text:
# Alan Cunningham
Alan Gordon Cunningham, född 1 maj 1887 i Dublin, Irland, död 30 januari 1983 i Tunbridge Wells, Kent, var en brittisk armégeneral, mest känd för segern över de italienska styrkorna i Östafrika under andra världskriget.

## Biografi
Cunningham utbildade sig vid Cheltenham College och Royal Military Academy innan han 1906 värvades till Royal Artillery. Under första världskriget tjänstgjorde han vid Royal Horse Artillery och tilldelades Military Cross 1915 och Distinguished Service Order 1918.
År 1937 blev han chef för första infanteridivisionen av Royal Artillery, vilket följdes av befordran till generalmajor 1938 och utnämning till befälhavare för 5th Anti-Aircraft Division.
Efter ett antal korta uppdrag i början av andra världskriget fick han som generallöjtnant befäl över de östafrikanska styrkorna i Kenya. I denna roll ledde han sina styrkor till seger över den italienska armén och erövring av Etiopien i maj 1941.
Cunningham innehade under en kort tid 1941 befälet över British Eighth Army i Nordafrika och var 1945–1948 överbefälhavare och high commissioner i Brittiska Palestinamandatet. Han var även överste kommendant för Royal Artillery fram till 1954.

## Utmärkelser
- Military Cross,  1915[1]
- Distinguished Service Order,  1918[1]
- Knight Commander av Bathorden,  30 maj 1941[1]
- Zanzibars lysande stjärnas orden,  28 oktober 1941[1]
- Kommendör av Legion of Merit,  1945[1]
- Riddare med storkors av Sankt Mikaels och Sankt Georgsorden,  1948[1]
- Storkors av Kronorden,  1950[1]
- Menelik II:s orden,  1954[1]
- Tjeckiska Segermedaljen
- British War Medal[1]

[Redigera Wikidata]

wikiname: svwiki

title: Alan Cunningham

in_language: sv

wikitext:
{{för|personer med liknande namn|Allan Cunningham}}
{{Faktaruta militärperson
| namn             = Sir Alan Gordon Cunningham
| bild             = [[File:AlanCunningham.jpg|250px]]
| bildtext         = General Alan Cunningham
| smeknamn         =
| födelsedatum     = [[1 maj]] [[1887]]
| födelseplats     = [[Dublin]], [[Irland]]
| dödsdatum        = {{Död datum och ålder|1983|1|30|1887|5|1}}
| dödsplats        = [[Royal Tunbridge Wells|Tunbridge Wells]], [[Kent (grevskap)|Kent]], [[England]]
| begravningsplats =
| land             =
| troskap          = {{Flagga|Storbritannien}}
| gren             = [[Brittiska armén]]
| tjänstetid       = 1906 - 1946
| rang             = [[General]]
| enhet            =
| kommand          = [[East Africa Command]]
[[British Eighth Army]]
[[51st (Highland) Infantry Division]]
[[9th (Highland) Infantry Division]]
 Krigshögskolan Camberley
 Nordirland
Östra kommandot
| slag             = Första världskriget
Andra världskriget
| utmärkelser      =
| relationer       = [[Andrew Cunningham]], 1:e Viscount Cunningham i Hyndhope
| övrigt           = High commissioner för Palestina (1945 – 48), Överste kommendant i Royal Army
}}

'''Alan Gordon Cunningham''', född [[1 maj]] [[1887]] i [[Dublin]], [[Irland]], död [[30 januari]] [[1983]] i [[Royal Tunbridge Wells|Tunbridge Wells]], [[Kent (grevskap)|Kent]], var en [[Storbritannien|brittisk]] armégeneral, mest känd för segern över de italienska styrkorna i [[Östafrika]] under [[andra världskriget]].

==Biografi==
Cunningham utbildade sig vid Cheltenham College och [[Royal Military Academy]] innan han 1906 värvades till ''Royal Artillery''. Under [[första världskriget]] tjänstgjorde han vid ''Royal Horse Artillery'' och tilldelades [[Military Cross]] 1915 och [[Distinguished Service Order]] 1918.

År 1937 blev han chef för första infanteridivisionen av Royal Artillery, vilket följdes av befordran till [[generalmajor]] 1938 och utnämning till befälhavare för [[5th Anti-Aircraft Division]].

Efter ett antal korta uppdrag i början av andra världskriget fick han som [[generallöjtnant]] befäl över de östafrikanska styrkorna i [[Kenya]]. I denna roll ledde han sina styrkor till seger över den italienska armén och erövring av [[Etiopien]] i maj 1941.

Cunningham innehade under en kort tid 1941 befälet över [[British Eighth Army]] i Nordafrika och var 1945–1948 överbefälhavare och ''high commissioner'' i [[Brittiska Palestinamandatet]]. Han var även överste kommendant för Royal Artillery fram till 1954.

== Utmärkelser ==
{{Wikidatautmärkelser}}

==Källor==
{{enwp|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Alan_Cunningham}}

=== Noter ===
<references />

=== Tryckta källor ===
* [[Bra Böckers lexikon]], 1974

==Externa länkar==
* [http://www.generals.dk/general/Cunningham/Sir_Alan_Gordon/Great_Britain.html Biographical entry for Cunningham on the Generals of WWII website]
* http://www.sant.ox.ac.uk/mec/MEChandlists/Cunningham-Papers.pdf

{{STANDARDSORTERING:Cunningham, Alan}}
[[Kategori:Födda 1887]]
[[Kategori:Avlidna 1983]]
[[Kategori:Män]]
[[Kategori:Engelska generaler]]
[[Kategori:Personer från Dublin]]
[[Kategori:Storkorset av Sankt Mikaels och Sankt Georgsorden]]
[[Kategori:Storkorset av Belgiska Kronorden]]
[[Kategori:Mottagare av Menelik II:s orden]]

title: Information

Född: 1 maj 1887 · Dublin, Irland

Död: 30 januari 1983 (95 år) · Tunbridge Wells, Kent, England

I tjänst för: Storbritannien

Försvarsgren: Brittiska armén

Grad: General

Befäl: East Africa Command · British Eighth Army · 51st (Highland) Infantry Division · 9th (Highland) Infantry Division · Krigshögskolan Camberley · Nordirland · Östra kommandot

Slag/krig: Första världskriget · Andra världskriget

Relationer: Andrew Cunningham, 1:e Viscount Cunningham i Hyndhope


text:
# 刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2
『刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2』（しげき ヴィジュアル・ショック・ヴォリューム・2）は日本のロックバンドXのビデオ。1989年に発表。

## 概要
- 全国でのライブの模様や海外での活動を収めた作品（ライブ音源とスタジオ音源の両方が使用されている）。

## 収録曲
1. VANISHING LOVE（ライブ音源）
2. XCLAMATION（スタジオ音源）
3. 紅（ライブ音源）
4. CELEBRATION（スタジオ音源）
5. ROSE OF PAIN（スタジオ音源）
6. BLUE BLOOD（スタジオ音源）
7. オルガスム（スタジオ音源）
8. X（ライブ音源）
9. ENDLESS RAIN（スタジオ音源）
10. UNFINISHED（スタジオ音源）

wikiname: jawiki

title: 刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2

in_language: ja

wikitext:
{{複数の問題
|出典の明記=2020年3月10日 (火) 04:10 (UTC)
|特筆性=2020年3月10日 (火) 04:10 (UTC)|分野=音楽
|ソートキー=音しけきひしゆあるしよつくほりゆうむ2
}}
{{Infobox Album |
| Name                  = 刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2
| Type                  = ライブビデオ
| Artist                = [[X JAPAN|X]]
| Released              = [[1989年]][[12月31日]](VHS, LD)
[[2001年]][[9月5日]](DVD)
| Recorded              =
| Genre                 = [[ロック (音楽)|ロック]]
| Length                =
| Label                 = [[Ki/oon]]
| Producer              = X
| Reviews               =
| Chart position        =
| Certification         =
| Last album            = [[BLUE BLOOD TOUR 爆発寸前GIG]]
(1989年)
| This album            = '''刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2'''
(1989年)
| Next album            = [[VISUAL SHOCK Vol. 2.5 CELEBRATION]]
(1990年)
}}

『'''刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2'''』（しげき ヴィジュアル・ショック・ヴォリューム・2）は日本のロックバンド[[X JAPAN|X]]のビデオ。1989年に発表。

==概要==
*全国でのライブの模様や海外での活動を収めた作品（ライブ音源とスタジオ音源の両方が使用されている）。

==収録曲==
#'''VANISHING LOVE（ライブ音源）'''
#'''XCLAMATION（スタジオ音源）'''
#'''[[紅 (Xの曲)|紅]]（ライブ音源）'''
#'''CELEBRATION（スタジオ音源）'''
#'''ROSE OF PAIN（スタジオ音源）'''
#'''BLUE BLOOD（スタジオ音源）'''
#'''オルガスム（スタジオ音源）'''
#'''X（ライブ音源）'''
#'''[[ENDLESS RAIN]]（スタジオ音源）'''
#'''UNFINISHED（スタジオ音源）'''

== 脚注 ==
{{脚注ヘルプ}}
{{Reflist}}

{{X JAPAN}}
{{オリコン年間ビデオ総合チャート第1位|1990年度}}
{{Music-stub}}
{{Video-soft-stub}}
{{Normdaten}}
{{デフォルトソート:しけきひしゆあるしよつくほりゆうむ2}}
[[Category:X JAPAN]]
[[Category:1989年のライブ・ビデオ]]

title: X の ライブ・ビデオ

ジャンル: ロック

レーベル: Ki/oon

プロデュース: X

title: X 映像作品 年表

BLUE BLOOD TOUR 爆発寸前GIG · (1989年): 刺激! VISUAL SHOCK Vol. 2 · (1989年) · VISUAL SHOCK Vol. 2.5 CELEBRATION · (1990年)


text:
# Mabahissaster zengi
Mabahissaster zengi is een zeester uit de familie Goniasteridae.
De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1938 gepubliceerd door Macan.

wikiname: nlwiki

title: Mabahissaster zengi

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox
| type = dier
| naam = ''Mabahissaster zengi''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Stekelhuidigen|Echinodermata]] (Stekelhuidigen)
| klasse = [[Zeesterren|Asteroidea]] (Zeesterren)
| orde = [[Valvatida]]
| familie = [[Goniasteridae]]
| geslacht = ''[[Mabahissaster]]''
| w-naam = ''Mabahissaster zengi''
| auteur = Macan
| datum = 1938
| haakjes =
| origineel =
| worms = 213266
}}

'''''Mabahissaster zengi''''' is een [[zeesterren|zeester]] uit de familie [[Goniasteridae]].

De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1938 gepubliceerd door Macan.

{{Appendix|2=
* Mah, C. (2010). ''Mabahissaster zengi'' Macan, 1938. In: Mah, C.L. (2010). World Asteroidea database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=213266.
}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}

{{DEFAULTSORT:Mabahissaster zengi}}
[[Categorie:Valvatida]]

title: Mabahissaster zengi

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Echinodermata (Stekelhuidigen)

Klasse: Asteroidea (Zeesterren)

Orde: Valvatida

Familie: Goniasteridae

Geslacht: Mabahissaster

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# 225 Генрієтта
225 Генрієтта (225 Henrietta) — астероїд зовнішнього головного поясу, відкритий 19 квітня 1882 року Йоганном Палізою у Відні.
Тіссеранів параметр щодо Юпітера — 2,989.

wikiname: ukwiki

title: 225 Генрієтта

in_language: uk

wikitext:
{{Планета
| назва               = 225 Генрієтта
| тип                 = астероїд
| центр               = Сонце
| відкривач           = [[Йоганн Паліза]]
| місце відкриття     = [[Відень]]
| дата відкриття      = [[19 квітня]] [[1882]]
| мп_назва            = 225 Henrietta
| мп_категорія        = [[Астероїд головного поясу]]
| альт_назви          = ''n/a''
| пос_орбіта          = <ref name="jpl">{{JPL мале тіло|225|2014.04.30|2013.09.12}}</ref>
| епоха               = [[23 травня]] [[2014]] (2 456 800,5 [[Юліанський день|JD]])
| апоцентр            = 4,286847824652 [[Астрономічна одиниця|а. о.]]
| перицентр           = 2,495959639697 [[Астрономічна одиниця|а. о.]]
| велика піввісь      = 3,391403732175 [[Астрономічна одиниця|а. о.]]
| ексцентриситет      = 0,264033469086
| орбітальний період  = 2281,222610720 д
| середня швидкість   = 0,157810113887 °/д
| середня аномалія    = 32,64313298879°
| нахил орбіти        = 20,86869057494°
| висх_довгота        = 197,1073699802°
| арг_перицентру      = 104,3040062465°
| розміри             = 120,49 км
| маса                =
| густина             =
| тяжіння на поверхні =
| друга швидкість     =
| період обертання    = 7,3556 год
| альбедо             = 0,0396
| температура         =
| спектр_тип          = F (Толен)
| абсолютна величина  = 8,72
| стандартна величина = 8,72
}}

'''225 Генрієтта''' (''225 Henrietta'') — астероїд [[головний пояс астероїдів|зовнішнього головного поясу]], відкритий [[19 квітня]] [[1882]] року [[Йоганн Паліза|Йоганном Палізою]] у [[Відень|Відні]].

[[Тіссеранів параметр]] щодо [[Юпітер (планета)|Юпітер]]а — 2,989.

== Примітки ==
{{примітки}}

== Див. також ==
* [[Список астероїдів (201-300)]]

== Посилання ==
{{Портал|Астрономія}}

* {{Орбіта МП|225}}

{{Навігація малих планет|224 Океана|226 Верінґія}}

{{DEFAULTSORT:Генрієтта}}
{{Сонячна система}}
[[Категорія:Астрономічні об'єкти, відкриті 1882]]
[[Категорія:Головний пояс астероїдів]]
[[Категорія:Сім'я Кібели]]

title: 225 Генрієтта

Відкривач: Йоганн Паліза

Місце відкриття: Відень

Дата відкриття: 19 квітня 1882

title: Позначення

Позначення: 225 Henrietta

Названа на честь: Henrietta

Категорія малої планети: Астероїд головного поясу

title: Орбітальні характеристики

title: Фізичні характеристики

Спектральний тип: F (Толен)


text:
# Sudety
Sudety (332.2-6) – zrębowy łańcuch górski na obszarze południowo-zachodniej Polski i północnych Czech, stosunkowo niewielki skrawek znajduje się w Niemczech; najwyższy szczyt Śnieżka – 1603 m n.p.m.. Znajdują się w Pozaalpejskiej Europie Środkowej, są najwyższą częścią Masywu Czeskiego oraz najwyższymi górami Czech. Na południowym zachodzie graniczą z Płytą Północnoczeską, Podgórzem Rudawskim i Górami Połabskimi, na północnym zachodzie z Przedgórzem Północnozachodniołużyckim (niem. Westlausitzer Hügel- und Bergland), a na wschodzie Sudety od Karpat oddziela Brama Morawska, Kotlina Ostrawska i Płaskowyż Głubczycki. Od północnego wschodu obcięte są wyraźnym uskokiem – uskokiem sudeckim brzeżnym od Przedgórza Sudeckiego. Północna granica z Niziną Śląsko-Łużycką na linii Zgorzelec – Bolesławiec – Złotoryja jest umowna. Również południowa granica na obszarze Czech i Moraw jest dość zawikłana. Sudety są hercynidami.

