text:
# سربداران
سربداران نام سلسله و جنبشی ایرانی‌تبار و فارسی زبان ایران در سده هشتم هجری خورشیدی در ایران بود که به یکصد و بیست سال چیرگی مغول‌ها بر ایران پایان دادند، سربداران نام جنبشی مردمی در روستای باشتین و سبزوار خراسان بود که علیه ستم و تعدی فرمان‌روایان مغول و عاملان آنان با شعار «سر به دار می‌دهیم تن به ذلت نمی‌دهیم» ایجاد شد. تلاش و پیگیری رهبران این قیام به تشکیل یک حکومت مستقل ملی و شیعه‌مذهب ایرانی در خراسان انجامید. مهم‌ترین ویژگی‌های این حکومت تنفر و انزجار از عناصر مغولی و تثبیت ایدئولوژی تشیع دوازده‌امامی بود. رهبر مذهبی سلسله سربداران شیخ حسن جوری و مهم‌ترین رهبر سیاسی این سلسله سلطان وجیه الدین مسعود بود.

## زمینه‌های نهضت سربداران در خراسان
در فاصلهٔ میان سال‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ م (۷۲۰ تا ۷۳۰ ه.ق) بخش شرقی خراسان (ناحیهٔ هرات) در تصرف ملوک هرات از دودمان کَرتیان بود و از سال ۱۳۱۸ میلادی (۷۱۸ هجری) امتیازات مهمی به‌دست آورده بود. دیگر بخش‌های خراسان (نواحی نیشابور، مرو و بلخ) همچنان توسط ایلخانان در خراسان اداره می‌شد. وضع اقتصادی خراسان سخت وخیم بود و بسیاری از نواحی آن بر اثر تهاجم و غارت شاهزاده یساور جغتایی که چند تن از امیران محلی نیز به وی پیوسته بودند ویران گشته بود. (۱۳۱۷–۱۳۱۶ م، ۷۱۷–۷۱۶ ه.ق).
ایلخان ابوسعید بهادرخان امیر شیخ‌علی را به حکومت خراسان برگزید و خواجه علاءالدین محمد هندو صاحب‌دیوان محلی را به وزیری وی معین کرد. اقدامات هندوی وزیر نتایجی نیک به بار آورد ولی اقدامات وی کافی نبود و از ستمگری‌های بزرگان صحرانشین مغول  رعایا ممانعت نکرد. اعیان مغول  در خراسان بسیار مقتدر بودند. به‌ویژه امیران طایفه اویغور و طایفه مغولی اویرات نفوذ فراوان داشتند.
نیرومندترین سران ملک‌الطوایف خراسان عبارت بودند از:
- امیر شیخ‌علی جانشین ایلخان که فرزند امیر علی قوشچی بود.
- رئیس طایفهٔ اویرات، امیر ارغونشاه از قبیلهٔ جانی قربانیان که نواحی نیشابور، طوس، مشهد و ابیورد و غیره را به تصرف خویش درآورده بود.
- امیر عبدالله مولایی صاحب قهستان
- امیر محمود اسفراینی صاحب اسفراین
- امیر محمد توکل که او نیز از طایفهٔ جانی قربانیان بود.

این امیران بزرگ هر یک دارای دسته‌های نیرومند لشکری بودند و خود را تقریباً مستقل و مجزا از حکومت مرکزی می‌دانستند. پس از مرگ ایلخان ابوسعید جنگ داخلی بین خان‌ها و امیران شدت یافت و خودسری و ستمگری آنان افزون گشت. سرانجام، امیران خراسان در آغاز سال ۷۳۷ ه.ق (بهار سال ۱۳۳۶ میلادی) طوغای تیمورخان را به ایلخانی برگزیدند.
در آخرین سال‌های حکومت ایلخان ابوسعید نارضایتی مردم روستا و شهر در خراسان به بیشترین حد خود رسیده بود و در آن زمان، واعظی پدید آمد که کوشید تا نهضت ناراضیان را سامان دهد و از لحاظ فکری رهبری کند. این واعظ، یکی از شیوخ صوفیه و از مردم مازندران بود به‌نام شیخ خلیفه.

### ورود شیخ خلیفه به سبزوار
شیخ خلیفه در دوران جوانی مرید بالوی زاهد که از شیوخ درویشان آمل مازندران بود گشته و پاسخ مسائلی که ناراحتش می‌کرد را در سخنان وی نیافت و به سمنان نزد رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی که در آن عهد معروفترین شیخ دراویش ایران بود رفت ولی آنجا نیز مراد و مقصودش حاصل نشد. برآن شد تا به سبزوار که یکی از کانون‌های اصلی تشیع در ایران و در عین حال یکی از مراکز سنتهای وطن‌پرستی بود عزیمت کند.
شیخ خلیفه پس از ورود به سبزوار در مسجد جامع منزل کرد و به صدای بلند قرآن می‌خواند و وعظ می‌کرد و عدهٔ کثیری شاگرد و مرید در گرد او جمع شدند، از طرفی مخالفان نیز قصد خون شیخ خلیفه کردند. روحانیون سبزوار کوشیدند تا خلیفه را دستگیر کنند ولی در زد و خورد با پیروان وی کاری از پیش نبردند.
پس دشمنان شیخ خلیفه تصمیم گرفتند او را پنهانی به قتل برسانند.
سرانجام در ۲۲ ربیع‌الاول سال ۷۳۶ هجری دشمنان شیخ خلیفه مازندرانی شبانگاه وی را در مسجد جامع حلق‌آویز کرده و شایع کردند که وی خودکشی کرده است.
یکی از شاگردان شیخ خلیفه به نام حسن جوری به عقل و درایت و قدرت ممتاز بود. وی جوانی روستازاده بود از دهکدهٔ جور. حسن مدرسه را با موفقیت به پایان رساند و به لقب مدرس مفتخر گردید.
شیخ خلیفه وی را به جانشینی خویش برگزید.
شیخ حسن جوری پس از مرگ استادش (۲۳ ربیع‌الاول ۷۳۶ هجری) شبانه از سبزوار گریخت، وارد نیشابور شد و مدت دو ماه در آن شهر پنهان بود، سپس به مشهد رفت و از آنجا رهسپار ابیورد و خبوشان گشت و در طی پنج ماه از محلی به محل دیگر نقل مکان می‌کرد.
روز اول شوال ۷۳۶ هجری (۱۳ مه سال ۱۳۳۶ میلادی) شیخ حسن جوری خراسان را ترک گفت و به عراق نقل مکان کرد و یکسال و نیم در آن خطه به‌سر برد و سپس به خراسان بازگشت و عازم بلخ گردید و سپس به ترمذ (بر رود جیحون) و آنگاه به هرات و قهستان سر زد و بعد رهسپار کرمان شد.
در این مدت شیخ حسن جوری می‌کوشید تا پیروان خویش را متحد نماید و سازمان آنان را مرتب کند و ظاهراً به شکل مجامع درویشان درآورد.
در همین حین شیخ حسن بیمار شد و مجدداً به مشهد و نیشابور رفت و نزدیک دو ماه در کوه‌های اطراف پنهان بود و هر چند روز مکان تازه‌ای انتخاب می‌کرد.
امیرکبیر ارغونشاه جانی‌قربانی رسولی به مشهد فرستاد تا شیخ حسن را دستگیر کند.
سرانجام شیخ حسن جوری به همراه شصت هفتاد نفر از درویشانی که همراه او بودند در ناحیه یازر در راه قهستان و نیشابور توقیف و در دژی محبوس گشت و عده‌ای از مریدان وی مجروح و به طوس اعزام شدند.

## قیام در ولایت بیهق
قیام در خراسان غربی به خودی خود و پیش از آنکه شیخ حسن جوری دستوری دهد آغاز شد. رفتار ناهنجار یک ایلچی مغول در دهکدهٔ باشتین در نزدیکی سبزوار کاسهٔ صبر روستاییان را لبریز و انفجار و طغیانی را که از مدت‌ها پیش ماده آن رسیده بود تسریع کرد.
پنج ایلچی مغول در خانه حسین حمزه و حسن حمزه منزل کردند و از ایشان شراب و شاهد طلبیدند و به خواسته خود اصرار و به میزبان خود بی‌حرمتی نمودند و کار را بجایی رساندند که ناموس ایشان را خواستند. دو برادر گفتند دیگر تحمل این ننگ را نخواهیم کرد، بگذار سر ما برود. شمشیر از نیام کشیدند هر پنج تن مغول را کشتند و قیام بدین ترتیب آغاز شد.
در این هنگام عبدالرزاق که فرزند یکی از مالکان محل بود وارد باشتین شد و با ایلچی که از جانب خواجه علاءالدین هندو (وزیر خراسان) برای بردن حسن حمزه و حسین حمزه آمده بود روبرو شد.
وی پس از آگاهی از حوادثی که در زادگاهش وقوع یافته بود با عزمی راسخ جانب روستاییان را گرفت و آنان را به خروج علیه مأموران مغول دعوت کرد.
در روز ۱۲ شعبان سال ۷۳۷ هجری (۱۶ مارس ۱۳۳۷ میلادی) گروهی از روستازادگان جسور، مسلح شده و عبدالرزاق را که به‌خاطر نیروی جسمانی و شجاعت‌اش مشهور بوده به سرداری خویش برگزیدند. قیام‌کنندگان نام سربداران را اختیار کردند.
علاءالدین محمد هندو، وزیر خراسان هزار سوار مسلح برای سرکوب آنان فرستاد ولی روستاییان آنان را شکست دادند. سپس قیام‌کنندگان عزم کردند تا کار هندوی وزیر را نیز بسازند.
او با سیصد سرباز از فریومد به استرآباد که مقر امیر شیخ علی حاکم خراسان بود گریخت ولی سربداران در حدود کوهسار کبود جامه گرگان به او رسیدند و به قتل رساندند. سپس سربداران اموال و خزائن هندوی وزیر را تصرف کرده و بین خود تقسیم کردند.
در آن زمان نیروی جنگی سربداران عبارت بود از هفتصد نفر مرد مسلح. در آغاز کار، سربداران بر ضد فئودال‌های بزرگ مغول یا هواداران ایشان به جنگ نامنظم می‌پرداختند.
در ولایت بیهق دیگر کسی نبود که در برابر سربداران پایداری کند و سردار قشون سبزوار بدون مقاومت تسلیم سربداران شد. سبزوار دژ محکمی داشت که مرکز ستاد سربداران و پایتخت دولت تازه تأسیس ایشان گشت.

## تأسیس و نخستین گام‌های دولت سربداران در خراسان
سربداران جوین و اسفراین و جاجرم و بیارجمند را مسخر کردند. عبدالرزاق نیز خود را امیر نامید و بر مسند حکومت تکیه زد خطبه و سکه به نام خویش فرمود.
در سال ۷۳۸ هجری در پی نزاع پیش آمده بین عبدالرزاق و برادرش وجیه‌الدین مسعود، عبدالرزاق به‌قتل رسید.
امیران خراسان که ارغونشاه جانی‌قربانی در راس ایشان قرار داشت اجلاس کردند و قرار گذاشتند تا سه سپاه در روز و ساعت معین به هنگام نیمروز به یکدیگر پیوسته سپس یکجا به لشکریان سربدار بزنند.
سربداران به رهبری وجیه‌الدین مسعود هر یک را جداگانه تارومار کرده غنیمت فراوان به‌دست آوردند. امیر ارغونشاه بیهوده کوشید تا وحشت و هراس به سپاهیان راه نیابد و در آخر خود نیز گریخت و سربداران سربلند وارد نیشابور گشتند و وجیه‌الدین مسعود خود را سلطان خواند
(این روز را روز پیروزی ایرانیان بر ترکان یعنی صحرانشینان مغول و ترک می‌شمارند).
امیر ارغونشاه به ساحل اترک فرار کرد و فرزندش محمدبک در واحه‌های دامنه شمالی کوه‌های کوپت داغ متواری شد و نیشابور، سرخس، زاوه، طوس و جام به‌دست سربداران افتاد و حدود قلمرو آنان از مغرب به دامغان و از مشرق به جام و از شمال به خبوشان و از جنوب به ترشیز رسید.
امیر وجیه‌الدین مسعود برای جلب توجه روستائیان ۱۲۰۰۰ نفر از ایشان را وارد دسته‌جات لشکری کرد و مستمری دائم و علوفه داد.

## پیدایش دو جریان در میان سربداران
چیزی از پیروزی سربداران بر ارغونشاه و امیران مغول و ترک خراسان نگذشت که وجیه‌الدین مسعود ناگزیر شد حسن جوری را که در دژ محبوس بود و به خواری روز می‌گذراند آزاد کند.
امیر وجیه‌الدین مسعود ظاهراً به شیخ حسن بسیار حرمت می‌کرد.
در مسجد جامع سبزوار ضمن خطبه نام شیخ را نخست و نام وجیه‌الدین را بعد از وی می‌آوردند. گویی در دولت سربداران دو رئیس وجود داشت، یکی روحانی یعنی شیخ حسن و دیگری سیاسی یا سلطان وجیه‌الدین مسعود.
در آغاز شیخ حسن جوری و وجیه‌الدین مسعود با هم کار می‌کردند، ولی به‌زودی چنانچه انتظار می‌رفت بین ایشان اختلاف نظر پیدا شد و بدین طریق دو جریان در میان سربداران پیدا شد: یکی اعتدالی و میانه‌رو یا سربداری و دیگری افراطی و تندرو یا درویشی و شیخی.
اختلافات داخلی سربداران از نظر دشمنان ایشان پوشیده نماند ولی این اختلافات هنوز مانع از آن نمی‌شد که مشترکاً عمل کنند. طوغای تیمورخان آخرین ایلخان مغول، ایلچی نزد شیخ حسن و وجیه‌الدین مسعود فرستاد و تکلیف کرد که سر به اطاعت وی نهند ولی آن‌ها قبول نکردند.
طوغای تیمورخان با سپاهی از صحرانشینان مغول عازم جنگ با سربداران شد و شیخ حسن و امیر مسعود نیز با سه هزارو هفتصد تن به طرف مازندران روان شدند و در نزدیکی گرگان لشکرگاه ساخته و ایلچی پیش پادشاه فرستادند.
طوغای تیمورخان پاسخ داد:
 «... مشتی روستایی می‌خواهید ما را مأمور امر خود گردانید و مردم را فریب دهید»
این پیکار در سال ۷۴۲ هجری با پیروزی کامل سربداران پایان یافت و سپاهیان ایلخان پراکنده شدند و امیر علی کاون، برادر طوغای تیمورخان کشته شد. پس از آن بعضی از مالکان و فئودال‌های خراسان از جمله امیرمحمد صاحب قهستان (کوهستان) و مطیع وجیه‌الدین مسعود شدند. پس از این پیروزی آشکار، سربداران کوشیدند تا قدرت خود را در سراسر خراسان گسترش دهند.

## تحولات دوران سربداران

### تحولات سیاسی و اجتماعی دوران سربداران
وجیه الدین مسعود، برقراری عدالت اجتماعی، حذف مالیات‌های سنگین و نیکی به مردم را سرلوحهٔ کارهای خود قرار داد. ابن بطوطه می‌گوید:
«آیین عدالت، چندان در قلمرو آنان رونق گرفت که اگر سکه‌های طلا و نقره در اردوگاه ایشان روی زمین می‌ریخت، تا صاحب آن پیدا نمی‌شد، کسی دست به سوی آن دراز نمی‌کرد.»
خواجه شمس‌الدین علی، با طغای تیمور صلح کرد تا امنیت مرزهای شمال سربداران را حفظ کند.
از مهم‌ترین کارهای سربداران در مدت حکومتشان، نوعی ترکیب قدرت در حکومت بود که بخشی از قدرت در دست نیروهای نظامی و سیاسی، و بخش دیگر قدرت در اختیار روحانیان انقلابی صوفی بود که رهبری دینی و معنوی جامعه را برعهده داشتند.

### تحولات فرهنگی و احیای مذهب تشیع
سابقهٔ تشیع در قلمرو سربداران، به مهاجرت علویان، به‌ویژه حضور علی بن موسی الرضا در خراسان بر می‌گردد. مهاجرت آنان موجب شد مردم خراسان، تحت تأثیر فرهنگ شیعه قرار گیرند.
برخی از امیران سربدار در دوران حکومت خود، به ترویج مذهب شیعه و مناقب ائمه و ضرب سکه به‌نام دوازده امام پرداختند.

## نبرد هرات
شیخ حسن و امیر مسعود ناچار می‌بایست خواسته‌های عموم مردم را برآورند و با بزرگ‌ترین امیر فئودال خراسان - معزالدین حسین کرت حاکم هرات – وارد جنگ شوند. وی در آن روزگاران مستقل بود و یار و متحد طوغای تیمور مغول شمرده می‌شد. سربداران لشکری مرکب از ده هزار مرد جنگی گردآوردند ولی امیدهای سربداران برآورده نشد و روز ۱۳ صفر سال ۷۴۳ هجری در دو فرسنگی زاوه بین آن‌ها و لشکریان ملک معزالدین حسین کرت جنگ درگرفت. حاکم هرات، سپاهی نزدیک به سی‌هزار نفر از تاجیک‌ها، غوریان، مغولان نکودری، خلجان و بلوچ‌ها گردآورده بود.
هنگام کارزار نخست کفهٔ پیروزی به‌سوی سربداران متمایل شد؛ ولی شیخ حسن جوری ناگهان به فرمان امیر مسعود و به‌دست یکی از سربداران به نام نصرالله جوینی به قتل رسید. مرگ وی سبب وحشت و هراس سربداران گردید و صفوف آن‌ها به‌هم ریخت و پراکنده شدند. عده‌ای از آن‌ها به اسارت حاکم هرات درآمدند و وی امر کرد که تمام اسیران را به جز ابن یمین شاعر به قتل رساندند. گویا تعداد اسیران به چهارهزار می‌رسید. ابن یمین در آن گیرودار یگانه نسخهٔ خطی اشعار خویش را از دست داد ولی در نخستین فرصتی که به‌دست‌آورد گریخت و مجدداً به دهکدهٔ زادگاهش بازگشت و به سربداران پیوست. از طرفی نیز در آن ایام سمنانیان، یعنی امیر سمنان، نیز از سوی غرب به سربداران حمله کردند و این خود پیروزی حاکم هرات را آسان‌تر ساخت.
وجیه‌الدین مسعود در پایان دوران فرمانروایی خویش به مازندران لشکر کشید و آمل شهر مهمی در مازندران را تصرف کرد. ولی بعد در اعماق ناحیهٔ جنگلی رستمدار داخل شده و در کمینگاهی که یکی از امیران فئودال – حاکم رستمدار- ترتیب داده بود گرفتار شدند و تعدادی از آن‌ها کشته شده و بخشی نیز به همراه وجیه‌الدین مسعود اسیر شدند و آن‌گاه مسعود به فرمان حاکم رستمدار به قتل رسید. این شکست در ماه ربیع‌الثانی سال ۷۴۵ هجری به سربداران وارد آمد، ولی دو شکست نظامی دولت سربداران خراسان را در هم نشکست…

