روم و وصلت با خاندان او صورت گرفته که بدین وسیله اومی خواست خود را از این اتهامات که در بین مردم و هیئت حاکمه شایع شده بوده، مبرا کند. بدین گونه خسرو پرویز درتاق بستان به مردم ایران آگاهی داده‌است که ایزدان را سپاس می‌گذارد و فر ایزدی و نشانه شهریاری از جانب آن‌ها به او اعطا گردیده و سزاوار هرگونه سروری و فرمانروایی است.

### دریافت نشانه‌ای به عنوان برکت از آناهیتا-تنگ قندیل
این نقش در محل " تنگ قندیل " کازرون حجای شده و برخلاف سایر نقش‌های ساسانی که در دل کوه و بر پیشانی صخره کوه‌ها نقش گردیده‌اند، برتخته سنگ منفرد و عظیمی که بر روی یک تپه خاکی و در کنار یک جاده باستانی قرارداشته به تصویر کشیده شده‌است. شخصیت‌های تصویر شده در این نقش برجسته عبارتند از: آناهیتا، شاپور اول و فرزند محبوب جانشین او" هرمز".
دراین نقش، شاه در مرکز تصویر قرارگرفته ودست چپ را به نشانه احترام برقبضه شمشیر بلندی که به کمرش بسته قرارداده و با دست راست گلی را از ایزد بانوی آب به عنوان برکت و فراوانی در یافت می‌کند. به عقیده نگارندگان: گلی که آناهیتا به شاه هدیه می‌کند، احتمالاً در ارتباط باآب و نشانه زایش و فراوانی می‌باشد. با توجه به نقش اساطیری نیلوفرآبی و برخی روایات مربوط به بارورشدن آناهیتا از تخمه‌ای درون نیلوفرآبی یا افسانه‌ای شبیه به آن در خصوص تولد زرتشت از نطفه‌ای درون لوتوس شاید بتوان گل مذکور را نیلوفر آبی فرض کرد. به تعبیر دیگر شاید "گل انار"باشد که در برخی منابع آن را به آناهیتا نسبت داده‌اند؛ چنان‌که میوه انار با دانه‌های فراوان نماد باروری است. گرچه سرخی گل انار و شباهت آن به خورشید معمولاً از نشانه‌های مهر معرفی شده‌است و علائم و نشانه‌ها و آداب و رسوم آیین‌های کهن مهر و آناهیتا چنان به هم پیوسته و مشترک می‌باشد که تفکیک و شناسایی ورمز گشایی از آن‌ها کار آسانی نیست. ستایش مهر و آناهیتا پیش از زرتشت مرسوم بوده که پس ازآن ایزدان مذکور از یاران اهورامزدا معرفی می‌شوند. بامقایسه تصویر آناهیتا در پشت سکه‌های ساسانی وسایر نقش برجسته‌ها با این نقش می‌توان دریافت که این ایزد بانو همان آناهیتاست. یکی از مشخصات آناهیتا در نقش برجسته‌های ساسانی، آرایش موی آنهاست که برفراز تاج و افسری که بر سر دارند دسته‌ای ازگل به نمایش درآمده‌است. چنانچه قبلاً نیز اشاره شد؛ احتمالاً چین و شکن موها با آرایش خاصی به شکل گل و شکوفه‌ها بر سر شاه و آناهیتا نمودار شده‌است. دراغلب تواریخ آمده که هرمز جانشین شاپور پس از سعایتی که دشمنان در حضور شاپور برای غصب سلطنت نمودند خود را مجروح و دچار نقص عضو نمود تا بدین وسیله وفاداری خود را به پدرش ثابت کنند و شاپور نیز پس از اطلاع از بی گناهی او برخلاف عرف ورسم معهود که افراد ناقص به شاهی برگزیده نمی‌شدند دریک عمل شجاعانه اورابه جانشینی خود تعیین کرد و به احتمال زیاد نقش تنگ قندیل ونقش رجب که در آن شاپور درمیان افراد خاندان سلطنتی قرارگرفته و هرمز به عنوان ولیعهد و جانشین د ر پشت سر او قرار دارد، به شکل نمادین و زیرکانه‌ای برای نمایش و تأیید هرمز به جانشینی شاه پور رقم زده. این نقش در لوحه مستطیل شکل در ابعاد ۷۵/۲و۳۰/۲متر حجاری گردیده‌است. این سنگ نگاره اولین بار توسط علی اکبر سرافراز کشف و معرفی گردید.

### شاه بهرام دوم درحال نیایش -گویم
این نقش مربوط به بهرام دوم می‌باشد، که در روستای گویم سی کیلومتری غرب شیراز قراردارد. درتنگ قوام آباد در جنوب غربی این دهکده در ارتفاع ۸متری این نقش به تصویر کشیده شده‌است در سال ۱۹۲۶میلادی هرتسفلد از وجود چنین نقشی آگاه گردیدو در سال ۱۹۷۵لویی واندنبرگ آن را مورد بررسی دقیق قرارداد. ارتفاع این نقش برجسته ۲متر و عرض آن ۸۰/۱متر می‌باشد که در لوحه مستطیل شکل به تصویر کشیده شده، در این تصویر فرمانروا با همان تاجی که در سایر نقش برجسته‌ها سکه‌ها دیده می‌شود ترسیم شده و دست‌ها را به حالت نیایش و احترام یکی را بر کمر و دست دیگر را در بالا قرارداده است. متأسفانه این نقش در اثر مرور زمان و عوامل طبیعی به شدت آسیب دیده و بسیاری از جزئیات نقش محو و فرسوده گردیده.

### برم دلک شاه (بهرام دوم) درحال نیایش
این نقش دربرم دلک در ۱۲کیلومتری شهر شیراز بر صخره کوهی که در کنار نهر و بیشه زار خرمی قرار دارد ایجاد شده که در این نقش دو نفر به تصویر کشیده شده‌اند. ابعاد این سنگ نگاره ۷۰/۲در۴۰/۱ متر می‌باشد. در سمت چپ نقش فرمانروا به‌طور تمام قد تصویر شده این نقش مربوط به بهرام دوم می‌باشد زیرا تاجی که بر سر دارد همانند تاج او در سکه‌های متنوع و متعددی است که از او برجای مانده، در مقابل او شخصت دیگری دیده می‌شود که نه شاه است ونه از ایزدان، زیرا فاقد تاج که از نشانه‌های بارز ایزدان و شاهان است می‌باشد و لباس او نیز فاقد نشانه‌های ایزدی و شاهی و نوارهای مواج و مقدسی است که مربوط به آنهاست. این شخص که لباس بزرگان ساسانی را دربردارد به احتمال زیاد یکی از روحانیون بلندپایه آن عصر مخصوصاً موبد کرتیر روحانی بزرگ و معلم و مربی بهرام دوم می‌باشد زیرا او یگانه فردی بودکه توانست تصویر خود را در کنار نقش برجسته شاهان ساسانی به صورت منفرد ویا در جمع خانواده سلطنتی به صورت شخصیتی که با آن‌ها پیوندی عمیق و ناگسستنی دارد به تصور کشد، اما برکلاه او علامت قیچی که معمولاً برکلاه کرتیر در نقوش دیگر دیده می‌شود به چشم نمی‌خورد، شاید نشان قیچی پس از رسیدن کرتیر به سمت بزرگ دادور (وزیر دادگستری) به او اعطا شده بود و محتمل است که این نقش قبل از آن رویداد به تصویر کشیده شده باشد. در بین شاه و موبد آشدانی قرار دارد که در اثر عوامل طبیعی تصویر آن بسیار فرسوده شده و تقریباً مشابه آتشدانی است که در نقش تاجگیری اردشیر اول در فیروزآباد دیده می‌شوند: اکثر محققان غربی این نقش را به عنوان صحنه تاجگیری بهرام دوم کرتیر معرفی کردند و معتقدند: نشانه شهریاری نه ازسوی اهورامزدا بلکه از جانب نماینده او درروی زمین یعنی موبد کرتیر به شاه تسلیم شده‌است.
اما به دلایل زیر این نظریه برجای و استوار نیست
1. اگر چه کرتیر با لقب «تخت روان هرمز، موبد رهاننده روان بهرام موبد اهورا مزدا» آن زمان مقدس‌ترین و مقتدرترین روحانی به‌شمار می‌رفت، اما هنوز در نظر عموم مردم در حدو جایگاهی نبود که در نقش اهورا مزدا در روی زمین ظاهر شده و وظایف فرا زمینی او را انجام دهد.
2. در نقش تاج بخشی و اعطاء نشانه شهریاری به شاهان قبلی (اردشیر، شاپور، هرمز اول، بهرام اول) معمولاً حلقه سلطنت به شکلی نموده شده بود که نیمی از حلقه در دست اهورا مزدا و نیمه دیگر در دست شهریار ساسانی قرار داشت، که این امر القاکننده اهداء فرا ایزدی و حلقه شهریاری از سوی خدا به فرمانروا می‌باشد، اما در این نقش شاه وفرد مذکور به فاصله زیادی از یکدیگر قرار دارند و بین آن‌ها چیزی ردوبدل نگردیده‌است.
3. معمولاً اهورا مزدا به سبب موقعیت الهی با اندامی درشت تر و در سطح بالاتری از حاضرین در مجالس تاج بخشی ظاهر می‌شوداما در این نقش، فرد مذکور در سطح پایین‌تری از شاه به تصویر کشیده شده و فرمانروا با هیکلی درشت و نیرومند در مقابل او نمودار گردیده‌است، که براساس هنر ساسانی این امر موقعیت افراد را در نقش برجسته‌ها نشان می‌دهدو منطقی بر نظر نمی‌رسد که فردی با موقعیت پایین‌تر از شاه حلقه شهریاری را به او اعطا کند؛ بنابراین شایسته‌است که این نقش برجسته را به جای نقش تاج‌گیری به عنوان نقش بر صحنه نیایش معرفی کنیم. به نظر می‌رسد که پس از ساخته و پرداخته شدن این سنگ نگاره، بر اثر زلزله‌ای که در آن ناحیه حادث شده وبا رانش صخره‌ها شکاف بزرگی بین فرمانروا و شخصیت مذکور ایجاد شده، البته در سرزمین زلزله خیز ایران واستان فارس این مسئله امری عادی است و آثار مخرب این نوع زلزله را در سقف کعبه زرتشت و بعضی سرستون‌های تخت جمشید وسایر آثار باستانی این استان کم و بیش به چشم می‌خورد.[۲]

### موبد (کرتیر) درحال نیایش نقش رستم-نقش رجب
کرتیر روحانی بزرگ عهد ساسانی یگانه فردی بود که توانست تصویر خود را در کنار نقش برجسته شاهان ساسانی به صورت منفرد یا در جمع خانواده سلطنتی به صورت فردی که با آن‌ها پیوندی عمیق و ناگسستنی دارد به تصویر کشد. از این موبد دو نقش در حال نیایش برجای مانده‌است، یکی صحنه تاج بخشی اهورا مزدا به اردشیر اول در نقش رجب ودیگری در نقش برجسته پیروزی شاپور اول بر امپراتور روم در نقش رستم. کرتیر در این نقش‌ها دست راست خود را بالا گرفته و انگشت سبابه را به جلو خم نموده در حالیکه سایر انگشتان خود را به کف دست چسبانیده که این حالت احترام و نیایش را نشان می‌دهد. هر دو تصویر دارای کتیبه می‌باشند که اقدامات کرتیر در ترویج آئین زرتشت و تعقیب و. پیگیری دشمنان دین به‌طور مفصل توسط او تشریح شده‌است. در این تصاویر کرتیر کلاهی شبیه خاندان سلطنتی است برگر بر سر دارد و گیسوان او در چند رشته به صورت لوله‌ای آرایش و از پشت کلاه او بر روی شانه‌هایش آویخته شده‌است. او گردنبند مرواریدی که مخصوص شاه و افراد سلطنتی است بر گردن دارد. کرتیر در کتیبه کعبه زرتشت می‌گوید: که از طرف هرمز فرمانروای ساسانی به دریافت کمر و کلاه مفتخر گردید و پایه بزرگان یافت. سنگ نگاره‌ها و سنگ نوشته‌های نقش رجب ونقش رستم و سر مشهد به‌طوری‌که از متن آن‌ها برمی آید در زمان شهریاری بهرام دوم و در زمانی که کرتیر دراوج نیرومندی بود پدید آمده‌اند. بدین ترتیب کرتیر پس از خاندان شاهی بالاترین مقام و موقعیت را در کشور به دست آورد.