## Nazwa
Nazwa Sudety pochodzi z II w. n.e. Po raz pierwszy użyto jej w Grecji (astronom Klaudiusz Ptolemeusz, autor Wstępu do geografii), umieszczając na mapie Germanii Wielkiej i Sarmacji. Zachodnią część tych gór Ptolemeusz nazwał grc. τὰ Σούδητα ὄρη, Soudeta ore (Geographia, Księga 2, Chapter 10), la. Suditi montes: „Suditi montes; sub quibus est Cabrita silva, inter quos in Sarmaticos monteis est saltus Hercynius”. W czasach późniejszych używana była nazwa Góry Czeskie.
Na temat pochodzenia nazwy „Sudety” nie ma wśród naukowców jednoznacznej opinii, większość opowiada się jednak za celtyckim jej pochodzeniem. Wyraz „Sudéta” posiada rdzeń „sud” oznaczający dzika oraz przyrostek „-éta” oznaczający las. Pierwotne znaczenie mogło więc brzmieć jako las dzików lub las dzikich świń.
Niektóre opracowania podają również źródła literackie nazwy. Po raz pierwszy nazwa Sudetów pojawiła się w 150 (lub 130) roku n.e. Geograf Klaudiusz Ptolemeusz na swojej mapie Europy środkowej zaznaczył „Sudéta óre” dla określenia rejonu Rudaw Janowickich i przyległych masywów górskich. Ten sam autor w swoim dziele Geographica Hyptegensis stosował nazwę „Sudéta Montés”. Ponieważ osadnictwo celtyckie (tzw. oppida) rozwijało się tu w II i I wieku p.n.e., można przyjąć, że nazwa Sudetów przetrwała do czasów Ptolemeusza wśród mieszkańców tych terenów.
Czesi określali ten region do 1979 r. jako Sudety lub Sudecki system (cz. Sudety, Sudetská soustava), a od tamtego czasu jako Karkonosko-jesionicką subprowincję (cz. Krkonošsko-jesenická subprovincie) lub Karkonosko-jesionicki system. Nazwa „Sudety” jest również używana, choć rzadko; przy tym posiada nieco negatywne konotacje z powodów historycznych (Kraj Sudetów w latach 1918–1945). Pojęcie „System Sudecki” w czasach współczesnych pojawiło się w podziale orograficznym Czechosłowacji z 1945 r. opracowanym przez prof. Hromádko oraz w publikacjach V. Häuflera, J. Korčáka i V. Krála z 1960 r. Po 1989 r. określa się ten region jako Karkonosko-jesionicka subprowincja, Sudecka subprowincja, subprowincja Sudety albo Sudety.
Niemcy niezmiennie nazywają ten rejon Sudeten. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił łańcuch w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jego łacińską nazwę: Hercynia sylva.

## Podstawowy podział Sudetów
Sudety dzielą się na:
- najwyższe Sudety Zachodnie – najwyższy szczyt Śnieżka (cz. Sněžka, niem. Schneekoppe) 1603 m n.p.m. w Karkonoszach,
- Sudety Środkowe – najwyższy szczyt Wielka Desztna (cz. Velká Deštná, niem. Deschneyer Großkoppe) 1115 m n.p.m. w Górach Orlickich, a po polskiej stronie Orlica (cz. Vrchmezí niem. Hohe Menze) 1084 m n.p.m. również w Górach Orlickich,
- Sudety Wschodnie – najwyższy szczyt Pradziad (cz. Praděd, niem. Altvater) 1492 m n.p.m. w Jesionikach, a po polskiej stronie Śnieżnik (cz. Králický Sněžník, niem. Glatzer Schneeberg) 1426 m n.p.m. w Masywie Śnieżnika.

dodatkowo:
- Przedgórze Sudeckie przez niektórych autorów jest włączane w skład Sudetów, albo jako osobna jednostka, albo jako część Sudetów Środkowych.

Dokładniejszy podział znajduje się na końcu artykułu.

### Wysokie Sudety
Określenie Wysokie Sudety (cz. Vysoké Sudety, niem. Hochsudeten) jest używane do wspólnego opisu trzech najwyższych pasm górskich w łańcuchu Sudetów, wznoszących się ponad górną granicę lasu (Karkonosze, Wysoki Jesionik, Masyw Śnieżnika).

#### Najwyższe szczyty Sudetów
- Śnieżka – 1603 m
- Łączna Góra – 1555 m
- Studzienna Góra – 1554 m
- Wielki Szyszak – 1509 m
- Pradziad – 1491 m
- Smogornia – 1491 m
- Łabski Szczyt – 1471 m
- Vysoká hole – 1465 m
- Petrovy kameny – 1446 m
- Mały Szyszak – 1439 m
- Kocioł – 1435 m
- Śnieżnik – 1425 m

## Geologia

### Budowa mozaikowa
Geolodzy dzielą cały masyw (blok sudecki) na Sudety Zachodnie i Sudety Wschodnie. Ich granica nie pokrywa się jednak z podziałem geograficznym, lecz przebiega na obszarze Czech, na wschód od Ziemi Kłodzkiej. Różnorodne skały (magmowe, metamorficzne i osadowe) różnego wieku, od prekambru do kenozoiku, budują niewielkie jednostki tektoniczne, pooddzielane uskokami, tworzące tzw. mozaikową budowę geologiczną. Obecnie są to typowe góry zrębowe – poszczególne jednostki są pooddzielane od siebie uskokami.
Obszar Przedgórza Sudeckiego należy do bloku przedsudeckiego, a w opracowaniach geotektonicznych jest włączany w obręb Sudetów.

### Jednostki tektoniczne
W obrębie Sudetów można wyróżnić następujące jednostki geologiczne: blok karkonosko-izerski, nieckę północnosudecką, metamorfik kaczawski, nieckę śródsudecką, depresję Świebodzic, blok sowiogórski, strukturę bardzką, masyw gabrowo-diabazowy Nowej Rudy, metamorfik kłodzki, metamorfik bystrzycko-orlicki, masyw kudowski, Rów Górnej Nysy, masyw kłodzko-złotostocki, metamorfik Lądka i Śnieżnika, strefę Starego Miasta. Na obszarze Czech występują: niecka podkarkonoska, kopuła Keprnika, kopuła Desny, masyw Żulowej, masyw Jesenika, masyw Sobotina, kulm wschodniosudecki (strefa morawsko-śląska). Większa część Sudetów zbudowana jest ze skał metamorficznych, w mniejszej ilości występują skały magmowe – głębinowe i wulkaniczne oraz skały osadowe.
Przedgórze Sudeckie i część Niziny Śląskiej obejmuje blok przedsudecki. Niektóre jednostki sudeckie obcięte uskokiem sudeckim brzeżnym przechodzą na obszar bloku przedsudeckiego. Są to: metamorfik kaczawski (strefa kaczawska), blok sowiogórski, kopuła Keprnika, Kopuła Desny, masyw Żulowej, kulm wschodniosudecki. Inne jednostki bloku przedsudeckiego, to: metamorfik środkowej Odry, metamorfik Płaskich Wzgórz, masyw granitowy Strzegom-Sobótka, masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów, masyw gabrowy Ślęży, masyw serpentynitowy Sobótki, masyw serpentynitowy Szklar, masyw serpentynitowy Braszowic, masyw gabrowy Brzeźnicy, lineament Niemczy (strefa Niemczy), metamorfik Wzgórz Niemczańskich, metamorfik Doboszowic, metamorfik Wzgórz Strzelińskich.

### Rozwój
Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy hercyńskiej. Wtedy nastąpiła metamorfoza wcześniej powstałych skał osadowych i wulkanicznych oraz intruzje skał magmowych, głównie granitów. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez czynniki zewnętrzne. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane, a następnie pokryte dość grubą warstwą osadów, zarówno lądowych, jak i morskich, głównie piaskowców. Gdyby nie kolejna orogeneza – alpejska – Sudetów w sensie orograficznym by nie było. Sztywne i grube warstwy skorupy ziemskiej nie zostały jednak sfałdowane, lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały góry zrębowe, natomiast obszar bloku przedsudeckiego nie został wydźwignięty i tworzy Przedgórze Sudeckie i Nizinę Śląską. W trzeciorzędzie, w okresie od 30–18 mln lat temu i od 5,5–3,8 mln lat temu, doszło też do licznych erupcji wulkanicznych na obszarze Sudetów i bloku przedsudeckiego. Najmłodsze skały wulkaniczne (3,7–0,8 mln lat) są w Niskim Jesioniku. Wulkanizm został wywołany ryftem Ochrzy (ang. Eger rift), którego NE koniec znajduje się na Dolnym Śląsku. Ryft ten jest częścią środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej.

### Surowce mineralne
Liczne surowce mineralne: węgiel kamienny, antracyt i węgiel brunatny, surowce skalne (granity, granodioryty, sjenity, gabra, diabazy, bazalty, porfiry, melafiry, marmury, marmury dolomityczne, wapienie, piaskowce, gnejsy, łupki łyszczykowe, amfibolity, zieleńce, kruszywa naturalne), baryt, fluoryt, rudy metali (żelaza, miedzi, srebra, arsenu, cyny, kobaltu, niklu, uranu), złoto rodzime, kamienie półszlachetne itp.

## Rzeźba terenu
Uwarunkowana zróżnicowaną budową i długą przeszłością geologiczną oraz zmiennymi warunkami klimatycznymi w czasie geologicznym. Występują różne typy krajobrazów i form terenu (rozległe masywy górskie – wydłużone albo o kształcie rozrogu, góry płytowe, kopulaste wzniesienia, stożki, strome ściany skalne, urwiska, skałki, rozległe kotliny śródgórskie). Większość pasm sudeckich ma rozciągłość północny zachód – południowy wschód. Doliny rzeczne o zmiennym przebiegu, miejscami szerokie, o płaskim dnie, w innych miejscach wąskie, o stromych zboczach, przełomowe.
Przedgórze Sudeckie oddzielone od Sudetów i Pogórza Zachodniosudeckiego wyraźną krawędzią sudecką – sudeckim uskokiem brzeżnym. Jest to teren łagodnie pofalowany, z różnej wysokości pagórkami, zajęty pod uprawy rolne i z rzadka porośnięty drzewami i krzewami.

## Klimat
Klimat Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na pogórzu – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe piętra klimatyczne. W latach 1966–2007 średnia roczna temperatura powietrza w profilu pionowym Sudetów i ich przedpola wynosiła od 8,9 °C (Legnica) do 0,7 °C (Śnieżka). Pionowy gradient rocznej temperatury powietrza określony na podstawie danych z 11 stacji z obszaru Sudetów wynosi 0,56 °C/100 m.

## Wody

### Zlewiska
Rzeki Sudetów należą do zlewisk trzech mórz:
- Morza Bałtyckiego – dorzecze Odry,
- Morza Północnego – dorzecze Łaby,
- Morza Czarnego – dorzecze Dunaju.

W związku z tym przez Sudety biegnie europejski dział wód, a w Masywie Śnieżnika – na Trójmorskim Wierchu (cz. Klepáč, niem. Klappersteine) znajduje się miejsce zbiegu trzech zlewisk.

### Główne rzeki
Najważniejsze rzeki wypływające z Sudetów: Łaba, Odra i Morawa. Sudeckimi dopływami Łaby są Izera, Úpa, Metuje, Orlica (cz. Orlice). Dopływami Odry – Opava z Opavicą, Osobłoga z Prudnikiem, Nysa Kłodzka ze Ścinawką, Białą Lądecką, dwoma Bystrzycami (Dusznicką i Łomnicką) i Białą Głuchołaską, Bystrzyca, Kaczawa z Nysą Szaloną, Bóbr z Kwisą, Kamienną i Łomnicą, Nysa Łużycka. Dopływy Morawy, to Moravská Sázava, Mírovka, Třebůvka, Valová, Haná, Dyje, Krupá, Branná, Desná, Oskava.
Zmienne stany wód w ciągu roku.

### Wodospady
W miejscach stykania się skał o różnej odporności powstały wodospady. Do najbardziej znanych należą: Wodospad Kamieńczyka, Wodospad Szklarki, Wodospad Podgórnej i Wodospad Łomniczki w Karkonoszach, Wodospad Wilczki w Masywie Śnieżnika, a po stronie czeskiej wodospady Łaby, Panczavy, Mumlavski vodopad w Karkonoszach, Nyznerovske vodopady w Górach Złotych, wodospady Bile Opavy i Białej w Hrubým Jeseniku.

### Jeziora
Naturalne zbiorniki wód stojących są bardzo nieliczne, występują jedynie w Karkonoszach. Są to jeziora polodowcowe – głównie karowe i podrzędnie morenowe.
Nieliczne są sztuczne zbiorniki zaporowe. Na ziemiach polskich są to: Jezioro Witka na Witce, Jezioro Złotnickie i Jezioro Leśniańskie na Kwisie, Jezioro Bukowskie, Jezioro Modre, Jezioro Wrzeszczyńskie i Jezioro Pilchowickie na Bobrze, Zbiornik Sosnówka (gromadzi wody potoków Sośniak i Czerwonka) oraz Jezioro Bystrzyckie (Jezioro Lubachowskie) na Bystrzycy. Są to głównie zbiorniki retencyjne oraz służące do produkcji energii elektrycznej. Dla celów ochrony przeciwpowodziowej wybudowano kilka suchych zbiorników: na Kaczawie między Kaczorowem a Wojcieszowem, na Wilczce poniżej Międzygórza i na Morawce powyżej Stronia Śląskiego.

### Wody podziemne
Do zaopatrzenia ludności wykorzystuje się wody podziemne z osadów czwartorzędowych, rzadziej wody szczelinowe ze skał starszych. W wielu miejscach występują źródła mineralne o różnym składzie, rzadziej słabo termalne. Ważniejsze to: Czerniawa-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Cieplice-Zdrój, Wojcieszów, Szczawno-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Polanica-Zdrój, Gorzanów, Długopole-Zdrój, Lądek-Zdrój oraz niewykorzystane w Bolkowie i Jerzmanicach-Zdroju.

## Gleby
W Sudetach przeważają gleby górskie, brunatne i bielice. Na Przedgórzu – czarnoziemy, brunatne i płowe. W Sudetach występują głównie gleby brunatnoziemne (brunatne właściwe i wyługowane oraz w mniejszych ilościach płowe), lokalnie rędziny wykształcone na skałach wapiennych, w dość znacznym stopniu wzdłuż granicy polsko-czeskiej występują gleby inicjalne i słabo wykształcone (skaliste i kwarcowo-krzemieniowe) oraz gleby napływowe, czyli mady rzeczne wzdłuż: Nysy Łużyckiej, Nysy Kłodzkiej, Odry, Kwisy, Kaczawy oraz Bobru. Na znacznym obszarze w kotlinach Sudetów występują również lessy i utwory lessopodobne (lessopochodne).

## Flora
Występuje typowa piętrowość roślinna (regiel dolny i górny, kosodrzewina (na stanowiskach naturalnych występuje wyłącznie w najwyższych częściach Karkonoszy) i hale). Stosunkowo często występują torfowiska (Góry Izerskie, Karkonosze, Góry Stołowe, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Masyw Śnieżnika, Jesioniki). Obecnie są tu przeważnie sztuczne zbiorowiska roślinne. Duże powierzchnie zajmują monokultury świerkowe. W wielu miejscach zachowały się reliktowe dolnoreglowe lasy bukowe.
Znaczna część roślinności nie odbiega od tej z Niżu Polskiego. Im wyżej, tym więcej jest gatunków górskich i arktycznych. Najwięcej endemitów występuje w Karkonoszach.