## دولت سربداران پس از مرگ وجیه‌الدین
پس از مرگ وجیه‌الدین ده تن از زمامداران سربدار که بعضی منتسب به جناح میانه‌رو و برخی مربوط به جریان افراطی بودند، یکی پس از دیگری برسر کار آمدند.
نخستین فرمانروایانی که پس از مرگ وجیه‌الدین مسعود در راس سربداران قرار گرفتند لقب سلطان نداشتند؛ زیرا اسماً جانشین لطف‌الله – فرزند صغیر وجیه‌الدین مسعود - بودند و وی را به ولیعهدی پدر می‌شناختند و به لقب میرزا (شاهزاده) می‌نامیدند.
پس از وجیه‌الدین مسعود به ترتیب:
آقا محمد تیمور (محمد آی تیمور)؛ رفیق جنگی مسعود بود که به نیابت خود در سبزوار گذاشته بود، از آن‌جایی که وی نمایندهٔ جناح میانه‌رو بود، خواجه شمس‌الدین علی که از متنفذترین جناح افراطی بود از وی خواست که از مسند خلافت برخیزد، وی نیز رضایت داد و مقر حکومت را ترک گفت و خواجه شمس‌الدین عده‌ای را به‌دنبال او فرستاد که وی را کشتند. خواجه شمس‌الدین خود نیز از قبول زمامداری سر باز زد.
کلو اسفندیار سربدار؛ وی برگزیدهٔ شیخیان بود و در ۴ جمادی‌الثانی سال ۷۴۸ هجری به‌دست لشکر سربدار یا همان هواداران جناح میانه‌رو کشته شد. لشکریان قصد داشتند خواجه لطف‌الله فرزند خواجه مسعود را به تخت سلطنت بنشانند ولی خواجه شمس‌الدین علی مانع شد و تصمیم گرفتند تا بلوغ وی خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله نایب و جانشین وی باشد.
خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله؛ این مرد فقط هفت ماه بر سر کار بود، وی به‌محض شنیدن خبر حملهٔ طوغای تیمورخان که امیدوار بود سربداران بر اثر نفاق و مبارزات داخلی ناتوان شده باشند، خود را خلع کرد و گفت که «من شایستهٔ این کار نیستم»
خواجه شمس‌الدین علی؛ (۷۵۳–۷۴۸ هجری)؛ وی پس از چند بار امتناع از قبول زمامداری این مقام را پذیرفت. در عهد او مستخدمینی که از دولت مواجب می‌گرفتند به ۱۸۰۰۰ رسید که بیشتر آنان لشکریان بودند.
درویش هندوی مشهدی که از طرف شمس‌الدین علی به حکومت دامغان معین شده بود در آن شهر خروج کرد که این طغیان فرونشانده شد.
دولت سربداران در دوران شمس‌الدین علی چنان استوار بود که ایلخان طوغای تیمورخان در گرگان و مازندران و ملک معزالدین حسین کرت در هرات بیمناک شدند و طوغای از لشکرکشی که مقدمات آن را فراهم کرده بود چشم پوشید.
در عهد شمس‌الدین علی پیمان صلحی با طوغای تیمورخان منعقد گشت و قرار شد ولایاتی که به تصرف خواجه مسعود بوده به‌تصرف او باشد. سربداران در دوران خواجه شمس‌الدین علی با ارغونشاه جانی قربانی جنگ کردند و به محاصرهٔ طوس پرداختند و نزدیک بود آن شهر را تصرف کنند ولی برای مقابله با حملهٔ معزالدین حسین کرت حاکم هرات ناگزیر دست از محاصره کشیدند.
خواجه شمس‌الدین علی پس از حدود پنج سال حکمرانی به دست یکی از نوکران خویش به‌نام حیدر قصاب که تحصیلدار خراج بود کشته شد و یحیی کرابی که یکی از سربداران میانه‌رو بود حاکم آن‌ها شد.

## سقوط دودمان هلاکوئیان
یحیی کرابی از روستای کراب از توابع بیهق و یکی از نزدیکان وجیه‌الدین مسعود بود.
وی از جناح میانه‌رو بود و به درویشان طریقت شیخ حسن جوری احترام می‌گذاشت. تعداد لشکریانی که در زمان او از دولت مواجب می‌گرفتند به ۲۲۰۰۰ نفر بالغ گشته بود. یحیی کرابی پس از آزاد کردن توس و مشهد از سلطهٔ امیران جانی‌قربانی به تلافی ویرانی‌های امیران جانی‌قربانی مشغول شد.
خدمت مهم و تاریخی و غیرقابل انکار سربداران همانا انهدام بقایای حکومت هلاکوییان بود که در عهد فرمانروایی یحیی کرابی صورت گرفت.
در آغاز حکومت یحیی کرابی (سال ۷۵۴ هجری) طوغای تیمورخان ایلخان مغول که تنها در ناحیهٔ گرگان و مازندران حکومت می‌کرد وی را به اردوی خویش خواند تا پیمان صلحی امضا کند و سوگند یاد کند که از اطاعت ایلخان سر نپیچد. این دعوت حیله و خدعه‌ای بود از طرف طوغای تیمور خان. نیت وی این بود که با یک پذیرایی و نواخت گرم سران سربدار را غافل کرده شراب فراوان به آن‌ها بنوشاند و آن‌گاه بازداشتشان کرده و به قتل برساند.
پس طرفین نامه‌هایی ردوبدل کردند و قرارشد ملاقات در اردوی ایلخان به‌عمل‌آید. یحیی کرابی به‌اتفاق دیگر سران سربدار چون حافظ شغانی و محمد جیش و سیصد نفر سپاهی سربدار وارد اردوی خان شد.
سه روز و سه شب بساط بزم و سرور در اردوی ایلخانان گسترده بود. سربداران که از خدعهٔ ایلخانان اطلاع پیدا کرده بودند مصمم شدند پیش‌دستی کرده و پیش از سوگند خوردن و پیمان بستن به وی حمله کنند تا به سوگندشکنی متهم نشوند. در پایان روز سوم همین که در نوبتی ایلخان ساغرهای پر از شراب را دور گرداندند یحیی کرابی دست بر سر گذاشت. حافظ شغانی به‌محض مشاهدهٔ این علامت، ضربت مهلکی به طوغای تیمور وارد آورد و دیگر سربداران با شمشیرهای آخته به مغولان حمله کردند. ناگهانی بودن حمله موجب شد برخی مغولان از پای درآمده و بخشی دیگر از وحشت و هراس پا به گریز نهند. تاریخ این واقعه ۱۶ ذیقعده سال ۷۵۴ هجری (۱۳ دسامبر سال ۱۳۵۳ میلادی) بوده است.
سربداران ثروتهای کلان اردوگاه ایلخان را به غنیمت بردند و ایالت گرگان و شهر استرآباد جزو قلمرو آن‌ها گشت و کشورشان از کرانه جنوب شرقی دریای مازندران تا شهرهای توس و مشهد امتداد یافت.
در عهد یحیی کرابی میان سربداران و غازان خان (خان کازان) جغتایی، خان مغول آسیای میانه و سلطان ماوراءالنهر پیمان دوستی بسته شد.

## دولت سربداران پس از مرگ یحیی کرابی
یحیی کرابی به‌دست برادرزن خود کشته شد و عملاً قدرت به دست حیدر قصاب افتاد. ظهیرالدین کرابی اسماً فرمانروا بود، ولی چیزی نگذشت که حیدر قصاب او را برکنار کرد و خود حاکم شد. در آن ایام خواجه نصرالله باشتینی که اتابک لطف‌الله بود در اسفراین علم طغیان برافراشت. حیدر قصاب با لشکری مرکب از ۵۰۰۰ مرد جنگی اسفراین را محاصره کرد. پس از یک ماه محاصره حسن دامغانی سپهسالار وی در اردوگاه توطئه‌ای ترتیب داد و حیدر قصاب را به قتل رسانید.
سر حیدر قصاب را بریدند و به دور حصار شهر گرداندند و به این وسیله واقعه را به نصرالله باشتینی رساندند و وی بی‌درنگ دروازه‌های قلعه را گشود.
سر حیدر قصاب را به سبزوار فرستادند و خود نیز به سبزوار رفته طی مراسمی لطف‌الله به تخت نشست و خواجه نصرالله و حسن دامغانی هر دو اتابکان لطف‌الله شدند.
پس از یکسال و سه ماه سلطنت میرزا لطف‌الله، حسن دامغانی وی را برکنار ساخت و در دژ دستجردان بازداشت و خود را حاکم نامید. در ماه رجب سال ۷۶۲ هجری، حسن دامغانی حکم قتل میرزا لطف‌الله را داد.

## شدت مبارزه میان سربداران خراسان
به‌دنبال مخالفت با حکم حسن دامغانی یکی از پیروان جناح افراطی به نام عزیز مجدی که به عراق گریخته بود به مشهد بازگشت و در رأس قیامی علیه حسن دامغانی قرار گرفت و قلعهٔ مهم توس را اشغال کرد. حسن دامغانی تنها پس از شش ماه توانست توس را بازپس گیرد و به‌دنبال آن مشهد را هم تصرف کرد. قیام خاموش شد ولی حسن دامغانی جرئت نکرد درویش عزیز را که پیشوای قیام‌کنندگان بود بکشد و دو خروار ابریشم خام به وی بخشید و او را از ملک خویش بیرون کرد. درویش نیز عازم اصفهان شد.
در این مدت اصیل‌زاده‌ای از خواجه‌زادگان سبزوار به‌نام خواجه علی مؤید علم عصیان علیه حسن دامغانی برافراشت و خواست حاکم شود. خواجه علی موید و درویش عزیز هم‌پیمان شدند و عزم سبزوار کردند تا از غیبت حسن دامغانی که به قلعه شقان رفته بود استفاده کرده پایتخت دولت سربداران را تصرف کنند و از آن‌جا که هیچ‌کس در سبزوار هواخواه حسن دامغانی نبود، خواجه علی موید بر سریر دولت نشست. آن‌ها ابتدا خواجه یونس سمنانی که وزیر حسن دامغانی بود را به بهانهٔ خونخواهی قتل میرزا لطف‌الله باشتینی کشتند. سپس علی مؤید نامه‌هایی به سران سپاه سربدار که نگهبانان قلعهٔ شقان بودند نوشت و از آن‌ها خواست حسن را بکشند. در سال ۷۶۶ هجری سر حسن دامغانی را از تن جدا کرده نزد علی مؤید فرستادند.
در گرگان نیز صحرانشینان مغول و ترک تحت ریاست امیر ولی که پس از مرگ ایلخان (سال ۷۵۴ هجری) به قلعه امیر شبلی جانی‌قربانی فرار کرده و دختر امیر شبلی را به همسری گرفته بود پس از پیکاری سخت، استرآباد را از دست سربداران بیرون آورد و تصرف کرد و بعد شهرهای بسطام، دامغان، سمنان و فیروزکوه را از قلمروی آنان جدا ساخت. بدین قرار سربداران ناحیه‌های مهم گرگان و قومس را در مغرب از دست دادند.
خواجه علی مؤید پس از ده ماه زمامداری، هنگامی که برای نبرد با حاکم هرات در راه هرات بودند، تغییر عقیده داد و به سبزوار بازگشت و نامه‌هایی نزد فرماندهان سپاهیان روانه و به آن‌ها گفت که درویش را تنها گذاشته و مراجعت نمایند.
درویش عزیز همراه ۴۰۰ تن از هواخواهان خویش به ناچار رهسپار عراق عجم شد. علی مؤید نیز دو هزار مرد جنگی به‌دنبال او فرستاد و امر کرد بدون سر بریدهٔ درویش بازنگردند. این عده در یکی از منازل بین راه، در بیابان، نزدیک چاهی به فراریان رسیدند. درویش عزیز و نزدیک به هفتاد نفر از رفیقانش کشته شدند.
علی مؤید توانست بیش از دیگر فرمانروایان حکومت کند ولی دوران شهریاری او فاقد افتخار و عظمت بود. (۱۳۷۱–۱۳۶۴ میلادی، ۷۷۳–۷۶۶ هجری) در عهد وی امیر ولی که در گرگان مستقر شده بود، دائماً از سوی مغرب تهدیدش می‌کرد. در این جنگ پیروزی گاهی نصیب این و گاهی نصیب آن می‌گردید.
از سکه‌ای که در سال ۷۷۵ هجری به نام علی مؤید در استرآباد ضرب شده بود معلوم می‌شود که شهر موقتاً به‌دست سربداران افتاده بوده.
علی مؤید در مبارزه با حاکم هرات غیاث‌الدین دوم پیرعلی کرت جمله ولایت‌های پرثروت و حاصلخیز مشرق قلمرو سربداران را از دست داد. حام هرات در سال ۷۷۷ هجری حتی شهر مهم نیشابور را از ایشان گرفت.
قلمرو سربداران که در پیرامون سال ۱۳۵۰ میلادی (۷۵۱ هجری) سراسر خراسان غربی و قومس و گرگان را شامل بود اکنون به ولایت بیهق و چند شهرستان مجاور غربی آن محدود و منحصر گشته بود.
در سال ۷۷۸ هجری بار دیگر هواخواهان جناح افراطی به رهبری درویش رکن‌الدین که در فارس پنهان شده بود خروج کردند.
قیام‌کنندگان در سال ۷۷۹ هجری شهر سبزوار را تصرف کردند و در مسجد جامع آن شهر به‌نام رکن‌الدین خطبه خواندند. نیشابور سر به اطاعت وی فرود آورد و امیر نیز مریدی وی را پذیرفت یا ناگزیر شد بپذیرد. این نهضت، دو سال دوام داشت تا سرانجام علی مؤید برای خاموش کردن این قیام از دشمن خویش، امیر ولی استرآبادی، استمداد کرد. امیر ولی و علی موید با لشکریان خود به‌طور مشترک، رهسپار سبزوار گشتند. هواخواهان درویش رکن‌الدین در پیکار شکست خوردند و درویش گریخت. علی مؤید در سال ۷۸۰ مجدداً وارد سبزوار گشت.

## انقراض دولت سربداران در خراسان
امیر ولی پس از فرونشاندن شورش، بار دیگر به علی مؤید حمله کرد و در سال ۷۸۳ هجری عزم سبزوار نمود تا کار دولت سربداران را یک‌سره کند و شهر را محاصره کرد. علی مؤید پس از تحمل ۴ ماه محاصره، به فاتح آسیای میانه، تیمور لنگ متوسل شد و از وی یاری طلبید.
تیمور با لشکریان خویش به خراسان آمد و امیر ولی را شکست داد و پیروزمندانه وارد سبزوار گشت. علی مؤید به پیشواز او رفت و در برابرش سر تعظیم فرود آورد و خود را بنده و دست‌نشانده و تابع وی خواند. (سال ۷۸۳ هجری) تیمور، علی مؤید را در دربار خویش نگاه‌داشت، او را تکریم کرد و به شهریاری‌اش شناخت ولی اجازهٔ رفتن او به سبزوار را نداد. تیمور پس از چند سال، دستور قتل علی مؤید که دیگر مورد احتیاج هیچ‌کس نبود را صادر کرد. (سال ۷۸۸ هجری)
مردم سبزوار که از حاکمان خود، خیانت دیده بودند نمی‌خواستند با سلطهٔ فاتح بیگانه سازش کنند. در سال ۷۸۵ هجری در سبزوار قیامی به رهبری شیخ داود سبزواری انجام شد.
تیمور بی‌درنگ روانهٔ سبزوار شد و شهر را محاصره کرد. با وجود دفاع سرسختانه‌ای که از شهر به‌عمل آمد، سبزوار در آغاز ماه رمضان سال ۷۸۵ هجری به‌دست سپاهیان تیمور افتاد. تیمور، کشتار وحشتناکی کرد و فرمان داد حدود دو هزار نفر از قیام‌کنندگان را لای دیوار برجی نهاده و زنده به گور کنند. آن‌ها دژ مستحکم سبزوار را هم ویران کردند؛ ولی این کشتار، ارادهٔ مردم سبزوار، که طالب استقلال بوده و روحیهٔ سربداری داشتند، را سست نکرد. پس از مرگ تیمور (در سال ۸۰۷ هجری) سربداران، بی‌درنگ در سبزوار و اطراف آن علیه سلطان شاهرخ فرزند تیمور خروج کردند و یکی از نزدیکان وجیه‌الدین مسعود را به شهریاری برگزیدند. لشکریان شاهرخ به دشواری توانستند این قیام را خاموش کنند.

## پیامدهای حکومت سربداران
قیام سربداران با آن‌که جنبشی محلی بود و مدت زیادی دوام نیافت، اما در تاریخ ایران اهمیتی خاص دارد، زیرا در پی این قیام و با نیرو گرفتن از پیروزی‌های آن بود که در نقاط دیگر نیز مردم روستاها سرکشی آغاز کردند. استقرار دولت مرعشیان در مازندران را باید یکی از بارزترین پیامدهای حکومت سربداران دانست. امرای سربداران در ادارهٔ حکومت با یکدیگر اختلاف بسیار داشتند و بسیاری از آنان با توطئهٔ یاران خود از پای درآمدند. با این همه در مدت کوتاه حکومت آن‌ها، آبادانی بسیار صورت گرفت و خرابی‌های حملهٔ حمله مغول به ایران تا حد زیادی جبران شد. امیران سربدار در پی بهتر کردن زندگی روستاییان و طبقهٔ محروم شهر بودند و به نوعی از مساوات در تقسیم عواید و ثروت عمومی اعتقاد داشتند.