## صحنه‌ها و موضوعات غیرمذهبی
موضوعات متداول در نگاره‌های غیر مذهبی بیشتر نمایش پیروزی فرمانروا بر دشمنان و اسارت آن‌ها و مناظری از نبرد تن به تن و پیروزمندانه شاه علیه دشمن و بالاخره حضور او در میان خانواده سلطنتی و درباریان و شکار است که از سرگرمی‌های متداول خانواده سلطنتی در آن دوران به‌شمار می‌رفته‌است. اگر با دقت این تصاویر را مورد توجه قرار دهیم مقام و موقعیت فرمانروایان و دشمنان و همچنین آنها برما روشن و آشکار خواهدشد. دراینجا با روش نگارش چهره‌های خانواده سلطنتی و بزرگان، به جلوه و حاکمیت مقام آن‌ها پی می‌بریم. یکی از ویژگی‌های مهم این نقش‌ها در آن است که رویدادهای تاریخی و قدرت و عظمت فرمانروای ساسانی به نحوه استادانه‌ای در آن‌ها به تصویر کشیده شده‌است. تعیین تاریخ پیدایش این نقش‌ها بر صخره‌ها و پیگیری در پدید آمدن آن‌ها به ما امکان می‌دهد تا با دید وسیع تری دربارهٔ رویدادهای مهم تاریخی در دوران ساسانی قضاوت و داوری کنیم، همچنین بخش مهمی از هنر ساسانی در تصاویر این سنگ نگاره‌ها در دسترس و در مقابل دید ما قرار دارد.
صحنه‌های غیر مذهبی به شرح زیر می‌باشند:
1. پیروزی فرمانروا بر دشمنان و اسارت آنها
2. نبرد تن به تن و پیروزمندانه شاه علیه دشمن
3. بزرگان و درباریان در حضور فرمانروا
4. شاه در میان خانواده سلطنتی
5. شکار شاهی
6. فرمانروا سوار بر اسب با لباس رزم

این نقوش در سلماس، نقش رجب، نقش رستم، برم دلک، دارابگرد، بیشاپور، فیروزآباد، سراب بهرام و طاق بستان قرار دارند.

### پیروزی اردشیر بر دشمنان سلماس
این نقش در حوالی دهکده‌ای به نام خان تختی در ۳۰ کیلومتری شهر سلماس در آذربایجان غربی قرار دارد. در این سنگ نگاره ۴ نفر، دو سوار ودو پیاده به تصویر کشیده شده‌اند. این دو سوار براساس اصول تصویر شناسی هنر ساسانی متعلق به اردشیر اول بنیان‌گذار سلسله ساسانی، پسر و جانشین او شاپور می‌باشند. سواران عنان مرکب خود را با دست چپ گرفته‌اند وبا دست راست حلقه‌ای را که نشانه قدرت و فرمانروایی می‌باشد به افراد پیاده که از فرمانروایان محلی هستند اهداء می‌کنند. افراد پیاده را (جکسون) محقق آمریکایی و بعضی دیگر از پژوهندگان غربی از بزرگان ارمنی معرفی کرده‌اند که این نظریه بر جای و استوار نیست. پس از شکست و کشته شدن اردوان پنجم آخرین فرمانروای اشکانی(۲۲۴ م) توسط اردشیر و شکست برادرش بلاش پنجم در سلوکیه(۲۲۸م) پسر اردوان به نام «آرتاواز» قیام کرد وبر ناحیه غرب ایران و شهر مهم آن همدان و همچنین آذربایجان و بعضی نقاط دیگر تسلط یافت. در پیکرهایی که بین اردشیر و آرتاواز برای کسب قدرت به وقوع پیوست. عده‌ای از حکمرانان و خاندان‌های پارتی از اردشیر حمایت و جانبداری می‌کردند. موسس خورناتسی در کتاب تاریخ ارمنستان می‌گوید:
دو شاخه مهم از دودمان پارتی که سورن واسپهبد نامیده می‌شدند اردشیررا علیه پارتیان یاری می‌کردند.
 بالاخره آرتاواز در سال ۲۳۰م از اردشیر شکست خورد و ساسانیان قدرت را به دست گرفتند. افراد پیاده از لحاظ قیافه، آرایش مو و پوشاک کاملاً شبیه بزرگان پارتی می‌باشند و سران همان خاندان‌هایی هستند که اردشیر را در جنگ علیه آرتاواز یاری نمودند، در حقیقت نقش سلماس نقش پیروزی اردشیر بر ارتاواز می‌باشد اما چون فرمانروای اشکانی یعنی اردوان سال‌ها قبل توسط اردشیر مغلوب شده بود، آرتاواز از دیدگاه او یک یاغی محسوب می‌شد و شایستگی آن را نداشت که در نقش برجسته‌ای به تصویر کشیده شود. نکته دیگر که قابل بررسی بود و باید به آن توجه نمود مفهوم حلقه‌ای است که از طرف فرمانروا به حاکم محلی و فرودست خود اهداء نموده، این حلقه موسوم به حلقه قدرت می‌باشد. حلقه‌های قدرت معمولاً با دو مفهوم متفاوت در هنر اشکانی و ساسانی متجلی می‌شود:
1. حلقه‌ای که شهریار از ایزد و الهه‌ها دریافت می‌کرد که این حلقه براساس باور آن‌ها نماد فراایزدی بود و اهداء آن از سوی یک انسان به شاه با عقاید مذهبی منافات داشت، این حلقه دارای ویژگی خاصی بود بدین معنی که نواری بلند و مواج به آن متصل بود، این نوار به صورت‌های مختلف در افسر و لباس فرمانروا در نقش برجسته‌ها تکرار شده‌است.
2. حلقه‌ای که فاقد نوار بود و از طرف شهریار به حکام زیردست او اهداء می‌شد. در نقش برجسته اشکانی واقع در سرپل ذهاب گودرز پادشاه اشکانی این حلقه را به یکی از حکام اهداء می‌کند، در آن نقش همانند سنگ نگاره سلماس شاه سوار بر اسب و حاکم تابع او پیاده ترسیم شده‌اند. می‌توان پنداشت که نقش سلماس از لحاظ زمانی دومین نقش برجسته ساسانی است. (بعداز نقش پیروزی اردشیر بر اردوان در فیروزآباد) این نقش تلفیقی از هنر پارت و ساسانی است، عمق کم نقوش و بازنمایی تصاویر از روبرو که از خصوصیات بارز هنر پارتی است در این نقش تا حدودی رعایت شده، اما فرم کلی تصاویر فرمانروایان و تزئینات لباس و برگستوان اسبان برگرفته از هنر ساسانی است.[۲]

title: سنگ‌نگاره‌های ساسانی

wikitext:
{{کپی|date=مارس ۲۰۱۶}}
'''سنگ‌نگاره‌های ساسانی''' موضوعات مذهبی و رویدادهای تاریخی و قدرت و عظمت فرمانروای ساسانی را بر صخره‌ها، مهرها، سکه‌ها و مخصوصاً نقش برجسته‌ها به تصویر کشیده‌اند.

== صحنه‌های مذهبی ==
[[پرونده:Ardashir I.jpg|چپ|بندانگشتی|نمایی از [[نقش‌برجسته تاج‌گذاری اردشیر دوم|نقش برجستهٔ تاج ستانی اردشیر دوم]]]]
صحنه‌های مذهبی عمدتاً بیانگر اهداء [[حلقه سلطنت]] از سوی [[اهورا مزدا]] نماینده اهورا مزدا یعنی [[کرتیر]] موبد زرتشتی ویا آناهیتا به شهر یاران ساسانی است. در حقیقت با این تصاویر ساسانیان خود را نماینده و برگزیده اهورا مزدا درروی زمین می‌دانستند. تصاویر نقش شده بر مهرها، سکه‌ها و مخصوصاً نقش برجسته‌ها نشان می‌دهد که [[شاهان ساسانی]] هر یک تاج مخصوص به خود داشته‌اند وتاج در حقیقت نشانه پیوند فرمانروا با نیروهای آسمانی بوده و علائم و تزئینات آن نیز این مسئله را تأیید می‌کند. چنان‌که بال‌های شاهین، پرتو خورشید، نقش ستاره و [[هلال ماه]] از این جمله می‌باشند. پیمان ساختن تاج‌های اختصاصی درمیان شاهان بسیار مهم و استوار بودو فقط در اثر رویدادهایی مانند فتوحات بسیار مهم ویا شکست‌های ناگوار پادشاه ممکن بود تاج تازه‌ای اختیار کند. با این اختصاصات ویژه از تاج به عنوان وسیله‌ای برای شناخت فرمانروا در نقش برجسته‌های ساسانی استفاده می‌شود. چنان‌که اشاره شد موضوعات مذهبی در سنگ نگاره‌های ساسانی به هفت گونه نموده شده‌اند. نقوش بیان‌کننده این موضوعات در فیروزآباد، نقش رستم، نقش رجب، [[برم دلک]]، تنگ قندیل، گویم و تاق بستان قرار دارند.<ref name=":0">{{یادکرد کتاب|نشانی=http://library.um.ac.ir/index.php?option=com_lib&view=docinfo&type=1&DocID=259978&lang=fa|عنوان=مطالعه تطبیقی نقوش برجستهٔ هخامنشی و ساسانی در ایران|نام خانوادگی=دادفر|نام=ابوالقاسم|نام خانوادگی۲=غربی|نام۲=عادله|ناشر=پشوتن|سال=۱۳۹۱|شابک=|مکان=تهران|صفحات=}}</ref>

=== نقش تاج بخشی اهورا مزدا به اردشیر اول-۱۵ کیلومتری فیروزآباد ===
[[پرونده:Ardashir i's relief at Firuzabad, Fars, Iran.JPG|بندانگشتی|چپ|300px|نخستین سنگ‌نگارهٔ «دیهیم‌ستانیِ» و دومین سنگ‌نگارهٔ اردشیر از اهورامزدا، اردشیر ایستاده در پیشاپیش ملازمانش، [[شهر گور]] (فیروزآباد کنونی)]]
این نقش در پانزده کیلومتری فیروزآباد و در سمت راست رودخانه تنگاب بر صخره حک شده‌است که مراسم تاج بخشی اهورامزدا به اردشیر را نمایش می‌دهد. در این تصویر اهورامزدا مظهر سلطنت یا نماد فراایزدی راکه به صورت حلقه‌ای مجسم شده وانتهای آن به روبانی متصل است به اردشیر هدیه می‌کند. اهورامزدا و اردشیر درطرفین یک آتشدان قرارگرفته‌اند و اردشیر حلقه را با دست راست از اهورامزدا دریافت می‌کند درحالی که دست چپ را به نشانه احترام بلند کرده‌است. قد و اندام هردو یکسان است، اما آرایش گیسوان آن‌ها متفاوت است. اهورامزدا تاجی کنگره‌دار و شاه تاجی که بربالای آن یک گوی قرارگرفته‌است بر سر دارد. درپشت سر شاه نجیب زاده‌ای که قدکوتاهی دارد چیزی را بالای سر شاه قرارگرفته‌است و پشت سر او سه تن از بزرگان قراردارد.

آن‌ها دست راست را به نشانه احترام بالاگرفته و انگشت سبابه راخم نموده اندودست چپ را بر روی شمشیرهای بلندی که بر کمر بسته‌اند قرار داده‌اند. کلاه این سه نفر همانند، اما آرایش موی آن‌ها متفاوت است. فردی که پشت سر اردشیر قرار گرفته جوانی بدون ریش و سیبیل بوده و به احتمال زیاد هرمز نوه او فرزند شاپور می‌باشد؛ و برخلاف نظر گیریشمن شی ای که دردست او قرار دارد مگس پران نبوده بلکه باید شی ای مقدس تلقی گردد.