## Fauna
Świat zwierzęcy Sudetów uległ w czasach nowożytnych dużym przeobrażeniom, głównie przez działania człowieka. Wiele gatunków, zwłaszcza dużych zostało wytępionych. W średniowiecznych kronikach widnieją zapisy o licznie występujących w Sudetach łosiach. W XVII i XVIII wieku wybito niedźwiedzie, wilki, rysie, żbiki. W XIX wieku zniknęły orły przednie. Świat zwierzęcy Sudetów jest jednak nadal bogaty, a niektóre wytępione gatunki powracają. Aktualnie występują m.in.:
ssaki: jeleniowate, łasicowate, zającowate, jeżowate, nietoperze, dzik, lis rudy, łasica pospolita, wiewiórka pospolita, borsuk europejski, kuna domowa, kuna leśna, gronostaj europejski, rzęsorek rzeczek, rzęsorek mniejszy, wydra europejska, norka europejska, tchórz zwyczajny, mysz polna, mysz zaroślowa, mysz leśna, popielica szara, orzesznica leszczynowa, kret europejski, koszatka leśna oraz introdukowany w Polsce muflon śródziemnomorski i ponownie wilk szary (Karkonosze, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Stołowe).
płazy: salamandra plamista, traszka górska, żaba trawna, żaba wodna.
gady: żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty, padalec zwyczajny, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna.
ptaki: bażant, cietrzew, głuszec, kuropatwa, słowik rdzawy, świstunka, rudzik zwyczajny, sójka zwyczajna, drozd śpiewak, orzechówka zwyczajna, pliszka górska, pliszka siwa, pliszka żółta, zięba zwyczajna, strzyżyk zwyczajny, mysikrólik zwyczajny, siwerniak, świergotek drzewny, sikorka, dzięcioł, kruk zwyczajny, puchacz zwyczajny, puszczyk zwyczajny, myszołów, krogulec zwyczajny, kania ruda, jastrząb zwyczajny oraz ponownie bielik.
owady: szerszeń europejski, trzmiel, tęcznik, paź królowej, paź żeglarz, rusałka żałobnik, biegaczowate.
pajęczaki: pająk krzyżak, tygrzyk paskowany, kolczak zbrojny.
ryby: pstrąg potokowy
mięczaki: ślinik wielki, ślinik mały, ślimak winniczek, świdrzyk śląski, świdrzyk ozdobny, różne gatunki pomrowcowatych, być może ponownie występuje perłoródka rzeczna.
Endemity:
- jętka Rhitrogena corcontica
- motyl Torula quadrifaria sudetica
- ślimak cochlodina dubiosa corcontica

## Przemysł
Silnie rozwinięty i zróżnicowany. Dominuje przemysł wydobywczy węgla brunatnego oraz surowców skalnych, energetyka, przemysł przetwórczy, hutniczy, szklarski, włókienniczy, odzieżowy oraz środków transportu i chemiczny. Dawniej górnictwo węgla kamiennego, barytu, fluorytu, uranu, miedzi, a w czasach historycznych złota, srebra, żelaza, arsenu i in. W związku z tym w wielu miejscach napotkać można czynne, a jeszcze częściej opuszczone kamieniołomy, hałdy oraz pozostałości sztolni, szybów.

## Ochrona przyrody
Sudety chronione są poprzez utworzenie w nich parków narodowych, krajobrazowych, rezerwatów oraz obszarów chronionego krajobrazu i obszarów Natura 2000.
- Parki Narodowe:
  - Karkonoski Park Narodowy – należy do sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO
  - Park Narodowy Gór Stołowych
- Parki Krajobrazowe:
  - Ślężański Park Krajobrazowy
  - Śnieżnicki Park Krajobrazowy
  - Rudawski Park Krajobrazowy
  - Park Krajobrazowy Góry Opawskie
  - Park Krajobrazowy Chełmy
  - Park Krajobrazowy Doliny Bobru
  - Park Krajobrazowy Gór Sowich
  - Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich
  - Książański Park Krajobrazowy

## Turystyka
Baza turystyczna została znacznie zdewastowana po 1945 roku. Z działających w Rzeszy Niemieckiej kilkuset schronisk pozostało do dzisiaj około 15%. Ze względu na korzystne walory przyrodnicze i historii kulturowej baza turystyczna jest ponownie rozwijana. Główne regiony: Karkonosze, ziemia kłodzka, Wysoki Jesionik. W tych trzech rejonach koncentruje się większość bazy noclegowej, są też głównymi centrami sportów zimowych. Pojedyncze schroniska, wyciągi narciarskie, a po czeskiej stronie liczne wieże widokowe rozrzucone są również w innych pasmach. Sieć szlaków turystycznych jest dobrze rozwinięta, najwięcej szlaków jest w trzech ww. rejonach. W XXI wieku powstało sporo szlaków rowerowych oraz nieliczne trasy do narciarstwa biegowego.
Jedną z dużych atrakcji turystycznych są sztolnie kompleksu Riese. Licznie odwiedzane są także Góry Stołowe oraz Jaskinia Niedźwiedzia. Inne turystyczne miejsca to m.in. Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju, Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda, Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku, Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu, Opactwo Cystersów w Krzeszowie, Sokołowsko, Świątynia Wang, Wambierzyce.
Miłośnikom dawnych fortyfikacji region ten kojarzy się przede wszystkim z późnośredniowiecznymi zamkami, spośród których do najbardziej znanych należą Bolków, Bolczów, Niesytno, Chojnik, Grodno w Zagórzu Śląskim i największy z nich zamek Książ, oraz z osiemnastowiecznymi pruskimi twierdzami fryderycjańskimi (m.in. Kłodzko, Srebrna Góra, Nysa oraz Świdnica i Paczków). Znacznie mniej popularne, jednak równie istotne są starsze od tych obiektów pradziejowe i wczesnośredniowieczne grodziska plemienne. W polskiej części Sudetów zachowało się ich blisko trzysta.
Turystów przyciąga także Park Kulturowy Kotliny Jeleniogórskiej.

## Podział Sudetów (łącznie z przedgórzem)
- Przedgórze Sudeckie (cz. Krkonošsko-jesenické podhůří, Sudetské podhůří) (332.1)
  - Wzgórza Strzegomskie (niem. Striegauer Berge) (332.11)
  - Równina Świdnicka (332.12)
  - Masyw Ślęży (niem. Zobtengebirge) (332.13)
  - Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie (332.14)
  - Obniżenie Podsudeckie (332.15)
  - Obniżenie Otmuchowskie (cz. Vidnavská nížina, niem. Weidenauer Tiefland) (332.16)
  - Przedgórze Paczkowskie (cz. Žulovská pahorkatina, niem. Weidenauer Hügelland) (332.17)
- Pogórze Zachodniosudeckie (332.2)
  - Pogórze Zachodniołużyckie (niem. Westlausitzer Vorberge, w Niemczech)
  - Płaskowyż Budziszyński (niem. Lausitzer Gefilde, w Niemczech)
  - Pogórze Wschodniołużyckie (niem. Ostlausitzer Vorberge, w Niemczech)
  - Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie (cz. Žitavská pánev, niem. Östliche Oberlausitz) (332.25)
  - Pogórze Izerskie (cz. Frýdlantská pahorkatina, niem. Isergebirgs-Vorland) (332.26)
  - Pogórze Kaczawskie (cz. Kačavské podhůří, niem. Bober-Katzbach-Vorgebirge) (332.27)
  - Pogórze Wałbrzyskie (niem. Waldenburger Bergland) (332.28)
- Sudety Zachodnie (cz. Krkonošská oblast, Západní Sudety, Západosudetská oblast) (332.3)
  - Góry Łużyckie (Góry Żytawskie, niem. Lausitzer Gebirge, Zittauer Gebirge, cz. Lužické hory, na pograniczu czesko-niemieckim)
  - Grzbiet Jesztedzki (cz. Ještědsko-kozákovský hřbet, niem. Jeschken-Kosakow-Kamm, w Czechach)
  - Kotlina Liberecka (cz. Liberecká kotlina, Žitavská pánev, w Czechach)
  - Góry Izerskie (cz. Jizerské hory, niem. Isergebirge) (332.34)
  - Góry Kaczawskie (cz. Kačavské hory, niem. Bober-Katzbach-Gebirge) (332.35)
  - Kotlina Jeleniogórska (niem. Hirschberger Kessel) (332.36)
  - Karkonosze (cz. Krkonoše, niem. Riesengebirge) (332.37)
  - Rudawy Janowickie (niem. Landeshuter Kamm) (332.38)
  - Podgórze Karkonoskie (cz. Krkonošské podhůří, niem. Riesengebirgs-Vorland, w Czechach) (332.39)
- Sudety Środkowe (cz. Orlická oblast, Střední Sudety, Středosudetská oblast) (332.4)
  - Brama Lubawska (niem. Liebauer Tor) (332.41)
  - Góry Wałbrzyskie (niem. Waldenburger Bergland) (332.42)
  - Góry Kamienne (cz. Vraní hory, Javoří hory – części Gór Kamiennych, niem. Waldenburger Bergland) (332.43)
  - Góry Sowie (niem. Eulengebirge) (332.44)
  - Góry Bardzkie (niem. Warthagebirge) (332.45)
  - Obniżenie Nowej Rudy (niem. Neuroder Senke) (332.46)
  - Obniżenie Ścinawki (niem. Steinetal) (332.47)
  - Góry Stołowe (cz. Broumovská vrchovina, niem. Heuscheuergebirge) (332.48)
  - Pogórze Orlickie (cz. Podorlická pahorkatina) (332.51)
  - Góry Orlickie (cz. Orlické hory, niem. Adlergebirge) (332.52)
  - Góry Bystrzyckie (cz. Bystřické hory, niem. Habelschwerdter Gebirge) (332.53)
  - Kotlina Kłodzka (332.54) (cz. Kladská kotlina, niem. Glatzer Kessel)
- Sudety Wschodnie (cz. Jesenická oblast, Východní Sudety, Východosudetská oblast) (332.6)
  - Góry Złote (332.61) (cz. Rychlebské hory, niem. Reichensteine Gebirge)
    - Góry Bialskie (wchodzące w skład jednostki 332.61 Góry Złote) (cze. Bělské vrchy, niem. Bielengebirge)

  - Masyw Śnieżnika (332.62) (cz. Králický Sněžník, niem. Schneegebirge)
  - Góry Opawskie (332.63) (cz. Zlatohorská vrchovina, niem. Oppagebirge)
  - Wysoki Jesionik (cz. Hrubý Jeseník, w Czechach, niem. Altvatergebirge albo Hohes Gesenke)
  - Niski Jesionik (cz. Nízký Jeseník, w Czechach, niem. Gesenke albo Niederes Gesenke; jego częścią są Góry Odrzańskie (cz. Oderské vrchy), traktowane czasami jako odrębny mezoregion).

wikiname: plwiki

title: Sudety

in_language: pl

wikitext:
{{inne znaczenia}}
{{Pasmo górskie infobox
 |nazwa                = Sudety
 |inne nazwy           = Sudetes, Sudeten, Sudetská subprovincie
 |grafika              = Wzgorza wlodzickie1.jpg
 |opis grafiki         = [[Sudety Środkowe]]: [[Wzgórza Włodzickie]], [[Góry Bardzkie]], [[Góry Sowie]]
 |kontynent            = [[Europa]]
 |państwo              = [[Polska]]
[[Czechy]]
[[Niemcy]]
 |najwyższy szczyt     = [[Śnieżka]] (1603 m n.p.m.)
 |długość              = 300 km
 |powierzchnia         =
 |jednostka dominująca =
 |sąsiednie pasma      =
 |mapa                 = Sudety relief.png
 |opis mapy            =
 |kod mapy             = Europa
 |współrzędne          =
 |commons              = Category:Sudetes
 |wikisłownik          = Sudety
}}
[[Plik:Śnieżka z zachodu.jpg|thumb|[[Śnieżka]] – najwyższy szczyt Sudetów]]
[[Plik:Widok z Zygmuntowki.jpg|thumb|Widok z [[Schronisko PTTK „Zygmuntówka” na Przełęczy Jugowskiej|Zygmuntówki]]]]
[[Plik:SzczeliniecWielki.jpg|thumb|„Piekło” na [[Szczeliniec Wielki|Szczelińcu Wielkim]] w [[Góry Stołowe|Górach Stołowych]]]]
[[Plik:Trojmezí CZ-PL-DE.jpg|thumb|[[Trójstyk]] granic Niemiec, Czech i Polski w [[Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie|Kotlinie Żytawskiej]]]]
'''Sudety''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski|332.2-6]]) – zrębowy [[łańcuch górski]] na obszarze południowo-zachodniej [[Polska|Polski]] i [[Strony świata|północnych]] [[Czechy|Czech]], stosunkowo niewielki skrawek znajduje się w [[Niemcy|Niemczech]]; najwyższy szczyt [[Śnieżka]] – 1603 m [[n.p.m.]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://archive.is/ON1wQ | tytuł = Nowa, oficjalna wysokość Śnieżki | nazwisko = Brygier | imię = Waldemar | data = 2014-02-25 | opublikowany = naszesudety.pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://archive.is/BZmka | tytuł = Śnieżka już nie mierzy 1602 metry! | nazwisko = Brygier | imię = Waldemar | data = 2014-02-11 | opublikowany = naszesudety.pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>. Znajdują się w [[Pozaalpejska Europa Środkowa|Pozaalpejskiej Europie Środkowej]], są najwyższą częścią [[Masyw Czeski|Masywu Czeskiego]] oraz najwyższymi górami Czech. Na południowym zachodzie graniczą z [[Płyta Północnoczeska|Płytą Północnoczeską]], [[Podgórze Rudawskie|Podgórzem Rudawskim]] i [[Góry Połabskie|Górami Połabskimi]], na północnym zachodzie z Przedgórzem Północnozachodniołużyckim ({{w języku|de|Westlausitzer Hügel- und Bergland}}), a na wschodzie Sudety od [[Karpaty|Karpat]] oddziela [[Brama Morawska]], [[Kotlina Ostrawska]] i [[Płaskowyż Głubczycki]]. Od północnego wschodu obcięte są wyraźnym uskokiem – [[Sudecki uskok brzeżny|uskokiem sudeckim brzeżnym]] od [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórza Sudeckiego]]. Północna granica z [[Nizina Śląsko-Łużycka|Niziną Śląsko-Łużycką]] na linii [[Zgorzelec]] – [[Bolesławiec]] – [[Złotoryja]] jest umowna. Również południowa granica na obszarze [[Czechy (kraina)|Czech]] i [[Morawy|Moraw]] jest dość zawikłana. Sudety są [[Hercynidy|hercynidami]].