## امیران سربداران
| ردیف | فرمانروایان                  | سال‌های حکومت «ه. ق» | نحوهٔ به قدرت رسیدن                                         | نحوهٔ مرگ                                                        | مکان مرگ    |
| ---- | ---------------------------- | ------------------ | ---------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------- | ----------- |
| ۱    | عبدالرزاق بن فضل‌الله باشتینی | ۷۳۷–۷۳۸            | رهبری قیام                                                 | به دست برادرش مسعود به‌قتل رسید                                  | سبزوار      |
| ۲    | وجیه الدین مسعود بن فضل‌الله  | ۷۳۸–۷۴۵            | بعد از قتل برادرش عبدالرزاق به سلطنت رسید                  | در راه رستمدار، گرفتار لشکر باوندیان شد و توسط آنان به‌قتل رسید. | رستمدار     |
| ۳    | آی تیمور                     | ۷۴۵–۷۴۷            | با انتخاب                                                  | ابتدا خانه‌نشین شد و سپس به‌قتل رسید.                             | سبزوار      |
| ۴    | کلو اسفندیار                 | ۷۴۸                | با پیشنهاد شمس‌الدین علی و جناح درویشان                     | از حکومت کنار رفت و به‌دست دو تن از سربازان سربدار به قتل رسید.  | سبزوار      |
| ۵    | شمس الدین فضل‌الله            | ۷۴۸                | به‌عنوان نایب‌السلطنهٔ لطف‌الله، توسط شمس‌الدین علی، انتخاب شد. | از حکومت استعفا داد.                                            | -           |
| ۶    | خواجه شمس الدین علی چشمی     | ۷۴۸ -۷۵۲           | توسط سربداران به امیری انتخاب شد.                          | به‌دست حیدر قصاب، با موافقت یحیی کرابی، به‌قتل رسید.              | سبزوار      |
| ۷    | یحیی کرابی                   | ۷۵۲–۷۵۹            | با کودتا قدرت را به‌دست گرفت                                | مقتول                                                           | سبزوار      |
| ۸    | ظهیرالدین کرابی              | ۷۵۹–۷۶۰            | با حمایت حیدر قصاب                                         | مخلوع                                                           | -           |
| ۹    | حیدر قصاب (چشمی)             | ۷۶۰–۷۶۱            | با برکناری کرابی                                           | مقتول                                                           | اسفراین     |
| ۱۰   | لطف‌الله بن مسعود             | ۷۶۱–۷۶۲            | با کمک دیگران                                              | مقتول                                                           | قلعهٔ دستجرد |
| ۱۱   | حسن دامغانی                  | ۷۶۲–۷۶۶            | با قتل لطف‌الله                                             | سربداران خود                                                    | قلعه شغان   |
| ۱۲   | خواجه علی مؤید               | ۷۶۶–۷۸۳            | با قتل دامغانی                                             | برکناری توسط تیمور لنگ                                          | خرم‌آباد     |

title: سربداران

wikitext:
{{دیگر کاربردها}}
{{Infobox former country
|native_name            = سربداران
|conventional_long_name =
|common_name            =
|era                    =
|status                 =
|status_text            =
|empire                 =
|government_type        =
|year_start             = ۱۳۳۷ میلادی
|year_end               = ۱۳۸۱ میلادی
|year_exile_start       =
|year_exile_end         =
|event_start            = استقلال از [[ایلخانیان]]
|date_start             =
|event_end              = تسلیم خواجه علی مؤید به [[تیمور]]
|date_end               =
|event1                 =
|date_event1            =
|event2                 =
|date_event2            =
|event3                 =
|date_event3            =
|event_pre              =
|date_pre               =
|event_post             =
|date_post              =
|p1                     = ایلخانان
|flag_p1                = Flag of Ilkhanate.svg
|image_p1               =
|p2                     =
|flag_p2                =
|p3                     =
|flag_p3                =
|p4                     =
|flag_p4                =
|p5                     =
|flag_p5                =
|s1                     = باوندیان
|flag_s1                = Symbol_of_Tapuria_Kingdom.png
|image_s1               =
|s2                     = تیموریان
|flag_s2                = Timurid.svg
|s3                     =
|flag_s3                =
|s4                     =
|flag_s4                =
|s5                     =
|flag_s5                =
|image_flag             =
|flag_alt               =
|flag                   =
|flag_type              =
|image_coat             =
|coat_alt               =
|symbol                 =
|symbol_type            =
|image_map              = File:Sarbadar map 1345.png
|image_map_alt          =
|image_map_caption      = گسترهٔ فرمانروایی سربداران، ۱۳۴۵ میلادی
|image_map2             =
|image_map2_alt         =
|image_map2_caption     =
|capital                = سبزوار
|capital_exile          =
|latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW=
|national_motto         =
|national_anthem        =
|common_languages       = [[فارسی]](دربار و ادبیات)
|religion               = اسلام
شیعه دوازده امامی
|currency               = سکه
|leader1                = [[عبدالرزاق باشتینی]]
|leader2                = [[وجیه‌الدین امیر مسعود]]
|leader3                = [[آقا محمد تیمور|محمد آیتیمور]]
|leader4                = [[کلو اسفندیار]]
|leader5                = [[خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله]]
|leader6                = [[شمس‌الدین علی]]
|leader7                = [[خواجه یحیی کرابی]]
|leader8                = ظهیرالدین کرابی
|leader9                = [[خواجه لطف‌الله باشتینی]]
|leader10               = حسن دامغانی
|leader11               = [[خواجه علی مؤید]]
|leader12               = درویش رکن‌الدین
|year_leader1           =
|year_leader2           =
|year_leader3           =
|year_leader4           =
|year_leader5           =
|year_leader6           =
|year_leader7           =
|year_leader8           =
|year_leader9           =
|year_leader10          =
|year_leader11          =
|title_leader           = پادشاه
|stat_year1             =۱۳۵۰ م.
|stat_area1             = ۳۰۰۰۰۰
|footnotes              =
|today                  = {{flag|Iran}}
}}
'''سربداران''' نام سلسله و جنبشی [[مردمان ایرانی‌تبار|ایرانی‌تبار]] و فارسی زبان ایران در سده هشتم هجری خورشیدی در ایران بود که به یکصد و بیست سال چیرگی [[مغول]]ها بر [[ایران]] پایان دادند، سربداران نام جنبشی مردمی در روستای [[باشتین]] و [[سبزوار]] [[خراسان]] بود که علیه ستم و تعدی فرمان‌روایان مغول و عاملان آنان با شعار «سر به دار می‌دهیم تن به ذلت نمی‌دهیم» ایجاد شد. تلاش و پیگیری رهبران این قیام به تشکیل یک حکومت مستقل ملی و شیعه‌مذهب ایرانی در خراسان انجامید. مهم‌ترین ویژگی‌های این حکومت تنفر و انزجار از عناصر [[مغول|مغولی]] و تثبیت ایدئولوژی تشیع دوازده‌امامی بود.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=۳ اسفند ۱۳۸۸|وبگاه=|نشانی=https://www.magiran.com/article/2045825|عنوان=قیام سربداران علیه مغولان}}</ref> رهبر مذهبی سلسله سربداران شیخ حسن جوری و مهم‌ترین رهبر سیاسی این سلسله سلطان وجیه الدین مسعود بود.

== زمینه‌های نهضت سربداران در خراسان ==
در فاصلهٔ میان سال‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ م (۷۲۰ تا ۷۳۰ ه.ق) بخش شرقی [[خراسان]] (ناحیهٔ [[هرات]]) در تصرف ملوک هرات از دودمان [[کرتیان|کَرتیان]] بود و از سال ۱۳۱۸ میلادی (۷۱۸ هجری) امتیازات مهمی به‌دست آورده بود. دیگر بخش‌های خراسان (نواحی [[ربع نیشابور|نیشابور]]، [[مرو]] و [[بلخ]]) همچنان توسط [[ایلخانان]] در [[خراسان]] اداره می‌شد. وضع اقتصادی خراسان سخت وخیم بود و بسیاری از نواحی آن بر اثر تهاجم و غارت شاهزاده یساور جغتایی که چند تن از امیران محلی نیز به وی پیوسته بودند ویران گشته بود. (۱۳۱۷–۱۳۱۶ م، ۷۱۷–۷۱۶ ه.ق).

[[ابوسعید بهادرخان|ایلخان ابوسعید بهادرخان]] امیر شیخ‌علی را به حکومت [[خراسان]] برگزید و [[علاءالدین محمد هندو|خواجه علاءالدین محمد هندو]] صاحب‌دیوان محلی را به [[وزیر (دولت)|وزیری]] وی معین کرد. اقدامات هندوی وزیر نتایجی نیک به بار آورد ولی اقدامات وی کافی نبود و از ستمگری‌های بزرگان صحرانشین [[مغول]]  رعایا ممانعت نکرد. اعیان [[مغول]]  در [[خراسان]] بسیار مقتدر بودند. به‌ویژه امیران [[اویغورها|طایفه اویغور]] و [[اویرات‌ها|طایفه مغولی اویرات]] نفوذ فراوان داشتند.

نیرومندترین سران [[ایران در دوران ملوک‌الطوایفی پس از ایلخانان|ملک‌الطوایف]] خراسان عبارت بودند از:
* امیر شیخ‌علی جانشین [[ایلخانان|ایلخان]] که فرزند امیر علی قوشچی بود.
* رئیس طایفهٔ اویرات، امیر ارغونشاه از قبیلهٔ [[جانی قربانیان]] که نواحی [[نیشابور]]، [[طوس]]، [[مشهد]] و [[ابیورد]] و غیره را به تصرف خویش درآورده بود.
* امیر عبدالله مولایی صاحب [[قهستان]]
* [[امیر محمود اسفراینی]] صاحب [[اسفراین]]
* امیر محمد توکل که او نیز از طایفهٔ جانی قربانیان بود.
این امیران بزرگ هر یک دارای دسته‌های نیرومند لشکری بودند و خود را تقریباً مستقل و مجزا از حکومت مرکزی می‌دانستند. پس از مرگ [[ابوسعید بهادرخان|ایلخان ابوسعید]] جنگ داخلی بین خان‌ها و امیران شدت یافت و خودسری و ستمگری آنان افزون گشت. سرانجام، امیران [[خراسان]] در آغاز سال ۷۳۷ ه.ق (بهار سال ۱۳۳۶ میلادی) [[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] را به ایلخانی برگزیدند.

در آخرین سال‌های حکومت [[ابوسعید بهادرخان|ایلخان ابوسعید]] نارضایتی مردم روستا و شهر در [[خراسان]] به بیشترین حد خود رسیده بود و در آن زمان، واعظی پدید آمد که کوشید تا نهضت ناراضیان را سامان دهد و از لحاظ فکری رهبری کند. این واعظ، یکی از شیوخ [[تصوف|صوفیه]] و از مردم [[مازندران]] بود به‌نام [[خلیفه مازندرانی|شیخ خلیفه]].
[[پرونده:Sarbedaran Coins 001A.JPG|بندانگشتی|سکهٔ نقرهٔ سربداران ضرب سبزوار ۷۴۸ ه. ق]]
{{تاریخ ایران}}
{{تاریخ طبرستان}}

=== ورود شیخ خلیفه به سبزوار ===
[[شیخ خلیفه مازندرانی|شیخ خلیفه]] در دوران جوانی مرید بالوی زاهد که از شیوخ درویشان [[آمل]] [[مازندران]] بود گشته و پاسخ مسائلی که ناراحتش می‌کرد را در سخنان وی نیافت و به [[سمنان]] نزد [[علاءالدوله سمنانی|رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی]] که در آن عهد معروفترین شیخ دراویش [[ایران]] بود رفت ولی آنجا نیز مراد و مقصودش حاصل نشد. برآن شد تا به [[سبزوار]] که یکی از کانون‌های اصلی تشیع در ایران و در عین حال یکی از مراکز سنتهای وطن‌پرستی بود عزیمت کند.

[[شیخ خلیفه مازندرانی|شیخ خلیفه]] پس از ورود به [[سبزوار]] در [[مسجد جامع سبزوار|مسجد جامع]] منزل کرد و به صدای بلند [[قرآن]] می‌خواند و وعظ می‌کرد و عدهٔ کثیری شاگرد و مرید در گرد او جمع شدند، از طرفی مخالفان نیز قصد خون شیخ خلیفه کردند. روحانیون [[سبزوار]] کوشیدند تا خلیفه را دستگیر کنند ولی در زد و خورد با پیروان وی کاری از پیش نبردند.
پس دشمنان شیخ خلیفه تصمیم گرفتند او را پنهانی به قتل برسانند.
سرانجام در ۲۲ ربیع‌الاول سال ۷۳۶ هجری دشمنان [[شیخ خلیفه مازندرانی]] شبانگاه وی را در [[مسجد جامع سبزوار|مسجد جامع]] [[دار زدن|حلق‌آویز]] کرده و شایع کردند که وی [[خودکشی]] کرده است.
یکی از شاگردان شیخ خلیفه به نام [[حسن جوری]] به عقل و درایت و قدرت ممتاز بود. وی جوانی روستازاده بود از دهکدهٔ جور. حسن مدرسه را با موفقیت به پایان رساند و به لقب مدرس مفتخر گردید.
[[شیخ خلیفه مازندرانی|شیخ خلیفه]] وی را به جانشینی خویش برگزید.
[[شیخ حسن جوری]] پس از مرگ استادش (۲۳ ربیع‌الاول ۷۳۶ هجری) شبانه از [[سبزوار]] گریخت، وارد [[نیشابور]] شد و مدت دو ماه در آن شهر پنهان بود، سپس به [[مشهد]] رفت و از آنجا رهسپار [[ابیورد]] و [[خبوشان]] گشت و در طی پنج ماه از محلی به محل دیگر نقل مکان می‌کرد.
روز اول شوال ۷۳۶ هجری (۱۳ مه سال ۱۳۳۶ میلادی) [[شیخ حسن جوری]] خراسان را ترک گفت و به [[عراق]] نقل مکان کرد و یکسال و نیم در آن خطه به‌سر برد و سپس به [[خراسان]] بازگشت و عازم [[بلخ]] گردید و سپس به [[ترمذ]] (بر رود [[جیحون]]) و آنگاه به [[هرات]] و [[قهستان]] سر زد و بعد رهسپار [[کرمان]] شد.

در این مدت [[شیخ حسن جوری]] می‌کوشید تا پیروان خویش را متحد نماید و سازمان آنان را مرتب کند و ظاهراً به شکل مجامع درویشان درآورد.
در همین حین [[شیخ حسن جوری|شیخ حسن]] بیمار شد و مجدداً به [[مشهد]] و [[نیشابور]] رفت و نزدیک دو ماه در کوه‌های اطراف پنهان بود و هر چند روز مکان تازه‌ای انتخاب می‌کرد.
امیرکبیر [[ارغونشاه|ارغونشاه جانی‌قربانی]] رسولی به [[مشهد]] فرستاد تا [[شیخ حسن جوری|شیخ حسن]] را دستگیر کند.
سرانجام شیخ حسن جوری به همراه شصت هفتاد نفر از درویشانی که همراه او بودند در [[ناحیه یازر]] در راه [[قهستان]] و [[نیشابور]] توقیف و در دژی محبوس گشت و عده‌ای از مریدان وی مجروح و به [[طوس]] اعزام شدند.

== قیام در ولایت بیهق ==
قیام در خراسان غربی به خودی خود و پیش از آنکه [[شیخ حسن جوری]] دستوری دهد آغاز شد. رفتار ناهنجار یک ایلچی [[مغول]] در [[باشتین|دهکدهٔ باشتین]] در نزدیکی [[سبزوار]] کاسهٔ صبر روستاییان را لبریز و انفجار و طغیانی را که از مدت‌ها پیش ماده آن رسیده بود تسریع کرد.

پنج ایلچی مغول در خانه حسین حمزه و حسن حمزه منزل کردند و از ایشان [[شراب]] و شاهد طلبیدند و به خواسته خود اصرار و به میزبان خود بی‌حرمتی نمودند و کار را بجایی رساندند که ناموس ایشان را خواستند. دو برادر گفتند دیگر تحمل این ننگ را نخواهیم کرد، بگذار سر ما برود. شمشیر از [[نیام]] کشیدند هر پنج تن [[مغول]] را کشتند و قیام بدین ترتیب آغاز شد.

در این هنگام [[عبدالرزاق باشتینی|عبدالرزاق]] که فرزند یکی از مالکان محل بود وارد [[باشتین]] شد و با ایلچی که از جانب خواجه علاءالدین هندو (وزیر [[خراسان]]) برای بردن حسن حمزه و حسین حمزه آمده بود روبرو شد.
وی پس از آگاهی از حوادثی که در زادگاهش وقوع یافته بود با عزمی راسخ جانب روستاییان را گرفت و آنان را به خروج علیه مأموران [[مغول]] دعوت کرد.
در روز ۱۲ شعبان سال ۷۳۷ هجری (۱۶ مارس ۱۳۳۷ میلادی) گروهی از روستازادگان جسور، مسلح شده و [[عبدالرزاق باشتینی|عبدالرزاق]] را که به‌خاطر نیروی جسمانی و شجاعت‌اش مشهور بوده به سرداری خویش برگزیدند. قیام‌کنندگان نام '''سربداران''' را اختیار کردند.

[[علاءالدین محمد هندو]]، وزیر [[خراسان]] هزار سوار مسلح برای سرکوب آنان فرستاد ولی روستاییان آنان را شکست دادند. سپس قیام‌کنندگان عزم کردند تا کار هندوی وزیر را نیز بسازند.
او با سیصد سرباز از [[فریومد]] به [[استرآباد]] که مقر امیر شیخ علی حاکم [[خراسان]] بود گریخت ولی سربداران در حدود کوهسار کبود جامه [[گرگان]] به او رسیدند و به قتل رساندند. سپس سربداران اموال و خزائن هندوی وزیر را تصرف کرده و بین خود تقسیم کردند.

در آن زمان نیروی جنگی سربداران عبارت بود از هفتصد نفر مرد مسلح. در آغاز کار، سربداران بر ضد [[ارباب‌رعیتی|فئودال‌های]] بزرگ [[مغول]] یا هواداران ایشان به جنگ نامنظم می‌پرداختند.
در [[ولایت بیهق]] دیگر کسی نبود که در برابر سربداران پایداری کند و سردار قشون [[سبزوار]] بدون مقاومت تسلیم سربداران شد. [[سبزوار]] دژ محکمی داشت که مرکز ستاد سربداران و پایتخت دولت تازه تأسیس ایشان گشت.

== تأسیس و نخستین گام‌های دولت سربداران در خراسان ==
سربداران [[جوین]] و [[اسفراین]] و [[جاجرم]] و [[بیارجمند]] را مسخر کردند. [[عبدالرزاق باشتینی|عبدالرزاق]] نیز خود را امیر نامید و بر مسند حکومت تکیه زد خطبه و [[سکه]] به نام خویش فرمود.

در سال ۷۳۸ هجری در پی نزاع پیش آمده بین [[عبدالرزاق باشتینی|عبدالرزاق]] و برادرش [[وجیه‌الدین مسعود]]، عبدالرزاق به‌قتل رسید.
امیران [[خراسان]] که [[ارغونشاه|ارغونشاه جانی‌قربانی]] در راس ایشان قرار داشت اجلاس کردند و قرار گذاشتند تا سه سپاه در روز و ساعت معین به هنگام نیمروز به یکدیگر پیوسته سپس یکجا به لشکریان سربدار بزنند.
سربداران به رهبری [[وجیه‌الدین مسعود]] هر یک را جداگانه تارومار کرده غنیمت فراوان به‌دست آوردند. [[ارغونشاه|امیر ارغونشاه]] بیهوده کوشید تا وحشت و هراس به سپاهیان راه نیابد و در آخر خود نیز گریخت و سربداران سربلند وارد [[نیشابور]] گشتند و [[وجیه‌الدین مسعود]] خود را [[سلطان]] خواند
(این روز را روز پیروزی [[ایرانیان]] بر [[ترکان]] یعنی صحرانشینان [[مغول]] و [[مردمان ترک|ترک]] می‌شمارند).

[[ارغونشاه|امیر ارغونشاه]] به ساحل [[اترک]] فرار کرد و فرزندش محمدبک در واحه‌های دامنه شمالی کوه‌های [[کوپت داغ]] متواری شد و [[نیشابور]]، [[سرخس]]، [[زاوه]]، [[طوس]] و [[ولایت جام و باخرز|جام]] به‌دست سربداران افتاد و حدود قلمرو آنان از مغرب به [[دامغان]] و از مشرق به [[ولایت جام و باخرز|جام]] و از شمال به [[خبوشان]] و از جنوب به [[ترشیز]] رسید.

[[وجیه‌الدین مسعود|امیر وجیه‌الدین مسعود]] برای جلب توجه روستائیان ۱۲۰۰۰ نفر از ایشان را وارد دسته‌جات لشکری کرد و مستمری دائم و [[علوفه]] داد.

== پیدایش دو جریان در میان سربداران ==
چیزی از پیروزی سربداران بر [[ارغونشاه]] و امیران [[مغول]] و ترک خراسان نگذشت که [[وجیه‌الدین مسعود]] ناگزیر شد [[حسن جوری]] را که در [[دژ]] محبوس بود و به خواری روز می‌گذراند آزاد کند.
[[وجیه‌الدین مسعود|امیر وجیه‌الدین مسعود]] ظاهراً به [[شیخ حسن جوری|شیخ حسن]] بسیار حرمت می‌کرد.
در [[مسجد جامع سبزوار]] ضمن خطبه نام شیخ را نخست و نام وجیه‌الدین را بعد از وی می‌آوردند. گویی در دولت سربداران دو رئیس وجود داشت، یکی [[روحانی]] یعنی [[حسن جوری|شیخ حسن]] و دیگری [[سیاست|سیاسی]] یا [[امیر وجیه‌الدین مسعود|سلطان وجیه‌الدین مسعود]].

