fanya madhubutiimarisha


Mchi


mti wa kupondea kwenye kinu


Mji


makazi ya watu wengi kulikojengwa nyumba nyingi


mahali kaburini anapowekwa mauti


sehemu ya kati ya chupa ya mwanamke mja mzito inayounganisha mtoto na mwili wa mama


Kichana


kitu cha kuchania nywele


Kijana


mtu wa makamo mwenye nguvumtoto wa kiume kabla ya kubaleghe


FV


Faa


kusaidia


kuwa vizuri


Vaa


eneza kitu katika mwili ili kufunika sehemu fulani


Fua


safisha nguo


tengeneza kitu kutokana na madini


toa maji katika chombo


fua maji


Hakufua dafu hakufaulu


Vua


pata samaki kwa kutumia wavu mshipi ndoana nk


ondoa nguo mwilini


nusuru okoa ponya


vua macho tazama


Fika


wasili mahali


bila shakakabisa


Vika


valisha


Fuka


toa moshi bila kuwaka


uji wowote mwepesi uji fuka


Vuka


enda upande wa pili


Fuma


piga kwa mkuki


ona kwa ghafla bila kutazamia mtu anayetenda jambo ovu


tengeneza kitu kwa kusokota nyuziukindu nk


Vuma


julikana kwa watu wengi kv habari mtu nk


toa sauti nzito kv simbaupepo mkalingoma nk


Afya


hali nzuri ya mwilisiha


Avya


toa mamba


tumia ovyoovyo mali pesa nk


Fito


vipande vya miti au chuma vya kujengea nyumba


Vito


mawe ya thamani


Fuja


tumia vibaya


haribu mali nguo chakula nk


Vuja


pita kwa kitu mahali penye upenyo


Gunia hili linavuja


Vunja


fanya kitu kigumu kuwa vipande vipande


badilisha pesa ziwe ndogondogo


enda kinyume na kanuni


Futa


pangusa


chomoa kisu


toa maji nje ya chombofua maji


Vuta


fanya kufuataburura


ingiza hewa au moshi mapafuni


Wafu


waliokufa


Wavu


utando wa nyuzi wa kufulia samakikutegea wanyamakuweka golinikimiani nk


CHSH


Chaka


mahali penye miti iliyosongamana


msimu wa kaskasijoto na ukavu wa ardhi


Shaka


wasiwasi


tuhumuma


Chali


lala mgongo juu kichwa chini


mtu anayechekesha watu kwa kuwatolea mkasa


Shali


kitambaa cha begani cha shehe


Shari


balaa pata shari


Chati


mchoro unaotoa maelezo Fulani


Shati


vazi la juu la mwili lenye mikono


Sharti


lazima


Choka


pungukiwa na nguvu baada ya kufanya jambo kwa muda mrefu


Shoka


kifaa cha kukatia na kupasulia miti


Chombo


ala ya kufanyia kazi


Shombo


harufu mbaya ya samaki


Chokoa


tia kitu chenye ncha kwenye tundu au shimo ili kutoa kitu km chokoa meno


Shokoa


kazi ya kulazimishwa fanyishwa shokoa


shamba lililolimwa na kuachwa kumea nyasi


TH DH


Thamini


tia maanani heshimu


Dhamini


toa pesa maakamani ili mshtakiwa asitiwe korokoroni


Thamani


kima


Dhamana


malipo ya kortini


Thibiti


kuwa ya kwelikuaminika


Habari imethibiti


Dhibiti


tia mkononi


Nikidhibiti pesa zangu kutoka kwake nitanunua baiskeli


weka chini ya mamlaka


Ridhi


kubali


pendezwa na jambo


Rithi


miliki kitu kutoka kwa mtu aliyekufa ama uliye na uhusiano naye


pata jambo au ujuzi kutoka kwa mtu mwingine


AH


Apa


tamka jina aghalabu la Mungu kuthibitisha jambo Fulani


Hapa


mahali karibu


Ama


au


Hama


toka mahali fulani ili kwenda mahali pengine kuishi gura


Adimu


a shida kupatikananadra


Hadimu


mtumishi mahadimu


Ajali


jambo la madhara au hatari


Hajali


kinyume cha jali


Auni


saidia


Launi


rangi


LR


Lahani


tuni


Rahani


chumba maalum katika nyumba au chombo cha kuwekea vitu


Lea


tunza mtoto


Rea


ghadhibika


Lemba


nyanganya kwa hilapunja


Remba


pamba rembesha


Fahali


ngombe dume


Fahari


a kujivuniwa kwa watu


Mahali


sehemu ambapo mtu au kitu huweza kukaa


Mahari


mali au fedha inayotolewa na mwanamme kupewa wazazi wa mwanamke anayetaka kumuoa