فرد بعدی که درپشت سر این جوان قرار دارد را می‌توان با علامت ولیعهدی که برکلاه او نقش بسته شناسایی کرد، او شاپور فرزند محبوب [[اردشیر]] می‌باشد؛ و دو نفر بعدی نیز به احتمال زیاد پسران دیگر اردشیر می‌باشند که لباس و [[کلاه خود]] آن‌ها کاملاً شبیه ولیعهد بوده اما فاقد نشان و علامت سلطنتی هستند. بر بدنه آتشدان کتیبه‌ای به [[خط پهلوی ساسانی]] در هفت سطر وجود داشته که بر اثر عوامل طبیعی خراب و محو گردیده و قرائت آن ممکن نیست. اما از آنجا که کتیبه‌های ساسانی دارای فرمول مشخص بوده و به شیوه یک نواخت در [[نقش برجسته]]ها آورده شده‌اند، متن این کتیبه محو شده به صورت زیر پیشنهاد شده:
# این پیکره
# پرستنده مزدا
# خداوندگار اردشیر
# شاهنشاه ایران
# از نژاد یزدان
# پسر خدایگان
# پاپک شاه است<ref name=":0" />

=== نقش تاج بخشی اهورامزدا به اردشیر اول – تخت جمشید (نقش رجب) ===
[[پرونده:Ardeshir Babakan and Ahuramazda Photo From Sahand Ace.jpg|بندانگشتی|260px|تاج بخشی به [[اردشیر یکم]]، [[نقش رجب]]]]

درسه کیلومتری شمال تخت جمشید، دست راست جاده و روبروی راهی که به نقش رستم می‌رود در شکافی دردرون کوه سه نقش برجسته ساسانی به تصویر کشیده شده که نقش تاجگیری اردشیر از اهورامزدا درجبهه شرقی این شکاف به تصویر کشیده شده‌است. طول این نقش ۵/۴و عرض آن ۵/۲متر می‌باشد. در این نقش اردشیر در سمت چپ تصویر قرار دارد و اهورامزدا در سمت راست. اردشیر دست راست خود رابرای گرفتن حلقه سلطنت که ازسوی ایزد به او هدیه می‌شد دراز نموده ودست چپ را در حالی که سبابه خود را به سوی پایین خم نموده به علامت نیایش بالاگرفته‌است. کلاه اردشیر همانند کلاهی است که درروی اغلب سکه‌ها برسر دارد. اهورامزدا دارای تاج کنگره‌داری بوده و ردائی کوتاه بر تن دارد، درپشت سر اردشیر جوانی بدون ریش دیده می‌شود، که چیزی را بلای سر اردشیر بادست راست نگاه داشته‌است ودست چپ را به نشانه احترام به قبضه شمشیر بلندی که بر کمرش بسته قرارداده است. این فرد به احتمال زیاد "هرمز " فرزند شاپور و نوه محبوب " اردشیر" است.
هرتسفلد و برخی مستشرقین دیگر این فرد را هرمز می‌دانند. در کنار او شخص دیگری که دارای ریش و موهای بلند است با همان حالت به خدا و شاه ادای احترام می‌کند این فرد شاپور ولیعهد اردشیر می‌باشد، در فاصله قرارگرفتن اهورامزدا و اردشیر دو طفل که به احتمال زیاد از خانواده سلطنتی می‌باشند دیده می‌شود، یکی از آن‌ها با داشتن کلاه پسر ودیگری با سر برهنه دختر به نظر می‌رسد. آن‌ها درست در زیر دیهیم حلقه سلطنت قرارگرفته‌اند. پشت سر پشت سر اهورامزدا و خارج از کادر که در آن صحنه دیهیم که بخشی نموده شده تصویر دونفر دیگر دیده می‌شود. این صحنه به وسیلهٔ یک ستون از صحنه قبلی جداشده و درحقیقت بنا یا پرستشگاه سرپوشیده ایی را در ذهن تداعی می‌کند که مراسم تاج بخشی در آن انجام می‌گیرد. یکی ا زاین دو نفر شباهت زیادی به شخصی که درپشت سر اردشیر قرارگرفته یعنی هرمز دارد و دیگری بانویی است که موهای بافته شده بر پشت اوبه صورت زنجیرهایی آویزان شده و کلاهی برسر دارد. او درحالی که پشت به صحنه قبلی دارد، دست راست خود را به نشانه احترام بالابرده است، این شخصیت با توجه به جوانی اوباید بانوی بانوان «دینک» همسر اردشیر باشد. تصویر تاج بخشی نقش رجب دارای شباهت‌های زیاد به نقش برجسته تنگاب فیروز آباد است، به نظر می‌رسد که بعد از نقش فیروز آباد، قدیمی‌ترین نقش برجسته ساسانی با موضوع مذهبی باشد. اگر نقش فردی که درتنگاب فیروز آباد ونقش رجب در پشت سر شاه قرارگرفته‌اند مربوط به شخصیت واحدی باشد، «هرمز اول» در این نقش از نقش قبلی مسن تر به نظر می‌رسد و این خود دلیلی برمتاخر بودن این نقش نسبت به نقش فیروز آباد است.<ref name=":0" />

=== نقش تاج بخشی اهورامزدا به هرمز اول-نقش رجب ===
این نقش در دیواره غربی شکفت نقش رجب کنده شده‌است. فرمانروا و اهورامزدا در این نقش سوار بر اسب به تصویر کشیده شده‌اند. شاه در سمت راست دست خود را به سوی حلقه شهریاری که اهورامزدا به او هدیه می‌کند دراز کرده‌است. صورت و افسر شاهان در این نقش در اثر عوامل مختلف آسیب دیده به‌طوری‌که تشخیص آن غیرممکن است. اهورامزدا تاج کنگره‌داری برسر دارد و صورت او به خوبی قابل تشخیص است. پس از بررسی‌های دقیق و طولانی به این نتیجه رسیدیم که این نقش تاج‌گیری هرمز پسر اول شاپور است، درحالی که اکثر شرق شناسان این تصویر را به شاپور اول نسبت داده‌اند. بامقایسه این نقش با نقش تاجگیری بهرام اول در بیشابور متوجه شدیم که این نقش ازلحاظ شیوه چهره‌نگاری به نقش بهرام اول بسیار نزدیک و همانند است.
این شباهت نه تنها ازنظر ترکیب نشانه‌ها در شیوه تصویر اجزای جداگانه (مانند پوشش فرمانروا و اهورامزدا، طرز نشان دادن عضلات اسب‌ها غیره) بلکه درتصویر اجزاء بسیارکوچک (زین افزار، حلقه شهریاری و نوار) نیز محسوس است. چنین به نظر می‌رد که همه عوامل مذکور موید نزدیک بودن این دو نقش ازلحاظ زمانی به یکدیگر است و این شباهت‌ها به قدری است که می‌توان گفت به احتمال زیاد و قریب به یقین این دو نقش توسط یک هنرمند در فاصله زمانی کوتاه ایجاد شده‌است.
اگراین نقش متعلق به شاپور بود باید در سال‌های اول سلطنت او این نقش ایجاد می‌شد که با نقش بهرام اول حدود سی سال فاصله زمانی را شامل می‌شد و حتی اگر یک هنرمند در این دوره طولانی می‌زیست به علت کهولت قادر به خلق دو اثر مشابه در این فاصله زمانی طولانی نبود؛ بنابراین این نقش مربوط به هرمز اول (۲۷۳–۲۷۲م) است که از لحاظ زمانی با نقش بهرام اول (۲۷۶–۲۷۳م) دارای فاصله زمانی کمی است. برخلاف گفته لوکونین و واندنبرگ این نقش فاقد کتیبه بوده و به نظر می‌رسد کتیبه‌ای راکه متعلق به شاپور بوده و درجوار این نقش قرار دارد به اشتباه به این نقش نسبت داده‌اند. احتمالاً یکی از این دو محقق به نوشته دیگری در معرفی کتیبه‌هایی که مربوط به این نقش نبوده‌استناد نموده‌است.<ref name=":0" />

=== صحنه تاج‌گیری از جانب آناهیتا-نقش رستم ===
این تصویر ویژه تاج‌گذاری نرسی در نقش رستم است. دراینجا مظهر فرمانروایی نه ازسوی اهورامزدا، بلکه ازسوی آناهیتا به او واگذار شده‌است. نرسی پس از پیروزی بر [[بهرام سوم]] و به دست آوردن تاج و تخت، نظام مذهبی که توسط موبد کریتر روحانی بزرگ و حامی [[بهرام دوم]] وسوم برقرارشده بود درهم ریخت و معیارهای جدیدی را جایگزین آن نمود که تاجگیری از آناهیتا به جای اهورامزدا رامی توان یکی از این تغییرات تلقی نمود. این نقش در جانب راست آرامگاه داریوش در نقش رستم ایجاد شده و دریک کادر مستطیلی به طول ۷۰/۵و عرض ۸۰/۳می‌باشد. نرسی در مرکز صحنه قراردارد، اوبه صورت تمام رخ و از روبرو تصویر گردیده ودست راست خود رابرای گرفتن حلقه سلطنت و فر ایزدی که از جانب آناهیتا ایزدبانوی آب‌ها به او اهدا می‌شود دراز کرده وبا دست چپ قبضه شمشیر را به علامت احترام نگاه داشته‌است، درمیان فرمانروا و آناهیتا کودکی دیده می‌شود که از خاندان سلطنتی است؛ زیرا لباس و پوشاک او موید این موضوع است او در زیرحلقه سلطنت و نوار آن قرارگرفته، مشابه این صحنه را در تاجگیری اردشیر اول در نقش رجب دیده بودیم که درآنجا نیز دو طفل از خاندان سلطنت حضور داشتند. روبروی فرمانروا آناهیتا نقش گردید است، او تاج کنگره‌دار سرگشادی که حلقه‌های مجعد موهایش از فراز آن پدیداراست بر سر دارد، لباس او دارای چین‌های دراز، موازی و موج‌ها و وظیفه ایزد آب‌ها را در بیننده تداعی می‌کند. پشت سر شاه فردی ایستاده که به احتمال زیاد ولیعهد او [[هرمز دوم]] می‌باشد؛ بر سر او تاجی قرار دارد که قسمت جلویی آن باسر اسب تزئین گردیده‌است. در سکه‌های بهرام دوم معمولاً ولیعهد با این کلاه وسایر خصوصیات نقش گردیده که این شباهت‌های آشکار، ولیعهدی این فرد را تأیید می‌کند. پشت سر او شخص دیگری از خانواده سلطنتی دیده می‌شود که تصویر او در اثر عوامل طبیعی و مرور زمان فرسوده شده و شناسایی شخصیت او را دشوار ساخته‌است. این نقش مربوط به تاجگذاری رسمی نرسی در سال ۲۹۳میلادی می‌باشد.<ref name=":0" />

=== دریافت نماد شهریاری (حلقه سلطنت) از اهورامزدا و آناهیتا-تاق بستان ===
[[پرونده:Taq-e Bostan - High-relief of Anahita, Khosro II, Ahura Mazda.jpg|بندانگشتی|260px|[[خسرو پرویز]] در حال دریافت حلقه شهریاری، [[تاق بستان]]]]
در شمال شرقی کرمانشاه کوهی است کهنسال که اکنون به علت توسعه شهر درجوار آن قرار گرفته‌است. بر پیشانی فروغمند و در دل این کوه آثار ارزنده‌ای از دوران ساسانی برجا مانده، این ناحیه به تاق بستان مشهور است که نقش‌های ساسانی در اینجا اغلب در داخل دو ایوان یا تاق تصویر شده‌اند. این شیوه با نقش برجسته‌های ساسانی که درنقاط دیگر ایوان وجود دارند متفاوت می‌باشد، این تاق‌ها یا ایوان‌ها، ورودی کاخ خای ساسانی مانند [[تیسفون]] و فیروز آباد را در ذهن بیننده تداعی می‌کنند. نقش مورد نظر در بالا و انتهای ایوان بزرگ به تصویر کشیده شده‌است، در این نقش فرمانروای ساسانی خسرو دوم (پرویز) از روبرو تصویر شده، درحالی که اهورامزدا در سمت چپ و آناهیتا در سمت راست او دیده می‌شوند. در این جا اهورامزدا نشانه سلطنت را به خسرو اعطا نموده و فرمانروا بادست راست آن را دریافت می‌دارد، درحالی که دست چپ را به نشانه احترام برقبضه شمشیر بلندی که به کمر بسته قراردارد. ازسوی دیگر آناهیتا نیز با دست راست نشانه سلطنت را به او عطا می‌کند، دردست دیگر آناهیتا سبویی است که آب آن را به سوی زمین سرازیر نموده وبا این حرکت نمادین ایزد بانوی آب برکات خود رابر سرزمین ایران و فرمانروا نازل نموده‌است. ریزش آب از این سبو نشانگر آب‌ها ی آسمانی است که باعث باروری، برکت و خرمی شده و به سلطنت شاه قدرت و استحکام می‌بخشد. پادشاه تاج بزرگی برسرنهاده که مزین به مروارید و سایر گوهرهاست و در طرفین آن بال‌های شاهین در اهتزازند و در وسط دوبال هلال ماه به چشم می‌خورد. جامه فرمانروا دارای نوارهای مواج است و شامل قبایی بلند و آستین دار شلواری گشاد و چین خورده. سراسر لباس و شلوار با مرواریدهای درشت به شکل زیبایی مزین شده‌است به‌طوری‌که ریزش قطرات آب وباران را در نظر بیننده تداعی می‌کند، این عمل آگاهانه و برای هماهنگی و همسانی با ریزش آب توسط الهه آناهیتا طراحی، ساخته و پرداخته گردیده‌است. علت ایجاد این نقش و گرفتن فر ایزدی و نشانه سلطنت از دو ایزد که نا آن زمان بی‌سابقه بوده و در نقوش دیگر نظیر آن دیده نمی‌شودبه سبب اتهام مشارکت خسرو در قتل پدرش هرمز و همچنین گرایش اوبه مسیحیت و اتحاد با امپراتور مسیحی روم و وصلت با خاندان او صورت گرفته که بدین وسیله اومی خواست خود را از این اتهامات که در بین مردم و هیئت حاکمه شایع شده بوده، مبرا کند. بدین گونه خسرو پرویز درتاق بستان به مردم ایران آگاهی داده‌است که ایزدان را سپاس می‌گذارد و فر ایزدی و نشانه شهریاری از جانب آن‌ها به او اعطا گردیده و سزاوار هرگونه سروری و فرمانروایی است.<ref name=":0" />