== Nazwa ==
Nazwa Sudety pochodzi z [[II wiek|II]] w. n.e. Po raz pierwszy użyto jej w Grecji ([[astronom]] [[Klaudiusz Ptolemeusz]], autor ''[[Geografia (Ptolemeusz)|Wstępu do geografii]]''), umieszczając na [[Mapa|mapie]] [[Germania Wielka|Germanii Wielkiej]] i [[Sarmaci|Sarmacji]]. Zachodnią część tych gór [[Klaudiusz Ptolemeusz|Ptolemeusz]] nazwał [[Język starogrecki|grc.]] τὰ Σούδητα ὄρη<ref>[[s:ru:РСКД/Sudeta]]; [https://books.google.com.ua/books?id=vVqtU9CTq4kC&pg=PA6-IA4&lpg=PA6-IA4&dq=%CE%A3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B7%CF%84%CE%B1&source=bl&ots=fnJqWr4-RS&sig=ACfU3U1YRgDNu4JGHF0QtaxBwGreKtF72A&hl=uk&sa=X&ved=2ahUKEwiemuKE48jhAhVrxIsKHSTqCVYQ6AEwC3oECAYQAQ#v=onepage&q=%CE%A3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B7%CF%84%CE%B1&f=false “Claudii Ptolemaei Pelusiotae” Germania]: e codice mspto Graeco antiquissimo ...</ref>, ''Soudeta ore'' ([[Geografia (Ptolemeusz)|Geographia]], Księga 2, Chapter 10), [[Łacina|la.]] ''Suditi montes'': „Suditi montes; sub quibus est Cabrita silva, inter quos in [[Karpaty|Sarmaticos monteis]] est [[Las Hercyński|saltus Hercynius]]”. W czasach późniejszych używana była nazwa ''Góry Czeskie''<ref>[http://terazsudety.pl/informacje-ogolne/ Sudety]</ref>.

Na temat pochodzenia nazwy „Sudety”<ref>''O nazwie Sudety'', „Kartki Kasieńki. Gazeta turystyczna Gór Orlickich”, lato 2007, wyd. Dobrovolný svazek obcí Region Orlické hory w Deštném.</ref> nie ma wśród naukowców jednoznacznej opinii, większość opowiada się jednak za [[Celtowie|celtyckim]] jej pochodzeniem. Wyraz „Sudéta” posiada [[Rdzeń (językoznawstwo)|rdzeń]] „sud” oznaczający [[Dzik euroazjatycki|dzika]] oraz [[przyrostek]] „-éta” oznaczający [[las]]. Pierwotne znaczenie mogło więc brzmieć jako ''las dzików'' lub ''las dzikich świń''.

Niektóre opracowania podają również źródła literackie nazwy. Po raz pierwszy nazwa Sudetów pojawiła się w 150 (lub 130) roku n.e. Geograf [[Klaudiusz Ptolemeusz]] na swojej mapie [[Europa|Europy]] środkowej zaznaczył „Sudéta óre” dla określenia rejonu [[Rudawy Janowickie|Rudaw Janowickich]] i przyległych masywów górskich. Ten sam autor w swoim dziele ''Geographica Hyptegensis'' stosował nazwę „Sudéta Montés”. Ponieważ [[osadnictwo]] celtyckie (tzw. [[Celtowie|oppida]]) rozwijało się tu w [[II wiek p.n.e.|II]] i [[I wiek p.n.e.|I wieku p.n.e.]], można przyjąć, że nazwa Sudetów przetrwała do czasów Ptolemeusza wśród mieszkańców tych terenów.

[[Czechy|Czesi]] określali ten region do 1979 r. jako ''Sudety'' lub ''Sudecki system'' (cz. ''Sudety'', ''Sudetská soustava''<ref>Jan Hromádka: Orografické třídění Československé republiky. Sborník Československé společnosti zeměpisné, svazek LXI, ročník 1956, Nakladatelství Československé akademie věd, Praha, 1956.</ref><ref>Vlastislav Häufler, Jaromír Korčák, Václav Král (1960): Zeměpis Československa. Praha, Nakladatelství Československé akademie věd, 667 s.</ref><ref>Tadeáš Czudek et al.: Geomorfologické členění ČSR = Geomorphological division of the Czech Socialist Republic. Geografický ústav ČSAV, Brno, 1972, 137 s.</ref>), a od tamtego czasu jako ''Karkonosko-jesionicką subprowincję'' (cz. ''Krkonošsko-jesenická subprovincie''<ref>Břetislav Balatka, Jaroslav Sládek (1980): Členění reliéfu ČSSR. Lidé a Země, č. 2, roč. 29, s. 70–74.</ref><ref>Richard Čapek, Daniela Lacková: Reliéf Československa, Geografický popis na základě geomorfologického členění z r. 1979, I. – IV. část, in: Přírodní vědy ve škole, č. 1–4, roč. XXXV, 1983/84.</ref><ref>Jaromír Demek et al.: Hory a nížiny: Zeměpisný lexikon ČSR. Academia, Praha, 1987, 584 s.</ref>) lub ''Karkonosko-jesionicki system''. Nazwa „Sudety” jest również używana, choć rzadko; przy tym posiada nieco negatywne konotacje z powodów historycznych ([[Kraj Sudetów]] w latach 1918–1945). Pojęcie „System Sudecki” w czasach współczesnych pojawiło się w podziale orograficznym [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] z 1945 r. opracowanym przez prof. Hromádko oraz w publikacjach V. Häuflera, J. Korčáka i V. Krála z 1960 r. Po 1989 r. określa się ten region jako ''Karkonosko-jesionicka subprowincja'', ''Sudecka subprowincja'', ''subprowincja Sudety'' albo ''Sudety''<ref>Václav Král (1992): Rehabilitujme název Sudety, Geografické rozhledy, r. 2, č. 4 / 1992–93, s. 105.</ref>.

[[Niemcy]] niezmiennie nazywają ten rejon ''Sudeten''. W roku 1613 śląski regionalista i historyk [[Mikołaj Henel]] z [[Prudnik]]a wymienił łańcuch w swoim dziele o geografii Śląska pt. ''Silesiographia'' podając jego łacińską nazwę: ''Hercynia sylva''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Haberland |imię = Detlef |tytuł = Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld |url = https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/publication/31994/edition/37152 |inni = Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka |rok = 2011 |wydawca = Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu |miejsce = Wrocław |isbn = 978-83-910595-2-4 |strony = 177}}</ref>.

== Podstawowy podział Sudetów ==
Sudety dzielą się na:
* najwyższe [[Sudety Zachodnie]] – najwyższy szczyt [[Śnieżka]] (cz. ''Sněžka'', niem. ''Schneekoppe'') 1603 m n.p.m. w [[Karkonosze|Karkonoszach]],
* [[Sudety Środkowe]] – najwyższy szczyt [[Wielka Desztna]] (cz. ''Velká Deštná'', niem. ''Deschneyer Großkoppe'') 1115 m n.p.m. w [[Góry Orlickie|Górach Orlickich]], a po polskiej stronie [[Orlica (szczyt)|Orlica]] (cz. ''Vrchmezí'' niem. ''Hohe Menze'') 1084 m n.p.m. również w Górach Orlickich,
* [[Sudety Wschodnie]] – najwyższy szczyt [[Pradziad]] (cz. ''Praděd'', niem. ''Altvater'') 1492 m n.p.m. w [[Jesioniki|Jesionikach]], a po polskiej stronie [[Śnieżnik (góra)|Śnieżnik]] (cz. ''Králický Sněžník'', niem. ''Glatzer Schneeberg'') 1426 m n.p.m. w [[Masyw Śnieżnika|Masywie Śnieżnika]].

dodatkowo:
* [[Przedgórze Sudeckie]] przez niektórych autorów jest włączane w skład Sudetów, albo jako osobna jednostka, albo jako część Sudetów Środkowych.

Dokładniejszy podział znajduje się na końcu artykułu.

=== Wysokie Sudety ===
[[Plik:Praded v zime.jpg|thumb|[[Pradziad]]]]
[[Plik:2017 Masyw Śnieżnika, Sudety.jpg|thumb|[[Masyw Śnieżnika]]]]
Określenie '''Wysokie Sudety''' (cz. ''Vysoké Sudety'', niem. ''Hochsudeten'') jest używane do wspólnego opisu trzech najwyższych pasm górskich w łańcuchu Sudetów, wznoszących się ponad [[Górna granica lasu|górną granicę lasu]] ([[Karkonosze]], [[Wysoki Jesionik]], [[Masyw Śnieżnika]]).

==== Najwyższe szczyty Sudetów ====
* [[Śnieżka]] – 1603 m
* [[Luční hora|Łączna Góra]] – 1555 m
* [[Studniční hora|Studzienna Góra]] – 1554 m
* [[Wielki Szyszak]] – 1509 m
* [[Pradziad]] – 1491 m
* [[Smogornia]] – 1491 m
* [[Łabski Szczyt]] – 1471 m
* [[Vysoká hole]] – 1465 m
* [[Petrovy kameny]] – 1446 m
* [[Mały Szyszak]] – 1439 m
* [[Kotel (Karkonosze)|Kocioł]] – 1435 m
* [[Śnieżnik (góra)|Śnieżnik]] – 1425 m

== Geologia ==
=== Budowa mozaikowa ===
Geolodzy dzielą cały masyw ([[blok sudecki]]) na [[Sudety Zachodnie (geologia)|Sudety Zachodnie]] i [[Sudety Wschodnie (geologia)|Sudety Wschodnie]]. Ich granica nie pokrywa się jednak z podziałem geograficznym, lecz przebiega na obszarze Czech, na wschód od [[Ziemia kłodzka|Ziemi Kłodzkiej]]. Różnorodne skały ([[Skały magmowe|magmowe]], [[Skały metamorficzne|metamorficzne]] i [[Skały osadowe|osadowe]]) różnego wieku, od [[prekambr]]u do [[kenozoik]]u, budują niewielkie jednostki tektoniczne, pooddzielane [[uskok]]ami, tworzące tzw. mozaikową budowę geologiczną. Obecnie są to typowe [[góry zrębowe]] – poszczególne jednostki są pooddzielane od siebie [[uskok]]ami.

Obszar [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórza Sudeckiego]] należy do [[Blok przedsudecki|bloku przedsudeckiego]], a w opracowaniach geotektonicznych jest włączany w obręb Sudetów.

=== Jednostki tektoniczne ===
W obrębie Sudetów można wyróżnić następujące jednostki geologiczne: [[blok karkonosko-izerski]], [[Niecka północnosudecka|nieckę północnosudecką]], [[metamorfik kaczawski]], [[Niecka śródsudecka|nieckę śródsudecką]], [[Depresja Świebodzic|depresję Świebodzic]], [[blok sowiogórski]], [[Struktura bardzka|strukturę bardzką]], [[masyw gabrowo-diabazowy Nowej Rudy]], [[metamorfik kłodzki]], [[metamorfik bystrzycko-orlicki]], [[masyw kudowski]], [[Rów Górnej Nysy]], [[masyw kłodzko-złotostocki]], [[metamorfik Lądka i Śnieżnika]], [[Strefa Starego Miasta|strefę Starego Miasta]]. Na obszarze Czech występują: [[niecka podkarkonoska]], [[kopuła Keprnika]], [[kopuła Desny]], [[masyw Żulowej]], [[masyw Jesenika]], [[masyw Sobotina]], [[kulm wschodniosudecki]] ([[strefa morawsko-śląska]]). Większa część Sudetów zbudowana jest ze [[Skały metamorficzne|skał metamorficznych]], w mniejszej ilości występują [[skały magmowe]] – [[Skały głębinowe|głębinowe]] i [[skały efuzywne|wulkaniczne]] oraz [[skały osadowe]].

Przedgórze Sudeckie i część [[Nizina Śląska|Niziny Śląskiej]] obejmuje [[blok przedsudecki]]. Niektóre jednostki sudeckie obcięte [[Sudecki uskok brzeżny|uskokiem sudeckim brzeżnym]] przechodzą na obszar bloku przedsudeckiego. Są to: metamorfik kaczawski (strefa kaczawska), blok sowiogórski, kopuła Keprnika, Kopuła Desny, masyw Żulowej, kulm wschodniosudecki. Inne jednostki bloku przedsudeckiego, to: [[metamorfik środkowej Odry]], [[metamorfik Płaskich Wzgórz]], [[masyw granitowy Strzegom-Sobótka]], [[masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów]], [[masyw gabrowy Ślęży]], [[masyw serpentynitowy Sobótki]], [[masyw serpentynitowy Szklar]], [[masyw serpentynitowy Braszowic]], [[masyw gabrowy Brzeźnicy]], [[lineament Niemczy]] (''strefa Niemczy''), [[metamorfik Wzgórz Niemczańskich]], [[metamorfik Doboszowic]], [[metamorfik Wzgórz Strzelińskich]].

=== Rozwój ===
Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy [[Orogeneza hercyńska|hercyńskiej]]. Wtedy nastąpiła [[Metamorfizm|metamorfoza]] wcześniej powstałych skał [[Skały osadowe|osadowych]] i [[skały efuzywne|wulkanicznych]] oraz [[Intruzja|intruzje]] [[Skały magmowe|skał magmowych]], głównie [[granit]]ów. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez [[Erozja|czynniki zewnętrzne]]. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane, a następnie pokryte dość grubą warstwą osadów, zarówno lądowych, jak i morskich, głównie [[Piaskowiec|piaskowców]]. Gdyby nie kolejna orogeneza – [[Orogeneza alpejska|alpejska]] – Sudetów w sensie orograficznym by nie było. Sztywne i grube warstwy [[Skorupa ziemska|skorupy ziemskiej]] nie zostały jednak [[Orogeneza|sfałdowane]], lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały [[góry zrębowe]], natomiast obszar bloku przedsudeckiego nie został wydźwignięty i tworzy Przedgórze Sudeckie i Nizinę Śląską. W [[trzeciorzęd]]zie, w okresie od 30–18 mln lat temu i od 5,5–3,8 mln lat temu, doszło też do licznych erupcji [[wulkan]]icznych na obszarze Sudetów i bloku przedsudeckiego. Najmłodsze skały wulkaniczne (3,7–0,8 mln lat) są w Niskim Jesioniku. Wulkanizm został wywołany [[Ryft Ochrzy|ryftem Ochrzy]] (ang. ''Eger rift''), którego NE koniec znajduje się na Dolnym Śląsku<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.ptgeol.pl/files/037-043_PTG_Puziewicz.et.al_2011.pdf | tytuł = Górny płaszcz ziemi pod SW Polską: źródło kenozoicznego wulkanizmu alkalicznego | opublikowany = ptgeol.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20160509165307/http://www.ptgeol.pl/files/037-043_PTG_Puziewicz.et.al_2011.pdf | zarchiwizowano = 2016-05-09}} Jacek Puziewicz, Magdalena Matusiak-Małek, Theodoros Ntaflos, Michel Grégoire.</ref>. Ryft ten jest częścią [[Środkowoeuropejska prowincja bazaltowa|środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej]].

=== Surowce mineralne ===
Liczne surowce mineralne: [[węgiel kamienny]], [[Antracyt (węgiel)|antracyt]] i [[węgiel brunatny]], surowce skalne ([[granit]]y, [[granodioryt]]y, [[sjenit]]y, [[Gabro|gabra]], [[diabaz]]y, [[bazalt]]y, [[porfir]]y, [[melafir]]y, [[marmur]]y, [[Dolomit (skała)|marmury dolomityczne]], [[Wapień|wapienie]], [[Piaskowiec|piaskowce]], [[gnejs]]y, [[łupek łyszczykowy|łupki łyszczykowe]], [[amfibolit]]y, [[zieleńce]], [[Kruszywo|kruszywa naturalne]]), [[baryt]], [[fluoryt]], [[Ruda|rudy metali]] ([[żelazo|żelaza]], [[Miedź|miedzi]], [[Srebro|srebra]], [[arsen]]u, [[Cyna|cyny]], [[kobalt]]u, [[Nikiel|niklu]], [[Uran (pierwiastek)|uranu]]), [[Złoto|złoto rodzime]], [[Kamienie szlachetne|kamienie półszlachetne]] itp.