در آغاز شیخ حسن جوری و وجیه‌الدین مسعود با هم کار می‌کردند، ولی به‌زودی چنانچه انتظار می‌رفت بین ایشان اختلاف نظر پیدا شد و بدین طریق دو جریان در میان سربداران پیدا شد: یکی اعتدالی و میانه‌رو یا سربداری و دیگری افراطی و تندرو یا [[درویش|درویشی]] و [[شیخیه|شیخی]].

اختلافات داخلی سربداران از نظر دشمنان ایشان پوشیده نماند ولی این اختلافات هنوز مانع از آن نمی‌شد که مشترکاً عمل کنند. [[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] آخرین ایلخان مغول، ایلچی نزد [[حسن جوری|شیخ حسن]] و [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] فرستاد و تکلیف کرد که سر به اطاعت وی نهند ولی آن‌ها قبول نکردند.
[[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] با سپاهی از صحرانشینان مغول عازم جنگ با سربداران شد و شیخ حسن و امیر مسعود نیز با سه هزارو هفتصد تن به طرف [[استان مازندران|مازندران]] روان شدند و در نزدیکی [[گرگان]] لشکرگاه ساخته و ایلچی پیش پادشاه فرستادند.

[[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] پاسخ داد:{{سخ}} «... مشتی روستایی می‌خواهید ما را مأمور امر خود گردانید و مردم را فریب دهید»

این پیکار در سال ۷۴۲ هجری با پیروزی کامل سربداران پایان یافت و سپاهیان ایلخان پراکنده شدند و امیر علی کاون، برادر طوغای تیمورخان کشته شد. پس از آن بعضی از مالکان و [[فئودال]]های [[خراسان]] از جمله امیرمحمد صاحب [[قهستان]] (کوهستان) و مطیع [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] شدند. پس از این پیروزی آشکار، سربداران کوشیدند تا قدرت خود را در سراسر [[خراسان]] گسترش دهند.

== تحولات دوران سربداران ==
=== تحولات سیاسی و اجتماعی دوران سربداران ===
[[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه الدین مسعود]]، برقراری [[عدالت اجتماعی]]، حذف [[مالیات]]های سنگین و نیکی به مردم را سرلوحهٔ کارهای خود قرار داد. [[ابن بطوطه]] می‌گوید:<blockquote>«آیین عدالت، چندان در قلمرو آنان رونق گرفت که اگر [[سکه]]های [[طلا]] و [[نقره]] در اردوگاه ایشان روی زمین می‌ریخت، تا صاحب آن پیدا نمی‌شد، کسی دست به سوی آن دراز نمی‌کرد.»</blockquote>[[خواجه شمس‌الدین علی]]، با [[طغاتیمور|طغای تیمور]] صلح کرد تا امنیت مرزهای شمال سربداران را حفظ کند.

از مهم‌ترین کارهای سربداران در مدت حکومتشان، نوعی ترکیب قدرت در حکومت بود که بخشی از قدرت در دست نیروهای نظامی و سیاسی، و بخش دیگر قدرت در اختیار [[روحانی (عنوان)|روحانیان]] انقلابی صوفی بود که رهبری دینی و معنوی جامعه را برعهده داشتند.

=== تحولات فرهنگی و احیای مذهب تشیع ===
سابقهٔ [[شیعه|تشیع]] در قلمرو سربداران، به مهاجرت علویان، به‌ویژه حضور [[علی بن موسی الرضا]] در [[خراسان]] بر می‌گردد. مهاجرت آنان موجب شد مردم خراسان، تحت تأثیر فرهنگ شیعه قرار گیرند.

برخی از امیران سربدار در دوران حکومت خود، به ترویج مذهب شیعه و مناقب ائمه و [[ضرابخانه|ضرب سکه]] به‌نام [[دوازده امام]] پرداختند.<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ تشیع ۲: دولت‌ها، خاندان‌ها و آثار علمی و فرهنگی شیعه|نام خانوادگی=حسین حسینیان مقدم، منصور داداش نژاد، حسین مرادی نسب و محمدرضا هدایت پناه زیر نظر  سید احمدرضا خضری|نام=|ناشر=پژوهشگاه حوزه و دانشگاه|سال=1393|شابک=۹۷۸-۹۶۴-۷۷۸۸-۳۷-۳|مکان=تهران|صفحات=120}}</ref>

== نبرد هرات ==
[[حسن جوری|شیخ حسن]] و [[امیر وجیه‌الدین مسعود|امیر مسعود]] ناچار می‌بایست خواسته‌های عموم مردم را برآورند و با بزرگ‌ترین امیر فئودال خراسان - [[معزالدین حسین کرت]] حاکم [[هرات]] – وارد جنگ شوند. وی در آن روزگاران مستقل بود و یار و متحد [[طغاتیمور|طوغای تیمور مغول]] شمرده می‌شد. سربداران لشکری مرکب از ده هزار مرد جنگی گردآوردند ولی امیدهای سربداران برآورده نشد و روز ۱۳ صفر سال ۷۴۳ هجری در دو فرسنگی [[زاوه]] بین آن‌ها و لشکریان ملک [[معزالدین حسین]] کرت جنگ درگرفت. حاکم هرات، سپاهی نزدیک به سی‌هزار نفر از [[تاجیک‌ها]]، [[غوریان]]، [[مغول|مغولان]] نکودری، [[خلجان]] و [[مردم بلوچ|بلوچ‌ها]] گردآورده بود.

هنگام کارزار نخست کفهٔ پیروزی به‌سوی سربداران متمایل شد؛ ولی [[حسن جوری|شیخ حسن جوری]] ناگهان به فرمان [[امیر وجیه‌الدین مسعود|امیر مسعود]] و به‌دست یکی از سربداران به نام [[نصرالله جوینی]] به قتل رسید. مرگ وی سبب وحشت و هراس سربداران گردید و صفوف آن‌ها به‌هم ریخت و پراکنده شدند. عده‌ای از آن‌ها به [[اسیر|اسارت]] حاکم [[هرات]] درآمدند و وی امر کرد که تمام اسیران را به جز [[ابن یمین]] شاعر به قتل رساندند. گویا تعداد اسیران به چهارهزار می‌رسید. [[ابن یمین]] در آن گیرودار یگانه نسخهٔ خطی اشعار خویش را از دست داد ولی در نخستین فرصتی که به‌دست‌آورد گریخت و مجدداً به دهکدهٔ زادگاهش بازگشت و به سربداران پیوست. از طرفی نیز در آن ایام سمنانیان، یعنی امیر [[سمنان]]، نیز از سوی غرب به سربداران حمله کردند و این خود پیروزی حاکم [[هرات]] را آسان‌تر ساخت.

[[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] در پایان دوران فرمانروایی خویش به [[مازندران]] لشکر کشید و [[آمل]] شهر مهمی در [[مازندران]] را تصرف کرد. ولی بعد در اعماق ناحیهٔ جنگلی [[رستمدار]] داخل شده و در کمینگاهی که یکی از امیران فئودال – حاکم [[رستمدار]]- ترتیب داده بود گرفتار شدند و تعدادی از آن‌ها کشته شده و بخشی نیز به همراه [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] اسیر شدند و آن‌گاه مسعود به فرمان حاکم [[رستمدار]] به قتل رسید. این شکست در ماه ربیع‌الثانی سال ۷۴۵ هجری به سربداران وارد آمد، ولی دو شکست نظامی دولت سربداران خراسان را در هم نشکست…

== دولت سربداران پس از مرگ وجیه‌الدین ==
پس از مرگ [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین]] ده تن از زمامداران سربدار که بعضی منتسب به جناح میانه‌رو و برخی مربوط به جریان افراطی بودند، یکی پس از دیگری برسر کار آمدند.

نخستین فرمانروایانی که پس از مرگ وجیه‌الدین مسعود در راس سربداران قرار گرفتند لقب [[سلطان]] نداشتند؛ زیرا اسماً جانشین [[خواجه لطف‌الله باشتینی|لطف‌الله]] – فرزند صغیر [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] - بودند و وی را به [[ولیعهد|ولیعهدی]] پدر می‌شناختند و به لقب [[میرزا]] ([[شاهزاده]]) می‌نامیدند.

پس از وجیه‌الدین مسعود به ترتیب:{{سخ}}'''[[آی تیمور|آقا محمد تیمور]] (محمد آی تیمور)؛''' رفیق جنگی مسعود بود که به نیابت خود در [[سبزوار]] گذاشته بود، از آن‌جایی که وی نمایندهٔ جناح میانه‌رو بود، [[شمس الدین علی|خواجه شمس‌الدین علی]] که از متنفذترین جناح افراطی بود از وی خواست که از مسند خلافت برخیزد، وی نیز رضایت داد و مقر حکومت را ترک گفت و خواجه شمس‌الدین عده‌ای را به‌دنبال او فرستاد که وی را کشتند. خواجه شمس‌الدین خود نیز از قبول زمامداری سر باز زد.

'''[[کلو اسفندیار|کلو اسفندیار سربدار]]؛''' وی برگزیدهٔ شیخیان بود و در ۴ جمادی‌الثانی سال ۷۴۸ هجری به‌دست لشکر سربدار یا همان هواداران جناح میانه‌رو کشته شد. لشکریان قصد داشتند [[خواجه لطف‌الله باشتینی|خواجه لطف‌الله]] فرزند خواجه مسعود را به تخت سلطنت بنشانند ولی [[خواجه شمس‌الدین علی]] مانع شد و تصمیم گرفتند تا بلوغ وی [[شمس‌الدین فضل‌الله|خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله]] نایب و جانشین وی باشد.

'''[[شمس‌الدین فضل‌الله|خواجه شمس‌الدین ابن فضل‌الله]]؛''' این مرد فقط هفت ماه بر سر کار بود، وی به‌محض شنیدن خبر حملهٔ [[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] که امیدوار بود سربداران بر اثر نفاق و مبارزات داخلی ناتوان شده باشند، خود را خلع کرد و گفت که «من شایستهٔ این کار نیستم»

'''[[خواجه شمس‌الدین علی]]؛''' (۷۵۳–۷۴۸ هجری)؛ وی پس از چند بار امتناع از قبول زمامداری این مقام را پذیرفت. در عهد او مستخدمینی که از دولت مواجب می‌گرفتند به ۱۸۰۰۰ رسید که بیشتر آنان لشکریان بودند.

درویش هندوی مشهدی که از طرف [[خواجه شمس‌الدین علی|شمس‌الدین علی]] به حکومت [[دامغان]] معین شده بود در آن شهر خروج کرد که این طغیان فرونشانده شد.

دولت سربداران در دوران شمس‌الدین علی چنان استوار بود که ایلخان [[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] در [[گرگان]] و [[استان مازندران|مازندران]] و ملک معزالدین حسین کرت در [[هرات]] بیمناک شدند و [[طغاتیمور|طوغای]] از لشکرکشی که مقدمات آن را فراهم کرده بود چشم پوشید.
در عهد [[خواجه شمس‌الدین علی|شمس‌الدین علی]] پیمان صلحی با [[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] منعقد گشت و قرار شد ولایاتی که به تصرف [[امیر وجیه‌الدین مسعود|خواجه مسعود]] بوده به‌تصرف او باشد. سربداران در دوران خواجه شمس‌الدین علی با [[جانی قربانیان|ارغونشاه جانی قربانی]] جنگ کردند و به محاصرهٔ [[طوس]] پرداختند و نزدیک بود آن شهر را تصرف کنند ولی برای مقابله با حملهٔ معزالدین حسین کرت حاکم [[هرات]] ناگزیر دست از محاصره کشیدند.

[[شمس الدین علی|خواجه شمس‌الدین علی]] پس از حدود پنج سال حکمرانی به دست یکی از نوکران خویش به‌نام [[حیدر قصاب]] که تحصیلدار خراج بود کشته شد و [[یحیی کرابی]] که یکی از سربداران میانه‌رو بود حاکم آن‌ها شد.

== سقوط دودمان هلاکوئیان ==
[[یحیی کرابی]] از روستای [[کراب (سبزوار)|کراب]] از توابع [[بیهق]] و یکی از نزدیکان [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] بود.
وی از جناح میانه‌رو بود و به درویشان طریقت [[حسن جوری|شیخ حسن جوری]] احترام می‌گذاشت. تعداد لشکریانی که در زمان او از دولت مواجب می‌گرفتند به ۲۲۰۰۰ نفر بالغ گشته بود. یحیی کرابی پس از آزاد کردن [[توس]] و [[مشهد]] از سلطهٔ امیران [[جانی قربانیان|جانی‌قربانی]] به تلافی ویرانی‌های امیران [[جانی قربانیان|جانی‌قربانی]] مشغول شد.
خدمت مهم و تاریخی و غیرقابل انکار سربداران همانا انهدام بقایای حکومت [[هولاکو خان|هلاکوییان]] بود که در عهد فرمانروایی یحیی کرابی صورت گرفت.{{سخ}}در آغاز حکومت یحیی کرابی (سال ۷۵۴ هجری) [[طغاتیمور|طوغای تیمورخان]] ایلخان مغول که تنها در ناحیهٔ [[گرگان]] و [[مازندران]] حکومت می‌کرد وی را به اردوی خویش خواند تا پیمان صلحی امضا کند و سوگند یاد کند که از اطاعت [[ایلخانان|ایلخان]] سر نپیچد. این دعوت حیله و خدعه‌ای بود از طرف [[طغاتیمور|طوغای تیمور خان]]. نیت وی این بود که با یک پذیرایی و نواخت گرم سران سربدار را غافل کرده [[شراب]] فراوان به آن‌ها بنوشاند و آن‌گاه بازداشتشان کرده و به قتل برساند.
پس طرفین نامه‌هایی ردوبدل کردند و قرارشد ملاقات در اردوی [[ایلخانان|ایلخان]] به‌عمل‌آید. یحیی کرابی به‌اتفاق دیگر سران سربدار چون [[حافظ شغانی]] و [[محمد جیش]] و سیصد نفر سپاهی سربدار وارد اردوی خان شد.

سه روز و سه شب بساط بزم و سرور در اردوی [[ایلخانان]] گسترده بود. سربداران که از خدعهٔ ایلخانان اطلاع پیدا کرده بودند مصمم شدند پیش‌دستی کرده و پیش از سوگند خوردن و پیمان بستن به وی حمله کنند تا به سوگندشکنی متهم نشوند. در پایان روز سوم همین که در نوبتی ایلخان ساغرهای پر از شراب را دور گرداندند یحیی کرابی دست بر سر گذاشت. [[حافظ شغانی]] به‌محض مشاهدهٔ این علامت، ضربت مهلکی به [[طغاتیمور|طوغای تیمور]] وارد آورد و دیگر سربداران با شمشیرهای آخته به [[مغول|مغولان]] حمله کردند. ناگهانی بودن حمله موجب شد برخی مغولان از پای درآمده و بخشی دیگر از وحشت و هراس پا به گریز نهند. تاریخ این واقعه ۱۶ ذیقعده سال ۷۵۴ هجری (۱۳ دسامبر سال ۱۳۵۳ میلادی) بوده است.
سربداران ثروتهای کلان اردوگاه [[ایلخان]] را به غنیمت بردند و [[گرگان (سرزمین)|ایالت گرگان]] و شهر [[استرآباد]] جزو قلمرو آن‌ها گشت و کشورشان از کرانه جنوب شرقی [[دریای خزر|دریای مازندران]] تا شهرهای [[توس]] و [[مشهد]] امتداد یافت.

در عهد یحیی کرابی میان سربداران و [[غازان خان]] (خان کازان) جغتایی، خان مغول [[آسیای مرکزی|آسیای میانه]] و سلطان [[ماوراءالنهر]] پیمان دوستی بسته شد.

== دولت سربداران پس از مرگ یحیی کرابی ==
یحیی کرابی به‌دست برادرزن خود کشته شد و عملاً قدرت به دست [[حیدر قصاب]] افتاد. [[ظهیرالدین کرابی]] اسماً فرمانروا بود، ولی چیزی نگذشت که حیدر قصاب او را برکنار کرد و خود حاکم شد. در آن ایام [[خواجه نصرالله باشتینی]] که اتابک [[خواجه لطف‌الله باشتینی|لطف‌الله]] بود در [[اسفراین]] علم طغیان برافراشت. [[حیدر قصاب]] با لشکری مرکب از ۵۰۰۰ مرد جنگی [[اسفراین]] را محاصره کرد. پس از یک ماه محاصره [[حسن دامغانی]] سپهسالار وی در اردوگاه توطئه‌ای ترتیب داد و [[حیدر قصاب]] را به قتل رسانید.
سر حیدر قصاب را بریدند و به دور حصار شهر گرداندند و به این وسیله واقعه را به [[خواجه نصرالله باشتینی|نصرالله باشتینی]] رساندند و وی بی‌درنگ دروازه‌های قلعه را گشود.

سر حیدر قصاب را به [[سبزوار]] فرستادند و خود نیز به [[سبزوار]] رفته طی مراسمی [[خواجه لطف‌الله باشتینی|لطف‌الله]] به تخت نشست و [[خواجه نصرالله باشتینی|خواجه نصرالله]] و [[حسن دامغانی]] هر دو اتابکان لطف‌الله شدند.
پس از یکسال و سه ماه سلطنت میرزا لطف‌الله، حسن دامغانی وی را برکنار ساخت و در [[دژ دستجردان]] بازداشت و خود را حاکم نامید. در ماه رجب سال ۷۶۲ هجری، [[حسن دامغانی]] حکم قتل [[خواجه لطف‌الله باشتینی|میرزا لطف‌الله]] را داد.

== شدت مبارزه میان سربداران خراسان ==
به‌دنبال مخالفت با حکم [[حسن دامغانی]] یکی از پیروان جناح افراطی به نام عزیز مجدی که به [[عراق]] گریخته بود به [[مشهد]] بازگشت و در رأس قیامی علیه حسن دامغانی قرار گرفت و قلعهٔ مهم [[توس]] را اشغال کرد. حسن دامغانی تنها پس از شش ماه توانست [[توس]] را بازپس گیرد و به‌دنبال آن [[مشهد]] را هم تصرف کرد. قیام خاموش شد ولی حسن دامغانی جرئت نکرد درویش عزیز را که پیشوای قیام‌کنندگان بود بکشد و دو خروار [[ابریشم]] خام به وی بخشید و او را از ملک خویش بیرون کرد. درویش نیز عازم [[اصفهان]] شد.

در این مدت اصیل‌زاده‌ای از خواجه‌زادگان [[سبزوار]] به‌نام [[خواجه علی مؤید]] علم عصیان علیه حسن دامغانی برافراشت و خواست حاکم شود. خواجه علی موید و درویش عزیز هم‌پیمان شدند و عزم [[سبزوار]] کردند تا از غیبت حسن دامغانی که به [[قلعه شقان]] رفته بود استفاده کرده پایتخت دولت سربداران را تصرف کنند و از آن‌جا که هیچ‌کس در سبزوار هواخواه حسن دامغانی نبود، خواجه علی موید بر سریر دولت نشست. آن‌ها ابتدا [[خواجه یونس سمنانی]] که وزیر حسن دامغانی بود را به بهانهٔ خونخواهی قتل میرزا لطف‌الله باشتینی کشتند. سپس علی مؤید نامه‌هایی به سران سپاه سربدار که نگهبانان قلعهٔ شقان بودند نوشت و از آن‌ها خواست حسن را بکشند. در سال ۷۶۶ هجری سر حسن دامغانی را از تن جدا کرده نزد علی مؤید فرستادند.