=== دریافت نشانه‌ای به عنوان برکت از آناهیتا-تنگ قندیل ===
این نقش در محل " تنگ قندیل " کازرون حجای شده و برخلاف سایر نقش‌های ساسانی که در دل کوه و بر پیشانی صخره کوه‌ها نقش گردیده‌اند، برتخته سنگ منفرد و عظیمی که بر روی یک تپه خاکی و در کنار یک جاده باستانی قرارداشته به تصویر کشیده شده‌است. شخصیت‌های تصویر شده در این نقش برجسته عبارتند از: آناهیتا، شاپور اول و فرزند محبوب جانشین او" هرمز".
دراین نقش، شاه در مرکز تصویر قرارگرفته ودست چپ را به نشانه احترام برقبضه شمشیر بلندی که به کمرش بسته قرارداده و با دست راست گلی را از ایزد بانوی آب به عنوان برکت و فراوانی در یافت می‌کند. به عقیده نگارندگان: گلی که آناهیتا به شاه هدیه می‌کند، احتمالاً در ارتباط باآب و نشانه زایش و فراوانی می‌باشد. با توجه به نقش اساطیری نیلوفرآبی و برخی روایات مربوط به بارورشدن آناهیتا از تخمه‌ای درون نیلوفرآبی یا افسانه‌ای شبیه به آن در خصوص تولد زرتشت از نطفه‌ای درون لوتوس شاید بتوان گل مذکور را نیلوفر آبی فرض کرد. به تعبیر دیگر شاید "گل انار"باشد که در برخی منابع آن را به آناهیتا نسبت داده‌اند؛ چنان‌که میوه انار با دانه‌های فراوان نماد باروری است. گرچه سرخی گل انار و شباهت آن به خورشید معمولاً از نشانه‌های مهر معرفی شده‌است و علائم و نشانه‌ها و آداب و رسوم آیین‌های کهن مهر و آناهیتا چنان به هم پیوسته و مشترک می‌باشد که تفکیک و شناسایی ورمز گشایی از آن‌ها کار آسانی نیست. ستایش مهر و آناهیتا پیش از زرتشت مرسوم بوده که پس ازآن ایزدان مذکور از یاران اهورامزدا معرفی می‌شوند. بامقایسه تصویر آناهیتا در پشت [[سکه‌های ساسانی]] وسایر نقش برجسته‌ها با این نقش می‌توان دریافت که این ایزد بانو همان آناهیتاست. یکی از مشخصات آناهیتا در نقش برجسته‌های ساسانی، آرایش موی آنهاست که برفراز تاج و افسری که بر سر دارند دسته‌ای ازگل به نمایش درآمده‌است. چنانچه قبلاً نیز اشاره شد؛ احتمالاً چین و شکن موها با آرایش خاصی به شکل گل و شکوفه‌ها بر سر شاه و آناهیتا نمودار شده‌است. دراغلب تواریخ آمده که هرمز جانشین شاپور پس از سعایتی که دشمنان در حضور شاپور برای غصب سلطنت نمودند خود را مجروح و دچار نقص عضو نمود تا بدین وسیله وفاداری خود را به پدرش ثابت کنند و شاپور نیز پس از اطلاع از بی گناهی او برخلاف عرف ورسم معهود که افراد ناقص به شاهی برگزیده نمی‌شدند دریک عمل شجاعانه اورابه جانشینی خود تعیین کرد و به احتمال زیاد نقش تنگ قندیل ونقش رجب که در آن شاپور درمیان افراد خاندان سلطنتی قرارگرفته و هرمز به عنوان ولیعهد و جانشین د ر پشت سر او قرار دارد، به شکل نمادین و زیرکانه‌ای برای نمایش و تأیید هرمز به جانشینی شاه پور رقم زده. این نقش در لوحه مستطیل شکل در ابعاد ۷۵/۲و۳۰/۲متر حجاری گردیده‌است. این سنگ نگاره اولین بار توسط علی اکبر سرافراز کشف و معرفی گردید.<ref name="Christensen 1936">{{یادکرد کتاب|نشانی=https://catalog.hathitrust.org/Record/006770537|عنوان=L'Iran sous les Sassanides|نام خانوادگی=Christensen|نام=Arthur|تاریخ=1936|ناشر=Levin & Munksgaard; P. Geuthner|سری=Annales du Musée Guimet. Bibliothèque d'études--t. 48|مکان=Copenhague, Paris}}</ref>

=== شاه بهرام دوم درحال نیایش -گویم ===
این نقش مربوط به بهرام دوم می‌باشد، که در روستای [[گویم (شیراز)|گویم]] سی کیلومتری غرب شیراز قراردارد. درتنگ قوام آباد در جنوب غربی این دهکده در ارتفاع ۸متری این نقش به تصویر کشیده شده‌است در سال ۱۹۲۶میلادی هرتسفلد از وجود چنین نقشی آگاه گردیدو در سال ۱۹۷۵لویی واندنبرگ آن را مورد بررسی دقیق قرارداد. ارتفاع این نقش برجسته ۲متر و عرض آن ۸۰/۱متر می‌باشد که در لوحه مستطیل شکل به تصویر کشیده شده، در این تصویر فرمانروا با همان تاجی که در سایر نقش برجسته‌ها سکه‌ها دیده می‌شود ترسیم شده و دست‌ها را به حالت نیایش و احترام یکی را بر کمر و دست دیگر را در بالا قرارداده است. متأسفانه این نقش در اثر مرور زمان و عوامل طبیعی به شدت آسیب دیده و بسیاری از جزئیات نقش محو و فرسوده گردیده.<ref name="Christensen 1936" />

=== برم دلک شاه (بهرام دوم) درحال نیایش ===
این نقش دربرم دلک در ۱۲کیلومتری شهر شیراز بر صخره کوهی که در کنار نهر و بیشه زار خرمی قرار دارد ایجاد شده که در این نقش دو نفر به تصویر کشیده شده‌اند. ابعاد این سنگ نگاره ۷۰/۲در۴۰/۱ متر می‌باشد. در سمت چپ نقش فرمانروا به‌طور تمام قد تصویر شده این نقش مربوط به بهرام دوم می‌باشد زیرا تاجی که بر سر دارد همانند تاج او در سکه‌های متنوع و متعددی است که از او برجای مانده، در مقابل او شخصت دیگری دیده می‌شود که نه شاه است ونه از ایزدان، زیرا فاقد تاج که از نشانه‌های بارز ایزدان و شاهان است می‌باشد و لباس او نیز فاقد نشانه‌های ایزدی و شاهی و نوارهای مواج و مقدسی است که مربوط به آنهاست. این شخص که لباس بزرگان ساسانی را دربردارد به احتمال زیاد یکی از روحانیون بلندپایه آن عصر مخصوصاً موبد کرتیر روحانی بزرگ و معلم و مربی بهرام دوم می‌باشد زیرا او یگانه فردی بودکه توانست تصویر خود را در کنار نقش برجسته شاهان ساسانی به صورت منفرد ویا در جمع خانواده سلطنتی به صورت شخصیتی که با آن‌ها پیوندی عمیق و ناگسستنی دارد به تصور کشد، اما برکلاه او علامت قیچی که معمولاً برکلاه کرتیر در نقوش دیگر دیده می‌شود به چشم نمی‌خورد، شاید نشان قیچی پس از رسیدن کرتیر به سمت بزرگ دادور (وزیر دادگستری) به او اعطا شده بود و محتمل است که این نقش قبل از آن رویداد به تصویر کشیده شده باشد. در بین شاه و موبد آشدانی قرار دارد که در اثر عوامل طبیعی تصویر آن بسیار فرسوده شده و تقریباً مشابه آتشدانی است که در نقش تاجگیری اردشیر اول در فیروزآباد دیده می‌شوند: اکثر محققان غربی این نقش را به عنوان صحنه تاجگیری بهرام دوم کرتیر معرفی کردند و معتقدند: نشانه شهریاری نه ازسوی اهورامزدا بلکه از جانب نماینده او درروی زمین یعنی موبد کرتیر به شاه تسلیم شده‌است.

اما به دلایل زیر این نظریه برجای و استوار نیست
# اگر چه کرتیر با لقب «تخت روان هرمز، موبد رهاننده روان بهرام موبد اهورا مزدا» آن زمان مقدس‌ترین و مقتدرترین روحانی به‌شمار می‌رفت، اما هنوز در نظر عموم مردم در حدو جایگاهی نبود که در نقش اهورا مزدا در روی زمین ظاهر شده و وظایف فرا زمینی او را انجام دهد.
# در نقش تاج بخشی و اعطاء نشانه شهریاری به شاهان قبلی (اردشیر، شاپور، هرمز اول، بهرام اول) معمولاً حلقه سلطنت به شکلی نموده شده بود که نیمی از حلقه در دست اهورا مزدا و نیمه دیگر در دست شهریار ساسانی قرار داشت، که این امر القاکننده اهداء فرا ایزدی و حلقه شهریاری از سوی خدا به فرمانروا می‌باشد، اما در این نقش شاه وفرد مذکور به فاصله زیادی از یکدیگر قرار دارند و بین آن‌ها چیزی ردوبدل نگردیده‌است.
# معمولاً اهورا مزدا به سبب موقعیت الهی با اندامی درشت تر و در سطح بالاتری از حاضرین در مجالس تاج بخشی ظاهر می‌شوداما در این نقش، فرد مذکور در سطح پایین‌تری از شاه به تصویر کشیده شده و فرمانروا با هیکلی درشت و نیرومند در مقابل او نمودار گردیده‌است، که براساس هنر ساسانی این امر موقعیت افراد را در نقش برجسته‌ها نشان می‌دهدو منطقی بر نظر نمی‌رسد که فردی با موقعیت پایین‌تر از شاه حلقه شهریاری را به او اعطا کند؛ بنابراین شایسته‌است که این نقش برجسته را به جای نقش تاج‌گیری به عنوان نقش بر صحنه نیایش معرفی کنیم. به نظر می‌رسد که پس از ساخته و پرداخته شدن این سنگ نگاره، بر اثر زلزله‌ای که در آن ناحیه حادث شده وبا رانش صخره‌ها شکاف بزرگی بین فرمانروا و شخصیت مذکور ایجاد شده، البته در سرزمین زلزله خیز ایران واستان فارس این مسئله امری عادی است و آثار مخرب این نوع زلزله را در سقف [[کعبه زرتشت]] و بعضی سرستون‌های [[تخت جمشید]] وسایر آثار باستانی این استان کم و بیش به چشم می‌خورد.<ref name="Christensen 1936" />

=== موبد (کرتیر) درحال نیایش نقش رستم-نقش رجب ===
[[پرونده:Naqsh-e Rajab - Kartir inscription.jpg|بندانگشتی|چپ|270px|نگاره [[کرتیر]] در [[نقش رجب]].]]

