text:
# Arcidiocesi di Hanoi
L'arcidiocesi di Hanoi (in latino Archidioecesis Hanoiensis) è una sede metropolitana della Chiesa cattolica in Vietnam. Nel 2021 contava 325.000 battezzati su 8.732.000 abitanti. È retta dall'arcivescovo Joseph Vũ Văn Thiên.

## Territorio
L'arcidiocesi si trova nel nord del Vietnam. Oltre alla maggior parte della città di Hanoi, comprende per intero la provincia di Ha Nam, e porzioni delle province di Hung Yen e di Hoa Binh.
Sede arcivescovile è la città di Hà Nôi, dove si trova la cattedrale di San Giuseppe.
Il territorio si estende su 6.000 km² ed è suddiviso in 151 parrocchie.

### Provincia ecclesiastica
La provincia ecclesiastica di Hanoi, istituita nel 1960, comprende le seguenti suffraganee:
- diocesi di Bắc Ninh,
- diocesi di Bùi Chu,
- diocesi di Hà Tĩnh,
- diocesi di Hải Phòng,
- diocesi di Hưng Hóa,
- diocesi di Lạng Sơn e Cao Bằng,
- diocesi di Phát Diêm,
- diocesi di Thái Bình,
- diocesi di Thanh Hóa,
- diocesi di Vinh.

## Storia
L'evangelizzazione del Tonchino iniziò nel 1627 con il gesuita Alexandre de Rhodes, che già aveva dato avvio alle missioni nella Cocincina. La sua opera ebbe un notevole successo, che non si fermò nemmeno davanti all'espulsione dei missionari. Lo stesso de Rhodes, attorno al 1650, suggerì a Propaganda Fide l'invio di missionari preparati ad hoc per le missioni in quelle lontane terre.
Nonostante le resistenze del governo portoghese, che riteneva che tutti quei territori dipendessero dal padroado regio portoghese e dalla diocesi di Macao, la Santa Sede eresse il vicariato apostolico del Tonchino il 9 settembre 1659 con il breve Super cathedram di papa Alessandro VII. Questa nuova circoscrizione ecclesiastica fu affidata a François Pallu che, assieme a Pierre Lambert de la Motte, vicario apostolico della Cocincina, aveva fondato a Parigi la Società per le missioni estere, a cui fu affidata l'opera di evangelizzazione di tutto il sud-est asiatico.
Dal 1666 fu messa in atto la costituzione di Propaganda Fide sulla formazione dei preti autoctoni, opera che diede i suoi frutti nel 1668 con l'ordinazione dei primi 2 preti tonchinesi, cui seguirono altri 7 nel 1670. In questo stesso anno Pierre de la Motte, in assenza di Pallu, indisse il primo sinodo del Tonchino, in cui furono gettate le basi per l'organizzazione della Chiesa. Fu fondata anche la congregazione religiosa locale delle Suore amanti della Santa Croce, che si diffuse poi in tutto il Paese.
Il successo della missione convinse la Santa Sede a dividere il vicariato apostolico in due. Il 24 luglio 1678 la parte orientale divenne il vicariato apostolico del Tonchino orientale (oggi diocesi di Hải Phòng), affidato a François Deydier, vicario generale di Pallu, mentre il primitivo vicariato assunse il nome di vicariato apostolico del Tonchino occidentale, retto da Jacques de Bourges.
Nel 1680 cedette un'altra porzione di territorio a vantaggio dell'erezione del vicariato apostolico di Sichuan (oggi diocesi di Chengdu).
Nonostante le periodiche persecuzioni, il cristianesimo progredì per tutto il XVIII secolo. Alcuni conflitti di giurisdizione opposero i missionari delle missioni estere di Parigi con quelli della Compagnia di Gesù, e vi si immischiarono anche alcuni missionari dipendenti dal padroado; questo obbligò la Santa Sede ad intervenire con due visite apostoliche nel 1733 e nel 1762.
Verso la metà del Settecento, il vicariato apostolico del Tonchino occidentale contava all'incirca 110.000 cristiani, grazie al lavoro dei gesuiti, delle missioni estere di Parigi (che in soli 40 anni, dal 1660 al 1700, avevano inviato 85 missionari in Indocina e in Siam), dei preti locali, dei catechisti e delle religiose, soprattutto delle suore amanti della Santa Croce, che nel 1755 avevano già fondato oltre una trentina di conventi.
Dalla fine del Settecento fino all'instaurazione del protettorato francese negli anni 1884/1885 si alternarono periodi di pace con violente persecuzioni. Nel martirologio romano si trovano più di 50 occorrenze relative a martiri e santi del Tonchino, e cinque di queste riguardano espressamente martiri di Hanoi.
Tra i vicari apostolici dell'Ottocento merita una particolare menzione Jacques-Benjamin Longer, vicario dal 1789 al 1831. Durante il suo lungo episcopato ordinò 112 preti autoctoni, riorganizzò il seminario maggiore e i seminari minori e fece stampare nel 1802 un catechismo che rimase in vigore fino al 1930.
Il 27 marzo 1846, il 15 aprile 1895 e il 15 aprile 1901 cedette ulteriori porzioni di territorio a vantaggio dell'erezione rispettivamente del vicariato apostolico del Tonchino meridionale (oggi diocesi di Vinh), del vicariato apostolico del Tonchino superiore (oggi diocesi di Hưng Hóa) e del vicariato apostolico del Tonchino marittimo (oggi diocesi di Phát Diêm).
Durante l'episcopato di Paul-François Puginier (1868-1892) fu costruita la cattedrale di San Giuseppe, inaugurata il giorno di Natale del 1886.
Il 3 dicembre 1924 assunse il nome di vicariato apostolico di Hà Nôi in forza del decreto Ordinarii Indosinensis della Congregazione di Propaganda Fide.
Dal 18 novembre al 6 dicembre 1934 Hà Nôi fu sede del primo e, finora, unico concilio plenario dell'Indocina, a cui presero parte 16 vicari apostolici, 2 prefetti apostolici, 6 vicari provinciali e superiori religiosi, ed altri rappresentanti della Chiesa cattolica locale, sotto la presidenza del delegato apostolico Victor Colombanus Dreyer.
Il 18 aprile 1950 per effetto del decreto Cum in Vicariatu della Sacra Congregazione di Propaganda Fide il vicariato apostolico fu affidato al clero secolare e il nome latino del vicariato mutò da de Hanoi a Hanoiensis. La sede fu affidata, per la prima volta dal XVII secolo, ad un membro del clero locale, Joseph Marie Trịnh Như Khuê, che nel 1976 divenne il primo cardinale vietnamita.
L'11 gennaio 1952, con la lettera apostolica Intaminatum Deiparae, papa Pio XII proclamò San Giuseppe patrono principale del vicariato apostolico.
Il 24 novembre 1960, in concomitanza con la costituzione della gerarchia cattolica in Vietnam, il vicariato apostolico fu elevato al rango di arcidiocesi metropolitana con la bolla Venerabilium Nostrorum di papa Giovanni XXIII. La provincia ecclesiastica comprendeva tutte le diocesi del Vietnam del Nord.

## Cronotassi dei vescovi
Si omettono i periodi di sede vacante non superiori ai 2 anni o non storicamente accertati.
- François Pallu, M.E.P. † (9 settembre 1659 - 1679 dimesso[5])
- Jacques de Bourges, M.E.P. † (25 novembre 1679 - 9 agosto 1714 deceduto)
- Edmond Bélot, M.E.P. † (9 agosto 1714 succeduto - 2 gennaio 1717 deceduto)
- François-Gabriel Guisain, M.E.P. † (3 ottobre 1718 - 17 novembre 1723 deceduto)
  - Sede vacante (1723-1738)
- Louis Néez, M.E.P. † (8 ottobre 1738 - 19 ottobre 1764 deceduto)
- Bertrand Reydellet, M.E.P. † (19 ottobre 1764 succeduto - 27 luglio 1780 deceduto)
- Jean Davoust, M.E.P. † (18 luglio 1780 succeduto - 17 agosto 1789 deceduto)
- Jacques-Benjamin Longer, M.E.P. † (17 agosto 1789 succeduto - 8 febbraio 1831 deceduto)
- Joseph-Marie-Pélagie Havard, M.E.P. † (8 febbraio 1831 succeduto - 5 luglio 1838 deceduto)
- San Pierre-Rose-Ursule Dumoulin-Borie, M.E.P. † (5 luglio 1838 succeduto - 24 novembre 1838 deceduto)
- Pierre-André Retord, M.E.P. † (24 novembre 1838 succeduto - 22 ottobre 1858 deceduto)
- Charles-Hubert Jeantet, M.E.P. † (22 ottobre 1858 succeduto - 24 luglio 1866 deceduto)
- Joseph-Simon Theurel, M.E.P. † (24 luglio 1866 succeduto - 3 novembre 1868 deceduto)
- Paul-François Puginier, M.E.P. † (3 novembre 1868 succeduto - 25 aprile 1892 deceduto)
- Pierre-Jean-Marie Gendreau, M.E.P. † (25 aprile 1892 succeduto - 7 febbraio 1935 deceduto)
- François Chaize, M.E.P. † (7 febbraio 1935 succeduto - 23 febbraio 1949 deceduto)
- Joseph Marie Trịnh Như Khuê † (18 aprile 1950 - 27 novembre 1978 deceduto)
- Joseph-Marie Trịnh Văn Căn † (27 novembre 1978 succeduto - 18 maggio 1990 deceduto)
  - Sede vacante (1990-1994)[6]
- Paul Joseph Phạm Đình Tụng † (23 marzo 1994 - 19 febbraio 2005 ritirato)
- Joseph Ngô Quang Kiệt (19 febbraio 2005 - 13 maggio 2010 dimesso)
- Pierre Nguyễn Văn Nhơn (13 maggio 2010 succeduto - 17 novembre 2018 ritirato)
- Joseph Vũ Văn Thiên, dal 17 novembre 2018

## Statistiche
L'arcidiocesi nel 2021 su una popolazione di 8.732.000 persone contava 325.000 battezzati, corrispondenti al 3,7% del totale.
| anno | popolazione | popolazione | popolazione | presbiteri | presbiteri | presbiteri | presbiteri                | diaconi | religiosi | religiosi | parrocchie |
| anno | battezzati  | totale      | %           | numero     | secolari   | regolari   | battezzati per presbitero | diaconi | uomini    | donne     | parrocchie |
| ---- | ----------- | ----------- | ----------- | ---------- | ---------- | ---------- | ------------------------- | ------- | --------- | --------- | ---------- |
| 1950 | 200.000     | 2.000.000   | 10,0        | 228        | 161        | 67         | 877                       |         | 39        | 184       | 125        |
| 1963 | 157.000     | ?           | ?           | 51         | 50         | 1          | 3.078                     |         | 1         | 13        | 112        |
| 1995 | 400.000     | 6.000.000   | 6,7         | 61         | 53         | 8          | 6.557                     |         | 12        | 220       | 130        |
| 2000 | 320.000     | 6.000.000   | 5,3         | 41         | 39         | 2          | 7.804                     |         | 2         | 177       | 135        |
| 2001 | 300.000     | 6.000.000   | 5,0         | 39         | 37         | 2          | 7.692                     |         | 44        | 271       | 130        |
| 2002 | 305.000     | 6.000.000   | 5,1         | 49         | 46         | 3          | 6.224                     |         | 45        | 280       | 130        |
| 2003 | 304.000     | 6.000.000   | 5,1         | 49         | 45         | 4          | 6.204                     |         | 7         | 212       | 130        |
| 2004 | 282.886     | 5.297.339   | 5,3         | 59         | 55         | 4          | 4.794                     |         | 15        | 231       | 132        |
| 2006 | 290.754     | 5.297.339   | 5,5         | 55         | 52         | 3          | 5.286                     |         | 14        | 244       | 133        |
| 2013 | 346.000     | 5.620.000   | 6,2         | 117        | 108        | 9          | 2.957                     |         | 35        | 432       | 72         |
| 2016 | 315.764     | 8.651.000   | 3,7         | 155        | 120        | 35         | 2.037                     |         | 54        | 452       | 145        |
| 2019 | 317.560     | 8.623.680   | 3,7         | 170        | 150        | 20         | 1.868                     |         | 33        | 529       | 151        |
| 2021 | 325.000     | 8.732.000   | 3,7         | 203        | 170        | 33         | 1.600                     |         | 43        | 748       | 174        |

wikiname: itwiki

title: Arcidiocesi di Hanoi

in_language: it

wikitext:
{{diocesi della chiesa cattolica
|immagine = CathedraleSTJosephHanoi.jpg
|nome = [[Arcidiocesi]] di [[Hanoi]]
|latino = Archidioecesis Hanoiensis
|titolo = [[arcivescovo]] [[metropolita]]
|titolare = [[Joseph Vũ Văn Thiên]]
|nomina =
|ausiliari = Joseph Vũ Công Viện<ref>Vescovo titolare di [[Diocesi di Zama Maggiore|Zama Maggiore]].</ref>
|emeriti = [[Joseph Ngô Quang Kiệt]],<br />[[cardinale]] [[Pierre Nguyễn Văn Nhơn]]
|vicario =
|stato = Vietnam
|ritoliturgico = [[rito romano|romano]]
|eretta = 9 settembre [[1659]]
|stemma =
|mappa =
|mappacollocazione = Roman Catholic Diocese of Hanoi in Vietnam.jpg
|mappaprovincia =
|suffraganee = [[Diocesi di Bắc Ninh|Bắc Ninh]], [[Diocesi di Bùi Chu|Bùi Chu]], [[Diocesi di Hà Tĩnh|Hà Tĩnh]], [[Diocesi di Hải Phòng|Hải Phòng]], [[Diocesi di Hưng Hóa|Hưng Hóa]], [[Diocesi di Lạng Sơn e Cao Bằng|Lạng Sơn e Cao Bằng]], [[Diocesi di Phát Diêm|Phát Diêm]], [[Diocesi di Thái Bình|Thái Bình]], [[Diocesi di Thanh Hóa|Thanh Hóa]], [[Diocesi di Vinh|Vinh]]
|battezzati = 325.000
|popolazione = 8.732.000
|proporzione = 3,7
|sacerdotisecolari = 170
|sacerdotiregolari = 33
|sacerdoti = 203
|battezzatipersacerdote = 1.600
|diaconi =
|religiosi = 43
|religiose = 748
|vicariati =
|parrocchie = 174
|superficie = 6.000
|cattedrale = [[Cattedrale di San Giuseppe (Hanoi)|San Giuseppe]]
|indirizzo = Toa Tong Giam Muc, 40 Pho Nha Chung, Ha Noi, Viet nam
|sito = www.tonggiaophanhanoi.org/
|anno = 2022
}}
[[File:Joseph Lai catholique interprete.jpg|thumb|right|Cattolici [[Tonchino|tonchinesi]] nel 1885.]]
[[File:Đại chủng viện thánh giuse Hà Nội.JPG|thumb|right|Il [[seminario]] San Giuseppe di Hanoi.]]