== Rzeźba terenu ==
Uwarunkowana zróżnicowaną budową i długą przeszłością geologiczną oraz zmiennymi warunkami klimatycznymi w czasie geologicznym. Występują różne typy krajobrazów i form terenu (rozległe masywy górskie – wydłużone albo o kształcie rozrogu, góry płytowe, kopulaste wzniesienia, stożki, strome ściany skalne, urwiska, [[Skałka (geomorfologia)|skałki]], rozległe kotliny śródgórskie). Większość pasm sudeckich ma rozciągłość północny zachód – południowy wschód. Doliny rzeczne o zmiennym przebiegu, miejscami szerokie, o płaskim dnie, w innych miejscach wąskie, o stromych zboczach, przełomowe.

[[Przedgórze Sudeckie]] oddzielone od Sudetów i [[Pogórze Zachodniosudeckie|Pogórza Zachodniosudeckiego]] wyraźną krawędzią sudecką – [[Sudecki uskok brzeżny|sudeckim uskokiem brzeżnym]]. Jest to teren łagodnie pofalowany, z różnej wysokości pagórkami, zajęty pod uprawy rolne i z rzadka porośnięty drzewami i krzewami.

== Klimat ==
[[Klimat]] Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na [[Pogórze|pogórzu]] – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe [[piętra klimatyczne]]. W latach 1966–2007 średnia roczna temperatura powietrza w profilu pionowym Sudetów i ich przedpola wynosiła od 8,9 °C (Legnica) do 0,7 °C (Śnieżka). Pionowy gradient rocznej temperatury powietrza określony na podstawie danych z 11 stacji z obszaru Sudetów wynosi 0,56 °C/100 m.

== Wody ==
=== Zlewiska ===
[[Rzeka|Rzeki]] Sudetów należą do [[Zlewisko|zlewisk]] trzech mórz:
* [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]] – [[dorzecze]] [[Odra|Odry]],
* [[Morze Północne|Morza Północnego]] – dorzecze [[Łaba|Łaby]],
* [[Morze Czarne|Morza Czarnego]] – dorzecze [[Dunaj]]u.

W związku z tym przez Sudety biegnie europejski [[dział wód]], a w [[Masyw Śnieżnika|Masywie Śnieżnika]] – na [[Trójmorski Wierch|Trójmorskim Wierchu]] (cz. ''Klepáč'', niem. ''Klappersteine'') znajduje się miejsce zbiegu trzech zlewisk.

=== Główne rzeki ===
Najważniejsze rzeki wypływające z Sudetów: [[Łaba]], [[Odra]] i [[Morawa (lewy dopływ Dunaju)|Morawa]]. Sudeckimi dopływami Łaby są [[Izera]], ''[[Úpa]]'', ''[[Metuje]]'', [[Orlica (rzeka)|Orlica]] (cz. ''Orlice''). Dopływami Odry – ''[[Opawa (dopływ Odry)|Opava]]'' z ''[[Opavica|Opavicą]]'', [[Osobłoga]] z [[Prudnik (rzeka)|Prudnikiem]], [[Nysa Kłodzka]] ze [[Ścinawka (dopływ Nysy Kłodzkiej)|Ścinawką]], [[Biała Lądecka|Białą Lądecką]], dwoma Bystrzycami ([[Bystrzyca Dusznicka|Dusznicką]] i [[Bystrzyca (dopływ Nysy Kłodzkiej)|Łomnicką]]) i [[Biała Głuchołaska|Białą Głuchołaską]], [[Bystrzyca (dopływ Odry)|Bystrzyca]], [[Kaczawa]] z [[Nysa Szalona|Nysą Szaloną]], [[Bóbr (dopływ Odry)|Bóbr]] z [[Kwisa|Kwisą]], [[Kamienna (dopływ Bobru)|Kamienną]] i [[Łomnica (dopływ Bobru)|Łomnicą]], [[Nysa Łużycka]]. Dopływy Morawy, to ''[[Moravská Sázava]]'', ''[[Mírovka]]'', ''[[Třebůvka]]'', ''[[Valová]]'', ''[[Haná (rzeka)|Haná]]'', ''[[Dyje (rzeka)|Dyje]]'', ''[[Krupá (rzeka)|Krupá]]'', ''[[Branná (dopływ Moravy)|Branná]]'', ''[[Desná (dopływ Moravy)|Desná]]'', ''[[Oskava (rzeka)|Oskava]]''.

Zmienne [[Stan wód|stany wód]] w ciągu roku.

=== Wodospady ===
[[Plik:Wodospad Kamieńczyka-zima.jpg|thumb|left|200px|[[Wodospad Kamieńczyka]]]]
W miejscach stykania się skał o różnej odporności powstały wodospady. Do najbardziej znanych należą: [[Wodospad Kamieńczyka]], [[Wodospad Szklarki]], [[Wodospad Podgórnej]] i [[Wodospad Łomniczki]] w Karkonoszach, [[Wodospad Wilczki]] w Masywie Śnieżnika, a po stronie czeskiej wodospady Łaby, Panczavy, ''[[Mumlavski vodopad]]'' w Karkonoszach, ''[[Nyznerovske vodopady]]'' w Górach Złotych, wodospady ''[[Bila Opava|Bile Opavy]]'' i ''[[Bělá pod Pradědem|Białej]]'' w ''Hrubým Jeseniku''.

=== Jeziora ===
[[Plik:Zalew w Starej Morawie z Suszycy.jpg|thumb|[[Zalew w Starej Morawie]]]]
Naturalne zbiorniki wód stojących są bardzo nieliczne, występują jedynie w Karkonoszach. Są to [[Jezioro polodowcowe|jeziora polodowcowe]] – głównie [[Jezioro karowe|karowe]] i podrzędnie [[Jezioro morenowe|morenowe]].

Nieliczne są sztuczne [[Zbiornik retencyjny|zbiorniki zaporowe]]. Na ziemiach polskich są to: [[Niedów (zbiornik wodny)|Jezioro Witka]] na [[Witka|Witce]], [[Jezioro Złotnickie]] i [[Jezioro Leśniańskie]] na [[Kwisa|Kwisie]], [[Jezioro Bukowskie (Lubawka)|Jezioro Bukowskie]], [[Jezioro Modre (Dolina Bobru)|Jezioro Modre]], [[Jezioro Wrzeszczyńskie]] i [[Jezioro Pilchowickie]] na [[Bóbr (dopływ Odry)|Bobrze]], [[Sosnówka (zbiornik)|Zbiornik Sosnówka]] (gromadzi wody potoków [[Sośniak (potok)|Sośniak]] i [[Czerwonka (potok)|Czerwonka]]) oraz [[Jezioro Bystrzyckie]] (Jezioro Lubachowskie) na [[Bystrzyca (dopływ Odry)|Bystrzycy]]. Są to głównie zbiorniki retencyjne oraz służące do produkcji energii elektrycznej. Dla celów ochrony przeciwpowodziowej wybudowano kilka suchych zbiorników: na Kaczawie między [[Kaczorów (województwo dolnośląskie)|Kaczorowem]] a [[Wojcieszów|Wojcieszowem]], na [[Wilczka|Wilczce]] poniżej [[Międzygórze (województwo dolnośląskie)|Międzygórza]] i na [[Morawka (dopływ Białej Lądeckiej)|Morawce]] powyżej [[Stronie Śląskie|Stronia Śląskiego]].

=== Wody podziemne ===
Do zaopatrzenia ludności wykorzystuje się wody podziemne z osadów [[czwartorzęd]]owych, rzadziej wody szczelinowe ze skał starszych. W wielu miejscach występują [[źródło|źródła]] [[Woda mineralna|mineralne]] o różnym składzie, rzadziej słabo [[Wody termalne|termalne]]. Ważniejsze to: [[Czerniawa-Zdrój]], [[Świeradów-Zdrój]], [[Cieplice Śląskie-Zdrój|Cieplice-Zdrój]], [[Wojcieszów]], [[Szczawno-Zdrój]], [[Jedlina-Zdrój]], [[Kudowa-Zdrój]], [[Duszniki-Zdrój]], [[Polanica-Zdrój]], [[Gorzanów]], [[Długopole-Zdrój]], [[Lądek-Zdrój]] oraz niewykorzystane w [[Bolków|Bolkowie]] i [[Jerzmanice-Zdrój|Jerzmanicach-Zdroju]].

== Gleby ==
W Sudetach przeważają [[Gleba|gleby]] górskie, [[Gleby brunatnoziemne|brunatne]] i [[Bielica|bielice]]. Na [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórzu]] – [[czarnoziemy]], brunatne i [[Gleby płowe|płowe]]. W Sudetach występują głównie gleby brunatnoziemne ([[Gleby brunatne właściwe|brunatne właściwe]] i wyługowane oraz w mniejszych ilościach płowe), lokalnie [[Rędzina|rędziny]] wykształcone na skałach wapiennych, w dość znacznym stopniu wzdłuż granicy polsko-czeskiej występują [[Gleba inicjalna|gleby inicjalne]] i słabo wykształcone (skaliste i kwarcowo-krzemieniowe) oraz gleby napływowe, czyli [[Mady|mady rzeczne]] wzdłuż: [[Nysa Łużycka|Nysy Łużyckiej]], [[Nysa Kłodzka|Nysy Kłodzkiej]], [[Odra|Odry]], [[Kwisa|Kwisy]], [[Kaczawa|Kaczawy]] oraz [[Bóbr (dopływ Odry)|Bobru]]. Na znacznym obszarze w kotlinach Sudetów występują również [[less]]y i utwory lessopodobne (lessopochodne).

== Flora ==
[[Plik:Campanula bohemica1.JPG|thumb|[[Dzwonek karkonoski]]]]
{{Osobny artykuł|Cis Bolko}}
Występuje typowa [[Piętra roślinności|piętrowość roślinna]] ([[regiel dolny]] i [[Regiel górny|górny]], [[kosodrzewina]] (na stanowiskach naturalnych występuje wyłącznie w najwyższych częściach Karkonoszy) i [[Hala (pasterstwo)|hale]]). Stosunkowo często występują [[Torfowisko|torfowiska]] (Góry Izerskie, Karkonosze, Góry Stołowe, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Masyw Śnieżnika, Jesioniki). Obecnie są tu przeważnie sztuczne [[Formacja roślinna|zbiorowiska roślinne]]. Duże powierzchnie zajmują monokultury [[świerk]]owe. W wielu miejscach zachowały się reliktowe dolnoreglowe lasy [[buk]]owe.

Znaczna część roślinności nie odbiega od tej z [[Niż Polski|Niżu Polskiego]]. Im wyżej, tym więcej jest gatunków górskich i arktycznych. Najwięcej [[endemit]]ów występuje w Karkonoszach.

== Fauna ==
[[Plik:Mufflon-01.jpg|thumb|[[Muflon śródziemnomorski|Muflon]] – gatunek [[Introdukcja|introdukowany]] w Sudetach]]
[[Plik:Salamandra salamandra BM3.jpg|thumb|[[Salamandra plamista]]]]
Świat zwierzęcy Sudetów uległ w [[Nowożytność|czasach nowożytnych]] dużym przeobrażeniom, głównie przez działania człowieka. Wiele gatunków, zwłaszcza dużych zostało wytępionych. W [[Średniowiecze|średniowiecznych]] kronikach widnieją zapisy o licznie występujących w Sudetach [[łoś euroazjatycki|łosiach]]. W XVII i XVIII wieku wybito niedźwiedzie, wilki, rysie, żbiki. W XIX wieku zniknęły [[Orzeł przedni|orły przednie]]. Świat zwierzęcy Sudetów jest jednak nadal bogaty, a niektóre wytępione gatunki powracają. Aktualnie występują m.in.:

'''ssaki''': [[jeleniowate]], [[łasicowate]], [[zającowate]], [[jeżowate]], [[nietoperze]], [[Dzik euroazjatycki|dzik]], [[lis rudy]], [[łasica pospolita]], [[wiewiórka pospolita]], [[borsuk europejski]], [[kuna domowa]], [[kuna leśna]], [[gronostaj europejski]], [[rzęsorek rzeczek]], [[rzęsorek mniejszy]], [[wydra europejska]], [[Wizon amerykański|norka europejska]], [[tchórz zwyczajny]], [[Myszarka polna|mysz polna]], [[Myszarka zaroślowa|mysz zaroślowa]], [[Myszarka leśna|mysz leśna]], [[popielica szara]], [[orzesznica leszczynowa]], [[kret europejski]], [[koszatka leśna]] oraz [[Introdukcja|introdukowany]] w Polsce [[muflon śródziemnomorski]] i ponownie [[wilk szary]] (Karkonosze, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Stołowe).

'''płazy''': [[salamandra plamista]], [[traszka górska]], [[żaba trawna]], [[żaba wodna]].

'''gady''': [[żmija zygzakowata]], [[zaskroniec zwyczajny]], [[gniewosz plamisty]], [[padalec zwyczajny]], [[jaszczurka zwinka]], [[jaszczurka żyworodna]].

'''ptaki''': [[bażant]], [[cietrzew]], [[głuszec]], [[kuropatwa]], [[słowik rdzawy]], [[Phylloscopus|świstunka]], [[Rudzik (ptak)|rudzik zwyczajny]], [[sójka (zwyczajna)|sójka zwyczajna]], [[drozd śpiewak]], [[orzechówka (ptak)|orzechówka zwyczajna]], [[pliszka górska]], [[pliszka siwa]], [[pliszka żółta]], [[zięba (ptak)|zięba zwyczajna]], [[strzyżyk (zwyczajny)|strzyżyk zwyczajny]], [[mysikrólik|mysikrólik zwyczajny]], [[siwerniak]], [[świergotek drzewny]], [[Sikory (ptaki)|sikorka]], [[Dzięciołowate|dzięcioł]], [[kruk (zwyczajny)|kruk zwyczajny]], [[puchacz (zwyczajny)|puchacz zwyczajny]], [[puszczyk|puszczyk zwyczajny]], [[Myszołów zwyczajny|myszołów]], [[krogulec (zwyczajny)|krogulec zwyczajny]], [[kania ruda]], [[jastrząb (zwyczajny)|jastrząb zwyczajny]] oraz ponownie [[bielik]].

'''owady''': [[szerszeń europejski]], [[trzmiel]], [[Calosoma|tęcznik]], [[paź królowej]], [[paź żeglarz]], [[rusałka żałobnik]], [[biegaczowate]].

'''pajęczaki''': [[pająk krzyżak]], [[tygrzyk paskowany]], [[kolczak zbrojny]].

'''ryby''': [[pstrąg potokowy]]

'''mięczaki''': [[ślinik wielki]], [[ślinik mały]], [[ślimak winniczek]], [[świdrzyk śląski]], [[świdrzyk ozdobny]], różne gatunki [[Pomrowcowate|pomrowcowatych]], być może ponownie występuje [[perłoródka rzeczna]].

[[Endemit]]y:
* [[Jętki|jętka]] ''[[Rhitrogena corcontica]]''
* [[Motyle|motyl]] ''[[Torula quadrifaria sudetica]]''
* [[ślimaki|ślimak]] ''[[cochlodina dubiosa corcontica]]''

== Przemysł ==
[[Plik:Turow.jpg|thumb|[[Kopalnia Węgla Brunatnego „Turów”]]]]
Silnie rozwinięty i zróżnicowany. Dominuje przemysł wydobywczy węgla brunatnego oraz surowców skalnych, energetyka, przemysł przetwórczy, hutniczy, szklarski, włókienniczy, odzieżowy oraz środków transportu i chemiczny. Dawniej górnictwo [[Węgiel kamienny|węgla kamiennego]], [[baryt]]u, [[fluoryt]]u, [[Uran (pierwiastek)|uranu]], [[Miedź|miedzi]], a w czasach historycznych [[Złoto|złota]], [[Srebro|srebra]], [[żelazo|żelaza]], [[arsen]]u i in. W związku z tym w wielu miejscach napotkać można czynne, a jeszcze częściej opuszczone [[kamieniołom]]y, [[Hałda|hałdy]] oraz pozostałości [[Sztolnia|sztolni]], [[Szyb (górnictwo)|szybów]].