کرتیر روحانی بزرگ عهد ساسانی یگانه فردی بود که توانست تصویر خود را در کنار نقش برجسته شاهان ساسانی به صورت منفرد یا در جمع خانواده سلطنتی به صورت فردی که با آن‌ها پیوندی عمیق و ناگسستنی دارد به تصویر کشد. از این موبد دو نقش در حال نیایش برجای مانده‌است، یکی صحنه تاج بخشی اهورا مزدا به اردشیر اول در نقش رجب ودیگری در نقش برجسته پیروزی شاپور اول بر امپراتور روم در نقش رستم. کرتیر در این نقش‌ها دست راست خود را بالا گرفته و انگشت سبابه را به جلو خم نموده در حالیکه سایر انگشتان خود را به کف دست چسبانیده که این حالت احترام و نیایش را نشان می‌دهد. هر دو تصویر دارای کتیبه می‌باشند که اقدامات کرتیر در ترویج [[آئین زرتشت]] و تعقیب و. پیگیری دشمنان دین به‌طور مفصل توسط او تشریح شده‌است. در این تصاویر کرتیر کلاهی شبیه [[خاندان سلطنتی]] است برگر بر سر دارد و گیسوان او در چند رشته به صورت لوله‌ای آرایش و از پشت کلاه او بر روی شانه‌هایش آویخته شده‌است. او گردنبند مرواریدی که مخصوص شاه و افراد سلطنتی است بر گردن دارد. کرتیر در کتیبه کعبه زرتشت می‌گوید: که از طرف هرمز فرمانروای ساسانی به دریافت کمر و کلاه مفتخر گردید و پایه بزرگان یافت. سنگ نگاره‌ها و سنگ نوشته‌های نقش رجب ونقش رستم و سر مشهد به‌طوری‌که از متن آن‌ها برمی آید در زمان شهریاری بهرام دوم و در زمانی که کرتیر دراوج نیرومندی بود پدید آمده‌اند. بدین ترتیب کرتیر پس از خاندان شاهی بالاترین مقام و موقعیت را در کشور به دست آورد.<ref name="Christensen 1936" />

== صحنه‌ها و موضوعات غیرمذهبی ==
[[پرونده:Bas relief nagsh-e-rostam al.jpg|بندانگشتی|چپ|300px|چیرگی [[شاپور یکم]] بر [[والرین]]، امپراتور [[روم]]، در [[نقش رستم]].]]
موضوعات متداول در نگاره‌های غیر مذهبی بیشتر نمایش پیروزی فرمانروا بر دشمنان و اسارت آن‌ها و مناظری از نبرد تن به تن و پیروزمندانه شاه علیه دشمن و بالاخره حضور او در میان خانواده سلطنتی و درباریان و شکار است که از سرگرمی‌های متداول خانواده سلطنتی در آن دوران به‌شمار می‌رفته‌است. اگر با دقت این تصاویر را مورد توجه قرار دهیم مقام و موقعیت فرمانروایان و دشمنان و همچنین آنها برما روشن و آشکار خواهدشد. دراینجا با روش نگارش چهره‌های خانواده سلطنتی و بزرگان، به جلوه و حاکمیت مقام آن‌ها پی می‌بریم. یکی از ویژگی‌های مهم این نقش‌ها در آن است که رویدادهای تاریخی و قدرت و عظمت فرمانروای ساسانی به نحوه استادانه‌ای در آن‌ها به تصویر کشیده شده‌است. تعیین تاریخ پیدایش این نقش‌ها بر صخره‌ها و پیگیری در پدید آمدن آن‌ها به ما امکان می‌دهد تا با دید وسیع تری دربارهٔ رویدادهای مهم تاریخی در [[دوران ساسانی]] قضاوت و داوری کنیم، همچنین بخش مهمی از هنر ساسانی در تصاویر این سنگ نگاره‌ها در دسترس و در مقابل دید ما قرار دارد.

صحنه‌های غیر مذهبی به شرح زیر می‌باشند:
# پیروزی فرمانروا بر دشمنان و اسارت آنها
# نبرد تن به تن و پیروزمندانه شاه علیه دشمن
# بزرگان و درباریان در حضور فرمانروا
# شاه در میان خانواده سلطنتی
# شکار شاهی
# فرمانروا سوار بر اسب با لباس رزم
این نقوش در سلماس، نقش رجب، نقش رستم، برم دلک، دارابگرد، بیشاپور، فیروزآباد، [[سراب بهرام]] و [[طاق بستان]] قرار دارند.<ref name="Christensen 1936" />

=== پیروزی اردشیر بر دشمنان سلماس ===
{{اصلی|سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی}}
[[پرونده:Khan Takhti-Ardashir side view.JPG|بندانگشتی|260px|[[سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی]]، از چپ به راست: نجیب‌زاده ارمنی در حال هدیه دادن به [[اردشیر پاپکان]]، اردشیر سوار بر اسب، نجیب‌زاده ارمنی در حال هدیه دادن به شاپور یکم، شاپور سوار بر اسب]]
این نقش در حوالی دهکده‌ای به نام [[خان تختی]] در ۳۰ کیلومتری شهر سلماس در [[آذربایجان غربی]] قرار دارد. در این سنگ نگاره ۴ نفر، دو سوار ودو پیاده به تصویر کشیده شده‌اند. این دو سوار براساس اصول تصویر شناسی هنر ساسانی متعلق به اردشیر اول بنیان‌گذار [[سلسله ساسانی]]، پسر و جانشین او شاپور می‌باشند. سواران عنان مرکب خود را با دست چپ گرفته‌اند وبا دست راست حلقه‌ای را که نشانه قدرت و فرمانروایی می‌باشد به افراد پیاده که از فرمانروایان محلی هستند اهداء می‌کنند. افراد پیاده را (جکسون) محقق آمریکایی و بعضی دیگر از پژوهندگان غربی از بزرگان ارمنی معرفی کرده‌اند که این نظریه بر جای و استوار نیست. پس از شکست و کشته شدن [[اردوان پنجم]] آخرین فرمانروای اشکانی(۲۲۴ م) توسط اردشیر و شکست برادرش [[بلاش پنجم]] در سلوکیه(۲۲۸م) پسر اردوان به نام «آرتاواز» قیام کرد وبر ناحیه [[غرب ایران]] و شهر مهم آن همدان و همچنین آذربایجان و بعضی نقاط دیگر تسلط یافت. در پیکرهایی که بین اردشیر و آرتاواز برای کسب قدرت به وقوع پیوست. عده‌ای از حکمرانان و خاندان‌های پارتی از اردشیر حمایت و جانبداری می‌کردند. [[موسس خورناتسی]] در کتاب [[تاریخ ارمنستان]] می‌گوید: {{گفتاورد|دو شاخه مهم از دودمان پارتی که سورن واسپهبد نامیده می‌شدند اردشیررا علیه پارتیان یاری می‌کردند.}} بالاخره آرتاواز در سال ۲۳۰م از اردشیر شکست خورد و ساسانیان قدرت را به دست گرفتند. افراد پیاده از لحاظ قیافه، آرایش مو و پوشاک کاملاً شبیه بزرگان پارتی می‌باشند و سران همان خاندان‌هایی هستند که اردشیر را در جنگ علیه آرتاواز یاری نمودند، در حقیقت نقش سلماس [[نقش پیروزی]] اردشیر بر ارتاواز می‌باشد اما چون فرمانروای اشکانی یعنی اردوان سال‌ها قبل توسط اردشیر مغلوب شده بود، آرتاواز از دیدگاه او یک یاغی محسوب می‌شد و شایستگی آن را نداشت که در نقش برجسته‌ای به تصویر کشیده شود. نکته دیگر که قابل بررسی بود و باید به آن توجه نمود مفهوم حلقه‌ای است که از طرف فرمانروا به حاکم محلی و فرودست خود اهداء نموده، این حلقه موسوم به حلقه قدرت می‌باشد. حلقه‌های قدرت معمولاً با دو مفهوم متفاوت در هنر اشکانی و ساسانی متجلی می‌شود:
# حلقه‌ای که شهریار از ایزد و الهه‌ها دریافت می‌کرد که این حلقه براساس باور آن‌ها نماد فراایزدی بود و اهداء آن از سوی یک انسان به شاه با عقاید مذهبی منافات داشت، این حلقه دارای ویژگی خاصی بود بدین معنی که نواری بلند و مواج به آن متصل بود، این نوار به صورت‌های مختلف در افسر و لباس فرمانروا در نقش برجسته‌ها تکرار شده‌است.
# حلقه‌ای که فاقد نوار بود و از طرف شهریار به حکام زیردست او اهداء می‌شد. در نقش برجسته اشکانی واقع در [[سرپل ذهاب]] گودرز پادشاه اشکانی این حلقه را به یکی از حکام اهداء می‌کند، در آن نقش همانند سنگ نگاره سلماس شاه سوار بر اسب و حاکم تابع او پیاده ترسیم شده‌اند. می‌توان پنداشت که نقش سلماس از لحاظ زمانی دومین نقش برجسته ساسانی است. (بعداز نقش پیروزی اردشیر بر اردوان در فیروزآباد) این نقش تلفیقی از هنر پارت و ساسانی است، عمق کم نقوش و بازنمایی تصاویر از روبرو که از خصوصیات بارز هنر پارتی است در این نقش تا حدودی رعایت شده، اما فرم کلی تصاویر فرمانروایان و تزئینات لباس و برگستوان اسبان برگرفته از هنر ساسانی است.<ref name="Christensen 1936" />

== جستارهای وابسته==
* [[سنگ‌نوشته‌های ساسانی]]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}

[[رده:سنگ‌نگاره‌های تاریخی ایران]]
[[رده:سنگ‌نگاره‌های ساسانیان|سنگ‌نگاره‌های ساسانیان]]
[[رده:ویکی‌سازی رباتیک]]


text:
# خضرآباد (اشکذر)
خضرآباد شهری در بخش خضرآباد شهرستان اشکذر استان یزد ایران است.

## جمعیت
بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این مکان ۵۳۵ نفر (۱۶۳ خانوار) بوده‌است؛ که با این حساب، این شهر جزو ۱۰ شهر دارای کمتر از ۱۰۰۰ نفر جمعیت در ایران است.

title: خضرآباد (اشکذر)

wikitext:
{{دیگر کاربردها|خضرآباد}}
{{جعبه اطلاعات شهر ایران
|نام‌رسمی         = خضرآباد
| نام محلی       =
| نام‌های قدیمی   =
| نام‌های دیگر    =
| فتوکلاژ = <!-- اگر از چندین تصویر در پارامتر تصویر استفاده می‌کنید، مقدار «بله» به این پارامتر بدهید. -->
| تصویر          =
| اندازه تصویر   =
| عنوان تصویر    =
| عرض‌جغرافیایی   =۳۱٫۸۶۵۷۱۴
| طول‌جغرافیایی   =۵۳٫۹۵۲۴۱۴
| استان          =یزد
| شهرستان        =اشکذر
| بخش            =خضرآباد
| سال شهرشدن     =
| جمعیت          =۵۳۵ نفر (۱۳۹۵)
| رشد جمعیت      =۸٪- (۵ سال)
| تراکم جمعیت    =
| مساحت          =
| ارتفاع         =۱۶۰۹ متر
| میانگین دما    =
| میانگین بارش   =
| روزهای یخبندان =
|نماینده مجلس    =
| شهردار         = محمدصادق زارع
|سال تأسیس شهرداری =
| ره‌آورد         =
| پیش‌شماره       =۰۳۵۲۳۸۲
| کد آماری       =۲۳۷۷
| پلاک اتومبیل   = {{IRN}}
| وبگاه          =
| نماد شهرداری   =
| جمله خوشامد    =
| پانویس         =
}}
'''خضرآباد''' شهری در [[بخش خضرآباد]] [[شهرستان اشکذر]] [[استان یزد]] [[ایران]] است.