L{{'}}'''arcidiocesi di Hanoi''' ({{latino|Archidioecesis Hanoiensis}}) è una [[sede metropolitana]] della [[Chiesa cattolica in Vietnam]]. Nel [[2021]] contava 325.000 battezzati su 8.732.000 abitanti. È retta dall'[[arcivescovo]] [[Joseph Vũ Văn Thiên]].

== Territorio ==
L'arcidiocesi si trova nel nord del [[Vietnam]]. Oltre alla maggior parte della città di Hanoi, comprende per intero la [[provincia di Ha Nam]], e porzioni delle province di [[Provincia di Hung Yen|Hung Yen]] e di [[Provincia di Hoa Binh|Hoa Binh]].<ref>{{vi}} [https://hdgmvietnam.com/chi-tiet/tgp-ha-noi-31628 ''GIỚI THIỆU SƠ LƯỢC TỔNG GIÁO PHẬN HÀ NỘI''], hdgmvietnam.com.</ref>

Sede arcivescovile è la città di [[Hà Nôi]], dove si trova la [[Cattedrale di San Giuseppe (Hanoi)|cattedrale di San Giuseppe]].

Il territorio si estende su 6.000 km² ed è suddiviso in 151 [[parrocchie]].

=== Provincia ecclesiastica ===
La [[provincia ecclesiastica]] di Hanoi, istituita nel [[1960]], comprende le seguenti [[Diocesi suffraganea|suffraganee]]:
* [[diocesi di Bắc Ninh]],
* [[diocesi di Bùi Chu]],
* [[diocesi di Hà Tĩnh]],
* [[diocesi di Hải Phòng]],
* [[diocesi di Hưng Hóa]],
* [[diocesi di Lạng Sơn e Cao Bằng]],
* [[diocesi di Phát Diêm]],
* [[diocesi di Thái Bình]],
* [[diocesi di Thanh Hóa]],
* [[diocesi di Vinh]].

== Storia ==
L'[[evangelizzazione]] del [[Tonchino]] iniziò nel [[1627]] con il [[Compagnia di Gesù|gesuita]] [[Alexandre de Rhodes]], che già aveva dato avvio alle missioni nella [[Cocincina]]. La sua opera ebbe un notevole successo, che non si fermò nemmeno davanti all'espulsione dei missionari. Lo stesso de Rhodes, attorno al [[1650]], suggerì a [[Propaganda Fide]] l'invio di missionari preparati ''ad hoc'' per le missioni in quelle lontane terre.

Nonostante le resistenze del governo [[Portogallo|portoghese]], che riteneva che tutti quei territori dipendessero dal ''[[padroado]]'' regio portoghese e dalla [[diocesi di Macao]], la [[Santa Sede]] eresse il [[vicariato apostolico]] del Tonchino il 9 settembre [[1659]] con il [[Breve apostolico|breve]] ''Super cathedram'' di [[papa Alessandro VII]]. Questa nuova circoscrizione ecclesiastica fu affidata a [[François Pallu]] che, assieme a [[Pierre Lambert de la Motte]], [[Diocesi di Quy Nhơn|vicario apostolico della Cocincina]], aveva fondato a [[Parigi]] la [[Società per le missioni estere di Parigi|Società per le missioni estere]], a cui fu affidata l'opera di evangelizzazione di tutto il sud-est asiatico.

Dal [[1666]] fu messa in atto la costituzione di Propaganda Fide sulla formazione dei preti autoctoni, opera che diede i suoi frutti nel [[1668]] con l'ordinazione dei primi 2 preti tonchinesi, cui seguirono altri 7 nel [[1670]]. In questo stesso anno Pierre de la Motte, in assenza di Pallu, indisse il primo [[sinodo]] del Tonchino, in cui furono gettate le basi per l'organizzazione della Chiesa. Fu fondata anche la congregazione religiosa locale delle [[Suore amanti della Santa Croce]], che si diffuse poi in tutto il Paese.

Il successo della missione convinse la Santa Sede a dividere il vicariato apostolico in due. Il 24 luglio [[1678]] la parte orientale divenne il vicariato apostolico del Tonchino orientale (oggi [[diocesi di Hải Phòng]]), affidato a François Deydier, vicario generale di Pallu, mentre il primitivo vicariato assunse il nome di vicariato apostolico del Tonchino occidentale, retto da Jacques de Bourges.

Nel [[1680]] cedette un'altra porzione di territorio a vantaggio dell'erezione del vicariato apostolico di Sichuan (oggi [[diocesi di Chengdu]]).

Nonostante le periodiche persecuzioni, il [[cristianesimo]] progredì per tutto il [[XVIII secolo]]. Alcuni conflitti di giurisdizione opposero i missionari delle missioni estere di Parigi con quelli della Compagnia di Gesù, e vi si immischiarono anche alcuni missionari dipendenti dal ''padroado''; questo obbligò la Santa Sede ad intervenire con due visite apostoliche nel [[1733]] e nel [[1762]].

Verso la metà del Settecento, il vicariato apostolico del Tonchino occidentale contava all'incirca 110.000 cristiani, grazie al lavoro dei gesuiti, delle missioni estere di Parigi (che in soli 40 anni, dal [[1660]] al [[1700]], avevano inviato 85 missionari in [[Indocina]] e in [[Siam]]), dei preti locali, dei catechisti e delle religiose, soprattutto delle suore amanti della Santa Croce, che nel [[1755]] avevano già fondato oltre una trentina di conventi.

Dalla fine del Settecento fino all'instaurazione del protettorato [[Francia|francese]] negli anni [[1884]]/[[1885]] si alternarono periodi di pace con violente persecuzioni. Nel [[martirologio romano]] si trovano più di 50 occorrenze relative a [[Martirio (cristianesimo)|martiri]] e [[Santo|santi]] del Tonchino, e cinque di queste riguardano espressamente martiri di Hanoi.

Tra i vicari apostolici dell'[[XIX secolo|Ottocento]] merita una particolare menzione [[Jacques-Benjamin Longer]], vicario dal [[1789]] al [[1831]]. Durante il suo lungo episcopato ordinò 112 preti autoctoni, riorganizzò il [[seminario]] maggiore e i seminari minori e fece stampare nel [[1802]] un [[catechismo]] che rimase in vigore fino al [[1930]].

Il 27 marzo [[1846]], il 15 aprile [[1895]] e il 15 aprile [[1901]] cedette ulteriori porzioni di territorio a vantaggio dell'erezione rispettivamente del vicariato apostolico del Tonchino meridionale (oggi [[diocesi di Vinh]]), del vicariato apostolico del Tonchino superiore (oggi [[diocesi di Hưng Hóa]]) e del vicariato apostolico del Tonchino marittimo (oggi [[diocesi di Phát Diêm]]).

Durante l'episcopato di [[Paul-François Puginier]] (1868-1892) fu costruita la [[Cattedrale di San Giuseppe (Hanoi)|cattedrale di San Giuseppe]], inaugurata il giorno di [[Natale]] del [[1886]].

Il 3 dicembre [[1924]] assunse il nome di vicariato apostolico di Hà Nôi in forza del decreto ''Ordinarii Indosinensis'' della Congregazione di Propaganda Fide.<ref>{{la}} [http://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-17-1925-ocr.pdf Decreto ''Ordinarii Indosinensis''], AAS 17 (1925), pp. 25-26.</ref>

Dal 18 novembre al 6 dicembre [[1934]] Hà Nôi fu sede del primo e, finora, unico [[concilio]] plenario dell'Indocina, a cui presero parte 16 vicari apostolici, 2 prefetti apostolici, 6 vicari provinciali e superiori religiosi, ed altri rappresentanti della Chiesa cattolica locale, sotto la presidenza del [[delegato apostolico]] Victor Colombanus Dreyer.

Il 18 aprile [[1950]] per effetto del decreto ''Cum in Vicariatu'' della Sacra Congregazione di Propaganda Fide il vicariato apostolico fu affidato al clero secolare e il nome latino del vicariato mutò da ''de Hanoi'' a ''Hanoiensis''. La sede fu affidata, per la prima volta dal [[XVII secolo]], ad un membro del clero locale, [[Joseph Marie Trịnh Như Khuê]], che nel [[1976]] divenne il primo [[cardinale]] vietnamita.

L'11 gennaio [[1952]], con la [[lettera apostolica]] ''Intaminatum Deiparae'', [[papa Pio XII]] proclamò San Giuseppe [[Santo patrono|patrono]] principale del vicariato apostolico.<ref>{{la}} [http://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-44-1952-ocr.pdf Lettera apostolica ''Intaminatum Deiparae''], AAS 44 (1952), pp. 762-763.</ref>

Il 24 novembre [[1960]], in concomitanza con la costituzione della gerarchia cattolica in Vietnam, il vicariato apostolico fu elevato al rango di [[arcidiocesi]] [[Sede metropolitana|metropolitana]] con la [[Bolla pontificia|bolla]] ''Venerabilium Nostrorum'' di [[papa Giovanni XXIII]]. La [[provincia ecclesiastica]] comprendeva tutte le diocesi del [[Vietnam del Nord]].

== Cronotassi dei vescovi ==
Si omettono i periodi di sede vacante non superiori ai 2 anni o non storicamente accertati.
* [[François Pallu]], [[Società per le missioni estere di Parigi|M.E.P.]] † (9 settembre [[1659]] - [[1679]] dimesso<ref>In seguito nominato vicario apostolico di [[Arcidiocesi di Fuzhou|Fo-kien]].</ref>)
* Jacques de Bourges, M.E.P. † (25 novembre [[1679]] - 9 agosto [[1714]] deceduto)
* Edmond Bélot, M.E.P. † (9 agosto [[1714]] succeduto - 2 gennaio [[1717]] deceduto)
* François-Gabriel Guisain, M.E.P. † (3 ottobre [[1718]] - 17 novembre [[1723]] deceduto)
** ''Sede vacante (1723-1738)''
* Louis Néez, M.E.P. † (8 ottobre [[1738]] - 19 ottobre [[1764]] deceduto)
* Bertrand Reydellet, M.E.P. † (19 ottobre [[1764]] succeduto - 27 luglio [[1780]] deceduto)
* Jean Davoust, M.E.P. † (18 luglio [[1780]] succeduto - 17 agosto [[1789]] deceduto)
* [[Jacques-Benjamin Longer]], M.E.P. † (17 agosto [[1789]] succeduto - 8 febbraio [[1831]] deceduto)
* Joseph-Marie-Pélagie Havard, M.E.P. † (8 febbraio [[1831]] succeduto - 5 luglio [[1838]] deceduto)
* ''San'' [[Pierre Dumoulin-Borie|Pierre-Rose-Ursule Dumoulin-Borie]], M.E.P. † (5 luglio [[1838]] succeduto - 24 novembre [[1838]] deceduto)
* Pierre-André Retord, M.E.P. † (24 novembre [[1838]] succeduto - 22 ottobre [[1858]] deceduto)
* Charles-Hubert Jeantet, M.E.P. † (22 ottobre [[1858]] succeduto - 24 luglio [[1866]] deceduto)
* Joseph-Simon Theurel, M.E.P. † (24 luglio [[1866]] succeduto - 3 novembre [[1868]] deceduto)
* [[Paul-François Puginier]], M.E.P. † (3 novembre [[1868]] succeduto - 25 aprile [[1892]] deceduto)
* Pierre-Jean-Marie Gendreau, M.E.P. † (25 aprile [[1892]] succeduto - 7 febbraio [[1935]] deceduto)
* François Chaize, M.E.P. † (7 febbraio [[1935]] succeduto - 23 febbraio [[1949]] deceduto)
* [[Joseph Marie Trịnh Như Khuê]] † (18 aprile [[1950]] - 27 novembre [[1978]] deceduto)
* [[Joseph-Marie Trịnh Văn Căn]] † (27 novembre [[1978]] succeduto - 18 maggio [[1990]] deceduto)
** ''Sede vacante (1990-1994)''<ref>Durante il periodo di sede vacante, l'arcidiocesi fu affidata in amministrazione apostolica, a [[Paul Joseph Phạm Đình Tụng]] (18 giugno [[1990]] - 23 marzo [[1994]]).</ref>
* [[Paul Joseph Phạm Đình Tụng]] † (23 marzo [[1994]] - 19 febbraio [[2005]] ritirato)
* [[Joseph Ngô Quang Kiệt]] (19 febbraio [[2005]] - 13 maggio [[2010]] dimesso)
* [[Pierre Nguyễn Văn Nhơn]] (13 maggio [[2010]] succeduto - 17 novembre [[2018]] ritirato)
* [[Joseph Vũ Văn Thiên]], dal 17 novembre [[2018]]