در [[گرگان]] نیز صحرانشینان مغول و ترک تحت ریاست امیر ولی که پس از مرگ ایلخان (سال ۷۵۴ هجری) به قلعه امیر شبلی جانی‌قربانی فرار کرده و دختر امیر شبلی را به همسری گرفته بود پس از پیکاری سخت، [[استرآباد]] را از دست سربداران بیرون آورد و تصرف کرد و بعد شهرهای [[بسطام]]، [[دامغان]]، [[سمنان]] و [[فیروزکوه]] را از قلمروی آنان جدا ساخت. بدین قرار سربداران ناحیه‌های مهم [[گرگان]] و [[قومس]] را در مغرب از دست دادند.

[[خواجه علی مؤید]] پس از ده ماه زمامداری، هنگامی که برای نبرد با حاکم [[هرات]] در راه هرات بودند، تغییر عقیده داد و به [[سبزوار]] بازگشت و نامه‌هایی نزد فرماندهان سپاهیان روانه و به آن‌ها گفت که درویش را تنها گذاشته و مراجعت نمایند.

درویش عزیز همراه ۴۰۰ تن از هواخواهان خویش به ناچار رهسپار [[عراق عجم]] شد. علی مؤید نیز دو هزار مرد جنگی به‌دنبال او فرستاد و امر کرد بدون سر بریدهٔ درویش بازنگردند. این عده در یکی از منازل بین راه، در بیابان، نزدیک چاهی به فراریان رسیدند. درویش عزیز و نزدیک به هفتاد نفر از رفیقانش کشته شدند.

علی مؤید توانست بیش از دیگر فرمانروایان حکومت کند ولی دوران شهریاری او فاقد افتخار و عظمت بود. (۱۳۷۱–۱۳۶۴ میلادی، ۷۷۳–۷۶۶ هجری) در عهد وی امیر ولی که در [[گرگان]] مستقر شده بود، دائماً از سوی مغرب تهدیدش می‌کرد. در این جنگ پیروزی گاهی نصیب این و گاهی نصیب آن می‌گردید.
[[پرونده:Coin of Ali Mu'ayyad Sarbedar .jpg|بندانگشتی|295x295پیکسل|سکهٔ درهم علی مؤید؛ ضرب ۷۷۵ قمری. در یک طرف [[سکه]] شعائر شیعه و نام دوازده امام و نام استراباد در مربع مرکزی طرف دیگر دیده می‌شود.]]
از سکه‌ای که در سال ۷۷۵ هجری به نام [[خواجه علی موید|علی مؤید]] در [[استرآباد]] ضرب شده بود معلوم می‌شود که شهر موقتاً به‌دست سربداران افتاده بوده.

علی مؤید در مبارزه با حاکم [[هرات]] غیاث‌الدین دوم پیرعلی کرت جمله ولایت‌های پرثروت و حاصلخیز مشرق قلمرو سربداران را از دست داد. حام هرات در سال ۷۷۷ هجری حتی شهر مهم [[نیشابور]] را از ایشان گرفت.

قلمرو سربداران که در پیرامون سال ۱۳۵۰ میلادی (۷۵۱ هجری) سراسر خراسان غربی و [[قومس]] و [[گرگان]] را شامل بود اکنون به [[بیهق|ولایت بیهق]] و چند شهرستان مجاور غربی آن محدود و منحصر گشته بود.

در سال ۷۷۸ هجری بار دیگر هواخواهان جناح افراطی به رهبری درویش رکن‌الدین که در [[پارس (سرزمین)|فارس]] پنهان شده بود خروج کردند.

قیام‌کنندگان در سال ۷۷۹ هجری شهر [[سبزوار]] را تصرف کردند و در [[مسجد جامع سبزوار|مسجد جامع]] آن شهر به‌نام رکن‌الدین خطبه خواندند. [[نیشابور]] سر به اطاعت وی فرود آورد و امیر نیز مریدی وی را پذیرفت یا ناگزیر شد بپذیرد. این نهضت، دو سال دوام داشت تا سرانجام علی مؤید برای خاموش کردن این قیام از دشمن خویش، [[امیر ولی استرآبادی]]، استمداد کرد. امیر ولی و علی موید با لشکریان خود به‌طور مشترک، رهسپار سبزوار گشتند. هواخواهان درویش رکن‌الدین در پیکار شکست خوردند و درویش گریخت. علی مؤید در سال ۷۸۰ مجدداً وارد [[سبزوار]] گشت.

== انقراض دولت سربداران در خراسان ==
[[پرونده:Timur captures the fortress of Sabzevar.JPG|بندانگشتی|تصرف قلعهٔ سبزوار توسط تیمور]]
امیر ولی پس از فرونشاندن [[شورش]]، بار دیگر به علی مؤید حمله کرد و در سال ۷۸۳ هجری عزم [[سبزوار]] نمود تا کار دولت سربداران را یک‌سره کند و شهر را [[محاصره]] کرد. علی مؤید پس از تحمل ۴ ماه محاصره، به فاتح [[آسیای مرکزی|آسیای میانه]]، [[تیمور|تیمور لنگ]] متوسل شد و از وی یاری طلبید.

تیمور با لشکریان خویش به [[خراسان]] آمد و امیر ولی را شکست داد و پیروزمندانه وارد [[سبزوار]] گشت. علی مؤید به پیشواز او رفت و در برابرش سر تعظیم فرود آورد و خود را بنده و دست‌نشانده و تابع وی خواند. (سال ۷۸۳ هجری) تیمور، علی مؤید را در دربار خویش نگاه‌داشت، او را تکریم کرد و به شهریاری‌اش شناخت ولی اجازهٔ رفتن او به سبزوار را نداد. تیمور پس از چند سال، دستور قتل علی مؤید که دیگر مورد احتیاج هیچ‌کس نبود را صادر کرد. (سال ۷۸۸ هجری)

مردم سبزوار که از حاکمان خود، خیانت دیده بودند نمی‌خواستند با سلطهٔ فاتح بیگانه سازش کنند. در سال ۷۸۵ هجری در سبزوار قیامی به رهبری [[شیخ داود سبزواری]] انجام شد.

[[تیمور]] بی‌درنگ روانهٔ [[سبزوار]] شد و شهر را محاصره کرد. با وجود دفاع سرسختانه‌ای که از شهر به‌عمل آمد، سبزوار در آغاز ماه رمضان سال ۷۸۵ هجری به‌دست سپاهیان تیمور افتاد. تیمور، [[کشتار]] وحشتناکی کرد و فرمان داد حدود دو هزار نفر از قیام‌کنندگان را لای دیوار برجی نهاده و زنده به گور کنند. آن‌ها دژ مستحکم سبزوار را هم ویران کردند؛ ولی این کشتار، ارادهٔ مردم سبزوار، که طالب استقلال بوده و روحیهٔ سربداری داشتند، را سست نکرد. پس از مرگ تیمور (در سال ۸۰۷ هجری) سربداران، بی‌درنگ در [[سبزوار]] و اطراف آن علیه [[شاهرخ|سلطان شاهرخ]] فرزند [[تیمور]] خروج کردند و یکی از نزدیکان [[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه‌الدین مسعود]] را به شهریاری برگزیدند. لشکریان [[شاهرخ]] به دشواری توانستند این قیام را خاموش کنند.<ref>{{یادکرد کتاب |نام خانوادگی=ای. پ. پطروشفسکی |نام= |کتاب=نهضت سربداران خراسان | ترجمه= کریم کشاورز | ناشر=انتشارات پیام |سال=۱۳۵۱ |شابک=}}</ref>

== پیامدهای حکومت سربداران ==
[[قیام]] سربداران با آن‌که جنبشی محلی بود و مدت زیادی دوام نیافت، اما در [[تاریخ ایران]] اهمیتی خاص دارد، زیرا در پی این قیام و با نیرو گرفتن از پیروزی‌های آن بود که در نقاط دیگر نیز مردم روستاها سرکشی آغاز کردند. استقرار دولت [[مرعشیان]] در مازندران را باید یکی از بارزترین پیامدهای حکومت سربداران دانست. امرای سربداران در ادارهٔ حکومت با یکدیگر اختلاف بسیار داشتند و بسیاری از آنان با توطئهٔ یاران خود از پای درآمدند. با این همه در مدت کوتاه حکومت آن‌ها، آبادانی بسیار صورت گرفت و خرابی‌های حملهٔ [[حمله مغول به ایران]] تا حد زیادی جبران شد. امیران سربدار در پی بهتر کردن زندگی روستاییان و طبقهٔ محروم شهر بودند و به نوعی از مساوات در تقسیم عواید و ثروت عمومی اعتقاد داشتند.

== امیران سربداران ==
{| class="wikitable"
|+امیران سربداران<ref>{{یادکرد کتاب|عنوان=تاریخ تشیع ۲: دولت‌ها، خاندان‌ها و آثار علمی و فرهنگی شیعه|نام خانوادگی=حسین حسینیان مقدم، منصور داداش نژاد، حسین مرادی نسب و محمدرضا هدایت پناه زیر نظر  سید احمدرضا خضری|نام=|ناشر=پژوهشگاه حوزه و دانشگاه|سال=1393|شابک=۹۷۸-۹۶۴-۷۷۸۸-۳۷-۳|مکان=تهران|صفحات=118}}</ref>
!ردیف
!فرمانروایان
!سال‌های حکومت «ه. ق»
!نحوهٔ به قدرت رسیدن
!نحوهٔ مرگ
!مکان مرگ
|-
|۱
|[[عبدالرزاق باشتینی|عبدالرزاق بن فضل‌الله باشتینی]]
|<ref>براساس گفته فصیحی، مؤلف مجمل التواریخ، قیام سربداران در سال ٧٣۶ آغاز شد.</ref> ۷۳۷–۷۳۸<ref>حافظ آبرو تاریخ قتل مسعود را ٧٣٧، و میرخواند (ج5، ص 602) و دولتشاه (ص 210) و فصیحی (ج3، ص 54) سال ٧٣٨ دانسته‌اند.</ref>
|رهبری قیام
|به دست برادرش مسعود به‌قتل رسید
|[[سبزوار]]
|-
|۲
|[[امیر وجیه‌الدین مسعود|وجیه الدین مسعود بن فضل‌الله]]
|۷۳۸–۷۴۵<ref>براساس گفته میرخواند، مؤلف روضةالصفا، مسعود احتمالاً سال ٧۴٣ کشته شد.</ref>
|بعد از قتل برادرش عبدالرزاق به [[سلطان|سلطنت]] رسید
|در راه رستمدار، گرفتار لشکر [[باوندیان]] شد و توسط آنان به‌قتل رسید.
|[[رستمدار]]
|-
|۳
|[[آی تیمور]]
|۷۴۵–۷۴۷<ref>براساس گفته فصیحی، مؤلف مجمل التواریخ، آی تیمور احتمالاً سال ٧۴٨ کشته شد.</ref>
|با انتخاب
|ابتدا خانه‌نشین شد و سپس به‌قتل رسید.
| rowspan="2" |[[سبزوار]]
|-
|۴
|[[کلو اسفندیار]]
|۷۴۸<ref>براساس گفته فصیحی، اسفندیار احتمالاً سال ٧۴٩ کشته شد.</ref>
|با پیشنهاد شمس‌الدین علی و جناح درویشان
|از حکومت کنار رفت و به‌دست دو تن از سربازان سربدار به قتل رسید.
|-
|۵
|[[شمس‌الدین فضل‌الله|شمس الدین فضل‌الله]]
|<ref>دولتشاه (تذکره الشعرا) ٧۴٩ ق، فصیحی (مجمل التواریخ) ٧۵٠ ق</ref> ۷۴۸
|به‌عنوان نایب‌السلطنهٔ لطف‌الله، توسط شمس‌الدین علی، انتخاب شد.
|از حکومت [[استعفا]] داد.
| -
|-
|۶
|[[خواجه شمس‌الدین علی|خواجه شمس الدین علی چشمی]]
|۷۴۸ -<ref>براساس گفته میرخواند و خواندمیر، ٧۵٣ ق، و بر اساس گفته فصیحی ٧۵۴ ق.</ref>۷۵۲
|توسط سربداران به امیری انتخاب شد.
|به‌دست حیدر قصاب، با موافقت یحیی کرابی، به‌قتل رسید.
| rowspan="2" |سبزوار
|-
|۷
|[[یحیی کرابی]]
|۷۵۲–۷۵۹
|با کودتا قدرت را به‌دست گرفت
|مقتول
|-
|۸
|[[ظهیرالدین کرابی]]
|۷۵۹–۷۶۰
|با حمایت حیدر قصاب
|مخلوع
| -
|-
|۹
|[[حیدر قصاب]] (چشمی)
|۷۶۰–۷۶۱
|با برکناری کرابی
| rowspan="2" |مقتول
|[[اسفراین]]
|-
|۱۰
|[[لطف‌الله بن مسعود]]
|۷۶۱–۷۶۲
|با کمک دیگران
|[[قلعه دستجرد|قلعهٔ دستجرد]]
|-
|۱۱
|[[حسن دامغانی]]
|۷۶۲–۷۶۶
|با قتل لطف‌الله
|سربداران خود
|[[قلعه شغان]]
|-
|۱۲
|[[خواجه علی مؤید]]
|۷۶۶–۷۸۳
|با قتل دامغانی
|برکناری توسط تیمور لنگ
|[[خرم‌آباد]]
|}

== جستارهای وابسته ==
{{درگاه|سبزوار}}
* [[مرعشیان|سادات مرعشی]]
* [[سادات عمادی مازندرانی|سادات هزارجریبی]]
* [[کیاییان|سادات ملاطی]]

== منابع ==
{{پانویس|۲}}
* [https://web.archive.org/web/20050514134223/http://www.farhangiran.com/pdf/Sarbedaran.pdf نهضت سربداران خراسان - پطروشفسکی PDF]
* [http://irantarikh.com/ تاریخ ایران -  خنجی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117203929/http://www.irantarikh.com/ |date=۱۷ نوامبر ۲۰۱۵}}
* تاریخ اجتماعی ایران. مرتضی راوندی. تهران، ۱۳۵۴
* تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ا.آ. گرانتوسکی - م.آ. داندامایو، مترجم، کیخسرو کشاورزی، ناشر: مروارید ۱۳۸۵
* تاریخ ایران از عهد باستان تا قرن ۱۸، پیگولووسکایا، ترجمه کریم کشاورز، تهران، ۱۳۵۳.
* [https://web.archive.org/web/20070818122022/http://www.mihan.net/76/mihan-76-13.htm حمله مغول و سربداران]
* تذکره الشعرا
* روضه الصفا، ج ۵
* حبیب السیر، ج ۳
* سفرنامه ابن بطوطه، ج ۲

== پیوند به بیرون ==
{{جعبه پیوند به پروژه‌های خواهر
| نویسنده     = no
| ویکی‌واژه    = سربداران
| ویکی‌نسک     = no
| ویکی‌گفتاورد = سربداران
| ویکی‌نبشته   = no
| ویکی‌انبار   = Category:Sarbedaran
| ویکی‌خبر     = سربداران
| ویکی‌گونه    = no}}
* [http://www.iranicaonline.org/articles/sarbedars مدخل سربداران در دانشنامهٔ ایرانیکا] {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20170214073144/http://sarbedaran.hsu.ac.ir/ کنگره بین‌المللی سربداران]
* [https://web.archive.org/web/20151220174157/http://cnf.hsu.ac.ir/sarbedaran/fa/ همایش بین‌المللی علمی سربداران]

{{تاریخ تشیع در ایران}}
{{گاه‌شمارهای تاریخ ایران}}
{{شهرستان سبزوار}}
{{سبزوار}}
{{مجموعه تلویزیونی سربداران}}
{{ایران در جنگ با مغول}}

[[رده:سربداران| ]]
[[رده:امپراتوری‌های پیشین]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۳۳۷ (میلادی)]]
[[رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۳۸۱ (میلادی)]]
[[رده:ایران در سده ۱۴ (میلادی)]]
[[رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا]]
[[رده:تاریخ آسیای مرکزی]]
[[رده:تاریخ ایران]]
[[رده:تاریخ خراسان]]
[[رده:جنبش‌های ملی ایرانیان]]
[[رده:خراسان قرون وسطا]]
[[رده:سلسله‌های شیعه]]
[[رده:سلسله‌های ملوک‌الطوایفی ایران]]
[[رده:کشورهای پیشین در خاورمیانه]]
[[رده:میراث تاریخی شیعه دوازده‌امامی]]
[[رده:واژه‌ها و عبارت‌های فارسی]]

title: سربداران

پایتخت: سبزوار

زبان(های) رایج: فارسی(دربار و ادبیات)

دین(ها): اسلام شیعه دوازده امامی

• استقلال از ایلخانیان: ۱۳۳۷ میلادی

• تسلیم خواجه علی مؤید به تیمور: ۱۳۸۱ میلادی

title: مساحت

۱۳۵۰ م.: ۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۱۲۰٬۰۰۰ مایل مربع)

واحد پول: سکه

پیشین: پسین

| | ایلخانان |: | باوندیان | | تیموریان |

امروز بخشی از: ایران


text:
# گارنیک آوالیان
گارنیک آرمناکی آوالیان (ارمنی: Գառնիկ Արմենակի Ավալյան؛ زادهٔ ۶ سپتامبر ۱۹۶۲) یک بازیکن فوتبال در پست مهاجم اهل ارمنستان است.

## باشگاهی
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به ایسکرا اسمولنسک، تورپیدو ریازان، کریلیا سووتوف سامارا، شینیک یاروسلاول، اورالان الیستا و وولگار-گازپروم آستراخان اشاره کرد.

## تیم ملی
وی همچنین در تیم ملی فوتبال تیم ملی فوتبال ارمنستان بازی کرده‌است. آوالیان نخستین بازی ملی خود را در QW-16 در تاریخ ۷ مه ۱۹۹۷ در کی‌یف در مقابل اوکراین انجام داده‌است.