S SH


Saba


namba inayoonyesha idadi


Shaba


madini yenye rangi ya manjano


Saka


tafutawinda


Shaka


wasiwasi


tuhuma


kutokuwa na hakika


Suka


tikisa kitu


pitisha kitu kama nywele baina ya zenyewe kupata mfumo fulani


Shuka


enda chini kutoka juu ya kitu


kitambaa cha kujifunga kiunoni


Soga


mazungumzo ya kupitisha wakati


Shoga


jina waitanalo wanawake marafiki


msenge


Sababu


kinachofanya jambo kutokeachanzo


Shababu


kijana


JNJ


Jaa


tosha


tapakaa kila mahali


mahali pa kutupia taka


Njaa


hali ya tumbo kutaka kupata chakula


ukosefu mkubwa wa chakula


Chema


kizuri


Jema


zuri


Njema


nzuri


Jia


sogelea karibu


Njia


barabara


namna au jinsi ya kufanya jambo


Jozi


vitu viwili vinavyofanana vilivyo pamoja


Njozi


maono yatokeayo usingiziniruia


Jana


siku kabla ya leomwaka kabla ya huu


buu la nyukikama kiluwiwi cha nzi


Njanasamaki mwenye rangi nyekundu


DND


Dege


eropleni kubwa


ndege mkubwa


ugonjwa wa watoto unaosababishwa na homa kali


Ndege


mnyama aghalabu anayeruka kwa mabawa


eropleni inayosafiri angani


ndege mbayamzuri bahati nzurimbaya


Duni


kitu chenye thamani ya chini


Nduni


ajabulisilo la kawaida


BMB


Basi


gari la abiria


kisha


Mbasi


rafiki


Buni


gundua


unda


tunga


Mbuni


ndege asiyeweza kuruka lakini huenda mbio sana


mkahawa au mti uzaao kahawa


Bali


lakini


sijali wala sibali kusisitiza kutojali


Mbali


si karibu


tofauti


Mbari


ukoo


Bega


sehemu ya mwili juu ya mkono na chini ya shingo


Mbega


nyani


manyoya ya ndege wanayojifunga wachezaji ngoma jifunga mbega


Iba


chukua kitu cha mtu mwingine bila ruhusa


Imba


tamka maneno kwa sauti ya mziki


GNG


Gawa


tenga katika sehemu mbalimbali


aina ya ndege wa usikukirukanjia


Ngawa


mnyama afananaye na paka


Guu


mguu mkubwa sana


Nguu


kilele cha mlima


nguruaina ya samaki


Goma


kataa kufanya jambo mpaka masharti fulani yatimizwe


ngoma kubwa sana


duwi aina ya samaki


Ngoma


ala ya mziki inayotengenezwa kwa kuwambwa ngozi kwenye mzinga piga ngoma


mchezo wa kufuata mdundo wa ngoma cheza ngoma


Koma


alama ya kituo


acha kufanya jambo


PB


Pata


kuwa na jambo hali au kitu


kuwa kali


Kinolewacho hupata


Bata


ndege mwenye vidole vilivyotandwa aghalabu akaaye majini


Papa


samaki mkubwa


Baba


mzazi wa kiume


Pana


kinyume cha embamba


Bana


finya


Bango


uwazi ulio ardhinimtini au jabalini


kipande cha karatasi ngumu kama kadi


bati linalozuia matope juu ya gurudumu la gari au baiskeli


Pacha


watoto wanaozaliwa kutokana na mamba moja


Bacha


tundu kwenye ukuta shubakacloset


Paja


sehemu ya mguu kati ya goti na nyonga


Pania


kazana ili kufanya jambo lililokusudiwa


Bania


zuia kitu bila ya kutaka kukitumia bania pesa


Pima


tafuta urefu uzito nk


Bima


mkataba na shirika wa kulipa pesa ili kupata fidia mtu anapofikwa na hasara


Punda


mnyama


Bunda


fungu la karatasinotingozi nk


Panda


enda juu


kifaa cha kurushia vijiwe manati


baragumu


tia mbegu ardhini ili zimee


Banda


jengo kubwa la kuwekea vitu au wanyama


Pasi


fuzufaulu


hati inayomruhusu mtu kusafiri nje ya nchipasipoti


chombo cha kunyooshea nguo


Basi


gari kubwa la abiria


Mbasi


rafiki


TD


Tamu


enye ladha ya kuridhisha mdomo


Damu


maji mekundu yanayozunguka mwilini


ukoo


Taka


kuwa na haja ya jambo fulani


uchafu


Daka


pokea kwa mikono kilichorushwa


tunda bichi nazi dakadanga