== Statistiche ==
L'arcidiocesi nel 2021 su una popolazione di 8.732.000 persone contava 325.000 battezzati, corrispondenti al 3,7% del totale.
{{tabella dati diocesi}}
|-
| 1950 || 200.000 || 2.000.000 || 10,0 || 228 || 161 || 67 || 877 ||  || 39 || 184 || 125
|-
| 1963 || 157.000 || ? || ? || 51 || 50 || 1 || 3.078 ||  || 1 || 13 || 112
|-
| 1995 || 400.000 || 6.000.000 || 6,7 || 61 || 53 || 8 || 6.557 ||  || 12 || 220 || 130
|-
| 2000 || 320.000 || 6.000.000 || 5,3 || 41 || 39 || 2 || 7.804 ||  || 2 || 177 || 135
|-
| 2001 || 300.000 || 6.000.000 || 5,0 || 39 || 37 || 2 || 7.692 ||  || 44 || 271 || 130
|-
| 2002 || 305.000 || 6.000.000 || 5,1 || 49 || 46 || 3 || 6.224 ||  || 45 || 280 || 130
|-
| 2003 || 304.000 || 6.000.000 || 5,1 || 49 || 45 || 4 || 6.204 ||  || 7 || 212 || 130
|-
| 2004 || 282.886 || 5.297.339 || 5,3 || 59 || 55 || 4 || 4.794 ||  || 15 || 231 || 132
|-
| 2006 || 290.754 || 5.297.339 || 5,5 || 55 || 52 || 3 || 5.286 ||  || 14 || 244 || 133
|-
| 2013 || 346.000 || 5.620.000 || 6,2 || 117 || 108 || 9 || 2.957 ||  || 35 || 432 || 72
|-
| 2016 || 315.764 || 8.651.000 || 3,7 || 155 ||	120 || 35 || 2.037 ||  || 54 || 452 || 145
|-
| 2019 || 317.560 || 8.623.680 || 3,7 || 170 || 150 || 20 || 1.868 ||  || 33 || 529 || 151
|-
| 2021 || 325.000 || 8.732.000 || 3,7 || 203 || 170 || 33 || 1.600 ||  || 43 || 748 || 174
|}

== Note ==
<references/>

== Bibliografia ==
* {{fr}} J. Pirotte, [https://archive.org/details/dictionnairedhis0023unse/page/n158/mode/1up v. ''Hanoi''], «Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques», vol. XXIII, Paris, 1990, coll. 289-292
* {{la}} [http://books.google.it/books?id=v31IAAAAYAAJ&pg=PA95 Breve ''Super cathedram''], in ''Bullarium patronatus Portugalliae regum'', Tomus II, p. 95
* {{la}} [http://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-42-1950-ocr.pdf Decreto ''Cum in Vicariatu''], AAS 42 (1950), p. 647
* {{la}} [http://www.vatican.va/archive/aas/documents/AAS-53-1961-ocr.pdf Bolla ''Venerabilium Nostrorum''], AAS 53 (1961), p. 346

== Voci correlate ==
* [[Cattedrale di San Giuseppe (Hanoi)]]

== Altri progetti ==
{{interprogetto}}

== Collegamenti esterni ==
* [[Annuario pontificio]] del 2022 e precedenti, in {{Catholic-hierarchy}}
* {{vi}} [https://www.tonggiaophanhanoi.org/ Sito ufficiale] dell'arcidiocesi
* {{gcatholic|hano0}}
* {{en}} [https://www.ucanews.com/directory/dioceses/vietnam-ha-noi/508 Scheda dell'arcidiocesi] sul sito ucanews.com/directory

{{Diocesi di Vietnam}}
{{Portale|diocesi}}

[[Categoria:Hanoi]]
[[Categoria:Diocesi cattoliche in Vietnam|Ha Noi]]
[[Categoria:Diocesi erette da Alessandro VII|Hanoi]]
[[Categoria:Sedi cattoliche metropolitane|Hanoi]]

title: Arcidiocesi di Hanoi · Archidioecesis Hanoiensis · Chiesa latina

Arcivescovo metropolita: Joseph Vũ Văn Thiên

Ausiliari: Joseph Vũ Công Viện

Arcivescovi emeriti: Joseph Ngô Quang Kiệt, · cardinale Pierre Nguyễn Văn Nhơn

Presbiteri: 203, di cui 170 secolari e 33 regolari · 1.600 battezzati per presbitero

Religiosi: 43 uomini, 748 donne

Stato: Vietnam

Erezione: 9 settembre 1659

Rito: romano

Cattedrale: San Giuseppe


text:
# Astruc Rimoc
Astruc Rimoc Dios, Remoc, Raimoc o Remoch, más tarde Francisco Días Corni o Francisco Dios Carne, poeta y médico judío de los siglos XIV y XV nacido en Fraga.
Como judío ortodoxo visitó a Benveniste ibn Labi de Zaragoza y a otros prominentes judíos.
Mantuvo su religión durante el pogromo de 1391, pero en 1414 renunció a su religión y se convirtió al cristianismo, tomando el nombre de Francisco Días-Corni. A partir de ese momento se dedicó a intentar convertir a judíos, para lo que envió una polémica epístola circular invitando a otros judíos a seguir su ejemplo. Entre las personas a la que intentó convertir se encontraba su amigo En-Shealtiel Bonfos, probablemente hijo de Isaac Bonfos ben Shealtiel de Falces.

wikiname: eswiki

title: Astruc Rimoc

in_language: es

wikitext:
{{ficha de persona}}
'''Astruc Rimoc Dios''', '''Remoc''', '''Raimoc''' o '''Remoch''', más tarde '''Francisco Días Corni''' o '''Francisco Dios Carne''', poeta y médico judío de los siglos {{siglo|XIV}} y {{siglo|XV}} nacido en [[Fraga (localidad)|Fraga]].<ref name=Singer>{{cita web |apellidos1=Singer |nombre1=Isidore |apellidos2=Kayserling |nombre2=Meyer |título=Raimuch (Remoch), Astruc |url=https://www.jewishencyclopedia.com/articles/12540-raimuch-remoch-astruc |obra=Jewish Encyclopedia |idioma=en |fechaacceso=11 de octubre de 2022}}</ref><ref name=GEA>{{cita web|título=Astruc Rimoc|url=http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=1531&tipo_busqueda=1&nombre=Astruc&categoria_id=&subcategoria_id=&conImagenes=|obra=Gran Enciclopedia Aragonesa|idioma=es|fecha=1 de junio de 2006|fechaacceso=11 de octubre de 2022|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20160304111430/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=1531&tipo_busqueda=1&nombre=Astruc&categoria_id=&subcategoria_id=&conImagenes=|fechaarchivo=4 de marzo de 2016}}</ref>

Como judío ortodoxo visitó a [[Benveniste ibn Labi]] de [[Zaragoza]] y a otros prominentes judíos.

Mantuvo su religión durante el [[pogromo de 1391]], pero en 1414 renunció a su religión y se convirtió al cristianismo, tomando el nombre de Francisco Días-Corni. A partir de ese momento se dedicó a intentar convertir a judíos, para lo que envió una polémica epístola circular invitando a otros judíos a seguir su ejemplo. Entre las personas a la que intentó convertir se encontraba su amigo [[En-Shealtiel Bonfos]], probablemente hijo de Isaac Bonfos ben Shealtiel de Falces.<ref name=GEA/><ref name=Singer/>

== Referencias ==
{{listaref}}

{{NF|siglo XIV|siglo XV|Rimoc, Astruc}}
[[Categoría:Nacidos en Fraga]]
[[Categoría:Médicos de Aragón]]
[[Categoría:Poetas de España del siglo XIV]]
[[Categoría:Poetas de España del siglo XV]]
[[Categoría:Judíos de Aragón]]
[[Categoría:Judíos conversos al cristianismo]]
[[Categoría:Cristianos nuevos]]
[[Categoría:Judíos del siglo XIV]]
[[Categoría:Judíos del siglo XV]]

title: Información personal

Nacimiento: Siglo XIV · Fraga (España)

Fallecimiento: Siglo XV

Religión: Judaísmo y catolicismo

title: Información profesional

Ocupación: Poeta y médico


text:
# 女姑口大桥
女姑口大桥是位于中华人民共和国山东省青岛市胶州湾内的一座跨越女姑口海域的公路特大桥。工程于1995年建成，全长3060米，设双向四车道，是当时全国最长的公路桥。女姑口大桥是 青兰高速起点段的重要组成部分，它的通车使得从红岛到女姑山的距离大大缩短。2005年女姑口大桥进行了首次整修。

wikiname: zhwiki

title: 女姑口大桥

in_language: zh


text:
# Su-24
Su-24 (ros. Су-24, w kodzie NATO „Fencer”) – radziecki dwusilnikowy bombowiec frontowy o zmiennej geometrii skrzydeł, zdolny do działań w każdych warunkach atmosferycznych, również w nocy, opracowany przez biuro konstrukcyjne Suchoja. Samolot jest zdolny do przenoszenia taktycznej broni jądrowej.

## Historia

### Geneza
W połowie lat 50. XX wieku, w radzieckim lotnictwie rozpoczął się proces przezbrajania pułków lotnictwa szturmowego z pamiętających czasy II wojny światowej samolotów tłokowych, na maszyny o napędzie odrzutowym. Z drugiej strony dostrzegano również coraz większą rolę rakietowych systemów przeciwlotniczych, których efektywność zagrażała realizacji zadań przez pierwszą generacją odrzutowych samolotów uderzeniowych, których skuteczność upatrywano w przeprowadzaniu misji z dużą prędkością i na dużym pułapie. Na początku lat 60. XX wieku rozwinięto koncepcję użycia lotnictwa szturmowo-bombowego, w której przyjęto założenie, iż jedyną metodą uniknięcia silnej obrony przeciwlotniczej był lot na małej wysokości z bardzo dużą prędkością. W celu umożliwienia działania w każdych warunkach atmosferycznych nowy samolot miał mieć radar do wykrywania celów naziemnych.

### Projekt
W marcu 1961 roku, wydano rządowe postanowienie o wdrożeniu do produkcji samolotu myśliwsko-bombowego Su-7B. W ramach prac, Biuro Doświadczalno-Konstrukcyjne Zakładu Nr 51 kierowane przez Pawła Suchoja, otrzymało zalecenie kontynuowania prac nad rozwojem samolotu. Ich celem miało być otrzymanie maszyny zdolnej do lotu w każdych warunkach atmosferycznych, przez całą dobę, zdolną do zwalczania celów naziemnych przy użyciu nowego systemu celowniczo-nawigacyjnemu. Z kolei za opracowanie awioniki jaka miała znaleźć się na pokładzie nowej konstrukcji odpowiedzialny został Instytut Naukowo-Badawczy Nr 131. Nowy projekt otrzymał zakładowe oznaczenie S-28. Oparcie prac modernizacyjnych o płatowiec Su-7 okazało się być ślepą uliczką. Kadłub o niewielkim przekroju, centralnym wlocie powietrza z małym stożkiem wlotowym nie był w stanie pomieścić nowego wyposażenia radioelektronicznego i radaru przeznaczonego do nawigacji w wykrywania celów. Prace postanowiono prowadzić w oparciu o myśliwiec przechwytujący Su-15. W trakcie projektowania zdecydowano się na zastosowanie skrzydeł o zmiennej geometrii, dzięki czemu możliwe było osiągnięcie dużej prędkości, jak i dobrych charakterystyk startu i lądowania.
Oblotu pierwszego prototypu Su-24 oznaczonego T6-1 dokonał 2 lipca 1967 roku pilot doświadczalny Władimir Iljuszyn. Skrzydła o zmiennej geometrii miał dopiero drugi prototyp T6-2I, oblatany 17 stycznia 1970 roku przez tego samego pilota.
Pierwszy egzemplarz seryjny powstał w fabryce w Nowosybirsku w grudniu 1971. Próby państwowe Su-24 przebiegały bardzo ciężko i ukończono je dopiero w lipcu 1974 roku. Oficjalnie do uzbrojenia samolot został przyjęty w lutym 1975 roku. W toku produkcji seryjnej dokonywano drobnych zmian, przez co na zachodzie poszczególne serie produkcyjne otrzymywały kolejne oznaczenia Fencer-A, Fencer-B, Fencer-C.
Równolegle trwały prace nad ulepszoną wersją Su-24M (oznaczenie biura konstrukcyjnego T-6M), mającą rozbudowany system uzbrojenia, w skład którego wchodziła nowa generacja uzbrojenia kierowanego. Poprawiono dokładność nawigacji i systemów celowniczych, zainstalowano system samoobrony oraz zwiększono zasięg samolotu, poprzez dodanie instalacji tankowania w locie. Prototypy nowej wersji rozpoczęły loty w 1977 roku, produkcja rozpoczęła się w 1979 roku. Zewnętrznie nowy wariant rozróżnić można po dłuższym o 75 centymetrów przodzie kadłuba. W NATO nowej wersji Su-24 nadano oznaczenie Fencer-D.
W oparciu o wersję Su-24M stworzono wyspecjalizowany samolot rozpoznawczy Su-24MR (oznaczenie biura konstrukcyjnego T-6MR), mający najsilniejszy zestaw urządzeń rozpoznawczych wśród radzieckich samolotów taktycznych. W kodzie NATO otrzymał nazwę Fencer-E.
Na bazie Su-24M powstała też wersja Su-24MP, przeznaczona do walki radioelektronicznej, z zewnątrz celowo nieodróżniająca się od pozostałych samolotów. W kodzie NATO nazwana Fencer-F.
Obecnie bombowiec Su-24M stanowi trzon rosyjskiego lotnictwa uderzeniowego. Wdrażany jest plan zastąpienia Su-24 przez nowoczesny samolot myśliwsko-bombowy Su-34.