## گل‌های ملی
| # | تاریخ          | ورزشگاه  | حریف   | گل زده | نتیجه | حریف     |
| - | -------------- | -------- | ------ | ------ | ----- | -------- |
| ۱ | ۶ سپتامبر ۱۹۹۷ | ارمنستان | آلبانی | ۳-۰    | برد   | ۱۹۹۸ WCQ |
| ۲ | ۵ سپتامبر ۱۹۹۸ | ارمنستان | آندورا | ۳-۱    | برد   | ۲۰۰۰     |

wikiname: fawiki

title: گارنیک آوالیان

in_language: fa

wikitext:
{{Infobox football biography
| name = گارنیک آوالیان
| fullname = Garnik Avalyan
| image =
| birth_date = {{تاریخ تولد و سن|df=yes|1962|09|6}}
| birth_place = [[ایجوان]]، [[استان تاووش]]
| death_date =
| death_place =
| height =
| sport = [[فوتبال]]
| nationality = [[ارمنستان]]
| currentclub = [[باشگاه فوتبال ریازان]] (مدیر)
| position = [[مهاجم (فوتبال)|مهاجم]]
| nationalyears1 = ۱۹۹۷–۱۹۹۸
| nationalteam1 = {{فوتبال ارمنستان}}
| nationalcaps1 = ۶
| nationalgoals1 = ۲
| years1 = ۱۹۸۴
| clubs1 = [[باشگاه فوتبال ایسکرا اسمولنسک|ایسکرا اسمولنسک]] (ذخیره)
| caps1 = ۹
| goals1 = ۱
| years2 = ۱۹۸۸–۱۹۹۲
| clubs2 = [[باشگاه فوتبال ریازان|تورپیدو ریازان]]
| caps2 = ۱۶۳
| goals2 = ۴۹
| years3 = ۱۹۹۳–۱۹۹۸
| clubs3 = [[باشگاه فوتبال کریلیا سووتوف سامارا|کریلیا سووتوف سامارا]]
| caps3 = ۱۹۲
| goals3 = ۲۸
| years4 = ۱۹۹۹
| clubs4 = [[باشگاه فوتبال شینیک یاروسلاول|شینیک یاروسلاول]]
| caps4 = ۱۰
| goals4 = ۰
| years5 = ۱۹۹۹–۲۰۰۰
| clubs5 = [[باشگاه فوتبال الیستا|اورالان الیستا]]
| caps5 = ۳۱
| goals5 = ۶
| years6 = ۲۰۰۰
| clubs6 = [[باشگاه فوتبال وولگار-گازپروم آستراخان|وولگار-گازپروم آستراخان]]
| caps6 = ۱۷
| goals6 = ۰
| years7 = ۲۰۰۴
| clubs7 = ریازان-آگروکومپلکت-۲ ریازان
| manageryears1 = ۲۰۰۲–۲۰۰۶
| manageryears2 = ۲۰۰۸–۲۰۱۰
| manageryears3 = ۲۰۱۳–
| managerclubs1 = [[باشگاه فوتبال ریازان]]
| managerclubs2 = [[باشگاه فوتبال ریازان]]
| managerclubs3 = [[باشگاه فوتبال ریازان]]
| pcupdate = {{Date|۲۰۰۸-۰۴-۱۴}}
| ntupdate = {{Date|۲۰۰۸-۰۴-۱۴}}
}}
'''گارنیک آرمناکی آوالیان''' ({{Lang-hy|Գառնիկ Արմենակի Ավալյան}}؛ زادهٔ {{تاریخ تولد|df=yes|1962|09|6}}) یک [[بازیکن فوتبال]] در پست [[مهاجم (فوتبال)|مهاجم]] اهل [[ارمنستان]] است.

== باشگاهی ==
<!-- {| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ بازی‌ها و گل‌ها بر پایه باشگاه، فصل و رقابت
|-
!rowspan="2"|باشگاه
!rowspan="2"|فصل
!colspan="3"|لیگ
!colspan="2"|جام حذفی
!colspan="2"|قاره‌ای
!colspan="2"|Other
!colspan="2"|مجموعاً
|-
!دسته!!بازی‌ها !! گل‌ها !!بازی‌ها !! گل‌ها !!بازی‌ها !! گل‌ها !!بازی‌ها !! گل‌ها !!بازی‌ها !! گل‌ها
|-
|rowspan="4"|[[باشگاه فوتبال روستوف|روستوف]]
|[[باشگاه فوتبال شیراک ۲۰۱۰|۲۰۱۰]]
|rowspan="4"|[[لیگ برتر فوتبال ارمنستان|لیگ برتر]]
|0||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||۰||۰
|-
|[[باشگاه فوتبال شیراک ۲۰۱۱–۱۲|۲۰۱۱–۱۲]]
|16||0||3||0||colspan="2"|—||۱||۰||۲۰||۰
|-
|[[باشگاه فوتبال شیراک ۲۰۱۲–۱۳|۲۰۱۲–۱۳]]
|0||0||0||0||colspan="2"|—||۰||۰||۰||۰
|-
!colspan="2"|مجموع
!۹۱!!۵!!۷!!۰!!۲!!۰!!۱!!۰!!۱۰۱!!۵
|-
|[[باشگاه فوتبال |]]
|[[2013–14 Russian Football National League|۲۰۱۳–۱۴]]
|[[Russian Football National League|FNL]]
|16||2||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||۱۷||۲
|-
|[[باشگاه فوتبال |]]
|[[2014–15 Russian Football National League|۲۰۱۴–۱۵]]
|[[Russian Football National League|FNL]]
|32||2||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||۳۴||۲
|-
|[[باشگاه فوتبال |]]
|[[2018–19 FC Rubin Kazan season|۲۰۱۸–۱۹]]
|[[لیگ برتر فوتبال ارمنستان|لیگ برتر]]
|24||2||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||۲۸||۲
|-
!colspan="3"|مجموع باشگاهی
!۱۶۳!!۱۱!!۱۴!!۰!!۲!!۰!!۱!!۰!!۱۸۰!!۱۱
|}
 -->
از باشگاه‌هایی که در آن بازی کرده‌است می‌توان به [[باشگاه فوتبال ایسکرا اسمولنسک|ایسکرا اسمولنسک]]، [[باشگاه فوتبال ریازان|تورپیدو ریازان]]، [[باشگاه فوتبال کریلیا سووتوف سامارا|کریلیا سووتوف سامارا]]، [[باشگاه فوتبال شینیک یاروسلاول|شینیک یاروسلاول]]، [[باشگاه فوتبال الیستا|اورالان الیستا]] و [[باشگاه فوتبال وولگار-گازپروم آستراخان|وولگار-گازپروم آستراخان]] اشاره کرد.

== تیم ملی ==
وی همچنین در تیم ملی فوتبال [[تیم ملی فوتبال ارمنستان]] بازی کرده‌است. آوالیان نخستین بازی ملی خود را در QW-16 در تاریخ ۷ مه ۱۹۹۷ در [[کی‌یف]] در مقابل [[تیم ملی فوتبال اوکراین|اوکراین]] انجام داده‌است.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://eu-football.info/_player.php?id=936|عنوان =Garnik Avalyan - national football team player - EU football | ناشر = |تاریخ = |تاریخ بازدید =}}</ref>

== گل‌های ملی ==
{| class="wikitable"
! # !! تاریخ !! ورزشگاه !! حریف !! گل زده !! نتیجه !! حریف
|-
| ۱ || ۶ سپتامبر ۱۹۹۷ || [[ارمنستان]] || {{Fb|Albania}} || '''۳'''-۰ || برد || [[1998 FIFA World Cup qualification (UEFA)|۱۹۹۸ WCQ]]
|-
| ۲ || ۵ سپتامبر ۱۹۹۸ || [[ارمنستان]] || {{Fb|Andorra}} || '''۳'''-۱ || برد || [[مرحله مقدماتی جام ملت‌های اروپا ۲۰۰۰|۲۰۰۰]]
|-
|}

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{Sports links}}
<!--
* {{transfermarkt|en|}}
* {{Armfootball.tripod|}}
* [https://fbref.com/en/players/3ccf45d0/David-Arshakyan -] در FBref
<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://eu-football.info/_player.php?id=20070 |عنوان = Levon Stepanyan - national football team player - EU football| ناشر = |تاریخ = |تاریخ بازدید =}}</ref>
-->
{{پانویس|چپ‌چین=بله}}
* {{Sports links}}
{{بازیکن فوتبال ارمنی-خرد}}

{{داده‌های کتابخانه‌ای}}
{{داده‌های کتابخانه‌ای مشاهیر ارمنی}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:آوالیان، گارنیک}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:اهالی ایجوان]]
[[رده:بازیکنان باشگاه الیستا]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ایسکرا اسمولنسک]]
[[رده:بازیکنان باشگاه شینیک یاروسلاول]]
[[رده:بازیکنان باشگاه کریلیا سووتوف سامارا]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ولگار آستراخان]]
[[رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال ارمنستان]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل ارمنستان]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل روسیه]]
[[رده:بازیکنان فوتبال دور از وطن در روسیه]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد دور از وطن اهل ارمنستان]]
[[رده:بازیکنان لیگ برتر فوتبال روسیه]]
[[رده:زادگان ۱۹۶۲ (میلادی)]]
[[رده:مربیان فوتبال اهل ارمنستان]]
[[رده:مربیان فوتبال اهل روسیه]]
[[رده:مهاجمان مرد فوتبال]]

title: گارنیک آوالیان

نام کامل: Garnik Avalyan

زادروز: ۶ سپتامبر ۱۹۶۲ (۶۲ سال)

زادگاه: ایجوان، استان تاووش

پست: مهاجم

title: اطلاعات باشگاهی

باشگاه کنونی: باشگاه فوتبال ریازان (مدیر)

title: باشگاه‌های حرفه‌ای*

سالها: باشگاه‌ها · بازی† · (گل)†

ایسکرا اسمولنسک (ذخیره) · ۹ · (۱)

تورپیدو ریازان · ۱۶۳ · (۴۹)

کریلیا سووتوف سامارا · ۱۹۲ · (۲۸)

شینیک یاروسلاول · ۱۰ · (۰)

اورالان الیستا · ۳۱ · (۶)

وولگار-گازپروم آستراخان · ۱۷ · (۰)

ریازان-آگروکومپلکت-۲ ریازان

title: تیم ملی‡

ارمنستان · ۶ · (۲)

title: دوران مربیگری

باشگاه فوتبال ریازان

باشگاه فوتبال ریازان

باشگاه فوتبال ریازان


text:
# میلا مارینووا
میلا مارینووا (به انگلیسی: Mila Marinova) ژیمناست زادهٔ ۳ ژوئن ۱۹۷۵ میلادی اهل کشور بلغارستان است.

title: میلا مارینووا

wikitext:
{{Infobox gymnast
|name= Mila Marinova
|image=
|imagesize=
|caption=
|fullname=
|altname=
|nickname=
|country={{BUL}}
|formercountry=
|birth_date= {{birth date and age|1975|06|03}}
|birth_place=[[صوفیه]]
|hometown=
|residence=
|death_date=
|death_place=
|height=
|discipline=RG
|level=
|natlteam=
|club=
|gym=
|collegeteam=
|headcoach=
|assistcoach=
|formercoach=
|choreographer=
|music=
|eponymousskills=
|retired= yes
|show-medals = yes
|medaltemplates= <!-- see [[Template:MedalRelatedTemplates]] -->
{{MedalCountry |  {{BUL}}}}
{{MedalCompetition | [[مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک]]}}
{{MedalBronze  | [[مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱]]|All-around}}
{{MedalSilver  | [[مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱]]|Hoop}}
{{MedalSilver| [[مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱]]|Clubs}}
{{MedalBronze| [[مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱]]|Ball}}
{{MedalCompetition| [[بازی‌های گودویل]]}}
{{MedalSilver    | [[1990 Goodwill Games|1990 Seattle]] | All-around}}
{{MedalGold      | [[1990 Goodwill Games|1990 Seattle]] | Hoop}}
{{MedalSilver    | [[1990 Goodwill Games|1990 Seattle]] | Rope}}
{{MedalSilver    | [[1990 Goodwill Games|1990 Seattle]] | Ribbon}}
{{MedalSilver    | [[1990 Goodwill Games|1990 Seattle]] | Ball}}
}}
'''میلا مارینووا''' {{انگلیسی|Mila Marinova}} [[ژیمناست]] زادهٔ {{birth date|1975|06|03}} میلادی اهل کشور [[بلغارستان]] است.

== جستارهای وابسته ==
* [[فهرست ژیمناست‌ها]]

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
{{پانویس}}
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.fig-gymnastics.com/vsite/vnavsite/page/directory/0,10853,5187-188058-205280-nav-list,00.html|عنوان=Gymnast Profiles|ناشر=[[فدراسیون جهانی ژیمناستیک|FIG]]|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۴ February ۲۰۱۴|کد زبان=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111214093641/http://www.fig-gymnastics.com/vsite/vnavsite/page/directory/0,10853,5187-188058-205280-nav-list,00.html|archivedate=۱۴ دسامبر ۲۰۱۱|dead-url=yes}}
* {{یادکرد وب |نشانی=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ |عنوان=Olympic Athlete Directory |ناشر=sports-reference.com |تاریخ= |تاریخ بازبینی=۴ February ۲۰۱۴ |کد زبان=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625090754/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ |archivedate=25 ژوئن 2011 |dead-url=yes }}
{{پایان چپ‌چین}}

{{ژیمناستیک-خرد}}

[[رده:افراد زنده]]
[[رده:اهالی جکسون‌ویل (فلوریدا)]]
[[رده:بلغاری‌های مهاجرت‌کرده به ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:زادگان ۱۹۷۴ (میلادی)]]
[[رده:ژیمناست‌های ریتمیک اهل بلغارستان]]
[[رده:مدال‌آوران مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک]]
[[رده:ورزشکاران اهل جکسون‌ویل، فلوریدا]]
[[رده:ورزشکاران زن اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:زنان سده ۲۱ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا]]

title: Mila Marinova

کشور: بلغارستان

زاده: ۳ ژوئن ۱۹۷۵ (۴۹ سال) · صوفیه

رشته: ژیمناستیک ریتمیک

بازنشستگی: yes

title: مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک

مدال برنز – جایگاه سوم: مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱ · All-around

مدال برنز – جایگاه سوم: مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱ · Ball

مدال نقره – جایگاه دوم: مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱ · Hoop

مدال نقره – جایگاه دوم: مسابقات جهانی ژیمناستیک ریتمیک ۱۹۹۱ · Clubs

title: بازی‌های گودویل

مدال نقره – جایگاه دوم:
1990 Seattle · All-around
1990 Seattle · Rope
1990 Seattle · Ribbon
1990 Seattle · Ball

مدال طلا – جایگاه اول: 1990 Seattle · Hoop


text:
# هور حمار
نیزارهای حمّار یا هور حمّار (عربی: هور الحمار) مجموعه تالاب‌های بزرگی در جنوب‌شرقی عراق است که بخشی از مرداب‌های بین‌النهرین در سامانه رودخانه‌ای دجله و فرات به‌شمار می‌روند. از نظر تاریخی، نیزارهای حمّار در طول سیل‌های فصلی تا ۴٬۵۰۰ کیلومتر مربع (۱٬۷۰۰ مایل مربع) نیز گسترش یافته‌است. این نیزارها در طول دهه ۱۹۹۰ توسط پروژه‌های بزرگ زهکشی، سد و دایک سازی تخریب شدند. از سال ۲۰۰۳ به این‌سو، نیزارها به دنبال جریان دوباره سیلاب و تخریب سدها در حال بهبود هستند.

## جغرافیا
نیزارهای حمّار در استان ذی‌قار و استان بصره قرار دارند. این نیزارها از سمت شمال به شهر قرنه، از سمت جنوب‌شرقی به رود فرات، در جنوب‌شرقی به شهر بصره، در جنوب به دریاچه‌های آب شور و بیابان عربی و از غرب و شمال‌غربی به مراکز شهری ناصریه و الجبایش محدود می‌شوند. منابع اصلی آب هور حمّار، فرات و شاخه‌های آن است. آب اضافی از دجله نیز از طریق سرریز از نیزارهای مرکزی به هور حمّار می‌رسد. تا دهه ۱۹۷۰، این هور بیش از ۱۲۰ در ۲۵ کیلومتر (۷۵ در ۱۶ مایل) امتداد داشت و به‌طور دائم منطقه ای به وسعت ۲٬۸۰۰ کیلومتر مربع (۱٬۱۰۰ مایل مربع) را پوشش می‌داد که در طول سیل‌های فصلی تا حدود ۴٬۵۰۰ کیلومتر مربع (۱٬۷۰۰ مایل مربع) نیز گسترش می‌یافت. در آن زمان، این هور بزرگ‌ترین مرداب غرب آسیا بود.
دریاچهٔ بیش‌پرورد و نسبتاً لب‌شور حمّار، بزرگ‌ترین پهنه آبی در هورهای حمّار است.

## گروه‌های قومی
عرب‌های هور قوم اصلی ساکن این منطقه هستند.

title: هور حمار

wikitext:
{{Infobox UNESCO World Heritage Site
| WHS = نیزارهای شرقی حمّار
| Part_of = [[اهوار جنوبی عراق]]
| Type = Mixed
| Criteria = (iii)(v)(ix)(x)
| ID = ۱۴۸۱–۰۰۳
| Coordinates = {{Coord|30|44|21|N|47|26|19|E|format=dms|display=inline, title}}
| Year = ۲۰۱۶
| Area = {{تبدیل|20,342|ha|sqmi|abbr=on}}
| Buffer_zone = {{تبدیل|12,721|ha|sqmi|abbr=on}}
| locmapin = Iraq
}}
{{Infobox designation list
 | designation1 = Ramsar
 | designation1_offname = هور حمّار
 | designation1_date =۷ آوریل ۲۰۱۴
 | designation1_number = 2242<ref name=Shabeeb>{{cite book |author=Al Shabeeb, S. |year=2015 |title=Ramsar Information Sheet for Site no. 2242, Hammar Marsh, Iraq |publisher=Ramsar Sites Information Service |location=Gland |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/IQ2242RIS_1509_en.pdf}}</ref>}}
'''نیزارهای حمّار''' یا '''هور حمّار''' ({{Lang-ar|هور الحمار}}) مجموعه [[تالاب]]های بزرگی در جنوب‌شرقی [[عراق]] است که بخشی از [[مرداب‌های بین‌النهرین]] در [[سامانه رودخانه‌ای دجله و فرات]] به‌شمار می‌روند. از نظر تاریخی، نیزارهای حمّار در طول سیل‌های فصلی تا {{تبدیل|4500|km2|sqmi|abbr=on}} نیز گسترش یافته‌است. این نیزارها در طول دهه ۱۹۹۰ توسط پروژه‌های بزرگ زهکشی، سد و دایک سازی تخریب شدند. از سال ۲۰۰۳ به این‌سو، نیزارها به دنبال جریان دوباره سیلاب و تخریب سدها در حال بهبود هستند.<ref name=Richardson2006>{{cite journal |author1=Richardson, C.J. |author2=Hussain, N.A. |year=2006 |title=Restoring the Garden of Eden: an ecological assessment of the marshes of Iraq |journal=BioScience |volume=56 |issue=6 |pages=477–489 |doi=10.1641/0006-3568(2006)56[477:RTGOEA]2.0.CO;2|doi-access=free }}</ref>

== جغرافیا ==
نیزارهای حمّار در [[استان ذی‌قار]] و [[استان بصره]] قرار دارند. این نیزارها از سمت شمال به شهر [[قرنه]]، از سمت جنوب‌شرقی به رود [[فرات]]، در جنوب‌شرقی به شهر [[بصره]]، در جنوب به [[دریاچه آب شور|دریاچه‌های آب شور]] و [[بیابان عربی]] و از غرب و شمال‌غربی به مراکز شهری [[ناصریه]] و [[الجبایش]] محدود می‌شوند. منابع اصلی آب هور حمّار، فرات و شاخه‌های آن است. آب اضافی از [[دجله]] نیز از طریق سرریز از [[نیزارهای مرکزی]] به هور حمّار می‌رسد. تا دهه ۱۹۷۰، این [[هور (جغرافیا)|هور]] بیش از {{تبدیل|120|x|25|km|mi|abbr=on}} امتداد داشت و به‌طور دائم منطقه ای به وسعت {{تبدیل|2800|km2|sqmi|abbr=on}} را پوشش می‌داد که در طول سیل‌های فصلی تا حدود {{تبدیل|4500|km2|sqmi|abbr=on}} نیز گسترش می‌یافت.<ref name=Shabeeb>{{cite book |author=Al Shabeeb, S. |year=2015 |title=Ramsar Information Sheet for Site no. 2242, Hammar Marsh, Iraq |publisher=Ramsar Sites Information Service |location=Gland |url=https://rsis.ramsar.org/RISapp/files/RISrep/IQ2242RIS_1509_en.pdf}}</ref> در آن زمان، این هور بزرگ‌ترین مرداب [[غرب آسیا]] بود.<ref name=Richardson2006/>

دریاچهٔ [[بیش‌پرورد]]<ref>{{یادکرد فرهنگستان | مصوب=دریاچهٔ بیش‌پرورد | بیگانه=eutrophic lake | بیگانه در فارسی= | حوزه=مهندسی محیط‌زیست و انرژی | دفتر=هشتم | بخش=فارسی | سرواژه=دریاچهٔ بیش‌پرورد}}</ref> و نسبتاً [[آب لب‌شور|لب‌شور]] [[دریاچه حمار|حمّار]]، بزرگ‌ترین پهنه آبی در هورهای حمّار است.