== جمعیت ==
بر پایه [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران|سرشماری عمومی نفوس و مسکن]] در [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۹۵)|سال ۱۳۹۵]] جمعیت این مکان ۵۳۵ نفر (۱۶۳ خانوار) بوده‌است؛ که با این حساب، این شهر جزو ۱۰ [[شهر]] دارای کمتر از ۱۰۰۰ نفر جمعیت در [[ایران]] است.<ref>{{سرشماری ۱۳۹۵|۲۱}}</ref>

{{جمعیت تاریخی|۱۳۸۵|۲۱۶|۱۳۹۰|۵۸۱|۱۳۹۵|۵۳۵|align=center}}

== منابع ==
{{پانویس}}
* اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
* [http://www.fallingrain.com/world/IR/31/Khezrabad.html منبع مختصات] و [https://web.archive.org/web/20071106090653/http://www.rismoon.com/citycode-28.html پیش‌شماره]

{{شهرستان اشکذر}}
{{استان یزد}}

{{جغرافیا-خرد}}

[[رده:شهرستان اشکذر]]
[[رده:شهرهای استان یزد]]
[[رده:شهرهای شهرستان اشکذر]]

title: خضرآباد

کشور: ایران

استان: یزد

شهرستان: اشکذر

بخش: خضرآباد

title: مردم

جمعیت: ۵۳۵ نفر (۱۳۹۵)

رشد جمعیت: ۸٪- (۵ سال)

title: جغرافیای طبیعی

ارتفاع: ۱۶۰۹ متر

title: اطلاعات شهری

شهردار: محمدصادق زارع

پیششمارهٔ تلفن: ۰۳۵۲۳۸۲

شناسهٔ ملی خودرو: ایران

کد آماری: ۲۳۷۷

اطلاعات شهری: خضرآباد روی نقشه ایران · ۳۱°۵۱′۵۷″ شمالی ۵۳°۵۷′۱۰″ شرقی / ۳۱٫۸۶۵۸۳°شمالی ۵۳٫۹۵۲۷۸°شرقی


text:
# حیوانات، املاک و قانون
حیوانات، املاک و قانون (۱۹۹۵) کتابی است که گری فرانسیسون، استاد برجسته حقوق و نیکلاس د بی. کاتزنباخ محقق حقوق و فلسفه در دانشکده حقوق راتجرز - نیوآرک. این کتاب نخستین رفتار گسترده دانش نظری حقوق حیوانات بود.

## خلاصه داستان
این کتاب به یک مقدمه تقسیم شده‌است، که در آن مفهوم فرانسیسون در مورد "وفاداری قانونی"، و پس از آن سه بخش بیان شده‌است: (۱) "وضعیت حیوانات به عنوان دارایی"، (۲) "کاربرد عمومی نظریه: اساسنامه‌های ضد انحصاری"، و (۳) "کاربرد ویژه تئوری: تنظیم آزمایش حیوانات." این قسمت از عنوان "جایگزینی برای ولفاریسم قانونی است "
در قسمت ۱، فرانسیسون استدلال می‌کند که حیوانات غیرمسئول، مالکیت شخصی یا منجنیق صاحبان آنها هستند، حتی اگر به عنوان یک نوع خاص از اموال شناخته شوند. به این ترتیب، آنها خودشان نمی‌توانند از حقوق قانونی برخوردار شوند، زیرا اینها اهداف اعمال حقوق شخص دیگری هستند. هر زمان که منافع یک حیوان در برابر منافع مالک متعادل شود (با فرض اینکه حیوان به عنوان منافع شناخته شده باشد)، هر چقدر که ممکن است این چیزهای بی‌اهمیت باشد، منافع صاحبش پیروز می‌شود. فرانسیسون اوضاع را با معالجه بردگان در ایالات متحده در سده‌های ۱۸ و ۱۹ مقایسه می‌کند، جایی که قوانینی وجود داشته که به ظاهر از آنها محافظت می‌شود، در حالی که دادگاه‌ها نادیده گرفته‌اند که نهاد برده داری، این حمایت را تا حد زیادی بی‌معنی می‌کند.
وی در ادامه استدلال می‌کند که قانون رفاه حیوانات سال ۱۹۶۶ ایالات متحده، نمونه ای از قوانین سمبولیک است، بر خلاف قوانین عملکردی، با تکیه بر مفاهیم شرح داده شده توسط جان دوایر در سال ۱۹۹۰. او می‌نویسد که این نمادین است (به نقل از دوایر)، زیرا نمونه ای از قانونی است که «قوه مقننه نتوانسته‌است محدودیت‌های اداری و سیاسی را که مانع اجرای قانون می‌شود، برطرف کند.»

## نقد و بررسی
پروفسور پریسیلا کوهن به این کتاب نقد و بررسی مطلوب کرد، نوشت: "فرانسیسون باعث می‌شود تا نظرات ما را در مورد حیوانات، بی رحمی، چه نوع دردی" ضروری "ارزیابی کنیم، چه جامعه ای اجازه می‌دهد تا موجودات بی دفاع شلیک شود، سوزانده شود، مورد ضرب و شتم قرار بگیرد؛ و غیره. توضیحات او همیشه متفکرانه است، تحلیلهای او نافذ است، نمونه‌های وی جالب است. " آنتونیا لایارد از ارزش‌های محیطی بسیار مهم‌تر بود، زیرا احساس می‌کرد که فرانسیسون هنگامی که "تلاش می‌کند چیزی را در جای خود قرار دهد، دشواری را تجربه می‌کند، زیرا او توصیف نمی‌کند که چگونه تئوری رگان در مورد حقوق حیوانات ممکن است در عمل عملی شود، به طور خاص، فرانسیسون به رگان ادعا می‌کند که حیوانات نباید دارای حقوق برابر با انسان باشند و این را با بیان اینکه آنها از حقوق یکسان برخوردار نیستند، درهم می‌آمیزند. "
بررسی حقوقی هاروارد نیز بسیار حیاتی بود، زیرا احساس می‌کردند که این کتاب «یک مطالعه گسترده و متفکرانه» است، اما «هیچ کاری برای تبدیل کردن گونه‌شناس تأیید شده نخواهد کرد».

title: حیوانات، املاک و قانون

wikitext:
{{Infobox book
|name=حیوانات، املاک و قانون
|image=Animals, Property, and the Law.JPG
|caption=Goat outside slaughterhouse, PA
|author=[[گری فرانسیون]]
|illustrator=
|cover_artist=[[Sue Coe]] (1990)
|country=United States
|series=Ethics and Action
|subject=[[دانش نظری حقوق]]، [[حقوق حیوانات]]
|publisher=Temple University Press
|pub_date=May 1995
|media_type=Hardcover, paperback, Kindle edition
|pages=368 (1st edition, hardcover)
|isbn=978-1-56639-283-9
|ISBN -note=(1st edition, hardcover)
|preceded_by=Vivisection and Dissection in the Classroom: A Guide to Conscientious Objection (1992)
|followed_by=Rain Without Thunder: The Ideology of the Animal Rights Movement (1996)
|infoboxwidth=25em
}}
'''''حیوانات، املاک و قانون''''' (۱۹۹۵) کتابی است که [[گری فرانسیون|گری فرانسیسون]]، استاد برجسته حقوق و نیکلاس د بی. کاتزنباخ محقق حقوق و فلسفه در [[دانشکده حقوق راتجرز - نیوآرک]]. این کتاب نخستین رفتار گسترده دانش نظری حقوق حیوانات بود.<ref>[[William Kunstler|Kunstler, William F.]] (1995). "Foreword" in ''Animals, Property, and the Law''.</ref>

== خلاصه داستان ==
این کتاب به یک مقدمه تقسیم شده‌است، که در آن مفهوم فرانسیسون در مورد "وفاداری قانونی"، و پس از آن سه بخش بیان شده‌است: (۱) "وضعیت حیوانات به عنوان دارایی"، (۲) "کاربرد عمومی نظریه: اساسنامه‌های ضد انحصاری"، و (۳) "کاربرد ویژه تئوری: تنظیم آزمایش حیوانات." این قسمت از عنوان "جایگزینی برای ولفاریسم قانونی است "

در قسمت ۱، فرانسیسون استدلال می‌کند که حیوانات غیرمسئول، مالکیت شخصی یا ''منجنیق'' صاحبان آنها هستند، حتی اگر به عنوان یک نوع خاص از اموال شناخته شوند. به این ترتیب، آنها خودشان نمی‌توانند از حقوق قانونی برخوردار شوند، زیرا اینها اهداف اعمال حقوق شخص دیگری هستند. هر زمان که منافع یک حیوان در برابر منافع مالک متعادل شود (با فرض اینکه حیوان به عنوان منافع شناخته شده باشد)، هر چقدر که ممکن است این چیزهای بی‌اهمیت باشد، منافع صاحبش پیروز می‌شود. فرانسیسون اوضاع را با معالجه [[برده‌داری در ایالات متحده آمریکا|بردگان در ایالات متحده]] در سده‌های ۱۸ و ۱۹ مقایسه می‌کند، جایی که قوانینی وجود داشته که به ظاهر از آنها محافظت می‌شود، در حالی که دادگاه‌ها نادیده گرفته‌اند که نهاد برده داری، این حمایت را تا حد زیادی بی‌معنی می‌کند.<ref>Francione (1995), pp. 4–5.</ref>

وی در ادامه استدلال می‌کند که [[قانون رفاه حیوانات سال ۱۹۶۶]] ایالات متحده، نمونه ای از قوانین سمبولیک است، بر خلاف قوانین عملکردی، با تکیه بر مفاهیم شرح داده شده توسط [[جان دوایر (قاضی استرالیا)|جان دوایر]] در سال ۱۹۹۰. او می‌نویسد که این نمادین است (به نقل از دوایر)، زیرا نمونه ای از قانونی است که «قوه مقننه نتوانسته‌است محدودیت‌های اداری و سیاسی را که مانع اجرای قانون می‌شود، برطرف کند.»<ref>Francione (1995), p. 208ff; also see Sherry, Clifford J (2009). ''Animal Rights: A Reference Handbook''. ABC-CLIO, p. 248</ref>

== نقد و بررسی ==
پروفسور [[پریسیلا کوهن]] به این کتاب نقد و بررسی مطلوب کرد، نوشت: "فرانسیسون باعث می‌شود تا نظرات ما را در مورد حیوانات، بی رحمی، چه نوع دردی" ضروری "ارزیابی کنیم، چه جامعه ای اجازه می‌دهد تا موجودات بی دفاع شلیک شود، سوزانده شود، مورد ضرب و شتم قرار بگیرد؛ و غیره. توضیحات او همیشه متفکرانه است، تحلیلهای او نافذ است، نمونه‌های وی جالب است. "<ref>{{Cite journal|last=Cohn|first=Priscilla|date=October 1997|title=Gary L. Francione: "Animals, Property and the Law" (Book Review)|url=|journal=Environmental Ethics|volume=19|issue=3|pages=319–322|doi=10.5840/enviroethics199719319|pmid=}}</ref> آنتونیا لایارد از ''ارزش‌های محیطی'' بسیار مهم‌تر بود، زیرا احساس می‌کرد که فرانسیسون هنگامی که "تلاش می‌کند چیزی را در جای خود قرار دهد، دشواری را تجربه می‌کند، زیرا او توصیف نمی‌کند که چگونه تئوری رگان در مورد حقوق حیوانات ممکن است در عمل عملی شود، به طور خاص، فرانسیسون به رگان ادعا می‌کند که حیوانات نباید دارای حقوق برابر با انسان باشند و این را با بیان اینکه آنها از حقوق یکسان برخوردار نیستند، درهم می‌آمیزند. "<ref>{{Cite journal|last=Layard|first=Antonia|date=February 1998|title=Reviewed Work: Animals, Property and the Law by Gary Francione|journal=Environmental Values|volume=7|issue=1|pages=118–120|jstor=30302274}}</ref>

''بررسی حقوقی هاروارد'' نیز بسیار حیاتی بود، زیرا احساس می‌کردند که این کتاب «یک مطالعه گسترده و متفکرانه» است، اما «هیچ کاری برای تبدیل کردن گونه‌شناس تأیید شده نخواهد کرد».<ref>{{Cite journal|last=|first=|date=December 1996|title=Review: Animals, Property, and the Law|url=http://ur9ep9bn4s.search.serialssolutions.com/?ctx_ver=Z39.88-2004&ctx_enc=info:ofi/enc:UTF-8&rfr_id=info:sid/summon.serialssolutions.com&rft_val_fmt=info:ofi/fmt:kev:mtx:journal&rft.genre=article&rft.atitle=Animals,+Property,+and+the+Law&rft.jtitle=Harvard+Law+Review&rft.date=1996-12-01&rft.pub=Harvard+Law+Review+Association&rft.issn=0017-811X&rft.eissn=2161-976X&rft.volume=110&rft.spage=559&rft.externalDBID=BSHEE&rft.externalDocID=34278189&paramdict=en-US|journal=Harvard Law Review|volume=110|issue=2|pages=559–600|doi=|pmid=|access-date=27 December 2015}}</ref>

== خواندن بیشتر ==
* مک‌کارتی، کلمن (اول اکتبر 1995). [https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19436753.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Oct+1,+1995&author=Colman+McCarthy&pub=The+Washington+Post "احترام به هر چیز زنده"]، ''واشینگتن پست''.
* رابرتز، آدام M. (پاییز ۱۹۹۶) "نقد و بررسی: حیوانات، املاک و قانون"، ''مجله حقوق بین‌الملل هیوستون''. جلد ۱۸، شماره ۱.
* Wise, Steven M. (سپتامبر ۱۹۹۶). "بررسی: حیوانات، املاک و قانون"، ''وکیل فدرال''، جلد ۳، شماره ۸.