## Wersje
- Su-24 – pierwsza wersja, wyposażona w system nawigacyjno-celowniczy PNS-24 Puma, wytwarzana w latach 1971–1983
- Su-24M – udoskonalona, wprowadzono system nawigacyjno-celowniczy PNS-24M Tigr w miejsce PNS-24 Puma, produkowana w latach 1979–1993
- Su-24MK – wersja Su-24M przeznaczona na eksport, pierwszy lot w maju 1987, produkowana w latach 1988–1992. Odbiorcami były Irak, Libia, Syria. W czasie Pustynnej Burzy irackie samoloty uciekły do Iranu
- Su-24MR – wersja rozpoznawcza, usunięto system PNS-24, zainstalowano urządzenia rozpoznawcze zintegrowane w system BKR-1, oblatana w maju 1980 roku, wytwarzana w latach 1983–1993.
- Su-24MP – wersja WRE, pierwszy lot w marcu 1980.

## Konstrukcja
Dwusilnikowy samolot bombowy w układzie górnopłatu.
Kadłub o konstrukcji półskorupowej i przekroju prostokątnym. Płaski spód kadłuba wytwarza dodatkową siłę nośną. W przedniej części kadłuba znajduje się radar, przedział instalacji uzupełniania paliwa w locie, komora przedniej goleni podwozia oraz kabina załogi wyposażona w fotele katapultowe K-36D lub K-36DM. Sterownice podwójne, samolot jest wyposażony w system automatycznego sterowania SAU-6, który umożliwia lot po zadanej trasie na dowolnej wysokości z użyciem stacji radiolokacyjnej Reljef. Osłona kabiny dla każdego z członków załogi otwierana oddzielnie. W części środkowej kadłuba znajduje się mechanizm poruszania skrzydłami, zbiorniki paliwa oraz komory podwozia głównego. Przednie osłony podwozia głównego spełniają również funkcję hamulca aerodynamicznego. W części ogonowej kadłuba znajduje się usterzenie oraz (w jego dolnej części) dwa grzebienie aerodynamiczne poprawiające stateczność kierunkową.
Skrzydło o zmiennej geometrii, z niewielkimi trójkątnymi częściami ruchomymi mocowanymi do części głównej za pomocą przegubów kulowych. Część nieruchoma skrzydłom ma skos 69°, część ruchoma może być ustawiana w położeniach 16°, 35°, 45° oraz 69°. Wyposażone w sloty oraz klapy dwuszczelinowe. W pierwszych seriach Su-24M, Su-24MR u Su-24MP na górnej powierzchni skrzydeł, nad wysięgnikami uzbrojenia, instalowano grzebienie aerodynamiczne.
Usterzenie poziome płytowe, mogące być wychylane zgodnie lub różnicowo. Rozpiętość usterzenia poziomego to 8,39 m, skos wynosi 55°, może być wychylane w zakresie +11°/-25°. Usterzenie pionowe o skosie 55°, ster kierunku wychylany o 24° w każdą stronę. W nasadzie usterzenia pionowego jest zamontowany pojemnik ze spadochronami hamującymi PTK-6 (od 16. serii stosowano PTK-6M).
Podwozie trójpodporowe z kołem przednim, wszystkie koła podwójne. Koło przednie z oponami o wymiarach 660x220 mm składane do tyłu, koła główne z oponami o wymiarze 950x300 mm chowane do komór w kadłubie. Wyposażone w amortyzatory olejowo-powietrzne umożliwiające operowanie z lotnisk gruntowych. Wyciągane i wypuszczane za pomocą instalacji hydraulicznej, w sytuacjach awaryjnych pneumatycznie.
Napęd – dwa jednoprzepływowe silniki turboodrzutowe AL-21F-3, AL-21F-3A lub AL-21F-3AT. Ciąg maksymalny z dopalaczem wynosi 108,4 kN (11 050 kG), bez dopalacza 75 kN (7650 kG). Zapas paliwa (mieszanka T-1 lub TS-1) wynosi 11 800 litrów (od ósmej serii zmniejszony o 600 l). Dodatkowo samolot może przenosić trzy zbiorniki dodatkowe: dwa PTB-3000 o pojemności 3000 l pod nieruchomą częścią skrzydeł oraz PTB-2000 pod kadłubem. Od wersji Su-24M samolot został wyposażony w instalację tankowania w locie o wydajności 1200 l/m.

## Służba
Su-24 wykorzystano podczas Radzieckiej interwencji w Afganistanie. Decyzja o wysłaniu maszyn zapadła w marcu 1984 roku. Maszyny wykorzystano operacyjnie w Afganistanie już miesiąc później, gdy do akcji wkroczyły samoloty ze 143 Pułku Lotnictwa Bombowego (143. BAP) i 149. BAP. Su-24 operowały z baz na terenie Uzbekistanu. Bombowce atakowały cele położone w Dolinie Pandższeru. Su-24 wykonywały ataki z pułapu ok. 6000 m, wykorzystując bomby swobodnie spadające FAB-500 lub FAB-250. W lipcu 1984 roku zakończono pierwszą turę operacyjną w Afganistanie. Su-24 ponownie wprowadzono do akcji w październiku 1988 roku. W działaniach wzięły udział maszyny z 143. BAP, 149. BAP i 735. BAP. Od grudnia 1988 roku skupiając się na osłonie szlaków, którymi wycofywały się wojska radzieckie. Nadal dokonywano nalotów z dużej wysokości, zabraniając lotów poniżej 4500 metrów. Głównymi powodami takich ograniczeń był górzysty teren Afganistanu i środki przeciwlotnicze jakimi dysponowali mudżahedini. Su-24 wykorzystywano zatem do bombardowań powierzchniowych, pokrywających duże obszary. Skuteczność tego typu ataków była dyskusyjna. Afgańscy mudżahedini poruszali się w małych, szybkich grupach, nie dysponowali ciężkim sprzętem ani nie mieli rozległych baz zaopatrzeniowych, mogących być doskonałym celem dla radzieckich Su-24. Pod koniec obecności radzieckiej w Afganistanie, Su-24 zaczęły wykorzystywać uzbrojenie precyzyjne, rakiety Ch-25Ł, Ch-29Ł, kierowane bomby KAB-500Ł i KAB-1500Ł, jednak ich skuteczność w zapylonym, górzystym, pokrytym również śniegiem terenie była niewielka. Ostatnie loty bojowe wykonano w lutym 1989 roku. W trakcie działań utracono jednego Su-24, z przyczyn niebojowych. Podczas wszystkich swoich misji w Afganistanie, samoloty Su-24 wykonały około 8 tysięcy lotów bojowych.

## Użytkownicy

### Algieria
W ramach podpisanej w 1989 roku umowy, Algieria w latach 1989–1990 pozyskała tuzin Su-24 w wersji bombowej. Samoloty zostały dostarczone na pokładach statków i zmontowane na miejscu przez radzieckich specjalistów. W późniejszych latach dokupiono pięć rozpoznawczych Su-24MRK i pojedynczą maszynę w wersji walki elektronicznej Su-24MPK. W 2000 roku Algieria popisała kolejną umowę na modernizacje posiadanych samolotów do standardu Su-24M Gefest/T i zakup kolejnych 22 maszyn wraz z ich modernizacją do nowego standardu. Wykonawcą umowy modernizacyjnej zostało Nowosybirskie Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego. Również w 2000 roku zakupiono trzy egzemplarze Su-24M na Ukrainie, i te maszyny zostały skierowane do modernizacji. W 2004 roku algierskie lotnictwo wykazywało obecność 37 maszyn Su-24MK2 i czterech rozpoznawczych Su-24MKR2. Co najmniej dwa samoloty utracono w wyniku katastrof, które wydarzyły się 13 października 2014 roku (Su-24MK2) i 20 lutego 2019 roku (Su-24MKR2). W 2022 roku Algieria oficjalnie posiadała 33 Su-24MK2 i trzy Su-24MKR2.

### Angola
W 1999 roku w Angoli dostrzeżono pojedynczy Su-24, rok później Białoruś oficjalnie potwierdziła fakt przekazania maszyny stronie angolskiej. W 2001 roku władzę w Mińsku przekazały Angoli kolejnego Su-24. Niektóre źródła, wskazywały na obecność czterech maszyn w 2004 roku. W 2022 roku kraj nie wykazywał posiadania Su-24.

### Azerbejdżan
Azerbejdżan eksploatował kilkanaście pozyskanych po rozpadzie Związku Radzieckiego samolotów, które znalazły się na jego terytorium. Do 2004 roku dotrwało pięć Su-24, do 2014 już tylko dwa, a w 2022 roku nie było już żadnego Su-24 na stanie sił powietrznych.

### Białoruś
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, na terenie Białorusi znalazło się ponad 150 Su-24 różnych wersji. Ponad 30 w składzie 116. BAP, kolejne 30 w 305. BAP, ponad 30 w 497. BAP, około 30 w 953. BAP oraz kolejnych około 20 sztuk wersji rozpoznawczej Su-24MR zgrupowanych w 10. ORAP. Po sformowaniu Sił Powietrznych Republiki Białorusi, 116. BAP i 10. ORAP weszły w skład nowej formacji. Kryzys ekonomiczny jaki dotknął kraj, zmusił Mińsk do rozpoczęcia już w 1993 roku rozwiązywania niektórych jednostek i przekazania maszyn do składnic uzbrojenia. W 1995 roku na stanie sił powietrznych znajdowały się 42 samoloty we wszystkich wersjach. Większość wycofanych maszyn znalazła się na terenie 558. Bazy Przechowywania Techniki Lotniczej w Baranowiczach. Praktycznie od samego początku służby Su-24 na Białorusi, próbowano znaleźć zagranicznych nabywców, gotowych zakupić maszyny. Akcja nie zakończyła się sukcesem, maszyny przekazano jedynie Sudanowi. W 2010 roku, wycofano osiem samolotów z 42 wówczas posiadanych. W 2012 roku wycofano pozostałe 34 samoloty, kończąc tym samym operacyjną służbę Su-24 w Siłach Powietrznych Republiki Białorusi.

### Irak
Irak był pierwszym krajem, który zakupił eksportową wersję Su-24MK. Odpowiednie porozumienie na zakup 24 maszy podpisano w 1988 roku. Dostawy zrealizowano w latach 1988–1990. Zakupione samoloty trafiły do Iraku w stanie rozłożonym drogą lotniczą, a na miejscu montowali je radzieccy specjaliści. Irak zainteresowany był jeszcze pozyskaniem większej liczby bombowców oraz samolotów w wersji rozpoznawczej. Nie doszło jednak do finalizacji tych starań. W styczniu 1991 roku rozpoczęła się operacja Pustynna Burza, której celem było wyparcie wojsk Saddama Husajna z Kuwejtu. Wobec bezwzględnej przewagi lotnictwa koalicji anty irackiej w powietrzu, Irackie Siły Powietrzne rozpoczęły ewakuacje swoich samolotów do Iranu. Wszystkie posiadane przez Irak Su-24, w lutym 1991 roku przeleciały do sąsiada, gdzie zostały przejęte przez Siły Powietrzne Islamskiej Republiki Iranu. Iran nigdy nie zwrócił przejętych w ten sposób samolotów.

### Iran
W 1990 roku Iran podpisał umowę zakupu tuzina Su-24MK wraz z zasobnikami do tankowanie UPAZ-1A. Początkowo planowano pozyskać 28 samolotów. Wszystkie zakupione bombowce dostarczono do kraju do 1992 roku. W międzyczasie, po wybuchy operacja Pustynna Burza, z Iraku do Iranu uciekły wszystkie znajdujące się na stanie Irackich Sił Powietrznych Su-24MK, 24 samoloty, które Iran włączył w skład własnych wojsk lotniczych. Tym samym, kraj stał się posiadaczem 36 sztuk w pełni operacyjnych maszyn. Irańskie Su-24 przystosowano do przenoszenia nowego rodzaju uzbrojenia, chińskie rakiety przeciwokrętowe C-801K i C-802, rodzimej konstrukcji bomby kierowane laserowo i rakiety przeciwokrętowe, zasobniki z subamunicją. Co najmniej cztery samoloty zostały utracone w wyniku katastrof. W 2022 roku Iran dysponował oficjalnie 29 samolotami w wersji Su-24MK.

### Kazachstan
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, na terenie Kazachstanu znalazło się 30 maszyn Su-24M i tuzin Su-24MR, wszystkie zostały przejęte przez Siły Powietrzne Republiki Kazachstanu. Wraz z upływem czasu, liczba eksploatowanych maszyn ulegała zmniejszeniu. W 1996 roku na stanie znajdowało się 26 samolotów bombowych i tuzin rozpoznawczych. W 2001 roku 25 maszyn w wersji Su-24M i nadal 12 w wersji Su-24MR. W 2012 roku czternaście Su-24M i 12 Su-24MR. W 2022 roku siły powietrzne nie dysponowały już żadną z wersji Su-24.

### Libia
W 1988 roku Libia zamówiła piętnaście maszyn Su-24MK. Samoloty w stanie rozłożonym na pokładach statków trafiły do Libii, a na miejscu zmontowano je przy wsparciu radzieckich specjalistów. W 2004 roku Libijskie Siły Powietrzne były w posiadaniu tuzina Su-24MK. Maszyny brały aktywny udział w wojnie domowej w Libii. W jej trakcie utracono wszystkie samoloty, prawdopodobnie zniszczono je na ziemi. W maju 2020 roku, dowodzona przez Chalifa Haftar Libijska Armia Narodowa otrzymała z Rosji kilka samolotów MiG-29 i Su-24M. Łącznie czternaście maszyn, za ich sterami zasiedli rosyjscy najemnicy, odpowiedzialni również za obsługę techniczną.