==گروه‌های قومی==
[[عرب‌های هور]] قوم اصلی ساکن این منطقه هستند.<ref name=Shabeeb/>
==جستارهای وابسته==
* [[خشکاندن مرداب‌های بین‌النهرین]]
== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد-ویکی|پیوند =//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hammar_Marshes&oldid=1177201295|عنوان = Hammar Marshes|زبان =انگلیسی|بازیابی =۲۸ ژانویه ۲۰۲۴}}

{{عراق-خرد}}

[[رده:حوضه آبریز اروندرود]]
[[رده:رود دجله]]
[[رده:فرات]]
[[رده:مرداب‌های بین‌النهرین]]
[[رده:مرداب‌های عراق]]
[[رده:مسائل زیست‌محیطی در عراق]]
[[رده:مناطق کنوانسیون رامسر در عراق]]

title: نیزارهای شرقی حمّار

بخشی از: اهوار جنوبی عراق

معیار ثبت: Mixed: (iii)(v)(ix)(x)

شمارهٔ ثبت: ۱۴۸۱–۰۰۳

تاریخ ثبت: ۲۰۱۶

مساحت: ۲۰٬۳۴۲ هکتار (۷۸٫۵۴ مایل مربع)

منطقه حائل: ۱۲٬۷۲۱ هکتار (۴۹٫۱۲ مایل مربع)

مختصات: ۳۰°۴۴′۲۱″ شمالی ۴۷°۲۶′۱۹″ شرقی / ۳۰٫۷۳۹۱۷°شمالی ۴۷٫۴۳۸۶۱°شرقی

title: تالاب رامسر

نام رسمی: هور حمّار

تاریخ ثبت: ۷ آوریل ۲۰۱۴


text:
# دکس‌ایبوپروفن

دکس‌ایبوپروفن(به انگلیسی: Dexibuprofen) یک داروی ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAID) است. این دارو، انانتیومرِ راست گردِ ایبوپروفن است. اکثر فرمولاسیون‌های ایبوپروفن حاوی مخلوط راسمیک از هر دو ایزومر نوری این مولکول هستند.

## همچنین ببینید
- داروی انانتیوپیور
- دست‌سانی (کایرالیته)

title: دکس‌ایبوپروفن

wikitext:
{{Infobox drug
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 443586803
| IUPAC_name = (2''S'')-2-[4-(2-methylpropyl)phenyl]propanoic acid
| image = Dexibuprofen Structural Formulae V.1.svg
| image2 = (S)-ibuprofen-3D-balls.png
<!--Clinical data-->
| tradename = Seractil, Deltaran, Ibusoft, Monactil
| Drugs.com = {{drugs.com|international|dexibuprofen}}
| pregnancy_AU = <!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X -->
| pregnancy_US = <!-- A / B            / C / D / X -->
| pregnancy_category =
| legal_AU = <!-- Unscheduled / S2 / S3 / S4 / S5 / S6 / S7 / S8 / S9 -->
| legal_CA = <!--             / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII -->
| legal_UK = <!-- GSL         / P       / POM / CD / Class A, B, C -->
| legal_US = <!-- OTC                   / Rx-only  / Schedule I, II, III, IV, V -->
| legal_status =
| routes_of_administration = خوراکی
<!--Pharmacokinetic data-->
| bioavailability =
| protein_bound =
| metabolism =
| elimination_half-life =
| excretion =
<!--Identifiers-->
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}}
| CAS_number = 51146-56-6
| ATC_prefix = M01
| ATC_suffix = AE14
| PubChem = 39912
| DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank =
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 36498
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 671DKG7P5S
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D03715
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 43415
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 175
<!--Chemical data-->
| C=13 | H=18 | O=2
| smiles = C[C@@H](c1ccc(cc1)CC(C)C)C(=O)O
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C13H18O2/c1-9(2)8-11-4-6-12(7-5-11)10(3)13(14)15/h4-7,9-10H,8H2,1-3H3,(H,14,15)/t10-/m0/s1
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = HEFNNWSXXWATRW-JTQLQIEISA-N
}}

'''دکس‌ایبوپروفن'''{{به انگلیسی|Dexibuprofen}} یک [[داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی|داروی ضدالتهاب غیر استروئیدی]] (NSAID) است. این دارو، [[انانتیومر|انانتیومرِ]] [[چرخش نوری|راست گردِ]] [[ایبوپروفن]] است.<ref name="pmid19552094">{{Cite journal|vauthors=Hardikar MS|date=September 2008|title=Chiral non-steroidal anti-inflammatory drugs--a review|journal=Journal of the Indian Medical Association|volume=106|issue=9|pages=615–8, 622, 624|pmid=19552094}}</ref> اکثر فرمولاسیون‌های ایبوپروفن حاوی [[مخلوط راسمیک]] از هر دو ایزومر نوری این مولکول هستند.

== همچنین ببینید ==

* [[داروی انانتیوپیور]]
* [[دست‌سانی]] (کایرالیته)

== منابع ==
{{پانویس|چپ‌چین=بلی}}
{{داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی}}

[[رده:پروپیونیک اسیدها]]
[[رده:داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی]]
[[رده:داروهای انانتیوپیور]]

title: داده‌های بالینی

نامهای تجاری: Seractil, Deltaran, Ibusoft, Monactil

AHFS/Drugs.com: International Drug Names

روش مصرف دارو: خوراکی

title: شناسه‌ها

شناسهها: نام آیوپاک - (2S)-2-[4-(2-methylpropyl)phenyl]propanoic acid

ChEMBL: - ChEMBL175

title: داده‌های فیزیکی و شیمیایی

جرم مولی: ۲۰۶٫۲۸۵ g·mol−1

مدل سه بعدی (جیمول): - Interactive image


text:
# ویکتور وایسکاپف
ویکتور وایسکاپف (به آلمانی: Victor Weisskopf) یک فیزیکدان آمریکایی با اصلیت اتریشی بود. او پژوهش‌های پسادکتری خود را با ورنر هایزنبرگ، اروین شرودینگر، ولفگانگ پاولی و نیلز بور انجام داد. وایسکاپف به خاطر کارهایش در الکترودینامیک کوانتومی، ساختار هسته اتم، و نیز فیزیک ذرات بنیادی شناخته شده‌است. وی در زمان جنگ جهانی دوم در لاس آلاموس بر روی پروژه منهتن برای ساخت بمب اتمی کار کرد، اما بعدها به جنبش‌های منع سلاح‌های هسته‌ای پیوست.

## زندگی
وایسکاپف در شهر وین پایتخت اتریش متولد شد. در سال ۱۹۳۱ دکترای خود را در فیزیک از دانشگاه گوتینگن در آلمان، دریافت نمود. به خاطر توانایی فوق‌العاده‌اش در فیزیک، توانست با بزرگترین فیزیک‌دان‌هایی که بر روی اتم کار می‌کردند همکار شود، به خصوص، زیر نظر نیلز بور در موسسه‌اش در کپنهاگ مشغول به کار شد. در اواخر دهه ۱۹۳۰، وی به عنوان یک یهودی، دریافت که باید از اروپا خارج شود. بور به او برای یافتن موقعیتی در آمریکا کمک کرد. بین سال‌های ۱۹۳۷ و ۱۹۴۰ وی استاد فیزیک در دانشگاه روچستر بود. بعد از جنگ جهانی دوم وارد دانشکده فیزیک دانشگاه‌ام آی تی شد و بعدها ریاست آن را عهده‌دار گردید.
وی در سال ۱۹۸۱، توسط پاپ ژان پل دوم به ریاست گروهی چهار نفره برای صحبت با رونالد ریگان در مورد ضرورت منع استفاده از سلاح‌های هسته‌ای انتخاب شد.

## زندگی علمی
در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰، ویکتور کارهای بزرگی در فیزیک کوانتوم و به خصوص الکترودینامیک کوانتومی انجام داد. وی یکی از اعضای پروژه منهتن برای ساخت بمب اتمی بود. به گفته خودش به خاطر عدم اطمینان به توانایی‌های ریاضی خود، وی از انتشار چندی از نتایج پژوهش‌هایش (که بعدها درستی آن‌ها ثابت گردید) که امروزه به نام جابه‌جایی لمب شناخته می‌شوند، صرف نظر کرد و جایزه نوبل فیزیک را از دست داد. اتفاقی که وایسکاپف به آن تاسف می‌خورد.
در سال‌های بین ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۳ وی استاد فیزیک در دانشگاه راچستر بود. بعد از جنگ جهانی دوم به دانشکدهٔ فیزیک MIT پیوست.
از دانشجوهای برجسته و تأثیرگذاز او می‌توان به موری گل-مان و جان دیوید جکسون اشاره کرد. عضو آکادمی ملی علوم بود و بین سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۱ و ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۹، به ترتیب، رئیس فرهنگستان هنر و دانش آمریکا و رئیس انجمن فیزیک آمریکا بود.

## جایزه‌ها
- مدال ماکس پلانک - ۱۹۵۶
- مدال اورستد - ۱۹۷۶
- نشان ملی علوم - ۱۹۸۰
- جایزه ولف - ۱۹۸۱
- مدال آلبرت اینشتین - ۱۹۸۴

## کتاب‌ها
- فیزیک هسته‌ای نظری (به انگلیسی: Theoretical Nuclear Physics)
- دانش و شگفتی: جهان طبیعت، آن گونه که انسان می‌داند (به انگلیسی: Knowledge and Wonder: The Natural World as Man Knows It)
- فیزیک در قرن بیستم: نوشته‌های برگزیده (به انگلیسی: Physics in the Twentieth Century: Selected Essays)
- مبانی فیزیک ذرات (به انگلیسی: Concepts of Particle Physics)
- امتیاز فیزیک پیشه بودن. گفتارها (به انگلیسی: The Privilege of Being a Physicist. Essays)
- لذت بینش:اشتیاق‌های یک فیزیک‌دان(به انگلیسی: The Joy of Insight: Passions of a Physicist)[۵]

## یادکردها
1. ↑  http://web.mit.edu/newsoffice/2002/weisskopf-0424.html
2. 1 2  http://www.nap.edu/html/biomems/vweisskopf.pdf
3. ↑  http://www-theory.lbl.gov/jdj/VFW-Phy-Today.pdf
4. ↑  'می‌توانستم با لمب در جایزه نوبل سهیم باشم' ویکتور وایسکاپف، زندگی‌نامه, p. 16. http://www.nap.edu/html/biomems/vweisskopf.pdf
5. ↑  http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:victor+inauthor:Weisskopf&tbs=,bkt:b&num=100

title: ویکتور وایسکاپف

wikitext:
{{جدول اطلاعات دانشمند
|نام               = ویکتور وایسکاپف
|تصویر             = VictorWeisskopft-LosAlamos.jpg
|عرض تصویر         = 225px
|زیرنویس           =
|تاریخ تولد        = {{تولد|۱۹۰۸|۹|۱۹}}
|زادگاه            = [[وین]]، [[اتریش]]
|تاریخ مرگ         = {{مرگ و سن|۲۰۰۲|۴|۲۲|۱۹۰۸|۹|۱۹}}
|محل مرگ           = [[نیوتون، ماساچوست]]، [[آمریکا]]
|محل زندگی         =
|شهروند            =
|ملیت              =
|تبار              =
|رشته فعالیت       = [[فیزیک]]
|محل کار           = [[مؤسسه فناوری ماساچوست|دانشگاه‌ام آی تی]]{{سخ}}[[دانشگاه لایپزیگ]]{{سخ}}[[دانشگاه هومبولت برلین|دانشگاه برلین]]{{سخ}}[[انستیتو تکنولوژی فدرال سوئیس|ای تی اچ زوریخ]]{{سخ}}[[مؤسسه فناوری ماساچوست|دانشگاه‌ام آی تی]]{{سخ}}[[سرن]]
|فارغ‌التحصیل       = [[دانشگاه گوتینگن]]
|بنیاد گذار        =
|استاد راهنما      = [[ماکس بورن]]{{سخ}}[[یوجین ویگنر]]
| دانشجویان دکتری = [[موری گل-مان]]{{سخ}}[[جان دیوید جکسون]]
|دلیل شهرت         =
|تأثیرات           =
|جوایز             = [[مدال ماکس پلانک]] (۱۹۵۶){{سخ}}[[نشان ملی علوم]] (۱۹۸۰){{سخ}}[[جایزه ولف در فیزیک|جایزه ولف]] (۱۹۸۱){{سخ}}[[جایزه انریکو فرمی]] (۱۹۸۸)
|دین               = [[یهودی]]
|امضا              =
}}

'''ویکتور وایسکاپف''' {{آلمانی|Victor Weisskopf}} یک [[فیزیکدان]] [[آمریکا]]یی با اصلیت [[اتریش]]ی بود. او پژوهش‌های پسادکتری خود را با [[ورنر هایزنبرگ]]، [[اروین شرودینگر]]، [[ولفگانگ پاولی]] و [[نیلز بور]] انجام داد. وایسکاپف به خاطر کارهایش در [[الکترودینامیک کوانتومی]]، ساختار [[هسته اتم]]، و نیز [[فیزیک ذرات بنیادی]] شناخته شده‌است.<ref>http://web.mit.edu/newsoffice/2002/weisskopf-0424.html</ref> وی در زمان [[جنگ جهانی دوم]] در [[آزمایشگاه ملی لاس آلاموس|لاس آلاموس]] بر روی [[پروژه منهتن]] برای ساخت [[بمب اتمی]] کار کرد، اما بعدها به جنبش‌های منع سلاح‌های هسته‌ای پیوست.

== زندگی ==
وایسکاپف در شهر [[وین]] پایتخت [[اتریش]] متولد شد. در سال [[۱۹۳۱ (میلادی)|۱۹۳۱]] [[دکترا]]ی خود را در [[فیزیک]] از [[دانشگاه گوتینگن]] در [[آلمان]]، دریافت نمود. به خاطر توانایی فوق‌العاده‌اش در فیزیک، توانست با بزرگترین فیزیک‌دان‌هایی که بر روی [[اتم]] کار می‌کردند همکار شود، به خصوص، زیر نظر [[نیلز بور]] در موسسه‌اش در [[کپنهاگ]] مشغول به کار شد. در اواخر [[دهه ۱۹۳۰ (میلادی)|دهه ۱۹۳۰]]، وی به عنوان یک [[یهودی]]، دریافت که باید از [[اروپا]] خارج شود. بور به او برای یافتن موقعیتی در آمریکا کمک کرد. بین سال‌های ۱۹۳۷ و ۱۹۴۰ وی استاد فیزیک در [[دانشگاه روچستر]] بود. بعد از جنگ جهانی دوم وارد دانشکده فیزیک [[دانشگاه‌ام آی تی]] شد و بعدها ریاست آن را عهده‌دار گردید.<ref name="nap.edu">http://www.nap.edu/html/biomems/vweisskopf.pdf</ref>

وی در سال ۱۹۸۱، توسط [[پاپ]] [[ژان پل دوم]] به ریاست گروهی چهار نفره برای صحبت با [[رونالد ریگان]] در مورد ضرورت منع استفاده از سلاح‌های هسته‌ای انتخاب شد.

== زندگی علمی ==
در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰، ویکتور کارهای بزرگی در [[فیزیک کوانتوم]] و به خصوص [[الکترودینامیک کوانتومی]] انجام داد.<ref>http://www-theory.lbl.gov/jdj/VFW-Phy-Today.pdf</ref> وی یکی از اعضای پروژه منهتن برای ساخت [[بمب اتمی]] بود. به گفته خودش به خاطر عدم اطمینان به توانایی‌های [[ریاضی]] خود، وی از انتشار چندی از نتایج پژوهش‌هایش (که بعدها درستی آن‌ها ثابت گردید) که امروزه به نام [[جابه‌جایی لمب]] شناخته می‌شوند، صرف نظر کرد و [[جایزه نوبل فیزیک]] را از دست داد. اتفاقی که وایسکاپف به آن تاسف می‌خورد.<ref>'می‌توانستم با لمب در جایزه نوبل سهیم باشم' ''ویکتور وایسکاپف، زندگی‌نامه'', p. 16. http://www.nap.edu/html/biomems/vweisskopf.pdf</ref>

در سال‌های بین ۱۹۳۷ تا ۱۹۴۳ وی استاد فیزیک در [[دانشگاه راچستر]] بود. بعد از [[جنگ جهانی دوم]] به دانشکدهٔ فیزیک MIT پیوست.

از دانشجوهای برجسته و تأثیرگذاز او می‌توان به [[موری گل-مان]] و [[جان دیوید جکسون]] اشاره کرد.<ref name="nap.edu"/> عضو [[آکادمی ملی علوم]] بود و بین سال‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۱ و ۱۹۷۶ تا ۱۹۷۹، به ترتیب، رئیس [[فرهنگستان هنر و دانش آمریکا]] و رئیس [[انجمن فیزیک آمریکا]] بود.