== Ochrona przyrody ==
Sudety chronione są poprzez utworzenie w nich parków narodowych, krajobrazowych, rezerwatów oraz [[Obszar chronionego krajobrazu|obszarów chronionego krajobrazu]] i obszarów [[Natura 2000]].
* Parki Narodowe:
** [[Karkonoski Park Narodowy]] – należy do sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO
** [[Park Narodowy Gór Stołowych]]
* Parki Krajobrazowe:
** [[Ślężański Park Krajobrazowy]]
** [[Śnieżnicki Park Krajobrazowy]]
** [[Rudawski Park Krajobrazowy]]
** [[Park Krajobrazowy Góry Opawskie]]
** [[Park Krajobrazowy Chełmy]]
** [[Park Krajobrazowy Doliny Bobru]]
** [[Park Krajobrazowy Gór Sowich]]
** [[Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich]]
** [[Książański Park Krajobrazowy]]

== Turystyka ==
[[Plik:20160502 Zamek Książ 6244.jpg|thumb|[[Zamek Książ]]]]
[[Plik:Osowka 0005.jpg|thumb|[[Riese]] – sztolnia w [[Osówka (góra)|Osówce]]]]
{{Osobny artykuł|Główny Szlak Sudecki}}
Baza turystyczna została znacznie zdewastowana po 1945 roku. Z działających w [[Rzesza|Rzeszy Niemieckiej]] kilkuset schronisk pozostało do dzisiaj około 15%<ref>{{Cytuj|autor = Jacek Suchodolski |tytuł = Architektura schronisk górskich w Sudetach |data = 2005 |isbn = 83-7085-846-5 |miejsce = Wrocław |wydawca = Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej |oclc = 830747402}}</ref>. Ze względu na korzystne walory [[Natura|przyrodnicze]] i historii kulturowej baza turystyczna jest ponownie rozwijana. Główne regiony: [[Karkonosze]], [[ziemia kłodzka]], [[Wysoki Jesionik]]. W tych trzech rejonach koncentruje się większość bazy noclegowej, są też głównymi centrami sportów zimowych. Pojedyncze [[Schronisko turystyczne|schroniska]], wyciągi narciarskie, a po czeskiej stronie liczne wieże widokowe rozrzucone są również w innych pasmach. Sieć [[Szlak turystyczny|szlaków turystycznych]] jest dobrze rozwinięta, najwięcej szlaków jest w trzech ww. rejonach. W XXI wieku powstało sporo szlaków rowerowych oraz nieliczne trasy do [[Biegi narciarskie|narciarstwa biegowego]].

Jedną z dużych atrakcji turystycznych są sztolnie kompleksu [[Riese]]. Licznie odwiedzane są także [[Góry Stołowe]] oraz [[Jaskinia Niedźwiedzia (Sudety)|Jaskinia Niedźwiedzia]]. Inne turystyczne miejsca to m.in. [[Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju]], [[Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda]], [[Kopalnia Złota w Złotym Stoku|Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku]], [[Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju]], [[Stara Kopalnia w Wałbrzychu|Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu]], [[Pocysterskie opactwo w Krzeszowie|Opactwo Cystersów w Krzeszowie]], [[Sokołowsko]], [[Świątynia Wang]], [[Wambierzyce]].

Miłośnikom dawnych fortyfikacji region ten kojarzy się przede wszystkim z późnośredniowiecznymi zamkami, spośród których do najbardziej znanych należą [[Zamek w Bolkowie|Bolków]], [[Zamek Bolczów|Bolczów]], [[Zamek Niesytno|Niesytno]], [[Zamek Chojnik|Chojnik]], [[Zamek Grodno|Grodno w Zagórzu Śląskim]] i największy z nich zamek [[Zamek Książ|Książ]], oraz z osiemnastowiecznymi pruskimi twierdzami fryderycjańskimi (m.in. [[Twierdza Kłodzko|Kłodzko]], [[Twierdza Srebrna Góra|Srebrna Góra]], [[Twierdza Nysa|Nysa]] oraz [[Fortyfikacje obronne w Świdnicy|Świdnica]] i [[Fortyfikacje Paczkowa|Paczków]]). Znacznie mniej popularne, jednak równie istotne są starsze od tych obiektów pradziejowe i wczesnośredniowieczne grodziska plemienne. W polskiej części Sudetów zachowało się ich blisko trzysta<ref>{{Cytuj |autor = Krzysztof Jaworski |tytuł = Wczesnośredniowieczne grodziska plemienne w Sudetach |data = 2017-02-26 |data dostępu = 2020-01-17 |opublikowany = Archeologia Żywa |url = https://archeologia.com.pl/grodziska-plemienne-w-sudetach/ |język = pl}}</ref>.

Turystów przyciąga także [[Park Kulturowy Kotliny Jeleniogórskiej]].

=== Schroniska ===
[[Plik:Samotnia noca 01.jpg|thumb|[[Schronisko PTTK „Samotnia”]]]]
{{Zobacz też|Kategoria:Schroniska sudeckie}}
{{Zobacz też|Kategoria:Schroniska turystyczne w polskich Karkonoszach}}
{{Osobny artykuł|Najwyżej położone schroniska w Sudetach Polskich}}
{{Osobny artykuł|Agroturystyczne Stowarzyszenie Masywu Śnieżnika}}

== Podział Sudetów (łącznie z przedgórzem) ==
[[Plik:Physico-Geographical Regionalization of Poland.png|thumb|Mapa regionów fizycznogeograficznych Polski z 5 [[Makroregion (geografia)|Makroregionami]] Sudetów (przed zmianami z 2018 r.)]]
[[Plik:Sudety podzial.svg|thumb|300px|Podział fizycznogeograficzny polskiej części Sudetów według Kondrackiego]]
[[Plik:Sudeten m.svg|thumb|300px|Tradycyjny podział Sudetów]]
* [[Przedgórze Sudeckie]] (cz. ''Krkonošsko-jesenické podhůří'', ''Sudetské podhůří'') (332.1)
** [[Wzgórza Strzegomskie]] (niem. ''Striegauer Berge'') (332.11)
** [[Równina Świdnicka]] (332.12)
** [[Masyw Ślęży]] (niem. ''Zobtengebirge'') (332.13)
** [[Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie]] (332.14)
** [[Obniżenie Podsudeckie]] (332.15)
** [[Obniżenie Otmuchowskie]] (cz. ''Vidnavská nížina'', niem. ''Weidenauer Tiefland'') (332.16)
** [[Przedgórze Paczkowskie]] (cz. ''Žulovská pahorkatina'', niem. ''Weidenauer Hügelland'') (332.17)
* [[Pogórze Zachodniosudeckie]] (332.2)
** [[Pogórze Zachodniołużyckie]] (niem. ''Westlausitzer Vorberge'', w Niemczech)
** [[Płaskowyż Budziszyński]] (niem. ''Lausitzer Gefilde'', w Niemczech)
** [[Pogórze Wschodniołużyckie]] (niem. ''Ostlausitzer Vorberge'', w Niemczech)
** [[Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie]] (cz. ''Žitavská pánev'', niem. ''Östliche Oberlausitz'') (332.25)
** [[Pogórze Izerskie]] (cz. ''Frýdlantská pahorkatina'', niem. ''Isergebirgs-Vorland'') (332.26)
** [[Pogórze Kaczawskie]] (cz. ''Kačavské podhůří'', niem. ''Bober-Katzbach-Vorgebirge'') (332.27)
** [[Pogórze Wałbrzyskie]] (niem. ''Waldenburger Bergland'') (332.28)
* [[Sudety Zachodnie]] (cz. ''Krkonošská oblast'', ''Západní Sudety'', ''Západosudetská oblast'') (332.3)
** [[Góry Łużyckie]] (Góry Żytawskie, niem. ''Lausitzer Gebirge'', ''Zittauer Gebirge'', cz. ''Lužické hory'', na pograniczu czesko-niemieckim)
** [[Ještědský hřbet|Grzbiet Jesztedzki]] (cz. ''Ještědsko-kozákovský hřbet'', niem. ''Jeschken-Kosakow-Kamm'', w Czechach)
** [[Kotlina Liberecka]] (cz. ''Liberecká kotlina'', ''Žitavská pánev'', w Czechach)
** [[Góry Izerskie]] (cz. ''Jizerské hory'', niem. ''Isergebirge'') (332.34)
** [[Góry Kaczawskie]] (cz. ''Kačavské hory'', niem. ''Bober-Katzbach-Gebirge'') (332.35)
** [[Kotlina Jeleniogórska]] (niem. ''Hirschberger Kessel'') (332.36)
** [[Karkonosze]] (cz. ''Krkonoše'', niem. ''Riesengebirge'') (332.37)
** [[Rudawy Janowickie]] (niem. ''Landeshuter Kamm'') (332.38)
** [[Podgórze Karkonoskie]] (cz. ''Krkonošské podhůří'', niem. ''Riesengebirgs-Vorland'', w Czechach) (332.39)
* [[Sudety Środkowe]] (cz. ''Orlická oblast'', ''Střední Sudety'', ''Středosudetská oblast'') (332.4)
** [[Brama Lubawska]] (niem. ''Liebauer Tor'') (332.41)
** [[Góry Wałbrzyskie]] (niem. ''Waldenburger Bergland'') (332.42)
** [[Góry Kamienne]] (cz. ''Vraní hory'', ''Javoří hory'' – części Gór Kamiennych, niem. ''Waldenburger Bergland'') (332.43)
** [[Góry Sowie]] (niem. ''Eulengebirge'') (332.44)
** [[Góry Bardzkie]] (niem. ''Warthagebirge'') (332.45)
** [[Obniżenie Noworudzkie|Obniżenie Nowej Rudy]] (niem. ''Neuroder Senke'') (332.46)
** [[Obniżenie Ścinawki]] (niem. ''Steinetal'') (332.47)
** [[Góry Stołowe]] (cz. ''Broumovská vrchovina'', niem. ''Heuscheuergebirge'') (332.48)
** [[Pogórze Orlickie]] (cz. ''Podorlická pahorkatina'') (332.51)
** [[Góry Orlickie]] (cz. ''Orlické hory'', niem. ''Adlergebirge'') (332.52)
** [[Góry Bystrzyckie (Sudety)|Góry Bystrzyckie]] (cz. ''Bystřické hory'', niem. ''Habelschwerdter Gebirge'') (332.53)
** [[Kotlina Kłodzka]] (332.54) (cz. ''Kladská kotlina'', niem. ''Glatzer Kessel'')
* [[Sudety Wschodnie]] (cz. ''Jesenická oblast'', ''Východní Sudety'', ''Východosudetská oblast'') (332.6)
** [[Góry Złote]] (332.61) (cz. ''Rychlebské hory'', niem. ''Reichensteine Gebirge'')
*** [[Góry Bialskie]] (wchodzące w skład jednostki 332.61 Góry Złote) (cze. ''Bělské vrchy'', niem. ''Bielengebirge'')
** [[Masyw Śnieżnika]] (332.62) (cz. ''Králický Sněžník'', niem. ''Schneegebirge'')
** [[Góry Opawskie]] (332.63) (cz. ''Zlatohorská vrchovina'', niem. ''Oppagebirge'')
** [[Wysoki Jesionik]] (cz. ''Hrubý Jeseník'', w Czechach, niem. ''Altvatergebirge'' albo ''Hohes Gesenke'')
** [[Niski Jesionik]] (cz. ''Nízký Jeseník'', w Czechach, niem. ''Gesenke'' albo ''Niederes Gesenke''; jego częścią są Góry Odrzańskie (cz. ''Oderské vrchy''), traktowane czasami jako odrębny mezoregion).

{{Duża grafika|Sudety-pasmo.jpg|2500px|Widok na Sudety oraz przedgórze sudeckie z okolic miasta [[Brzeg Dolny]] (około 40 kilometrów na północ od pasma). Na zdjęciu widoczne są odpowiednio od lewej strony: [[Ślęża|Masyw Ślęży (1)]], [[Góry Sowie|Góry Sowie (2)]], [[Góry Kamienne|Góry Kamienne (3)]], [[Góry Wałbrzyskie|Góry Wałbrzyskie (4)]] i [[Karkonosze|Karkonosze (5)]]}}

== Zobacz też ==
* [[Kraj Sudetów|Kraj Sudetów, Kraj Sudecki]]
* [[Lista najwyższych szczytów górskich w Polsce|lista najwyższych szczytów w Polsce]]
* [[Hercynidy]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
{{commonscat|Sudetes}}

* [http://www.naszesudety.pl Prawie wszystko o Sudetach]
* [http://sudety.net.pl/historia-turystyki-w-sudetach.html?lang=pl Historia turystyki w Sudetach]
* [http://www.twoje-sudety.pl/ Najświeższe informacje z regionu Sudetów]
* [http://www.fotosudety.pl Sudety – galerie zdjęć, opisy ciekawych miejsc]
* [https://udanewycieczki.pl/podzial-sudetow-mapa/ Interaktywny podział Sudetów]

{{Podział Sudetów i Przedgórza Sudeckiego}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Sudety| ]]
[[Kategoria:Góry Czech]]
[[Kategoria:Góry w Niemczech]]
[[Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii]]

title: SudetySudetes, Sudeten, Sudetská subprovincie

Kontynent: Europa

Państwo: Polska · Czechy · Niemcy

Najwyższy szczyt: Śnieżka (1603 m n.p.m.)


text:
# Elise Stefanik
Elise Marie Stefanik (Albany, Nueva York, 2 de julio de 1984) es una política estadounidense, afiliada al Partido Republicano. Es miembro de la Cámara de Representantes de los Estados Unidos por el estado de New York.
Fue nominada en 2024 por el presidente de los Estados Unidos, Donald Trump, como Embajadora de los Estados Unidos ante la ONU. Sin embargo, su nominación fue revocada.
Es miembro de la Cámara de Representantes de los Estados Unidos, representando al 21.º distrito congresional de Nueva York. Elegida en 2014 con 30 años de edad, fue en su momento la mujer más joven elegida para el Congreso. A comienzos del 115.º Congreso de los Estados Unidos, era el miembro más joven de la Cámara. Se rumoreó como posible compañera de fórmula de Donald Trump en las elecciones presidenciales de Estados Unidos de 2024.

## Cámara de Representantes de los Estados Unidos

### Tenencia
En enero de 2015, Stefanik fue nombrada miembro del Comité de Servicios Armados de la Cámara de Representantes  Fue elegida por los Representantes de primer año en el 114 ° Congreso para servir como representante de primer año en el Comité de Políticas.
En febrero de 2015, fue nombrada vicepresidenta del Subcomité de Preparación del Comité de Servicios Armados de la Cámara de Representantes.
Stefanik es miembro de la Asociación Republicana Main Street.

## Posiciones ideológicas

### Aborto
Stefanik se opone al aborto. Se opone a la financiación del aborto por parte de los contribuyentes y apoya la exigencia de que los planes de seguro médico revelen si lo cubren. En 2019, el Comité Nacional por el Derecho a la Vida le dio a Stefanik una calificación del 71%. Se unió a su partido para apoyar el HR 36, la Ley de Protección del Niño No Nacido Capaz de Sentir Dolor de 2017. También apoya la legislación que prohibiría el aborto después de las 15 semanas de embarazo, con excepciones por violación, incesto o para proteger la vida de la mujer embarazada.