### Sudan
W 2012 roku Sudan zakupił od 8 do 12 samolotów Su-24M (w zależności od źródeł) na Białorusi. Maszyny po wyremontowaniu w zakładach remontowych w Baranowiczach, zostały dostarczone do Sudanu w latach 2013–2016. W 2015 roku, kraj wysłał trzy maszyny do Arabii Saudyjskiej. Samoloty weszły w skład kontyngentu walczącego z rebelią jaka wybuchła w Jemenie. Co najmniej jedna maszyna została utracona, 27 marca 2015 roku, członkowie ugrupowania Huti zestrzelili sudański bombowiec. W 2022 roku Sudańskie Siły Powietrzne wykazywały sześć Su-24M na swoim stanie.

### Syria
Pierwsze zamówienie ze strony Syrii na samoloty Su-24 przyszło w 1989 roku. Zakupiono wówczas 20 maszyn Su-24MK. W połowie lat 90. otrzymano pojedyncze egzemplarze Su-24MK i Su-24MR z Libii. W 2010 roku SYryjskie Siły Powietrzne miały na stanie 20 samolotów operacyjnych. W latach 2010–2013, część z nich, prawdopodobnie 15, zmodernizowano w Rosji do wersji Su-24M2. Po rozpoczęciu wojny domowej w Syrii, Su-24 wzięły aktywny udział w walce ze zbrojną opozycją, walczącą z siłami wiernymi prezydentowi Baszszarowi al-Asadowi. 28 listopada 2012 roku utracono pierwszego Su-24, który został zestrzelony pociskiem z zestawu 9K38 Igła. Kolejną maszynę utracono 23 września 2014 roku, gdy podczas ataku na pozycje rebeliantów, syryjski samolot wleciał w przestrzeń powietrzną Izraela. Izraelczycy zestrzelili samolot przy pomocy zestawu Patriot. W maju 2015 roku podczas podejścia do lądowania, załoga katapultowała się z samolotu, uznając, że nie będzie w stanie przeprowadzić manewru. 28 maja 2015 roku, na lotnisku w At-Tijas doszło do eksplozji w trakcie uzbrajania samolotów, dwa Su-24 uległy całkowitemu zniszczeniu. 11 czerwca 2015 roku Su-24 eksplodował w powietrzu, siły opozycyjne przypisały sobie fakt zestrzelenia maszyny. 18 marca 2018 roku kolejna maszyna została zestrzelona przez rebeliantów. 1 marca 2020 roku dwa syryjskie Su-24 zostały zestrzelone przez parę tureckich F-16C. Su atakowały pozycję opozycyjnych sił wspieranych przez Turcję. W 2022 roku Syria miała na stanie około 10 samolotów Su-24.

### Ukraina
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, na terytorium Ukrainy pozostała znaczna ilość sprzętu wojskowego, wśród nich samoloty Su-24. Bombowce weszły w skład nowo powstałych Sił Powietrznych Ukrainy. Samoloty znalazły się na stanie 7. BAP, 69. BAP, 230. BAP, 727. BAP, 806. BAP i 947. BAP. Każda z jednostek dysponowała około 30 samolotami. Dodatkowo około 60 maszyn znalazło się na stanie szkolnego 29. Pułku Lotniczego. Rozpoznawcze Su-24MR weszły w skład pułków rozpoznawczych 48. ORAP i 511. ORAP. Osiem Su-24MP weszło w skład 118. Samodzielnego Pułku Lotniczego Walki Radioelektronicznej (118. oapREB). Pod koniec 1991 roki, ukraińskie siły powietrzne dysponowały ponad 280 samolotami Su-24 różnych wersji. Z powodu braku personelu, który zdecydował się na powrót do Rosji, w 1993 roku rozwiązano 230. BAP. W 1994 roku rozwiązano 118. oapREB. W 1995 roku zmieniono numeracje 727. BAP, który stał się 44. BAP a 29. Pułku Lotniczy odpowiedzialny za szkolenia, stał się pułkiem bombowym z numerem 29. Rok później jednostke rozformowano. Zadania szkoleniowe przejęła na siebie nowosformowanej 6. Bazy Lotniczej. Trafiły tam między innymi samoloty walki elektronicznej Su-24MP, które z powodu skomplikowanej eksploatacji, od 1997 roku używane były w charakterze samolotów szkolnych. W 2000 roku rozformowano 69. BAP. W 2001 roku podobny los spotkał 806. BAP. W 2003 roku rozformowano 511. ORAP. Również w 2003 roku pułki lotnicze 7. BAP, 44. BAP, i 806. BAP, przeformowano w brygady lotnicze. Powstała 7. awbr (awiacijna brigada), 44. awbr i 806. awbr. Podobnie postąpiono z 48. ORAP, którą zmieniono na 48. awbr. Rozformowano 6. Baze Lotniczą, która realizowała zadania szkoleniowe. Po jej rozwiązaniu, szkolenie personelu przejęły na siebie jednostki liniowe. W 2004 roku, po połączeniu Sił Powietrznych i Obrony Powietrznej i utworzeniu Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy, rozformowano 44., 48. i 806 awbr. Tym samym jedynymi maszynami realizującymi misje bombowe pozostały Su-24 zgrupowane w 7. awbr. Z kolei samoloty rozpoznawcze weszły w skład sformowanej na bazie 48. awbr nowej 32. Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Rozpoznawczego. Niezdatne do lotu i zmagazynowane samoloty podlegały 25. Dowództwu Lotniczemu, odpowiedzialnemu za ich składowanie. W 2005 roku 32. eskadra rozpoznawcza weszła w skład 7. awbr. W 2008 roku, brygada została przekształcona w 7. Brygadę Lotnictwa Taktycznego imienia Petra Franki (7. brTA). W 2014 roku brygada była w posiadaniu 40 bombowych Su-24 i około 25 rozpoznawczychSu-24M. Ogółem siły powietrzne miały na stanie 114 Su-24 różnych wersji i kolejne 34 maszyny składowanych na lotniskach magazynowych.

wikiname: plwiki

title: Su-24

in_language: pl

wikitext:
{{Samolot infobox
 |nazwa                               = Su-24
 |grafika                             = Sukhoi Su-24 inflight Mishin-2.jpg
 |podpis grafiki                      = Su-24 rosyjskich sił powietrznych
 |alt grafiki                         =
 |państwo                             = {{Państwo|SUN}}
 |producent                           = [[Nowosybirskie Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego]]
 |konstruktor                         = [[Suchoj]]
 |typ                                 = [[samolot bombowy|bombowiec frontowy]]
 |konstrukcja                         = metalowa, półskorupowa
 |załoga                              = 2 osoby
 |data oblotu                         = [[2 lipca]] [[1967]]
 |lata produkcji                      = [[1972]]–[[1993]]
 |wycofany                            =
 |egzemplarze                         =
 |liczba wypadków                     =
 |liczba katastrof                    =
 |napęd                               = 2 silniki turboodrzutowe '''AL-21F-3'''
 |moc silnika                         =
 |ciąg silnika                        = z dopalaniem 108,4 kN (11 050 kG) każdy
 |rozpiętość                          = 10,366/17,638 m
 |wydłużenie                          =
 |średnica wirnika                    =
 |długość                             = 22,67 m (Su-24M 24,532 m)
 |długość kadłuba                     =
 |szerokość kadłuba                   =
 |wysokość                            = 6,192 m
 |powierzchnia nośna                  = 51,024 – 55,168 m²
 |profil skrzydła                     =
 |RCS                                 =
 |masa własna                         = 21 177 kg (Su-24M 22 250 kg)
 |masa użyteczna                      =
 |masa startowa                       = 39 700 kg (maksymalna)
 |masa do lądowania                   =
 |masa uzbrojenia                     = 7000 kg (Su-24M 8000 kg)
 |masa paliwa                         =
 |zapas paliwa                        = 11 800 l (19 800 l ze zbiornikami dodatkowymi)
 |prędkość maksymalna                 = 1400 km/h (Su-24M 1450 km/h) na poziomie morza
2230-2450 na dużej wysokości (różne źródła)
 |prędkość przelotowa                 = poniżej 1 mach
 |prędkość minimalna                  =
 |prędkość ekonomiczna                =
 |prędkość optymalna                  =
 |prędkość patrolowa                  =
 |prędkość dopuszczalna               =
 |prędkość holowania                  =
 |prędkość wznoszenia                 =
 |wznoszenie w locie poziomym         =
 |wznoszenie w locie pionowym         =
 |prędkość minimalna opadania         =
 |pułap                               = 18 500 m
 |pułap praktyczny                    =
 |pułap zawisu z wpływem ziemi        =
 |pułap zawisu bez wpływu ziemi       =
 |zasięg                              = 2535–3000 km (różne źródła)
 |promień działania                   = 775–1150 km (na małej wysokości)
 |długotrwałość lotu                  =
 |rozbieg                             =
 |dobieg                              =
 |doskonałość                         =
 |współczynnik obciążenia konstrukcji =
 |uzbrojenie                          = 1 [[działko GSz-6-23]] kal. 23mm
uzbrojenie podwieszane (bomby, rakiety) na 8 węzłach o łącznej masie do 7000 kg (Su-24M 8000 kg)
 |wyposażenie                         =
 |liczba miejsc                       = 2
 |przestrzeń ładunkowa                =
 |wyposażenie dodatkowe               =
 |użytkownicy                         = [[Plik:Operators of the Su-24.svg|240x240px]]
Aktualni – kolor niebieski
Byli – kolor czerwony

{{państwo|ZSRR}}/{{państwo|Rosja}}, {{państwo|Białoruś}}, {{państwo|Irak}}, {{państwo|Iran}}, {{państwo|Libia}}, {{państwo|Syria}}, {{państwo|Ukraina}}, {{państwo|Sudan}}
 |rzuty                               = Sukhoi Su-24 3-view line drawing.png
 |commons                             = Sukhoi Su-24
}}
'''Su-24''' ({{w języku|ru|Су-24}}, w [[Nazwy kodowe NATO|kodzie NATO]] „Fencer”) – [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecki]] dwusilnikowy [[samolot bombowy|bombowiec frontowy]]<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Furtak |imię = Marek |tytuł = Wycofanie bombowców Suchoj Su-24 ''Fencer-C'' |czasopismo = Lotnictwo |wolumin = Numer specjalny 17 |strony = 18 |issn = 1732-5523}}</ref> o [[Skrzydło o zmiennej geometrii|zmiennej geometrii skrzydeł]], zdolny do działań w każdych [[atmosferyczne warunki lotów|warunkach atmosferycznych]], również w nocy, opracowany przez biuro konstrukcyjne [[Suchoj]]a. Samolot jest zdolny do przenoszenia [[Taktyczna broń jądrowa|taktycznej broni jądrowej]].

== Historia ==
[[Plik:T-6-1 NTW 5 93.jpg|thumb|left|Prototyp Т-6-1 w [[Centralne Muzeum Sił Lotniczych Federacji Rosyjskiej|muzeum w Monino]]]]

=== Geneza ===
W połowie lat 50. XX wieku, w radzieckim lotnictwie rozpoczął się proces przezbrajania pułków lotnictwa szturmowego z pamiętających czasy [[II wojna światowa|II wojny światowej]] samolotów tłokowych, na maszyny o napędzie odrzutowym. Z drugiej strony dostrzegano również coraz większą rolę rakietowych systemów przeciwlotniczych, których efektywność zagrażała realizacji zadań przez pierwszą generacją odrzutowych samolotów uderzeniowych, których skuteczność upatrywano w przeprowadzaniu misji z dużą prędkością i na dużym pułapie. Na początku lat 60. XX wieku rozwinięto koncepcję użycia lotnictwa szturmowo-bombowego, w której przyjęto założenie, iż jedyną metodą uniknięcia silnej obrony przeciwlotniczej był lot na małej wysokości z bardzo dużą prędkością. W celu umożliwienia działania w każdych warunkach atmosferycznych nowy samolot miał mieć [[radar]] do wykrywania celów naziemnych<ref name="Tomasz Kwasek">Tomasz Kwasek,''Suchoj Su-24'', „Lotnictwo”, nr 5 (2023), s. 50–62, {{ISSN|1732-5323}}</ref>.

=== Projekt ===
W marcu 1961 roku, wydano rządowe postanowienie o wdrożeniu do produkcji [[Samolot myśliwsko-bombowy|samolotu myśliwsko-bombowego]] [[Su-7]]B. W ramach prac, Biuro Doświadczalno-Konstrukcyjne Zakładu Nr 51 kierowane przez [[Pawieł Suchoj|Pawła Suchoja]], otrzymało zalecenie kontynuowania prac nad rozwojem samolotu. Ich celem miało być otrzymanie maszyny zdolnej do lotu w każdych warunkach atmosferycznych, przez całą dobę, zdolną do zwalczania celów naziemnych przy użyciu nowego systemu celowniczo-nawigacyjnemu. Z kolei za opracowanie awioniki jaka miała znaleźć się na pokładzie nowej konstrukcji odpowiedzialny został Instytut Naukowo-Badawczy Nr 131. Nowy projekt otrzymał zakładowe oznaczenie S-28. Oparcie prac modernizacyjnych o płatowiec Su-7 okazało się być ślepą uliczką. Kadłub o niewielkim przekroju, centralnym wlocie powietrza z małym stożkiem wlotowym nie był w stanie pomieścić nowego wyposażenia radioelektronicznego i radaru przeznaczonego do nawigacji w wykrywania celów<ref name="Tomasz Kwasek" />. Prace postanowiono prowadzić w oparciu o [[myśliwiec przechwytujący]] [[Su-15]]. W trakcie projektowania zdecydowano się na zastosowanie skrzydeł o zmiennej geometrii, dzięki czemu możliwe było osiągnięcie dużej prędkości, jak i dobrych charakterystyk startu i lądowania{{odn|Butowski|1995|s=3}}.