== منابع ==
{{پانویس}}

[[رده:کتاب‌های پیرامون حقوق جانوران]]
[[رده:کتاب‌های حقوقی]]
[[رده:کتاب‌های غیرداستانی ۱۹۹۵ (میلادی)]]

title: حیوانات، املاک و قانون

نویسنده(ها): گری فرانسیون

طراح جلد: Sue Coe (1990)

کشور: United States

مجموعه: Ethics and Action

موضوع(ها): دانش نظری حقوق، حقوق حیوانات

ناشر: Temple University Press

گونه رسانه: Hardcover, paperback, Kindle edition

شمار صفحات: 368 (1st edition, hardcover)

شابک: شابک ۹۷۸−۱−۵۶۶۳۹−۲۸۳−۹


text:
# اچ‌ام‌اس بدسوورث (ال۳)
اچ‌ام‌اس بدسوورث (ال۳) (به انگلیسی: HMS Badsworth (L03)) یک کشتی است که طول آن 85.34 m می‌باشد. این کشتی در سال ۱۹۴۱ ساخته شد.

title: اچ‌ام‌اس بدسوورث (ال۳)

wikitext:
{|{{Infobox ship begin}}
|+اچ‌ام‌اس بدسوورث (ال۳)
{{Infobox ship image
|Ship image=[[پرونده:HMS Badsworth.jpg|300px]]
}}
{{Infobox ship career
|Ship flag={{shipboxflag|UK|naval}}
|Ship namesake=
|Ship laid down=
|Ship launched=
|Ship acquired=
|Ship ordered=
|Ship commissioned=۱۸ اوت ۱۹۴۱
|Ship christened=
|Ship completed=
|Ship original cost=
|Ship homeport=
|Ship motto=
|Ship nickname=
|Ship captured=
|Ship badge=
}}
{{Infobox ship characteristics
|Ship displacement=1,050 tons standard;
|Ship length={{convert|85.34|m|ft}}
|Ship beam={{convert|9.62|m|ft}}
|Ship height=
|Ship draught={{convert|2.51|m|ft}}
|Ship hold depth=
|Ship draft=
|Ship depth=
|Ship tonnage=
|Ship speed=25.5 knots (25½ kts full)
}}
|}'''اچ‌ام‌اس بدسوورث (ال۳)''' {{انگلیسی|HMS Badsworth (L03)}} یک کشتی است که طول آن 85.34 m می‌باشد. این کشتی در سال [[۱۹۴۱ (میلادی)|۱۹۴۱]] ساخته شد.
== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=HMS_Badsworth_(L03)&oldid=553345885|عنوان = HMS Badsworth (L03)|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۹ نوامبر ۲۰۱۳}}

{{کشتی-خرد}}

[[رده:کشتی‌های ۱۹۴۱ (میلادی)]]
[[رده:کشتی‌های ساخته شده در مرزیساید]]
[[رده:نام کشتی‌های نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا]]
[[رده:ناوشکن‌های بریتانیا در جنگ جهانی دوم]]
[[رده:ناوشکن‌های نروژ در جنگ جهانی دوم]]

title: پیشینه

اعزام: ۱۸ اوت ۱۹۴۱

title: مشخصات اصلی

وزن: 1,050 tons standard

درازا: ۸۵٫۳۴ متر (۲۸۰٫۰ فوت)

پهنا: ۹٫۶۲ متر (۳۱٫۶ فوت)

آبخور: ۲٫۵۱ متر (۸٫۲ فوت)

سرعت: 25.5 knots (25½ kts full)


text:
# ماگلیچ (صربستان)
ماگلیچ (به صربی: Maglić) یک منطقهٔ مسکونی در صربستان است که در Bački Petrovac Municipality واقع شده‌است. ماگلیچ ۲٬۶۹۵ نفر جمعیت دارد.

title: ماگلیچ (صربستان)

wikitext:
{{Infobox settlement
|official_name=ماگلیچ (صربستان)
|native_name={{native name|sr-Cyrl|Маглић|italics=off}}|other_name=
|settlement_type=[[فهرست مناطق مسکونی در صربستان|روستا]]
|image_skyline=Бачки Маглић - Bački Maglić.JPG
|image_caption=
|image_flag=
|image_seal=
|image_shield=Maglić Coat of Arms.jpg
|nickname=
|motto=
|image_map=
|pushpin_map=Serbia
|pushpin_label_position=bottom
|pushpin_map_caption=
|coordinates={{coord|45|21|44|N|19|31|54|E|display=inline}}|subdivision_type=کشور
|subdivision_name={{flag|Serbia}}|subdivision_type1=[[تقسیمات کشوری صربستان|منطقه]]
|subdivision_name1={{flag|Vojvodina}}|subdivision_type2=[[ناحیه‌های صربستان|ناحیه]]
|subdivision_name2=
|subdivision_type3=[[شهرداری‌های صربستان|شهرداری]]
|subdivision_name3=Bački Petrovac
|established_title=
|established_date=
|government_type=
|government_footnotes=
|leader_title=
|leader_name=
|unit_pref=Metric
|area_footnotes=
|area_total_km2=
|area_land_km2=
|elevation_footnotes=
|elevation_m=
|population_footnotes=
|population_total=۲٬۶۹۵
|population_as_of=۲۰۰۲
|population_density_km2=
|population_note=
|timezone=[[زمان اروپای مرکزی|زمان]]
|utc_offset=+۱
|timezone_DST=[[ساعت تابستانی اروپای مرکزی]]
|utc_offset_DST=+۲
|postal_code_type=[[List of postal codes in Serbia|Postal code]]
<!-- *** Various codes *** -->
|postal_code=۲۱۴۷۳
|area_code_type=[[Telephone numbers in Serbia|کد تلفن]]
|area_code=+۳۸۱ ۲۱
|registration_plate=[[Serbian vehicle registration plates|NS]]
<!-- *** Website *** -->
|website=
|footnotes=
}}
'''ماگلیچ''' {{صربی|Maglić}} یک منطقهٔ مسکونی در [[صربستان]] است که در [[Bački Petrovac Municipality]] واقع شده‌است.<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Maglić,_Serbia&redirect=no&oldid=1009332961 |عنوان=Maglić, Serbia|بازیابی  = ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۱|زبان=انگلیسی}}</ref> ماگلیچ ۲٬۶۹۵ نفر جمعیت دارد.

== جستارهای وابسته ==
* [[تقسیمات کشوری صربستان]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده|Maglić, Serbia}}
{{صربستان-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:ماگلیچ}}
[[رده:ناحیه باچکای جنوبی]]
[[رده:باچکی پتروواتس]]

title: ماگلیچ (صربستان) Маглић (صربی)

منطقه: استان خودمختار وویوودینا

شهرداری: Bački Petrovac

title: جمعیت (۲۰۰۲)

• کل: ۲۶۹۵

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۱ (زمان)

• تابستانی (DST): یوتی‌سی +۲ (ساعت تابستانی اروپای مرکزی)

Postal code: ۲۱۴۷۳

کد تلفن: +۳۸۱ ۲۱

پلاک خودرو: NS


text:
# هایک سارگسیان (دولتمرد)
هایک زاره‌ای سارگسیان (ارمنی: Հայկ Զարեհի Սարգսյան؛ زادهٔ ۹ اوت ۱۹۹۲) یک حسابدار و سیاستمدار اهل ارمنستان است که از تاریخ ۲۰۱۹ تا کنون سمت نمایندگی دوره‌های هفتم و هشتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان را برعهده داشت.

## زندگی‌نامه
در ۹ اوت ۱۹۹۲ در ایروان به دنیا آمد و از دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان فارغ‌التحصیل شد.

title: هایک سارگسیان (دولتمرد)

wikitext:
{{Infobox officeholder
| name= هایک سارگسیان
| image= Հայկ Սարգսյան.jpg
| order =نماینده دوره‌های هفتم و هشتم {{-}} [[مجلس ملی جمهوری ارمنستان]]
| parliamentarygroup = [[:en:My Step Alliance]]
| constituency =
| term_start =۲۰۱۹
| term_end =اکنون
| predecessor =
| successor =
| order2 =
| term_start2 =
| term_end2 =
| predecessor2 =
| successor2 =
| birth_date= {{تاریخ تولد و سن|1992|8|9|mf=y}}
| birth_place = [[ایروان]]، [[ارمنستان]]
| death_date=
| death_place =
| nationality= [[ارمنستان]]
| occupation=[[حسابدار]]
| party =[[پیمان مدنی]]
| alma_mater =[[دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان]]
}}

'''هایک زاره‌ای سارگسیان''' ({{Lang-hy|Հայկ Զարեհի Սարգսյան}}؛ زادهٔ {{تاریخ تولد|۱۹۹۲|۸|۹|mf=y}}) یک حسابدار و [[سیاستمدار]] اهل [[ارمنستان]] است که از تاریخ ۲۰۱۹ تا کنون سمت نمایندگی دوره‌های هفتم و هشتم [[مجلس ملی جمهوری ارمنستان]] را برعهده داشت.

== زندگی‌نامه ==
در ۹ اوت ۱۹۹۲ در [[ایروان]] به دنیا آمد و از [[دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان]] فارغ‌التحصیل شد. <!-- وی همچنین برنده [[جایزه]] شده‌است.  -->

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست سیاستمداران ارمنی]]

{{پاک‌کن}}

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =https://hy.wikipedia.org/wiki/Հայկ_Սարգսյան_(քաղաքական_գործիչ)|عنوان = Հայկ Սարգսյան (քաղաքական գործիչ)|زبان =ارمنی|بازیابی =}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306010243/http://avproduction.am/?ln=am&page=person&id=1783 |date=۶ مارس ۲۰۱۶}} {{Avproduction.am|-|Հայկ Սարգսյան}}
<!--* {{cite web |url= |title= |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website= |publisher= |accessdate=}} -->

== پیوند به بیرون ==
{{رده انبار}}
{{نمایندگان دوره هفتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان}}
{{نمایندگان دوره هشتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای مشاهیر ارمنی}}
{{سیاست‌مدار ارمنی-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:سارگسیان، هایک}}
[[رده:اعضای مجلس ملی جمهوری ارمنستان]]
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان]]
[[رده:زادگان ۱۹۹۲ (میلادی)]]
[[رده:سیاستمداران اهل ارمنستان]]
[[رده:سیاستمداران اهل ایروان]]
[[رده:سیاست‌مداران حزب پیمان مدنی]]
[[رده:نمایندگان دوره هفتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان]]
[[رده:نمایندگان دوره هشتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان]]

title: نماینده دوره‌های هفتم و هشتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان

نماینده دورههای هفتم و هشتم مجلس ملی جمهوری ارمنستان: دوره مسئولیت · ۲۰۱۹ – اکنون

فراکسیون: en:My Step Alliance

title: اطلاعات شخصی

زاده: ۹ اوت ۱۹۹۲ (۳۲ سال) · ایروان، ارمنستان

ملیت: ارمنستان

حزب سیاسی: پیمان مدنی

محل تحصیل: دانشگاه دولتی اقتصاد ارمنستان

پیشه: حسابدار


text:
# جاده میوند
جادهٔ میوند (به لاتین: Jadayi Maiwand)  یک محلهٔ در افغانستان است که در شهر کابل قرار دارد.