== جایزه‌ها ==
* [[مدال ماکس پلانک]] - ۱۹۵۶
* [[مدال اورستد]] - ۱۹۷۶
* [[نشان ملی علوم]] - ۱۹۸۰
* [[جایزه ولف]] - ۱۹۸۱
* [[مدال آلبرت اینشتین]] - ۱۹۸۴
{{بخش نیازمند گسترش}}

== کتاب‌ها ==
* فیزیک هسته‌ای نظری {{به انگلیسی|Theoretical Nuclear Physics}}
* دانش و شگفتی: جهان طبیعت، آن گونه که انسان می‌داند {{به انگلیسی| Knowledge and Wonder: The Natural World as Man Knows It}}
* فیزیک در قرن بیستم: نوشته‌های برگزیده {{به انگلیسی|Physics in the Twentieth Century: Selected Essays}}
* مبانی [[فیزیک ذرات]] {{به انگلیسی|Concepts of Particle Physics}}
* امتیاز فیزیک پیشه بودن. گفتارها {{به انگلیسی|The Privilege of Being a Physicist. Essays}}
* لذت بینش:اشتیاق‌های یک فیزیک‌دان{{به انگلیسی|The Joy of Insight: Passions of a Physicist}}<ref>http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:victor+inauthor:Weisskopf&tbs=,bkt:b&num=100</ref>
{{بخش نیازمند گسترش}}

== پیوند به بیرون ==
* [http://www.nap.edu/readingroom/books/biomems/vweisskopf.html زنگی نامه در وبگاه آکادمی ملی علوم]
* [http://www.nytimes.com/2002/04/25/obituaries/25WEIS.html ویکتور وایسکاپف، یکی از فیزیک‌دان‌های پروژه منهتن، در ۹۳ سالگی درگذشت.(روزنامه نیویورک تایمز)]

== یادکردها ==
{{پانویس|۲}}
{{مستند کردن}}
{{جایزه ولف در فیزیک}}
{{جایزه ولف}}
{{پروژه منهتن}}
{{برندگان نشان ملی دانش}}
{{روسای انجمن فیزیک آمریکا}}

[[رده:استادان دانشگاه صنعتی زوریخ]]
[[رده:اعضای انجمن فیزیک آمریکا]]
[[رده:اعضای خارجی آکادمی علوم اتحاد شوروی]]
[[رده:اعضای خارجی فرهنگستان علوم روسیه]]
[[رده:اعضای فرهنگستان علوم آلمان در برلین]]
[[رده:اعضای فرهنگستان علوم فرانسه]]
[[رده:اعضای فرهنگستان ملی دانش آمریکا]]
[[رده:اعضای فرهنگستان هنر و دانش آمریکا]]
[[رده:افراد آمریکایی اتریشی یهودی‌تبار]]
[[رده:افراد اتریشی یهودی‌تبار]]
[[رده:افراد پروژه منهتن]]
[[رده:افراد مرتبط با سرن]]
[[رده:برندگان جایزه آکادمی ملی علوم]]
[[رده:برندگان جایزه ولف در فیزیک]]
[[رده:برندگان مدال ماکس پلانک]]
[[رده:برندگان نشان ملی دانش]]
[[رده:بی‌خدایان اهل اتریش]]
[[رده:بی‌خدایان اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:بی‌خدایان یهودی]]
[[رده:دانشمندان آمریکایی فیزیک هسته‌ای]]
[[رده:دانشمندان اهل وین]]
[[رده:دانشمندان سده ۲۰ (میلادی) اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:دانشمندان یهودی اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:دانش‌آموختگان دانشگاه گوتینگن]]
[[رده:درگذشتگان ۲۰۰۲ (میلادی)]]
[[رده:دریافت‌کنندگان پور لو مریت (نشان غیرنظامی)]]
[[رده:دریافت‌کنندگان جایزه گوگنهایم]]
[[رده:دریافت‌کنندگان مدال اینشتین]]
[[رده:زادگان ۱۹۰۸ (میلادی)]]
[[رده:سرن]]
[[رده:کنشگران مخالف جنگ‌افزارهای هسته‌ای اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:فیزیک‌دانان اهل اتریش]]
[[رده:فیزیک‌دانان اهل ایالات متحده آمریکا]]
[[رده:فیزیک‌دانان سده ۲۰ (میلادی)]]
[[رده:فیزیک‌دانان کوانتوم]]
[[رده:فیزیک‌دانان هسته‌ای اهل اتریش]]
[[رده:مهاجرین یهودی از اتریش به ایالات متحده پس از آنشلوس]]
[[رده:دریافت‌کنندگان نشان علم و هنر اتریشی]]
[[رده:اعضای مجمع فیلسوفان آمریکا]]

title: ویکتور وایسکاپف

زادهٔ: ۱۹ سپتامبر ۱۹۰۸ · وین، اتریش

درگذشت: ۲۲ آوریل ۲۰۰۲ (۹۳ سال) · نیوتون، ماساچوست، آمریکا

محل تحصیل: دانشگاه گوتینگن

جوایز: مدال ماکس پلانک (۱۹۵۶) · نشان ملی علوم (۱۹۸۰) · جایزه ولف (۱۹۸۱) · جایزه انریکو فرمی (۱۹۸۸)

شاخه(ها): فیزیک

محل کار: دانشگاه‌ام آی تی · دانشگاه لایپزیگ · دانشگاه برلین · ای تی اچ زوریخ · دانشگاه‌ام آی تی · سرن

استاد راهنما: ماکس بورن · یوجین ویگنر

دانشجویان دکتری: موری گل-مان · جان دیوید جکسون


text:
# پتاسیم اکتاکلرودی‌مولیبدات
پتاسیم اکتاکلرودی‌مولیبدات (به انگلیسی: Potassium octachlorodimolybdate) با فرمول شیمیایی Cl۸K۴Mo۲ یک ترکیب شیمیایی است. که جرم مولی آن ۶۳۱٫۹ g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، بلورهای قرمز است.

title: پتاسیم اکتاکلرودی‌مولیبدات

wikitext:
{{chembox
| verifiedrevid = 378238481
|   Name = Potassium octachlorodimolybdate
|   ImageFile =
|   ImageFile1 =
| IUPACName =
|   OtherNames =
| Section1 = {{Chembox Identifiers
|   CASNo =
}}
| Section2 = {{Chembox Properties
|   Formula = Cl8K4Mo2
|   MolarMass = 631.9 g/mol
|   Appearance = red crystals
|   Density =
|   Solubility =
|   MeltingPt =
|   BoilingPt =
}}
| Section3 = {{Chembox Hazards
|   RPhrases =
|   SPhrases =
}}
}}
[[پرونده:K4Mo2Cl8.jpg|بندانگشتی|شکل ظاهری پتاسیم اکتاکلرودی‌مولیبدات]]
'''پتاسیم اکتاکلرودی‌مولیبدات''' {{انگلیسی|Potassium octachlorodimolybdate}} با [[فرمول شیمیایی]] Cl۸K۴Mo۲ یک [[ترکیب شیمیایی]] است. که [[جرم مولی]] آن ۶۳۱٫۹ g/mol می‌باشد. شکل ظاهری این ترکیب، بلورهای قرمز است.
== جستارهای وابسته ==
* [[ترکیب شیمیایی]]
* [[نام‌گذاری اتحادیه بین‌المللی شیمی محض و کاربردی]]

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی =http://goldbook.iupac.org/ |عنوان =IUPAC GOLD BOOK | ناشر = |تاریخ = |تاریخ بازدید =۱۸ مارس ۲۰۱۲}}
{{ترکیبات پتاسیم}}

{{شیمی-خرد}}

[[رده:ترکیب‌های پتاسیم]]
[[رده:کلریدها]]
[[رده:کمپلکس‌های کلر]]
[[رده:مولیبدات‌ها]]
[[رده:ترکیب‌های شیمیایی دارای پیوندهای فلز با فلز]]

title: خصوصیات

شکل ظاهری: red crystals

خصوصیات: به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)

خصوصیات: (بررسی) (چیست: /؟)


text:
# استیون هانت
استیون هانت (زادهٔ ۱ اوت ۱۹۸۱) بازیکن فوتبال اهل کشور ایرلند است.
وی برای تیم ملی ایرلند ۳۹ بازی انجام داده و ۱ گل به ثمر رسانده‌است. پست تخصصی این بازیکن نیز، هافبک است.هانت همان بازیکنی است که منجر به مصدوم شدن پیتر چک و روی اوردن وی به کلاه شد.

title: استیون هانت

wikitext:
{{Infobox football biography
| playername          = Stephen Hunt
| image               = [[پرونده:Stephen Hunt 2011.jpg|200px]]
| caption             = Stephen Hunt with the [[تیم ملی فوتبال جمهوری ایرلند]] ahead of the [[UEFA Euro 2012 qualifying Group B]] game against [[تیم ملی فوتبال روسیه]] in [[مسکو]] on 6 September 2011
| fullname            = Stephen Patrick Hunt
| dateofbirth         = {{birth date and age|۱۹۸۱|۸|۱|df=yes}}
| cityofbirth         = [[پورتلیشه]]
| countryofbirth      = [[ایرلند]]
| height              = {{height|m=۱٫۷۲}} <ref>{{cite web| url = http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~8404,00.html| title = Premier League Player Profile| accessdate = 18 March 2011| publisher = Premier League| archive-date = ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۲| archive-url = https://web.archive.org/web/20120930193131/http://www.premierleague.com/page/PlayerProfile/0,,12306~8404,00.html| url-status = dead}}</ref>
| position            = [[هافبک]]
| currentclub         = [[باشگاه فوتبال ولورهمپتون واندررز]]
| clubnumber          = ۱۲
| youthyears1         = |youthclubs1 = [[باشگاه فوتبال کریستال پالاس]]
| years1              = ۱۹۹۹–۲۰۰۱ |clubs1 = [[باشگاه فوتبال کریستال پالاس]] |caps1 = ۳   |goals1 = ۰
| years2              = ۲۰۰۱–۲۰۰۵ |clubs2 = [[باشگاه فوتبال برنتفورد]]           |caps2 = ۱۳۶ |goals2 = ۲۵
| years3              = ۲۰۰۵–۲۰۰۹ |clubs3 = [[باشگاه فوتبال ریدینگ]]               |caps3 = ۱۵۶ |goals3 = ۱۷
| years4              = ۲۰۰۹–۲۰۱۰ |clubs4 = [[باشگاه فوتبال هال سیتی]]         |caps4 = ۲۷  |goals4 = ۶
| years5              = ۲۰۱۰–     |clubs5 = [[باشگاه فوتبال ولورهمپتون واندررز]]   |caps5 = ۴۴ |goals5 = ۶
| nationalyears1      = ۲۰۰۰        |nationalteam1 = [[Republic of Ireland national under-21 football team|Republic of Ireland U21]]
|nationalcaps1 = ۱  |nationalgoals1 = ۰
| nationalyears2      = ۲۰۰۷– |nationalteam2 = [[تیم ملی فوتبال جمهوری ایرلند]] |nationalcaps2 = ۳۹ |nationalgoals2 = ۱
| pcupdate            = 1 June 2012
| ntupdate            = 29 February 2012
}}
'''استیون هانت''' (زادهٔ {{تاریخ تولد|۱۹۸۱|۸|۱}}) بازیکن فوتبال اهل کشور [[ایرلند]] است.

وی برای [[تیم ملی فوتبال ایرلند|تیم ملی ایرلند]] ۳۹ بازی انجام داده و ۱ گل به ثمر رسانده‌است. پست تخصصی این بازیکن نیز، هافبک است.هانت همان بازیکنی است که منجر به مصدوم شدن [[پیتر چک]] و روی اوردن وی به کلاه شد.

== جستارهای وابسته ==
* [[تیم ملی فوتبال ایرلند]]

== منابع ==
{{چپ‌چین}}
{{پانویس}}
* {{یادکرد وب |نویسنده = |نشانی=http://www.uefa.com/uefaeuro/season=2012/teams/team=64/squad/index.html|عنوان=Repubic of Ireland Squad| ناشر =UEFA.com |تاریخ = |تاریخ بازبینی= 24 June 2012|کد زبان = en}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{ترکیب تیم ملی فوتبال ایرلند در جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۲}}

{{ورزشکار-خرد}}

{{ترتیب‌پیش‌فرض:هانت، استیون}}
[[رده:افراد زنده]]
[[رده:اهالی پورتلیشه]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ایپسویچ تاون]]
[[رده:بازیکنان باشگاه برنتفورد]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ریدینگ]]
[[رده:بازیکنان باشگاه کاونتری سیتی]]
[[رده:بازیکنان باشگاه کریستال پالاس]]
[[رده:بازیکنان باشگاه ولورهمپتون]]
[[رده:بازیکنان باشگاه هال سیتی]]
[[رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال ب جمهوری ایرلند]]
[[رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال جمهوری ایرلند]]
[[رده:بازیکنان تیم ملی فوتبال زیر ۲۱ سال ایرلند]]
[[رده:بازیکنان جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۲]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مرد اهل جمهوری ایرلند]]
[[رده:بازیکنان فوتبال اهل شهرستان لیش]]
[[رده:بازیکنان فوتبال اهل شهرستان واترفورد]]
[[رده:بازیکنان فوتبال دور از وطن در انگلستان]]
[[رده:بازیکنان فوتبال مهاجر اهل ایرلند]]
[[رده:بازیکنان لیگ برتر فوتبال انگلستان]]
[[رده:بازیکنان لیگ فوتبال انگلستان]]
[[رده:دور از وطن‌های اهل ایرلند در انگلستان]]
[[رده:زادگان ۱۹۸۱ (میلادی)]]
[[رده:هافبک‌های کناری فوتبال]]

title: اطلاعات شخصی

نام کامل: Stephen Patrick Hunt

زادروز: ۱ اوت ۱۹۸۱ (۴۳ سال)

زادگاه: پورتلیشه، ایرلند

قد: ۱٫۷۲ متر (۵ فوت ۷ ۱⁄۲ اینچ)

پست: هافبک

title: اطلاعات باشگاهی

باشگاه کنونی: باشگاه فوتبال ولورهمپتون واندررز

شمارهٔ پیراهن: ۱۲

title: باشگاه‌های حرفه‌ای*

سالها: باشگاه‌ها · بازی† · (گل)†

باشگاه فوتبال کریستال پالاس · ۳ · (۰)

باشگاه فوتبال برنتفورد · ۱۳۶ · (۲۵)

باشگاه فوتبال ریدینگ · ۱۵۶ · (۱۷)

باشگاه فوتبال هال سیتی · ۲۷ · (۶)

باشگاه فوتبال ولورهمپتون واندررز · ۴۴ · (۶)

title: تیم ملی‡

Republic of Ireland U21 · ۱ · (۰)

تیم ملی فوتبال جمهوری ایرلند · ۳۹ · (۱)

title: ترکیب تیم ایرلند – جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۲

جمهوری ایرلند


text:
# کرف پشته گالشی
کرف پشته گالشی، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان سیاهکل در استان گیلان ایران است.

## جمعیت
این روستا در دهستان توتکی قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۱۷۸ نفر (۴۵خانوار) بوده‌است.

title: کرف پشته گالشی

wikitext:
{{جعبه اطلاعات روستای ایران
|نام رسمی=کرف پشته گالشی
|عرض جغرافیایی=
|طول جغرافیایی=
|تصویر=
|اندازه تصویر=
|توضیح تصویر=
|استان=گیلان
|شهرستان=سیاهکل
|بخش= [[بخش مرکزی شهرستان سیاهکل|بخش مرکزی]]
|دهستان=توتکی
|نام بومی=
|نام دیکر=
|نام قدیمی=
|تاریخ بنیان‌گذاری=
|جمعیت= ۱۷۸ نفر
|رشد جمعیت=
|تراکم‌جمعیت=
|مساحت=
|ارتفاع=
|کد آماری    =۰۱۳۷۱۳
|پیش‌شماره=
|وبگاه=
|پانویس=
}}
'''کرف پشته گالشی'''، روستایی از توابع [[بخش مرکزی شهرستان سیاهکل|بخش مرکزی]] [[شهرستان سیاهکل]] در [[استان گیلان]] [[ایران]] است.

== جمعیت ==
این روستا در [[دهستان توتکی]] قرار دارد و براساس [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن ایران|سرشماری مرکز آمار ایران]] [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن (۱۳۸۵)|در سال ۱۳۸۵]]، جمعیت آن ۱۷۸ نفر (۴۵خانوار) بوده‌است.

== منابع ==
{{پانویس}}
* {{یادکرد درگاه ملی آمار|۱۳۸۵}}
{{شهرستان سیاهکل}}

{{روستا-خرد}}

[[رده:روستاهای شهرستان سیاهکل|کرف پشته گالشی]]

title: کرف پشته گالشی

استان: گیلان

شهرستان: سیاهکل

بخش: بخش مرکزی

دهستان: توتکی

جمعیت: ۲۷۸ نفر (سرشماری ۹۵)


text:
# شانس (آلبوم)
شانس سومین آلبوم رسمی فرزاد فرزین خواننده ایرانی است که در ۸ اسفند ۱۳۸۸ به‌وسیلهٔ موسسه چهره خندان منتشر شد. شعر، آهنگسازی و تنظیم‌کنندگی کار نیز بر عهده فرزین بوده‌است. این آلبوم با فروش خوبی روبه رو شد.

## ترک‌ها
- احساس من
- چیکه چیکه
- برو
- دونه دونه
- شانس
- اون تو نیستی
- چرا دنیا
- دیگه دیره
- کی‌میتونه
- فانوس
- سوپر استار

title: شانس (آلبوم)

wikitext:
{{جعبه اطلاعات آلبوم
| نام          = شانس
| نوع          = [[آلبوم استودیویی]]
| نوع دراز     =
| هنرمند       = [[فرزاد فرزین]]
| جلد          = ۲۰۲۱۰۳۰۷ ۲۱۴۹۳۸.jpg
| اندازه جلد   =
| پخش          = ۸ اسفند ۱۳۸۸
| ضبط          = ۱۳۸۸
| سبک          = [[موسیقی پاپ|پاپ]]
| زمان         =
| زبان         =
| ناشر         = موسسه چهره خندان
| کارگردان     =
| تهیه‌کننده     =
| نقدها        =
| گردآورنده    =
| گاه‌نگاری     =
| آلبوم قبلی   = [[شوک (آلبوم)|شوک]]
| سال قبلی = ۱۳۸۷
| آلبوم بعدی   = [[شلیک (آلبوم)|شلیک]]
| سال بعدی       = ۱۳۹۰
}}

'''''شانس''''' سومین آلبوم رسمی [[فرزاد فرزین]] خواننده ایرانی است که در ۸ اسفند ۱۳۸۸ به‌وسیلهٔ موسسه چهره خندان منتشر شد. شعر، آهنگسازی و تنظیم‌کنندگی کار نیز بر عهده فرزین بوده‌است. این آلبوم با فروش خوبی روبه رو شد.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=شانس|نشانی=https://www.musicema.com/node/174290|وبگاه=Musicema.com|بازبینی=2022-02-22|کد زبان=fa}}</ref>

== ترک‌ها ==
* احساس من
* چیکه چیکه
* برو
* دونه دونه
* شانس
* اون تو نیستی
* چرا دنیا
* دیگه دیره
* کی‌میتونه
* فانوس
* سوپر استار
== جستارهای وابسته ==
*[[ترانه شناسی فرزاد فرزین]]
== منابع ==
{{پانویس}}
[[رده:آلبوم‌های فرزاد فرزین]]
{{موسیقی-خرد}}{{فرزاد فرزین}}

title: آلبوم استودیویی از فرزاد فرزین

انتشار: ۸ اسفند ۱۳۸۸

ضبط: ۱۳۸۸

ژانر: پاپ

ناشر: موسسه چهره خندان

title: گاه‌نگاری فرزاد فرزین

شوک · (۱۳۸۷): شانس · (۱۳۸۸) · شلیک · (۱۳۹۰)

title: فرزاد فرزین

آلبومهای استودیویی: شراره (۱۳۸۳) شوک (۱۳۸۷) شانس (۱۳۸۸) شلیک (۱۳۹۰) شخصی (۱۳۹۲) شش (۱۳۹۴) شانزلیزه (۱۳۹۶)

موسیقی فیلم: مانکن (۱۳۹۸)

بازیگری: پسران آجری (۱۳۸۵) کنسرت روی آب (۱۳۸۹) سگ‌های پوشالی (۱۳۹۲) عاشقانه (۱۳۹۵) مانکن (۱۳۹۸) ملکه گدایان (۱۳۹۹) نیوکمپ (۱۴۰۲) قطب شمال (۱۴۰۳)

جستارهای وابسته: ترانه‌شناسی