Oblotu pierwszego prototypu Su-24 oznaczonego T6-1 dokonał 2 lipca 1967 roku [[pilot doświadczalny]] Władimir Iljuszyn{{odn|Butowski|1995|s=6}}. Skrzydła o zmiennej geometrii miał dopiero drugi prototyp T6-2I, oblatany 17 stycznia 1970 roku przez tego samego pilota.

Pierwszy egzemplarz seryjny powstał w [[Nowosybirskie Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego|fabryce w Nowosybirsku]] w grudniu 1971. Próby państwowe Su-24 przebiegały bardzo ciężko i ukończono je dopiero w lipcu 1974 roku. Oficjalnie do uzbrojenia samolot został przyjęty w lutym 1975 roku. W toku produkcji seryjnej dokonywano drobnych zmian, przez co na zachodzie poszczególne serie produkcyjne otrzymywały kolejne oznaczenia ''Fencer-A'', ''Fencer-B'', ''Fencer-C''.
[[Plik:Su-24 Fencer underside view.jpg|thumb|left|Su-24 w locie, 1985 r.]]
Równolegle trwały prace nad ulepszoną wersją '''Su-24M''' (oznaczenie biura konstrukcyjnego T-6M), mającą rozbudowany system uzbrojenia, w skład którego wchodziła nowa generacja uzbrojenia kierowanego. Poprawiono dokładność nawigacji i systemów celowniczych, zainstalowano system samoobrony oraz zwiększono zasięg samolotu, poprzez dodanie instalacji [[Tankowanie w powietrzu|tankowania w locie]]. Prototypy nowej wersji rozpoczęły loty w 1977 roku, produkcja rozpoczęła się w 1979 roku. Zewnętrznie nowy wariant rozróżnić można po dłuższym o 75 centymetrów przodzie kadłuba. W NATO nowej wersji Su-24 nadano oznaczenie ''Fencer-D''.

W oparciu o wersję Su-24M stworzono wyspecjalizowany [[samolot rozpoznawczy]] '''Su-24MR''' (oznaczenie biura konstrukcyjnego T-6MR), mający najsilniejszy zestaw urządzeń rozpoznawczych wśród radzieckich samolotów taktycznych. W [[Nazwy kodowe NATO|kodzie NATO]] otrzymał nazwę ''Fencer-E''.

Na bazie Su-24M powstała też wersja '''Su-24MP''', przeznaczona do [[walka elektroniczna|walki radioelektronicznej]]<ref>[http://www.altair.com.pl/news/view?news_id=16580 Su-24 kontra USS Ross].</ref>, z zewnątrz celowo nieodróżniająca się od pozostałych samolotów. W kodzie NATO nazwana ''Fencer-F''.

Obecnie bombowiec Su-24M stanowi trzon rosyjskiego lotnictwa uderzeniowego. Wdrażany jest plan zastąpienia Su-24 przez nowoczesny [[samolot myśliwsko-bombowy]] [[Su-34]]<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.konflikty.pl/aktualnosci/wiadomosci/szesnascie-su-34-w-2014-roku/|tytuł = Szesnaście Su-34 w 2014 roku |autor = Andrzej Pawłowski |opublikowany = konflikty.pl |data = 2013-10-14 |data dostępu = 2016-08-31}}</ref>.

== Wersje ==
* '''Su-24''' – pierwsza wersja, wyposażona w system nawigacyjno-celowniczy PNS-24 Puma, wytwarzana w latach 1971–1983
* '''Su-24M''' – udoskonalona, wprowadzono system nawigacyjno-celowniczy PNS-24M Tigr w miejsce PNS-24 Puma, produkowana w latach 1979–1993
* '''Su-24MK''' – wersja Su-24M przeznaczona na eksport, pierwszy lot w maju 1987, produkowana w latach 1988–1992. Odbiorcami były [[Irak]], [[Libia]], [[Syria]]. W czasie [[I wojna w Zatoce Perskiej|Pustynnej Burzy]] irackie samoloty uciekły do [[Iran]]u
* '''Su-24MR''' – wersja rozpoznawcza, usunięto system PNS-24, zainstalowano urządzenia rozpoznawcze zintegrowane w system BKR-1, oblatana w maju 1980 roku, wytwarzana w latach 1983–1993.
* '''Su-24MP''' – [[Samolot walki radioelektronicznej|wersja WRE]], pierwszy lot w marcu 1980.

== Konstrukcja ==
Dwusilnikowy samolot bombowy w układzie [[górnopłat]]u.

[[Kadłub (lotnictwo)|Kadłub]] o konstrukcji półskorupowej i przekroju prostokątnym. Płaski spód kadłuba wytwarza dodatkową siłę nośną. W przedniej części kadłuba znajduje się radar, przedział instalacji uzupełniania paliwa w locie, komora przedniej goleni podwozia oraz [[Kabina pilota|kabina załogi]] wyposażona w [[K-36 (fotel wyrzucany)|fotele katapultowe K-36D]] lub K-36DM. [[Wolant (lotnictwo)|Sterownice]] podwójne, samolot jest wyposażony w system automatycznego sterowania SAU-6, który umożliwia lot po zadanej trasie na dowolnej wysokości z użyciem stacji radiolokacyjnej Reljef. [[Osłona kabiny (lotnictwo)|Osłona kabiny]] dla każdego z członków załogi otwierana oddzielnie. W części środkowej kadłuba znajduje się mechanizm poruszania skrzydłami, zbiorniki paliwa oraz komory [[Podwozie (lotnictwo)|podwozia głównego]]. Przednie osłony podwozia głównego spełniają również funkcję [[Hamulec aerodynamiczny|hamulca aerodynamicznego]]. W części ogonowej kadłuba znajduje się [[Powierzchnie sterowe|usterzenie]] oraz (w jego dolnej części) dwa [[Grzebień aerodynamiczny|grzebienie aerodynamiczne]] poprawiające stateczność kierunkową.

[[Skrzydło (lotnictwo)|Skrzydło]] o [[Skrzydło o zmiennej geometrii|zmiennej geometrii]], z niewielkimi trójkątnymi częściami ruchomymi mocowanymi do części głównej za pomocą [[Przegub kulowy|przegubów kulowych]]. Część nieruchoma skrzydłom ma skos 69°, część ruchoma może być ustawiana w położeniach 16°, 35°, 45° oraz 69°. Wyposażone w [[Skrzela (lotnictwo)|sloty]] oraz [[Klapy|klapy dwuszczelinowe]]. W pierwszych seriach Su-24M, Su-24MR u Su-24MP na górnej powierzchni skrzydeł, nad wysięgnikami uzbrojenia, instalowano grzebienie aerodynamiczne.

[[Powierzchnie sterowe|Usterzenie]] poziome [[Usterzenie płytowe|płytowe]], mogące być wychylane zgodnie lub różnicowo. Rozpiętość usterzenia poziomego to 8,39 m, skos wynosi 55°, może być wychylane w zakresie +11°/-25°. Usterzenie pionowe o skosie 55°, ster kierunku wychylany o 24° w każdą stronę. W nasadzie usterzenia pionowego jest zamontowany pojemnik ze spadochronami hamującymi PTK-6 (od 16. serii stosowano PTK-6M).

[[Podwozie (lotnictwo)|Podwozie]] trójpodporowe z kołem przednim, wszystkie koła podwójne. Koło przednie z oponami o wymiarach 660x220 mm składane do tyłu, koła główne z oponami o wymiarze 950x300 mm chowane do komór w kadłubie. Wyposażone w amortyzatory olejowo-powietrzne umożliwiające operowanie z lotnisk gruntowych. Wyciągane i wypuszczane za pomocą instalacji hydraulicznej, w sytuacjach awaryjnych pneumatycznie.

Napęd – dwa jednoprzepływowe silniki turboodrzutowe AL-21F-3, AL-21F-3A lub AL-21F-3AT. [[Ciąg silnika lotniczego|Ciąg]] maksymalny z [[Dopalacz (lotnictwo)|dopalaczem]] wynosi 108,4 [[Niuton|kN]] (11 050 [[Kilogram-siła|kG]]), bez dopalacza 75 kN (7650 kG). Zapas paliwa (mieszanka T-1 lub TS-1) wynosi 11 800 litrów (od ósmej serii zmniejszony o 600 l). Dodatkowo samolot może przenosić trzy [[Zbiornik paliwa|zbiorniki dodatkowe]]: dwa PTB-3000 o pojemności 3000 l pod nieruchomą częścią skrzydeł oraz PTB-2000 pod kadłubem. Od wersji Su-24M samolot został wyposażony w instalację [[Tankowanie w powietrzu|tankowania w locie]] o wydajności 1200 l/m.

== Służba ==
Su-24 wykorzystano podczas [[Radziecka interwencja w Afganistanie|Radzieckiej interwencji w Afganistanie]]. Decyzja o wysłaniu maszyn zapadła w marcu 1984 roku. Maszyny wykorzystano operacyjnie w Afganistanie już miesiąc później, gdy do akcji wkroczyły samoloty ze 143 Pułku Lotnictwa Bombowego (143. BAP) i 149. BAP. Su-24 operowały z baz na terenie [[Uzbecka Socjalistyczna Republika Radziecka|Uzbekistanu]]. Bombowce atakowały cele położone w [[Dolina Pandższeru|Dolinie Pandższeru]]. Su-24 wykonywały ataki z pułapu ok. 6000 m, wykorzystując bomby swobodnie spadające FAB-500 lub FAB-250. W lipcu 1984 roku zakończono pierwszą turę operacyjną w Afganistanie. Su-24 ponownie wprowadzono do akcji w październiku 1988 roku. W działaniach wzięły udział maszyny z 143. BAP, 149. BAP i 735. BAP. Od grudnia 1988 roku skupiając się na osłonie szlaków, którymi wycofywały się wojska radzieckie. Nadal dokonywano nalotów z dużej wysokości, zabraniając lotów poniżej 4500 metrów. Głównymi powodami takich ograniczeń był górzysty teren Afganistanu i środki przeciwlotnicze jakimi dysponowali [[mudżahedin]]i. Su-24 wykorzystywano zatem do bombardowań powierzchniowych, pokrywających duże obszary. Skuteczność tego typu ataków była dyskusyjna. Afgańscy mudżahedini poruszali się w małych, szybkich grupach, nie dysponowali ciężkim sprzętem ani nie mieli rozległych baz zaopatrzeniowych, mogących być doskonałym celem dla radzieckich Su-24. Pod koniec obecności radzieckiej w Afganistanie, Su-24 zaczęły wykorzystywać uzbrojenie precyzyjne, rakiety [[Ch-25]]Ł, [[Ch-29]]Ł, kierowane bomby KAB-500Ł i KAB-1500Ł, jednak ich skuteczność w zapylonym, górzystym, pokrytym również śniegiem terenie była niewielka. Ostatnie loty bojowe wykonano w lutym 1989 roku. W trakcie działań utracono jednego Su-24, z przyczyn niebojowych. Podczas wszystkich swoich misji w Afganistanie, samoloty Su-24 wykonały około 8 tysięcy lotów bojowych<ref name="Tomasz Kwasek IV">Tomasz Kwasek,''Suchoj Su-24'', „Lotnictwo”, nr 6 (2023), s. 56–71, {{ISSN|1732-5323}}</ref>.

== Użytkownicy ==
=== Algieria ===
W ramach podpisanej w 1989 roku umowy, Algieria w latach 1989–1990 pozyskała tuzin Su-24 w wersji bombowej. Samoloty zostały dostarczone na pokładach statków i zmontowane na miejscu przez radzieckich specjalistów. W późniejszych latach dokupiono pięć rozpoznawczych Su-24MRK i pojedynczą maszynę w wersji walki elektronicznej Su-24MPK. W 2000 roku Algieria popisała kolejną umowę na modernizacje posiadanych samolotów do standardu Su-24M Gefest/T i zakup kolejnych 22 maszyn wraz z ich modernizacją do nowego standardu. Wykonawcą umowy modernizacyjnej zostało [[Nowosybirskie Zjednoczenie Przemysłu Lotniczego]]. Również w 2000 roku zakupiono trzy egzemplarze Su-24M na Ukrainie, i te maszyny zostały skierowane do modernizacji. W 2004 roku algierskie lotnictwo wykazywało obecność 37 maszyn Su-24MK2 i czterech rozpoznawczych Su-24MKR2. Co najmniej dwa samoloty utracono w wyniku katastrof, które wydarzyły się 13 października 2014 roku (Su-24MK2) i 20 lutego 2019 roku (Su-24MKR2). W 2022 roku Algieria oficjalnie posiadała 33 Su-24MK2 i trzy Su-24MKR2<ref name="Tomasz Kwasek III">Tomasz Kwasek,''Suchoj Su-24'', „Lotnictwo”, nr 7-8 (2023), s. 46–57, {{ISSN|1732-5323}}</ref>.