### Medio ambiente
Stefanik criticó la decisión de Trump de retirarse del Acuerdo de París, diciendo que era «equivocada» y «daña el esfuerzo en curso para combatir el cambio climático, al mismo tiempo que nos aísla de nuestros aliados».
En enero de 2017, Stefanik se unió al Grupo Bipartidista de Soluciones Climáticas, una aparente indicación de «una postura moderada sobre las cuestiones del cambio climático».

## Vida personal
Stefanik es católica.
El 19 de agosto de 2017, Stefanik contrajo matrimonio con Matthew Manda, quien trabaja en marketing y comunicaciones.

wikiname: eswiki

title: Elise Stefanik

in_language: es

wikitext:
{{Ficha de autoridad
| imagen = Elise Stefanik, 115th official photo.jpg
| pieimagen = Retrato oficial, 2017
| escudo = Republican Disc.svg
| cargo = [[Cámara de Representantes de los Estados Unidos|Presidenta de la Conferencia Republicana de la Cámara de Representantes de los Estados Unidos]]
| inicio = 14 de mayo de 2021
| final = 3 de enero de 2025
| predecesora = [[Liz Cheney]]
| sucesora = [[Lisa McClain]]
| cargo2 = [[Camara de Representantes de los Estados Unidos|Miembro de la Cámara de Representantes de los Estados Unidos]]
| escudo2 = Seal of the United States House of Representatives.svg
| distrito2 = el {{ushr|Nueva York|21}}
| inicio2 = 3 de enero de 2015
| predecesor2 = [[Bill Owens]]
| religión = [[Iglesia católica|Católica]]
| cónyuge = Matthew Manda <small>(matr. 2017)
| fecha de nacimiento = {{fecha|2|7|1984|edad}}
| lugar de nacimiento = {{bandera|USA}} [[Albany]], [[Nueva York (estado)|Nueva York]], [[Estados Unidos]]
| ocupación = [[Político|Política]]
| nacionalidad = [[Nacionalidad estadounidense|Estadounidense]]
| partido = [[Partido Republicano (Estados Unidos)|Partido Republicano]]
| lider = Kevin McCarthy
}}
'''Elise Marie Stefanik''' ([[Albany]], [[Nueva York (estado)|Nueva York]], 2 de julio de 1984)<ref>{{Cita web|url=http://history.house.gov/People/Detail/15032411587|editorial=[[United States House of Representatives]]|título=Stefanik, Elise M.}}</ref> es una política estadounidense, afiliada al [[Partido Republicano (Estados Unidos)|Partido Republicano]]. Es miembro de la [[Cámara de Representantes de los Estados Unidos]] por el estado de [[New York]].

Fue nominada en 2024 por el [[presidente de los Estados Unidos]], [[Donald Trump]], como [[Embajador de los Estados Unidos ante las Naciones Unidas|Embajadora de los Estados Unidos ante la ONU]].<ref>{{Cita web|url=https://www.nytimes.com/es/2024/11/11/espanol/estados-unidos/elise-stefanik-embajadora-onu.html|título=Trump ofrece a Elise Stefanik el puesto de embajadora ante la ONU|fechaacceso=11 de noviembre de 2024|autor=The New York Times|fecha=11 de noviembre de 2024|sitioweb=The New York Times}}</ref> Sin embargo, su nominación fue revocada.

Es miembro de la [[Cámara de Representantes de los Estados Unidos]], representando al {{Ushr|Nueva York|21}}. Elegida en 2014 con 30 años de edad, fue en su momento la mujer más joven elegida para el Congreso.<ref>{{cita web|autor1=Schultz, Marisa|título=Elise Stefanik says Republicans are on track to win 'a historic majority'|url=https://news.yahoo.com/elise-stefanik-says-republicans-track-175636704.html|editorial=Yahoo|fecha=13 de mayo de 2022|fechaacceso=27 de mayo de 2022|language=en}}</ref> A comienzos del 115.º Congreso de los Estados Unidos, era el miembro más joven de la Cámara. Se rumoreó como posible compañera de fórmula de [[Donald Trump]] en las [[elecciones presidenciales de Estados Unidos de 2024]].<ref>{{cita web|título=Quién es Elise Stefanik, la "estrella" que Donald Trump eligiría como compañera de fórmula en 2024|url=https://www.perfil.com/noticias/internacional/quien-es-elise-stefanik-la-estrella-que-donald-trump-eligiria-como-companera-de-formula-en-2024.phtml|editorial=Perfil|fecha=26 de nayo de 2022|fechaacceso=27 de mayo de 2022}}</ref>

== Cámara de Representantes de los Estados Unidos ==
=== Tenencia ===
En enero de 2015, Stefanik fue nombrada miembro del Comité de Servicios Armados de la Cámara de Representantes  Fue elegida por los Representantes de primer año en el 114 ° Congreso para servir como representante de primer año en el [[Comité de Políticas de Desarrollo|Comité de Políticas]].

En febrero de 2015, fue nombrada vicepresidenta del Subcomité de Preparación del Comité de Servicios Armados de la Cámara de Representantes.

Stefanik es miembro de la Asociación Republicana [[Main Street, U.S.A.|Main Street]].

== Posiciones ideológicas ==

=== Aborto ===
Stefanik se opone al [[aborto]].<ref>{{Cita web|url=https://www.politico.com/story/2014/08/george-w-bush-insider-vies-to-become-youngest-congresswoman-109932.html|título=¿La congresista más joven?|fechaacceso=2024-11-11}}</ref><ref>{{Obra citada|título=Elise Stefanik makes history as youngest woman elected to Congress|apellidos=CBS Mornings|url=https://www.youtube.com/watch?v=LT4pobAylKE|fechaacceso=2024-11-12|fecha=2015-01-06}}</ref> Se opone a la financiación del aborto por parte de los contribuyentes y apoya la exigencia de que los planes de seguro médico revelen si lo cubren.<ref>{{Cita web|url=https://www.timesunion.com/news/article/Stefanik-plays-role-in-abortion-politics-6034180.php|título=Stefanik juega un papel en la política del aborto|fechaacceso=2024-11-11|sitioweb=Times Union}}</ref> En 2019, el [[Comité Nacional por el Derecho a la Vida]] le dio a Stefanik una calificación del 71%. Se unió a su partido para apoyar el HR 36, la Ley de Protección del Niño No Nacido Capaz de Sentir Dolor de 2017.<ref>{{Cita web|url=https://www.c-span.org/congress/bills/bill/?115/hr36|título=H.R. 36 {{!}} Congressional Chronicle {{!}} C-SPAN.org|fechaacceso=2024-11-12|sitioweb=www.c-span.org}}</ref> También apoya la legislación que prohibiría el aborto después de las 15 semanas de embarazo, con excepciones por [[violación]], [[incesto]] o para proteger la vida de la mujer embarazada.<ref>{{Cita web|url=https://www.adirondackdailyenterprise.com/news/local-news/2022/09/rep-elise-stefanik-supports-15-week-abortion-ban/|título=Rep. Elise Stefanik supports 15-week abortion ban|fechaacceso=2024-11-12|sitioweb=Adirondack Daily Enterprise|idioma=en-US}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.northcountrypublicradio.org/news/story/46582/20220916/stefanik-co-sponsors-bill-that-would-ban-most-abortions-after-15-weeks|título=Stefanik co-sponsors bill that would ban most abortions after 15 weeks|fechaacceso=2024-11-12|apellido=Grindon|nombre=Lucy|sitioweb=NCPR}}</ref>

=== Medio ambiente ===
Stefanik criticó la decisión de Trump de retirarse del [[Acuerdo de París]], diciendo que era «equivocada» y «daña el esfuerzo en curso para combatir el cambio climático, al mismo tiempo que nos aísla de nuestros aliados».<ref>{{Cita web|url=https://auburnpub.com/blogs/eye_on_ny/gop-rep-elise-stefanik-trump-withdrawing-from-paris-agreement-is/article_b31b0138-4727-11e7-a4e0-cf749933d314.html|título=GOP Rep. Elise Stefanik: Trump withdrawing from Paris Agreement is 'misguided'|fechaacceso=2024-11-12|apellido=robert.harding@lee.net|nombre=Robert Harding|fecha=2017-06-02|sitioweb=The Citizen|idioma=en}}</ref>

En enero de 2017, Stefanik se unió al Grupo Bipartidista de Soluciones Climáticas, una aparente indicación de «una postura moderada sobre las cuestiones del cambio climático».<ref>{{Cita web|url=https://www.northcountrynow.com/stories/north-country-rep-elise-stefanik-joins-bipartisan-climate-solutions-caucus,42341|título=North Country Rep. Elise Stefanik joins Bipartisan Climate Solutions Caucus|fechaacceso=2024-11-12|fecha=2017-01-26|sitioweb=North Country Now|idioma=en}}</ref>

== Vida personal ==
Stefanik es [[Iglesia católica|católica]].<ref>{{Cita web|url=https://www.legistorm.com/person/bio/227481/Elise_Marie_Stefanik.html|título=Rep. Elise Stefanik - R New York, 21st, In Office - Biography {{!}} LegiStorm|fechaacceso=2022-11-16|sitioweb=www.legistorm.com|idioma=en}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://catholicvote.org/scorer/elise-stefanik/|título=Elise Stefanik|fechaacceso=2022-11-16|sitioweb=CatholicVote org|idioma=en-US}}</ref>

El 19 de agosto de 2017, Stefanik contrajo matrimonio con Matthew Manda, quien trabaja en marketing y comunicaciones.<ref>{{Cita noticia|título=Elise Stefanik, Matthew Manda|url=https://www.nytimes.com/2017/08/20/fashion/weddings/elise-stefanik-matthew-manda.html|periódico=The New York Times|fecha=2017-08-20|fechaacceso=2022-11-16|issn=0362-4331|idioma=en-US}}</ref>

== Referencias ==
{{listaref}}

== Enlaces externos ==
{{Commonscat|Elise Stefanik}}

{{NF|1984||Stefanik, Elise}}
[[Categoría:Activistas provida de Estados Unidos]]
[[Categoría:Católicos de Estados Unidos]]
[[Categoría:Miembros de la Cámara de Representantes de Estados Unidos por Nueva York]]
[[Categoría:Nacidos en Albany]]
[[Categoría:Políticas de Estados Unidos]]
[[Categoría:Republicanos de Nueva York]]
[[Categoría:Personal de la segunda administración Trump]]

title: · Presidenta de la Conferencia Republicana de la Cámara de Representantes de los Estados Unidos

14 de mayo de 2021-3 de enero de 2025

Predecesora: Liz Cheney

Sucesora: Lisa McClain

title: · Miembro de la Cámara de Representantes de los Estados Unidos · por el 21.º distrito congresional de Nueva York · Actualmente en el cargo

Desde el 3 de enero de 2015

Predecesor: Bill Owens

title: Información personal

Nacimiento: 2 de julio de 1984 (40 años) · Albany, Nueva York, Estados Unidos

Nacionalidad: Estadounidense

Religión: Católica

Lengua materna: Inglés

title: Familia

Cónyuge: Matthew Manda (matr. 2017)

title: Educación

Educada en: - Albany Academy for Girls (hasta 2002) - Universidad Harvard (B.A.; hasta 2006)

title: Información profesional

Ocupación: Política

Partido político: Partido Republicano


text:
# Beka Gviniashvili
Beka Gviniashvili (en georgiano: ბექა ღვინიაშვილი, Ruisi, 26 de octubre de 1995) es un deportista georgiano que compite en judo.
En los Juegos Europeos consiguió dos medallas, plata en Bakú 2015 (equipo) y oro en Cracovia 2023 (equipo mixto). Ganó tres medallas en el Campeonato Europeo de Judo entre los años 2017 y 2021, y una medalla de oro en el Campeonato Europeo de Judo por Equipo Mixto de 2021.
Participó en los Juegos Olímpicos de Río de Janeiro 2016, ocupando el séptimo lugar en la categoría de –90 kg.

## Palmarés internacional
| Juegos Europeos                     | Juegos Europeos         | Juegos Europeos   | Juegos Europeos |
| Año                                 | Lugar                   | Medalla           | Categoría       |
| ----------------------------------- | ----------------------- | ----------------- | --------------- |
| 2015                                | Bakú (Azerbaiyán)       | Medalla de plata  | Equipo          |
| 2023                                | Krynica-Zdrój (Polonia) | Medalla de oro    | Equipo mixto    |
| Campeonato Europeo                  |                         |                   |                 |
| Año                                 | Lugar                   | Medalla           | Categoría       |
| 2017                                | Varsovia (Polonia)      | Medalla de bronce | –90 kg          |
| 2020                                | Praga (República Checa) | Medalla de bronce | –90 kg          |
| 2021                                | Lisboa (Portugal)       | Medalla de plata  | –90 kg          |
| Campeonato Europeo por Equipo Mixto |                         |                   |                 |
| Año                                 | Lugar                   | Medalla           | Categoría       |
| 2021                                | Ufá (Rusia)             | Medalla de oro    | Equipo mixto    |

title: Beka Gviniashvili

wikitext:
{{Ficha de deportista
|nombre              = Beka Gviniashvili
|imagen= Beka-Gviniashvili (cropped).jpg
|tamaño imagen = 225px
|lugar nacimiento    = [[Ruisi]], [[Georgia]]
|fecha nacimiento    = {{Fecha|26|10|1995|edad}}
|lugar fallecimiento =
|fecha fallecimiento =
|representante       = {{GEO}}
|deporte             = [[Judo]]
|medallista olímpico =
|medallas            =
{{Medalla deportiva|[[Judo]] masculino}}
{{Tabla de medallas
| [[Judo en los Juegos Europeos|Juegos Europeos]] |1|1|0
| [[Campeonato Europeo de Judo|Campeonato Europeo]] |0|1|2
| [[Campeonato Europeo de Judo por Equipo Mixto|Campeonato Europeo Eq. Mixto]] |1|0|0
}}
}}
'''Beka Gviniashvili''' ({{lang-ka|ბექა ღვინიაშვილი}}, [[Ruisi]], 26 de octubre de 1995) es un deportista [[Georgia|georgiano]] que compite en [[judo]].{{olympedia|fechaacceso=24 de abril de 2024}}

En los [[Juegos Europeos]] consiguió dos medallas, plata en [[Bakú 2015]] (equipo) y oro en [[Cracovia 2023]] (equipo mixto). Ganó tres medallas en el [[Campeonato Europeo de Judo]] entre los años [[Campeonato Europeo de Judo de 2017|2017]] y [[Campeonato Europeo de Judo de 2021|2021]], y una medalla de oro en el [[Campeonato Europeo de Judo por Equipo Mixto de 2021]].{{judoinside|id=75560|fechaacceso=24 de abril de 2024}}

Participó en los [[Juegos Olímpicos de Río de Janeiro 2016]], ocupando el séptimo lugar en la categoría de {{esd|–90|kg}}.{{olympedia|fechaacceso=24 de abril de 2024}}