title: جاده میوند

wikitext:
{{Infobox settlement
|name=جادهٔ میوند
|native_name=
|native_name_lang=
|settlement_type=[[کابل|محله‌های کابل]]
|image_skyline=
|image_alt=
|image_caption=
|image_flag=
|flag_alt=
|image_seal=
|seal_alt=
|image_shield=
|shield_alt=
|nickname=
|motto=
|image_map=Kabul City Map.svg
|map_alt=
|map_caption=
|pushpin_map=
|pushpin_label_position=
|pushpin_map_alt=
|pushpin_map_caption=
|coor_pinpoint=
|coordinates_footnotes=
|subdivision_type=کشور
|subdivision_name={{AFG}}|subdivision_type1=[[ولایت‌های افغانستان|ولایت]]
|subdivision_type2=
|subdivision_type3=
|subdivision_name1=[[ولایت کابل|کابل]]
|subdivision_name2=
|subdivision_name3=
|established_title=
|established_date=
|founder=
|seat_type=
|seat=
|government_footnotes=
|leader_party=
|leader_title=
|leader_name=
|unit_pref=Metric

|area_footnotes=
|area_magnitude=
|area_total_km2=
|area_land_km2=
|area_water_km2=
|area_water_percent=
|area_urban_km2=
|area_rural_km2=
|area_metro_km2=
|area_rank=
|area_blank1_title=
|area_blank1_km2=
|area_blank2_title=
|area_blank2_km2=
|area_note=
|dimensions_footnotes=
|length_km=
|width_km=
|elevation_footnotes=
|elevation_m=
|population_total=
|population_as_of=
|population_footnotes=
|population_density_km2=auto
|population_demonym=
|population_note=
|timezone1=
|utc_offset1=
|timezone1_DST=
|utc_offset1_DST=
|postal_code_type=
|postal_code=
|area_code=
|area_code_type=
|iso_code=
|website=
|footnotes=
|etymology=
|coordinates=
|area_urban_footnotes=
|area_rural_footnotes=
|area_metro_footnotes=
}}
'''جادهٔ میوند''' (به [[خط لاتین|لاتین]]: Jadayi Maiwand)  یک محلهٔ در [[افغانستان]] است که در شهر [[کابل]] قرار دارد.<ref>{{یادکرد وب|کد زبان=en|وبگاه=Mapcarta|نشانی=https://mapcarta.com/30677942|عنوان=Jadayi Maiwand|بازبینی=2018-04-01}}</ref><ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jadayi_Maiwand&redirect=no&oldid=829351165 |عنوان=Jadayi Maiwand|بازیابی  = |زبان=انگلیسی}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست شهرهای افغانستان]]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}

== پیوند به بیرون ==
{{ویکی‌انبار-رده|Jadayi Maiwand}}

{{افغانستان-خرد}}

[[رده:بازبینی گمر شهرهای افغانستان]]

[[رده:محله‌های کابل]]

title: جادهٔ میوند

ولایت: کابل


text:
# سنگور (بوتان)
سنگور (به لاتین: Sengor) یک منطقهٔ مسکونی در بوتان (کشور) است که در Mongar District واقع شده‌است.

title: سنگور (بوتان)

wikitext:
{{Infobox settlement

|official_name=سنگور (بوتان)
|other_name=
|native_name=<!-- for cities whose native name is not in English -->
|nickname=
|settlement_type=<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)-->
|motto=
|image_skyline=
|imagesize=
|image_caption=
|image_flag=
|flag_size=
|image_seal=
|seal_size=
|image_shield=
|shield_size=
|image_blank_emblem=
|blank_emblem_type=
|blank_emblem_size=
|image_map=
|mapsize=
|map_caption=موقعیت سنگور (بوتان) در نقشه
|image_map1=
|mapsize1=
|map_caption1=
|image_dot_map=
|dot_mapsize=
|dot_map_caption=
|dot_x=|dot_y=
|pushpin_map=Bhutan <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position=bottom
|pushpin_mapsize=300
|pushpin_map_caption=موقعیت در بوتان
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type=کشور
|subdivision_name=[[Image:Flag of Bhutan.svg|25px]] [[بوتان (کشور)]]
|subdivision_type1=[[استان‌های بوتان]]
|subdivision_name1=[[Mongar District]]
|subdivision_type2=
|subdivision_name2=
|subdivision_type3=
|subdivision_name3=
|subdivision_type4=
|subdivision_name4=
|government_footnotes=
|government_type=
|leader_title=
|leader_name=
|leader_title1=<!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->
|leader_name1=
|leader_title2=
|leader_name2=
|leader_title3=
|leader_name3=
|leader_title4=
|leader_name4=
|established_title=<!-- Settled -->
|established_date=
|established_title2=<!-- Incorporated (town) -->
|established_date2=
|established_title3=<!-- Incorporated (city) -->
|established_date3=
|area_magnitude=
|unit_pref=Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
|area_footnotes=
|area_total_km2=<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->
|area_water_km2=
|area_total_sq_mi=
|area_land_sq_mi=
|area_water_sq_mi=
|area_water_percent=
|area_urban_km2=
|area_urban_sq_mi=
|area_metro_km2=
|area_metro_sq_mi=
|area_blank1_title=
|area_blank1_km2=
|area_blank1_sq_mi=
|population_as_of=
|population_footnotes=
|population_note=
|population_total=
|population_density_km2=
|population_density_sq_mi=
|population_metro=
|population_density_metro_km2=
|population_density_metro_sq_mi=
|population_urban=
|population_density_urban_km2=
|population_density_urban_sq_mi=
|population_blank1_title=Ethnicities
|population_blank1=
|population_blank2_title=مذهب‌ها
|population_blank2=
|population_density_blank1_km2=
|population_density_blank1_sq_mi=
|timezone=[[زمان بوتان|BTT]]
|utc_offset=+6
|timezone_DST=
|utc_offset_DST=
|coordinates={{coord|27|22|N|91|1|E|region:BT|display=inline,title}}|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m=
|elevation_ft=
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code=
|area_code=
|blank_name=
|blank_info=
|blank1_name=
|blank1_info=
|website=
|footnotes=
}}
'''سنگور''' (به [[خط لاتین|لاتین]]: Sengor) یک منطقهٔ مسکونی در [[بوتان (کشور)]] است که در [[Mongar District]] واقع شده‌است.
<ref>{{یادکرد-ویکی |پیوند=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sengor&redirect=no&oldid=918532760 |عنوان=Sengor|بازیابی  = |زبان=انگلیسی}}</ref>

== جستارهای وابسته ==
*[[فهرست شهرهای بوتان]]

== منابع ==
{{پانویس}}

== پیوند به بیرون ==
{{انبار-رده|Sengor}}
{{جغرافیای بوتان-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:سنگور}}
[[رده:مناطق مسکونی در بوتان]]
[[رده:ناحیه مونگار]]

title: سنگور (بوتان)

استانهای بوتان: Mongar District

منطقهٔ زمانی: یوتی‌سی +۶ (BTT)


text:
# یلیزاوتا شاه‌خاتونی
یلیزاوتا آوتی شاه‌خاتونی (ارمنی: Ելիզավետա Ավետի Շահխաթունի؛ انگلیسی: Elizaveta Shahkhatuni; ۲۲ دسامبر ۱۹۱۱ – ۲۸ اکتبر ۲۰۱۱) مهندس اهل ارمنستان بود.

## زندگی‌نامه
وی در ۲۲ دسامبر ۱۹۱۱ در ایروان به دنیا آمد و از دانشگاه دولتی ایروان و en:Moscow Aviation Institute فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه لنین، نشان پرچم سرخ کار و نشان لنین شد. وی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۱ در سن ۹۹ سالگی در کی‌یف درگذشت و در قبرستان بیکوف به خاک سپرده شد.

title: یلیزاوتا شاه‌خاتونی

wikitext:
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = یلیزاوتا شاه‌خاتونی
| honorific_suffix =
| image = Elizaveta_Shahkhatuni.jpg
| image_size =
| alt =
| caption =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_names = Yelyzaveta Shahatuni; Jelysaweta Schachatuni
| birth_name =
| birth_date = ۲۲ دسامبر ۱۹۱۱
| birth_place = [[ایروان]]
| death_date = {{تاریخ مرگ و سن|۲۰۱۱|۱۰|۲۸|۱۹۱۱|۱۲|۲۲}}
| death_place = [[کی‌یف]]
| nationality = [[ارمنستان]]
| education =
| alma_mater =
| known_for =
| notable_works =
| awards = {{نشان لنین}} {{روبان نشان پرچم سرخ کار}} {{روبان نشان برجسته افتخار}} {{-}} {{جایزه لنین}}
}}
'''یلیزاوتا آوتی شاه‌خاتونی''' ({{lang-hy|Ելիզավետա Ավետի Շահխաթունի}}؛ {{lang-en|Elizaveta Shahkhatuni}}; {{تاریخ تولد|1911|12|22|mf=y}} – ۲۸ اکتبر ۲۰۱۱) [[مهندس]] اهل [[ارمنستان]] بود.

== زندگی‌نامه ==
وی در ۲۲ دسامبر ۱۹۱۱ در [[ایروان]] به دنیا آمد و از [[دانشگاه دولتی ایروان]] و [[:en:Moscow Aviation Institute]] فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون [[جایزه لنین]]، [[نشان پرچم سرخ کار]] و [[نشان لنین]] شد. وی در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۱ در سن ۹۹ سالگی در [[کی‌یف]] درگذشت و در [[قبرستان بیکوف]] به خاک سپرده شد.

== نگارخانه ==
<gallery>
Antonov (PZL-Mielec) An-2, Russia - Air Force AN1686236.jpg|
</gallery>

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست دانشمندان و فیلسوفان ارمنی]]

== منابع ==
{{پانویس|۲|چپ‌چین=بله}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizaveta_Shahkhatuni&oldid=1041787317|عنوان = Elizaveta Shahkhatuni|زبان =انگلیسی|بازیابی =۱۹ فوریه ۲۰۲۲}}
{{چپ‌چین}}
* {{Avproduction.am|-|}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306010243/http://avproduction.am/?ln=am&page=person&id=؟؟؟؟ |date=۶ مارس ۲۰۱۶}}
* {{cite book |last1= Bardakjian |first1= Kevork B. |date= 2000|title= A Reference Guide to Modernb Armenian Literature, 1500-1920 |url=https://archive.org/details/referenceguideto00bard|deadurl= |format= |language= |location= Detroit|publisher= Wayne State University Press |pages= [https://archive.org/details/referenceguideto00bard/page/؟؟؟ ؟؟؟]-؟|isbn= |archiveurl= |archivedate= |accessdate= |via= |quote=}}
* {{cite book |last= |first= |date= |title=Armenian Soviet Encyclopedia |url= https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/425 |location=Yerevan |publisher= |volume =8 |page=425 |isbn= |access-date=}}
* {{cite book |last1= Այվազյան|first1= Հ. Մ.|last2= |first2= |last3= |first3= |last4= |first4= |date= 2007 |title= Ով ով է. հայեր (կենսագրական հանրագիտարան: Երկու հատորով) |url=http://www.anunner.com/?fbclid=IwAR3bzwapJkkTtI4I6QPOaZ8PZtV1bSlfvVnKiwCslcv5pWKTSd57ZWgFTzY  |deadurl= |format= |language= |location= Երևան |publisher= Հայկական հանրագիտարան հրատ.|pages= |volume= երկրորդ |isbn= |archiveurl= |archivedate= |accessdate= |via= |quote=}}
* {{cite book |last=Խուդավերդյան |first=Կոստանդին |author-link= کنستانتین خوداوردیان |date= |title=Հայկական համառոտ հանրագիտարան | url= |language = hy |location=Երևան |publisher=Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն ՊՈԱԿ |volume= |page=|isbn=}}

{{پایان چپ‌چین}}

{{داده‌های کتابخانه‌ای}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای مشاهیر ارمنی}}
{{مهندس ارمنی-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:شاه‌خاتونی، یلیزاوتا}}
[[رده:افراد اتحاد شوروی‌ای ارمنی‌تبار]]
[[رده:افراد اوکراینی ارمنی‌تبار]]
[[رده:خاکسپاری‌ها در آرامستان بیکووه]]
[[رده:دانش‌آموختگان دانشگاه دولتی ایروان]]
[[رده:درگذشتگان ۲۰۱۱ (میلادی)]]
[[رده:زادگان ۱۹۱۱ (میلادی)]]
[[رده:مهندسان اهل اتحاد شوروی]]
[[رده:مهندسان اهل اوکراین]]
[[رده:مهندسان اهل ایروان]]
[[رده:مهندسان هوافضا اهل اتحاد شوروی]]

title: یلیزاوتا شاه‌خاتونی

زادهٔ: ۲۲ دسامبر ۱۹۱۱ · ایروان

درگذشت: ۲۸ اکتبر ۲۰۱۱ (۹۹ سال) · کی‌یف

جوایز: نشان لنین · نشان پرچم سرخ کار · نشان برجسته افتخار · جایزه لنین