=== Angola ===
W 1999 roku w Angoli dostrzeżono pojedynczy Su-24, rok później Białoruś oficjalnie potwierdziła fakt przekazania maszyny stronie angolskiej. W 2001 roku władzę w Mińsku przekazały Angoli kolejnego Su-24. Niektóre źródła, wskazywały na obecność czterech maszyn w 2004 roku. W 2022 roku kraj nie wykazywał posiadania Su-24<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Azerbejdżan ===
Azerbejdżan eksploatował kilkanaście pozyskanych po rozpadzie Związku Radzieckiego samolotów, które znalazły się na jego terytorium. Do 2004 roku dotrwało pięć Su-24, do 2014 już tylko dwa, a w 2022 roku nie było już żadnego Su-24 na stanie sił powietrznych<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Białoruś ===
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, na terenie Białorusi znalazło się ponad 150 Su-24 różnych wersji. Ponad 30 w składzie 116. BAP, kolejne 30 w 305. BAP, ponad 30 w 497. BAP, około 30 w 953. BAP oraz kolejnych około 20 sztuk wersji rozpoznawczej Su-24MR zgrupowanych w 10. ORAP. Po sformowaniu [[Siły Powietrzne Republiki Białorusi|Sił Powietrznych Republiki Białorusi]], 116. BAP i 10. ORAP weszły w skład nowej formacji. Kryzys ekonomiczny jaki dotknął kraj, zmusił [[Mińsk]] do rozpoczęcia już w 1993 roku rozwiązywania niektórych jednostek i przekazania maszyn do składnic uzbrojenia. W 1995 roku na stanie sił powietrznych znajdowały się 42 samoloty we wszystkich wersjach. Większość wycofanych maszyn znalazła się na terenie 558. Bazy Przechowywania Techniki Lotniczej w [[Baranowicze|Baranowiczach]]. Praktycznie od samego początku służby Su-24 na Białorusi, próbowano znaleźć zagranicznych nabywców, gotowych zakupić maszyny. Akcja nie zakończyła się sukcesem, maszyny przekazano jedynie Sudanowi. W 2010 roku, wycofano osiem samolotów z 42 wówczas posiadanych. W 2012 roku wycofano pozostałe 34 samoloty, kończąc tym samym operacyjną służbę Su-24 w Siłach Powietrznych Republiki Białorusi<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Irak ===
[[Irak]] był pierwszym krajem, który zakupił eksportową wersję Su-24MK. Odpowiednie porozumienie na zakup 24 maszy podpisano w 1988 roku. Dostawy zrealizowano w latach 1988–1990. Zakupione samoloty trafiły do Iraku w stanie rozłożonym drogą lotniczą, a na miejscu montowali je radzieccy specjaliści. Irak zainteresowany był jeszcze pozyskaniem większej liczby bombowców oraz samolotów w wersji rozpoznawczej. Nie doszło jednak do finalizacji tych starań. W styczniu 1991 roku rozpoczęła się [[operacja Pustynna Burza]], której celem było wyparcie wojsk [[Saddam Husajn|Saddama Husajna]] z [[Kuwejt]]u. Wobec bezwzględnej przewagi lotnictwa koalicji anty irackiej w powietrzu, [[Irackie Siły Powietrzne]] rozpoczęły ewakuacje swoich samolotów do [[Iran]]u. Wszystkie posiadane przez Irak Su-24, w lutym 1991 roku przeleciały do sąsiada, gdzie zostały przejęte przez [[Siły Powietrzne Islamskiej Republiki Iranu]]. Iran nigdy nie zwrócił przejętych w ten sposób samolotów<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Iran ===
W 1990 roku Iran podpisał umowę zakupu tuzina Su-24MK wraz z zasobnikami do tankowanie UPAZ-1A. Początkowo planowano pozyskać 28 samolotów. Wszystkie zakupione bombowce dostarczono do kraju do 1992 roku. W międzyczasie, po wybuchy operacja Pustynna Burza, z Iraku do Iranu uciekły wszystkie znajdujące się na stanie Irackich Sił Powietrznych Su-24MK, 24 samoloty, które Iran włączył w skład własnych wojsk lotniczych. Tym samym, kraj stał się posiadaczem 36 sztuk w pełni operacyjnych maszyn. Irańskie Su-24 przystosowano do przenoszenia nowego rodzaju uzbrojenia, chińskie rakiety przeciwokrętowe C-801K i C-802, rodzimej konstrukcji bomby kierowane laserowo i rakiety przeciwokrętowe, zasobniki z subamunicją. Co najmniej cztery samoloty zostały utracone w wyniku katastrof. W 2022 roku Iran dysponował oficjalnie 29 samolotami w wersji Su-24MK<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Kazachstan ===
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, na terenie [[Kazachstan]]u znalazło się 30 maszyn Su-24M i tuzin Su-24MR, wszystkie zostały przejęte przez [[Siły Powietrzne Republiki Kazachstanu]]. Wraz z upływem czasu, liczba eksploatowanych maszyn ulegała zmniejszeniu. W 1996 roku na stanie znajdowało się 26 samolotów bombowych i tuzin rozpoznawczych. W 2001 roku 25 maszyn w wersji Su-24M i nadal 12 w wersji Su-24MR. W 2012 roku czternaście Su-24M i 12 Su-24MR. W 2022 roku siły powietrzne nie dysponowały już żadną z wersji Su-24<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Libia ===
W 1988 roku [[Libia]] zamówiła piętnaście maszyn Su-24MK. Samoloty w stanie rozłożonym na pokładach statków trafiły do Libii, a na miejscu zmontowano je przy wsparciu radzieckich specjalistów. W 2004 roku [[Libijskie Siły Powietrzne]] były w posiadaniu tuzina Su-24MK. Maszyny brały aktywny udział w [[Wojna domowa w Libii|wojnie domowej w Libii]]. W jej trakcie utracono wszystkie samoloty, prawdopodobnie zniszczono je na ziemi. W maju 2020 roku, dowodzona przez [[Chalifa Haftar]] Libijska Armia Narodowa otrzymała z Rosji kilka samolotów [[MiG-29]] i Su-24M. Łącznie czternaście maszyn, za ich sterami zasiedli rosyjscy najemnicy, odpowiedzialni również za obsługę techniczną<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Sudan ===
W 2012 roku [[Sudan]] zakupił od 8 do 12 samolotów Su-24M (w zależności od źródeł) na Białorusi. Maszyny po wyremontowaniu w zakładach remontowych w [[Baranowicze|Baranowiczach]], zostały dostarczone do Sudanu w latach 2013–2016. W 2015 roku, kraj wysłał trzy maszyny do [[Arabia Saudyjska|Arabii Saudyjskiej]]. Samoloty weszły w skład [[Wojna domowa w Jemenie (od 2015)|kontyngentu walczącego z rebelią jaka wybuchła w Jemenie]]. Co najmniej jedna maszyna została utracona, 27 marca 2015 roku, członkowie [[Ruch Huti|ugrupowania Huti]] zestrzelili sudański bombowiec. W 2022 roku [[Sudańskie Siły Powietrzne]] wykazywały sześć Su-24M na swoim stanie<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Syria ===
Pierwsze zamówienie ze strony Syrii na samoloty Su-24 przyszło w 1989 roku. Zakupiono wówczas 20 maszyn Su-24MK. W połowie lat 90. otrzymano pojedyncze egzemplarze Su-24MK i Su-24MR z Libii. W 2010 roku SYryjskie Siły Powietrzne miały na stanie 20 samolotów operacyjnych. W latach 2010–2013, część z nich, prawdopodobnie 15, zmodernizowano w Rosji do wersji Su-24M2. Po rozpoczęciu [[Wojna domowa w Syrii|wojny domowej w Syrii]], Su-24 wzięły aktywny udział w walce ze zbrojną opozycją, walczącą z siłami wiernymi prezydentowi [[Baszszar al-Asad|Baszszarowi al-Asadowi]]. 28 listopada 2012 roku utracono pierwszego Su-24, który został zestrzelony pociskiem z zestawu [[9K38 Igła]]. Kolejną maszynę utracono 23 września 2014 roku, gdy podczas ataku na pozycje rebeliantów, syryjski samolot wleciał w przestrzeń powietrzną [[Izrael]]a. Izraelczycy zestrzelili samolot przy pomocy zestawu [[MIM-104 Patriot|Patriot]]. W maju 2015 roku podczas podejścia do lądowania, załoga katapultowała się z samolotu, uznając, że nie będzie w stanie przeprowadzić manewru. 28 maja 2015 roku, na lotnisku w [[At-Tijas]] doszło do eksplozji w trakcie uzbrajania samolotów, dwa Su-24 uległy całkowitemu zniszczeniu. 11 czerwca 2015 roku Su-24 eksplodował w powietrzu, siły opozycyjne przypisały sobie fakt zestrzelenia maszyny. 18 marca 2018 roku kolejna maszyna została zestrzelona przez rebeliantów. 1 marca 2020 roku dwa syryjskie Su-24 zostały zestrzelone przez parę [[Turcja|tureckich]] [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16C]]. Su atakowały pozycję opozycyjnych sił wspieranych przez Turcję. W 2022 roku Syria miała na stanie około 10 samolotów Su-24<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

=== Ukraina ===
Po rozpadzie Związku Radzieckiego, na terytorium Ukrainy pozostała znaczna ilość sprzętu wojskowego, wśród nich samoloty Su-24. Bombowce weszły w skład nowo powstałych [[Siły Powietrzne Sił Zbrojnych Ukrainy|Sił Powietrznych Ukrainy]]. Samoloty znalazły się na stanie 7. BAP, 69. BAP, 230. BAP, 727. BAP, 806. BAP i 947. BAP. Każda z jednostek dysponowała około 30 samolotami. Dodatkowo około 60 maszyn znalazło się na stanie szkolnego 29. Pułku Lotniczego. Rozpoznawcze Su-24MR weszły w skład pułków rozpoznawczych 48. ORAP i 511. ORAP. Osiem Su-24MP weszło w skład 118. Samodzielnego Pułku Lotniczego Walki Radioelektronicznej (118. oapREB). Pod koniec 1991 roki, ukraińskie siły powietrzne dysponowały ponad 280 samolotami Su-24 różnych wersji. Z powodu braku personelu, który zdecydował się na powrót do Rosji, w 1993 roku rozwiązano 230. BAP. W 1994 roku rozwiązano 118. oapREB. W 1995 roku zmieniono numeracje 727. BAP, który stał się 44. BAP a 29. Pułku Lotniczy odpowiedzialny za szkolenia, stał się pułkiem bombowym z numerem 29. Rok później jednostke rozformowano. Zadania szkoleniowe przejęła na siebie nowosformowanej 6. Bazy Lotniczej. Trafiły tam między innymi samoloty walki elektronicznej Su-24MP, które z powodu skomplikowanej eksploatacji, od 1997 roku używane były w charakterze samolotów szkolnych. W 2000 roku rozformowano 69. BAP. W 2001 roku podobny los spotkał 806. BAP. W 2003 roku rozformowano 511. ORAP. Również w 2003 roku pułki lotnicze 7. BAP, 44. BAP, i 806. BAP, przeformowano w brygady lotnicze. Powstała 7. awbr (awiacijna brigada), 44. awbr i 806. awbr. Podobnie postąpiono z 48. ORAP, którą zmieniono na 48. awbr. Rozformowano 6. Baze Lotniczą, która realizowała zadania szkoleniowe. Po jej rozwiązaniu, szkolenie personelu przejęły na siebie jednostki liniowe. W 2004 roku, po połączeniu Sił Powietrznych i Obrony Powietrznej i utworzeniu Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy, rozformowano 44., 48. i 806 awbr. Tym samym jedynymi maszynami realizującymi misje bombowe pozostały Su-24 zgrupowane w 7. awbr. Z kolei samoloty rozpoznawcze weszły w skład sformowanej na bazie 48. awbr nowej 32. Samodzielnej Eskadry Lotnictwa Rozpoznawczego. Niezdatne do lotu i zmagazynowane samoloty podlegały 25. Dowództwu Lotniczemu, odpowiedzialnemu za ich składowanie. W 2005 roku 32. eskadra rozpoznawcza weszła w skład 7. awbr. W 2008 roku, brygada została przekształcona w 7. Brygadę Lotnictwa Taktycznego imienia Petra Franki (7. brTA). W 2014 roku brygada była w posiadaniu 40 bombowych Su-24 i około 25 rozpoznawczychSu-24M. Ogółem siły powietrzne miały na stanie 114 Su-24 różnych wersji i kolejne 34 maszyny składowanych na lotniskach magazynowych<ref name="Tomasz Kwasek III" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Butowski |imię = Piotr |tytuł = Lotnictwo wojskowe Rosji |seria = Ilustrowana encyklopedia techniki wojskowej |id = T. 2 |strony = 3–14 |wydawca = Lampart |miejsce = Warszawa |data = 1995 |isbn = 8386776145 |oclc = 164856416 |odn = {{odn/id|Butowski|1995}}}}
* Piotr Butowski, Su-24 Fencer, NTW nr 5/1993, {{ISSN|1230-1655}}.
* Piotr Butowski, Suchoj Su-24, PKL nr 2/1993

== Linki zewnętrzne ==
* [https://archive.ph/20130502094059/http://www.militarium.net/viewart.php?aid=159 Monografia Su-24 (po polsku)]
* [http://pl.youtube.com/watch?v=P76eKlIX7_s Su-24 w serwisie YouTube]

{{Suchoj}}
{{Rosyjskie samoloty wojskowe po 2WŚ}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Radzieckie samoloty bombowe po 1945]]
[[Kategoria:Samoloty Suchoj|24]]
[[Kategoria:Radzieckie samoloty szturmowe po 1945]]
[[Kategoria:Samoloty o zmiennej geometrii skrzydeł]]
[[Kategoria:Samoloty szturmowe z napędem odrzutowym]]
[[Kategoria:Samoloty bombowe z napędem odrzutowym]]

title: Su-24

Państwo: ZSRR

Konstruktor: Suchoj

Typ: bombowiec frontowy

Konstrukcja: metalowa, półskorupowa

Załoga: 2 osoby

Data oblotu: 2 lipca 1967

Napęd: 2 silniki turboodrzutowe AL-21F-3

Ciąg: z dopalaniem 108,4 kN (11 050 kG) każdy

Startowa: 39 700 kg (maksymalna)

Prędkość przelotowa: poniżej 1 mach

Zasięg: 2535–3000 km (różne źródła)

Promień działania: 775–1150 km (na małej wysokości)


text:
# Forbesganj
Forbesganj é uma cidade e um município no distrito de Araria, no estado indiano de Bihar.