==Palmarés internacional==
{| class="wikitable center col2izq" style="text-align:center;width:445px;"
|-
! colspan=4| [[Judo en los Juegos Europeos|Juegos Europeos]]
|-
! Año
! Lugar
! Medalla
! Categoría
|-
| [[Judo en los Juegos Europeos de Bakú 2015|2015]]
| [[Bakú]] {{CdP|AZE}}
| {{Med-p}}
| Equipo
|-
| [[Judo en los Juegos Europeos de Cracovia 2023|2023]]
| [[Krynica-Zdrój]] {{CdP|POL}}
| {{Med-o}}
| Equipo mixto
|-
! colspan=4| [[Campeonato Europeo de Judo|Campeonato Europeo]]
|-
! Año
! Lugar
! Medalla
! Categoría
|-
| [[Campeonato Europeo de Judo de 2017|2017]]
| [[Varsovia]] {{CdP|POL}}
| {{Med-b}}
| {{esd|–90|kg}}
|-
| [[Campeonato Europeo de Judo de 2020|2020]]
| [[Praga]] {{CdP|CZE}}
| {{Med-b}}
| {{esd|–90|kg}}
|-
| [[Campeonato Europeo de Judo de 2021|2021]]
| [[Lisboa]] {{CdP|POR}}
| {{Med-p}}
| {{esd|–90|kg}}
|-
! colspan=4| [[Campeonato Europeo de Judo por Equipo Mixto|Campeonato Europeo por Equipo Mixto]]
|-
! Año
! Lugar
! Medalla
! Categoría
|-
| [[Campeonato Europeo de Judo por Equipo Mixto de 2021|2021]]
| [[Ufá]] {{CdP|RUS}}
| {{Med-o}}
| Equipo mixto
|}

==Referencias==
{{listaref}}

{{NF|1995||Gviniashvili, Beka}}
[[Categoría:Judokas de Georgia]]
[[Categoría:Judokas en los Juegos Olímpicos de Río de Janeiro 2016]]
[[Categoría:Deportistas de Georgia en los Juegos Olímpicos de Río de Janeiro 2016]]

title: Datos personales

Nacimiento: Ruisi, Georgia · 26 de octubre de 1995 (29 años)

title: Carrera deportiva

Representante de: Georgia

Deporte: Judo

title: Judo masculino

Evento: O · P · B


text:
# Marysville (Kalifornia)
Marysville – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Yuba. Według spisu ludności przeprowadzonego przez United States Census Bureau, w roku 2010 miasto Marysville miało 12 072 mieszkańców.

title: Marysville (Kalifornia)

wikitext:
{{Inne znaczenia|miasta w stanie Kalifornia|inne znaczenie terminu [[Marysville]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Marysville
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = [[Kalifornia]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Yuba|Yuba]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 12 072
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = US-CA
 |współrzędne                  = 39°8′45″N 121°35′29″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Marysville''' – [[miasto]] w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Kalifornia]], w [[Hrabstwo Yuba|hrabstwie Yuba]]. Według spisu ludności przeprowadzonego przez [[United States Census Bureau]], w roku 2010 miasto Marysville miało 12 072 mieszkańców.

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w hrabstwie Yuba]]

title: Marysville

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Kalifornia

Hrabstwo: Yuba


text:
# Francesco Coccopalmerio
Francesco Coccopalmerio, född 6 mars 1938 i Milano, är en italiensk kardinal och ärkebiskop. Han är sedan år 2007 ordförande för Påvliga rådet för lagtexter.

## Biografi
Francesco Coccopalmerio prästvigdes 1962 av kardinal Giovanni Battista Montini, sedermera påve Paulus VI. Coccopalmerio studerade vid bland annat Gregoriana i Rom, där han 1968 avlade doktorsexamen i kanonisk rätt.
I april 1993 utnämndes Coccopalmerio till titulärbiskop av Celiana och hjälpbiskop av Milano. Han biskopsvigdes den 22 maj samma år av kardinal Carlo Maria Martini i Milanos katedral. Kardinal Martini assisterades vid detta tillfälle av biskoparna Attilio Nicora och Giovanni Giudici. År 2007 utsågs han till ordförande för Påvliga rådet för lagtexter med titeln ärkebiskop.
Den 18 februari 2012 upphöjde påve Benedikt XVI Coccopalmerio till kardinal med San Giuseppe dei Falegnami som titeldiakonia. I mars 2013 deltog han i konklaven, vilken valde Franciskus till ny påve.
Inför Biskopssynoden om familjen i oktober 2014 ingick kardinal Coccopalmerio i en arbetsgrupp med uppgift att förenkla processen för annullering av äktenskap.

title: Francesco Coccopalmerio

wikitext:
{{Kardinal
| bild         = Inaugurazione sacrario mauriziano.png
| bildtext     =
| namn         = Hans eminens
Francesco Coccopalmerio
| född         = {{Ålder|1938|03|06}}
| födelseplats = [[San Giuliano Milanese, Lombardiet|San Giuliano Milanese]], [[Milano]], [[Lombardiet]], [[Kungariket Italien]]
| biskop       = [[Hjälpbiskop]] av [[Ärkestiftet Milano|Milano]]
| titel        = [[Kardinaldiakon]] av [[San Giuseppe dei Falegnami]]
| utnämnd      =
| upphöjd      = 18 februari 2012
| valspråk     = ''Iustus et palma florebit''
(”Den rättfärdige skall grönska som ett palmträd”)
| vapenbild    = Coat of arms of Francesco Coccopalmerio.svg
| vapenbildtext =
| avliden      =
| dödsplats    =
}}
'''Francesco Coccopalmerio''', född [[6 mars]] [[1938]] i [[Milano]], är en italiensk [[kardinal]] och [[ärkebiskop]]. Han är sedan år 2007 ordförande för [[Påvliga rådet för lagtexter]].

==Biografi==
Francesco Coccopalmerio [[Prästvigning|prästvigdes]] 1962 av kardinal [[Giovanni Battista Montini]], sedermera påve [[Paulus VI]]. Coccopalmerio studerade vid bland annat [[Gregoriana]] i [[Rom]], där han 1968 avlade [[doktorsexamen]] i [[kanonisk rätt]].

I april 1993 utnämndes Coccopalmerio till [[titulärbiskop]] av [[Celiana]] och [[hjälpbiskop]] av Milano. Han [[Biskopsvigning|biskopsvigdes]] den 22 maj samma år av kardinal [[Carlo Maria Martini]] i [[Milanos katedral]]. Kardinal Martini assisterades vid detta tillfälle av biskoparna [[Attilio Nicora]] och [[Giovanni Giudici]]. År 2007 utsågs han till ordförande för Påvliga rådet för lagtexter med titeln [[ärkebiskop]].

Den 18 februari 2012 upphöjde [[påve]] [[Benedikt XVI]] Coccopalmerio till [[kardinal]] med [[San Giuseppe dei Falegnami]] som [[Titulus|titeldiakonia]]. I mars 2013 deltog han i [[Konklaven 2013|konklaven]], vilken valde [[Franciskus (påve)|Franciskus]] till ny påve.

Inför [[Biskopssynoden om familjen]] i oktober 2014 ingick kardinal Coccopalmerio i en arbetsgrupp med uppgift att förenkla processen för [[Annullering (kanonisk rätt)|annullering av äktenskap]].<ref>{{webbref |url=http://insidethevatican.com/magazine/editorial/dossier/cardinal-coccopalmerio-expecting |titel=Cardinal Coccopalmerio: “I was expecting more” |hämtdatum=6 mars 2018 |efternamn=Rusconi |förnamn=Giuseppe |efternamn2= |förnamn2= |datum=1 november 2014 |verk=Inside the Vatican |utgivare= |språk=engelska |arkivurl=https://archive.today/20180306145039/http://insidethevatican.com/magazine/editorial/dossier/cardinal-coccopalmerio-expecting |arkivdatum=6 mars 2018 }}</ref>

==Referenser==
===Noter===
<references/>

===Webbkällor===
*{{webbref |url=http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios2012.htm#Coccopalmerio |titel=COCCOPALMERIO, Francesco (1938– |hämtdatum=6 mars 2018 |verk=The Cardinals of the Holy Roman Church |utgivare=Salvador Miranda |språk=engelska |arkivurl=https://archive.today/20180306142206/http://webdept.fiu.edu/~mirandas/bios2012.htm%23Coccopalmerio#Coccopalmerio |arkivdatum=6 mars 2018 }}
*{{webbref |url=http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bcocc.html |titel=Francesco Cardinal Coccopalmerio |hämtdatum=6 mars 2018 |verk=Catholic Hierarchy |utgivare= |språk=engelska |arkivurl=https://archive.today/20180306142505/http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bcocc.html |arkivdatum=6 mars 2018 }}

==Externa länkar==
*{{commonscat|Francesco Coccopalmerio}}

{{Successionsbox
|  företrädare = [[Julián Herranz Casado]]
|        titel = [[Ordförande]] för [[Påvliga rådet för lagtexter]]
|           år = 2007–
| efterträdare = ''Innehar fortfarande posten''

|  företrädare2 = —
|        titel2 = [[Kardinaldiakon]] av [[San Giuseppe dei Falegnami]]
|           år2 = 2012–
| efterträdare2 = ''Innehar fortfarande posten''
}}

{{STANDARDSORTERING:Coccopalmerio, Francesco}}
[[Kategori:Personer från Milano]]
[[Kategori:Italienska kardinaler]]
[[Kategori:Romersk-katolska ärkebiskopar]]
[[Kategori:Födda 1938]]
[[Kategori:Levande personer]]
[[Kategori:Män]]
[[Kategori:Alumner från Påvliga universitetet Gregoriana]]

title: Kardinal i Katolska kyrkan

Född: 6 mars 1938 · San Giuliano Milanese, Milano, Lombardiet, Kungariket Italien

Biskopsstol: Hjälpbiskop av Milano

Kardinalstitel: Kardinaldiakon av San Giuseppe dei Falegnami

Upphöjd: 18 februari 2012

Valspråk: Iustus et palma florebit · (”Den rättfärdige skall grönska som ett palmträd”)

Kardinal i Katolska kyrkan: Se även: Kardinal ⋅ Titulus ⋅ Konsistorium


text:
# Pasquale Petrone
Pasquale Petrone (San Nicola Baronia, 5 de junio de 1924 - São Paulo, 22 de diciembre de 2011) fue un geógrafo brasileño. Fue autory profesor titular emérito del departamento de geografía de la Universidad de São Paulo especializado en los campos de la "geografía de la colonización", geografía política y geografía agraria.

title: Pasquale Petrone

wikitext:
{{ficha de persona
|lugar de nacimiento=[[San Nicola Baronia]], {{bandera|Reino de Italia}} [[Reino de Italia (1861-1946)|Reino de Italia]]
|fecha de nacimiento={{fecha|5|6|1924}}
|lugar de fallecimiento=[[São Paulo]], {{BRA}}
|fecha de fallecimiento={{fecha|22|12|2011|5|6|1924}}
}}
'''Pasquale Petrone''' ([[San Nicola Baronia]], {{fecha|5|6|1924}} - [[São Paulo]], {{fecha|22|12|2011}}) fue un [[geógrafo]] [[brasil]]eño. Fue autor<ref>{{Cita publicación|url=https://www.scielo.br/j/ea/a/gszwHQ7p3DxnxWPRj8dWKxg/?lang=pt|título=Pasquale Petrone e a Geografia na USP|fecha=1994|publicación=Estudos avançados|volumen=8|número=22|ubicación=São Paulo|idioma=pt-br|doi=10.1590/S0103-40141994000300012}}</ref>y profesor titular emérito del departamento de geografía de la [[Universidad de São Paulo]] especializado en los campos de la "geografía de la colonización", [[geografía política]] y [[Geografía rural|geografía agraria]].<ref>{{Cita publicación|título=Geografia Humana|apellidos=Shozo Motoyama|nombre=Mario Ferri|fecha=1979|publicación=História das ciências no Brasil|editorial=EPU/EDUSP|ubicación=São Paulo|página=304}}</ref>
==Referencias==
{{Listaref}}
==Enlaces externos==
{{traducido ref|pt|Pasquale Petrone|fecha=17/08/2023|oldid=66433117|trad=parcial}}
{{NF|1924|2011|Petrone}}
[[Categoría:Nacidos en la provincia de Avellino]]
[[Categoría:Fallecidos en São Paulo]]
[[Categoría:Universidad de São Paulo]]
[[Categoría:Geógrafos de Brasil]]

title: Información personal

Nacimiento: 5 de junio de 1924 · San Nicola Baronia, Reino de Italia

Fallecimiento: 22 de diciembre de 2011 (87 años) · São Paulo, Brasil

Nacionalidad: Brasileña

title: Educación

Educado en: Universidad de São Paulo

Supervisor doctoral: Marcello Martinelli

title: Información profesional

Ocupación: Geógrafo

Empleador: Universidad de São Paulo


text:
# مارفن فريدريك كول
مارفن فريدريك كول (بالإنجليزية: Marvin Frederick Cole) هو محامي وقاضي وضابط أمريكي، ولد في 6 يناير 1922، وتوفي في 20 أغسطس 2005.

wikiname: arwiki

title: مارفن فريدريك كول

in_language: ar

wikitext:
{{يتيمة|تاريخ=أبريل 2019}}
{{صندوق معلومات شخص}}
'''مارفن فريدريك كول''' {{إنج|Marvin Frederick Cole}} هو [[محام]]ي و[[قاض]]ي و[[ضابط]] [[الولايات المتحدة|أمريكي]]، ولد في [[6 يناير]] [[1922]]، وتوفي في [[20 أغسطس]] [[2005]].<ref>{{استشهاد بخبر|مسار=https://scvahistory.org/c/marvin-f-cole-april-25-1985-april-1991/|عنوان=Marvin F. Cole, April 16, 1985-April 30, 1991|تاريخ=2014-11-24|عمل=Virginia Appellate Court History|تاريخ الوصول=2018-05-19|لغة=en-US| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180625161002/https://scvahistory.org/c/marvin-f-cole-april-25-1985-april-1991/ | تاريخ أرشيف = 25 يونيو 2018 }}</ref><ref>{{استشهاد ويب|مسار=https://www.blileys.com/obituary/Marvin-Frederick-Cole/Richmond-VA/247275|عنوان=Marvin Cole Obituary, Richmond, VA|موقع=www.blileys.com|تاريخ الوصول=2018-05-19| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180625104233/http://www.blileys.com/obituary/Marvin-Frederick-Cole/Richmond-VA/247275 | تاريخ أرشيف = 25 يونيو 2018 }}</ref>

== مراجع ==
{{مراجع}}
{{شريط بوابات|أعلام|الحرب العالمية الثانية|القرن 20|الولايات المتحدة}}

{{بذرة قاضي أمريكي}}

[[تصنيف:قضاة محكمة ولاية فرجينيا القرن 20]]
[[تصنيف:أفراد البحرية الأمريكية في الحرب العالمية الثانية]]
[[تصنيف:خريجو جامعة ريتشموند]]
[[تصنيف:ضباط بحرية الولايات المتحدة]]
[[تصنيف:قضاة أمريكيون في القرن 20]]
[[تصنيف:محامون أمريكيون في القرن 20]]
[[تصنيف:محامون من ولاية فرجينيا]]
[[تصنيف:مواليد 1922]]
[[تصنيف:وفيات 2005]]

title: معلومات شخصية

الميلاد: 6 يناير 1922 · مقاطعة بوكنغهام

مواطنة: الولايات المتحدة

title: الحياة العملية

المدرسة الأم: جامعة ريتشموند

المهنة: ضابط، ومحام، وقاضٍ

title: الخدمة العسكرية

الفرع: بحرية الولايات المتحدة

المعارك والحروب: الحرب العالمية الثانية

الخدمة العسكرية: تعديل مصدري - تعديل