## Geografia
Forbesganj está localizada a 26° 18′ N, 87° 15′ L. Tem uma altitude média de 46 metros (150 pés).

## Demografia
Segundo o censo de 2001, Forbesganj tinha uma população de 41.982 habitantes. Os indivíduos do sexo masculino constituem 53% da população e os do sexo feminino 47%. Forbesganj tem uma taxa de literacia de 61%, superior à média nacional de 59,5%: a literacia no sexo masculino é de 67% e no sexo feminino é de 54%. Em Forbesganj, 16% da população está abaixo dos 6 anos de idade.

wikiname: ptwiki

title: Forbesganj

in_language: pt

wikitext:
{{India zonas urbanas |
native_name = Forbesganj |
type = city |
latd = 26.3 | longd = 87.25|
locator_position = right |
state_name = Bihar |
district = [[distrito de Araria|Araria]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = 46|
population_as_of = 2001 |
population_total = 41 982|
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total =  |
area_telephone =  |
postal_code = 854318|
vehicle_code_range = |
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}
'''Forbesganj''' é uma cidade e um município no [[distrito de Araria]], no estado [[Índia|indiano]] de [[Bihar]].

== Geografia ==
Forbesganj está localizada a {{coor d|26.3|N|87.25|E|}}<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/34/Forbesganj.html Falling Rain Genomics, Inc - Forbesganj]</ref>. Tem uma altitude média de 46 [[metro]]s (150 [[Pé (unidade)|pés]]).

== Demografia ==
Segundo o censo de [[2001]], Forbesganj tinha uma [[população]] de 41.982 habitantes. Os indivíduos do sexo masculino constituem 53% da população e os do sexo feminino 47%. Forbesganj tem uma taxa de [[literacia]] de 61%, superior à média nacional de 59,5%: a literacia no sexo masculino é de 67% e no sexo feminino é de 54%. Em Forbesganj, 16% da população está abaixo dos 6 anos de idade.

{{referências}}

{{esboço-geoin}}

{{DEFAULTSORT:Forbesganj}}
[[Categoria:Localidades de Bihar]]

Estado · - Distrito(s): Bihar · - Araria

Área · - Elevação: km² · - 46 m


text:
# ROKS Donghae (FFG-822)
Pour les articles homonymes, voir ROKS Donghae.
La ROKS Donghae (FFG-822) est une frégate de la marine de la république de Corée, quatrième navire de la classe Daegu. Elle est nommée d’après la ville de Donghae.

## Conception
La classe Daegu est une variante améliorée des frégates de classe Incheon. Les modifications apportées à la classe Incheon comprennent un système de sonar à réseau remorqué TB-250K et un système de lancement vertical coréen (K-VLS) à 16 tubes, capable de déployer le K-SAAM, le missile anti-sous-marin Hong Sang Eo et les missiles de croisière tactiques d’attaque terrestre Haeryong.
La conception de la coque est globalement basée sur celle de la classe Incheon. Cependant, dans le cadre des modifications du système d'armes, la superstructure a été considérablement modifiée. Le hangar et le pont d'envol pour hélicoptère ont été agrandis pour permettre l’exploitation d’un hélicoptère de 10 tonnes,.

## Carrière
La ROKS Donghae a été construite par Hyundai Heavy Industries, lancée le 29 avril 2020 et mise en service le 10 novembre 2021, lors d’une cérémonie qui a eu lieu à la base navale de Jinhae, à l’est de Pusan, dans le sud de la Corée du Sud. La frégate appartient à la première flotte de la marine de la république de Corée. Basée à Donghae, la Première flotte se concentre sur la mer Orientale (mer du Japon),.

wikiname: frwiki

title: ROKS Donghae (FFG-822)

in_language: fr

wikitext:
{{Titre mis en forme|ROKS ''Donghae'' (FFG-822)}}
{{homonymes|ROKS Donghae}}
{{Infobox Navire
 | nom                = Donghae (동해)
 | image              =
 | légende            =
 | type               = [[Frégate (navire)|Frégate]]
 | classe             = [[classe Daegu]]
 | fonction           = militaire
 | flotte             = {{Marine de la République de Corée}}
 | commanditaire      =
 | architecte         =
 | constructeur       = [[Hyundai Heavy Industries]]
 | chantier           =
 | numéro de chantier =
 | fabrication        = [[acier]]
 | commandé           =
 | quille             =
 | lancement          = 29 avril 2020
 | armé               =
 | voyage inaugural   =
 | acquisition        =
 | commission         = 10 novembre 2021
 | statut             = Actif
 | équipage           = 140
 | longueur           = 122 m
 | largeur            = 14 m
 | tirant d'eau       = 4 m
 | tirant d'air       =
 | déplacement        = 2800 tonnes
 | à pleine charge    = 3592 tonnes
 | port en lourd      =
 | tonnage            =
 | propulsion         = *Combiné [[moteur Diesel|diesel]]-[[machine électrique|électrique]] ou [[gaz]]
*1 [[turbine à gaz]] [[Rolls-Royce (entreprise)|Rolls-Royce]] MT30
*4 [[moteur Diesel|moteurs diesel]] [[MTU Friedrichshafen|MTU]] 12V 4000 M53B
*2 [[machine électrique|moteurs électriques]] [[Leonardo (entreprise)|Leonardo]] DRS
 | puissance          =
 | vitesse            = 30 nœuds (56 km/h)
 | profondeur         =
 | équipements        =
 | aéronefs = Hélicoptère [[Westland Lynx|Super Lynx]] ou [[AgustaWestland AW159 Wildcat]]
 | blindage           =
 | armement           =
*1 [[canon naval]] de 5 pouces (127 mm)/L62 calibre Mk 45 Mod 4
*1 [[Phalanx CIWS]] de 20 mm
*2 [[tube lance-torpilles|tubes lance-torpilles]] triples pour [[torpille K745 Blue Shark]]
*8 [[missile antinavire|missiles antinavires]] [[SSM-700K Haeseong]]
*[[K-VLS]] à 16 tubes pour :
**Haegung [[K-SAAM]] quadpacked à 4 par tube
**Missiles tactiques d’attaque terrestre [[Haeryong]] VL
**[[K-ASROC]] Requin rouge
 | électronique       = *[[Radar]] 550D de recherche aérienne SPS-3K
*Radar [[Système de conduite de tir|de conduite de tir]] SPG-540K
*[[Sonar]] monté sur la [[Coque (bateau)|coque]] SQS-240K
*Système de sonar tracté SQR-250K
*SAQ-540K EOTS
*Systèmes [[Hanwha]] SAQ-600K IRST
*Système intégré de gestion du combat du Bouclier naval
*[[LIG Nex1]] SLQ-200(V)K Suite de [[guerre électronique]] Sonata
*[[Contre-mesure]]s [[acoustique]]s de torpilles SLQ-261K
*Lance-[[Leurre (contre-mesure)|leurre]]s [[Multi Ammunition Softkill System]]
 | rayon d'action     = 4500 [[mille marin|milles marins]] (8 000 km)
 | pavillon           =
 | port d'attache     =
 | indicatif          = FFG-822
 | IMO                =
 | ENI                =
 | coût               =
 | latitude           = <!-- à n'utiliser que pour une épave, un bateau musée, etc. -->
 | longitude          = <!-- idem ligne précédente -->
 | géolocalisation    = <!-- idem ligne précédente -->
}}
La '''ROKS ''Donghae''''' (FFG-822) est une [[Frégate (navire)|frégate]] de la [[marine de la république de Corée]], quatrième navire de la {{classe|Daegu}}. Elle est nommée d’après la ville de [[Donghae]].

== Conception ==
{{Article détaillé|classe Daegu}}
La classe Daegu est une variante améliorée des frégates de {{classe|Incheon}}. Les modifications apportées à la classe Incheon comprennent un système de [[sonar]] à réseau [[remorquage|remorqué]] TB-250K et un [[système de lancement vertical coréen]] (K-VLS) à 16 tubes, capable de déployer le [[K-SAAM]], le [[missile]] [[lutte anti-sous-marine|anti-sous-marin]] [[Hong Sang Eo]] et les [[missile de croisière|missiles de croisière]] tactiques d’attaque terrestre [[Haeryong]]<ref name="diplomat">{{Lien web|langue= en-US|url= https://thediplomat.com/2016/06/rok-navy-launches-new-warship-capable-of-hitting-targets-inside-north-korea/ |titre= ROK Navy Launches New Warship Capable of Hitting Targets Inside North Korea |site= Thediplomat.com |auteur= Franz-Stefan Gady |année= 9 juin 2016 |consulté le= 27/04/2023}}.</ref>.

La conception de la [[Coque (bateau)|coque]] est globalement basée sur celle de la classe Incheon. Cependant, dans le cadre des modifications du [[système d'armes]], la [[Superstructure (bateau)|superstructure]] a été considérablement modifiée. Le [[hangar]] et le [[pont d'envol]] pour [[hélicoptère]] ont été agrandis pour permettre l’exploitation d’un hélicoptère de {{unité|10|tonnes}}<ref name="Defense Industry Daily">{{Lien web|titre= Koreas New Coastal Frigates: the FFX Incheon Class |url= http://www.defenseindustrydaily.com/ffx-koreas-new-frigates-05239/ |année= 01 mai 2020 |site= Defense Industry Daily }}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web|url= http://navyrecognition.com/index.php/news/defence-news/2016/december-2016-navy-naval-forces-defense-industry-technology-maritime-security-global-news/4711-south-korea-orders-two-daegu-class-ffx-ii-frigates-ahead-of-schedule-to-support-shipbuilder.html |titre= South Korea Orders Two Daegu-class FFX-II Frigates Ahead of Schedule to Support Shipbuilder |site= Navyrecognition.com |année= 21 Décembre 2016}}.</ref>.

== Carrière ==
La ROKS ''Donghae'' a été construite par [[Hyundai Heavy Industries]], [[Lancement d'un navire|lancée]] le 29 avril 2020<ref>{{lien web|langue= en-US|date= 2020-04-29 |titre= Hyundai Heavy launches Republic of Korea Navy's fourth FFX II frigate |url= https://defbrief.com/2020/04/29/hyundai-heavy-launches-republic-of-korea-navys-fourth-ffx-ii-frigate/ |consulté le= 2021-07-06 |site= Defense Brief }}</ref> et [[mise en service d'un navire|mise en service]] le 10 novembre 2021, lors d’une [[cérémonie]] qui a eu lieu à la [[base navale]] de [[Jinhae]], à l’est de [[Pusan]], dans le sud de la [[Corée du Sud]]. La frégate appartient à la première flotte de la marine de la république de Corée. Basée à Donghae, la Première flotte se concentre sur la mer Orientale ([[mer du Japon]])<ref>{{Lien web|langue= en-US|url= https://www.navalnews.com/naval-news/2021/11/rok-navy-commissions-fourth-daegu-class-ffx-batch-ii-frigate/ |titre= ROK Navy Commissions Fourth Daegu-class FFX Batch II Frigate |site= Naval News |auteur= Xavier Vavasseur |année= 14 novembre 2021 |consulté le= 27/04/2023}}.</ref>{{,}}<ref>{{Lien web|url= https://www.globaldefensecorp.com/2021/11/20/rok-navy-commissions-fourth-daegu-class-ffx-batch-ii-frigate/ |titre= Korean Navy Commissions Fourth Daegu-class FFX Batch II Frigate |consulté le= 27/04/2023}}.</ref>.

== Notes et références ==
{{Traduction/référence|en|ROKS Donghae (FFG-822)|1047003708}}
{{Références}}

== Liens externes ==
*{{Lien web|langue= en-us|url= https://www.seaforces.org/marint/Republic-Korea-Navy/Frigate/Daegu-class-FFG.htm |titre= Daegu class Guided Missile Frigate FFG Korean Navy ROKN |site= seaforces.org |consulté le= 27/04/2023}}.

{{Portail|militaire|maritime|Corée du Sud}}

{{CLEDETRI:ROKS Donghae (FFG-822)}}
[[Catégorie:Frégate de la marine de la république de Corée]]
[[Catégorie:Navire construit en Corée du Sud]]
[[Catégorie:Bateau lancé en 2020]]

title: Histoire

A servi dans: Marine de la république de Corée

Constructeur: Hyundai Heavy Industries

Fabrication: acier

Commission: 10 novembre 2021

Statut: Actif

title: Équipage

title: Caractéristiques techniques

Tirant d'eau: 4 m

Déplacement: 2800 tonnes

À pleine charge: 3592 tonnes

Propulsion: - Combiné diesel-électrique ou gaz - 1 turbine à gaz Rolls-Royce MT30 - 4 moteurs diesel MTU 12V 4000 M53B - 2 moteurs électriques Leonardo DRS

Vitesse: 30 nœuds (56 km/h)

title: Caractéristiques militaires

Armement: - 1 canon naval de 5 pouces (127 mm)/L62 calibre Mk 45 Mod 4 - 1 Phalanx CIWS de 20 mm - 2 tubes lance-torpilles triples pour torpille K745 Blue Shark - 8 missiles antinavires SSM-700K Haeseong - K-VLS à 16 tubes pour : - Haegung K-SAAM quadpacked à 4 par tube - Missiles tactiques d’attaque terrestre Haeryong VL - K-ASROC Requin rouge

Électronique: - Radar 550D de recherche aérienne SPS-3K - Radar de conduite de tir SPG-540K - Sonar monté sur la coque SQS-240K - Système de sonar tracté SQR-250K - SAQ-540K EOTS - Systèmes Hanwha SAQ-600K IRST - Système intégré de gestion du combat du Bouclier naval - LIG Nex1 SLQ-200(V)K Suite de guerre électronique Sonata - Contre-mesures acoustiques de torpilles SLQ-261K - Lance-leurres Multi Ammunition Softkill System

Rayon d'action: 4500 milles marins (8 000 km)

Aéronefs: Hélicoptère Super Lynx ou AgustaWestland AW159 Wildcat

title: Carrière

Carrière: modifier