Tokeza


fanya kuonekana


Dokeza


toa habari za siri kwa uchache


Tai


ndege mkubwa mwenye makucha marefu alaye mizoga vulture


kitambaa kinachovaliwa kwenye ukosi wa shati


Dai


taka kupewa kilicho chako


habari inayosemwa na haijathibitishwa


KG


Kamba


uzi mnene


samaki mdogo


mnyama wa baharini mwenye miguu mingi ambaye huliwa


kata kamba kimbia


Gamba


ngozi kama pembe ya kasa samaki kasa au kobescales


Konga


kuwa mzee


kusanya vitu au watu mahali pamoja kongamano


meza maji kidogo ili kupunguza kiu konga roho


Gonga


kutanisha kitu kimoja na kingine kwa kuvipiganisha


Koti


vazi zito livaliwalo juu ya nguo


Korti


mahakama


Goti


kiungo cha mguu kinachounganisha paja na muundi


Mfugo


mnyama anayefugwa nyumbani kwa ajili ya kuliwa au biashara


Mfuko


kitu cha kitambaa cha kutilia vitu


Tegua


fanya mtego usifanye kazi


ondoa chombo kama chungu mekoni


fanya kiungo cha mwili kifyatuke


Tekua


angusha kwa kusukuma


ngoa kwa nguvu kv mmea


Mkuu


kiongozi


wenye hadhi kubwa


Mguu


kiungo cha binadamu au mnyama cha kusimamia au kutembelea


Oka


tia ndani ya tanuu kitu ili kiive au kikauke kv unga uliokandwa au matofali


Oga


safisha mwili


enye hofu


Pika


weka kitu kv chakula sufuriani juu ya moto ili kiive


Piga


kutanisha vitu kwa nguvu


piga chafya maji hodi nk


Ukali


hali ya kutokuwa mpole


hali ya uchungu ladha


Ugali


chakula kinachopikwa kwa unga wa mahindi na kusongwa na maji moto hadi yakauke


DAMU NYEUSI NA HADITHI NYINGINE


1 Mke Wangu


Anwani inaweka msisitizo katika sifa ambazo msimulizi angetaka mke wake awe nazo na tabia za mke aliyemuoa


Mkewe ana pingana naye hatimaye anaomba talaka


Maudhui


Migogoro


Msimulizi hafanyi kazi na anawategemea wazazi Aziza haoni mtu asiyefanya kazi kama mume wake


Kuhusu kutumia mswaki na burashi viatu na msimulizi kutotaka muuza madafu aingie ndani


Ushamba na ujiji


Aziza kutovaa viatu kutotumia burashi na dawa ya meno na badala yake mswaki na unga


Utamaaduni


Wazazi wa msimulizi japo ni matajiri wanashikilia utamaaduni wa kuwachagulia watoto wachumba au wake


Msimulizi hataki kumwoa Salma Fadhil kwa utamaaduni wake wa kuificha sura yake kwa kuiremba marangi ya mAshavu na midomo


Utamaaduni wa mume kufanya kazi aweze kukimu familia


Utamaaduni wa mavazivifaaviatu mswaki unga


Msimulizi na hata Fedhele wameacha mila na kugeukia uzungu Fedhele anavaa kanzu inayomfika mapajani


Uigaji wa utamaaduni wa kigeni huweza kuwaathiri wanawake kwa kuwakosesha waume wa kuwaoa kama Fedhele


Kuoa watu wenye uhusiano wa damu naowazee wa Seluwa mtoto wa shangazi walitarajia msimulizi amuoe


Ukandamizaji wa wanawaketaasubi ya kiume


Msimulizi kusema Huyu ni mwanamke na wanawake ni kama watoto wadogo hawaachi kisebusebu


Msimulizi anataka kumwoa mwanamke mshamba amstaarabishe kuonyesha anachukulia mwanamke ndiye anahitaji maongozi ya mwanamme ilhali ni kinyume


Kumdharau Fedhele kwa kutembea usiku wakiwa pamoja na mvulana ni kuchukulia wanawake kama vyombo visivyoweza kujidhibiti


Heshima na utiifu


Aziza hana heshima kwa mumewe kwani Anamkashifu anamuumbua na kumzungumzia kwa ujeuri kejeli na hata akiwa ametoa macho Anasema ni upuzi kukaa kuchana nywele na kutembea


Msimulizi anamweshimu mkewe kwani licha ya kejeli na ukaidi wake anamjibu kwa upole na kumruhusu aseme Anaona kuwa kumwamrisha mkewe lazima kungemshindabusara


Kazi na athari za kuikosa


Msimulizi anadharau kazi za mikono kwa kusema angeonekana wazimu akichoma mihogo


Kazi ni muhimu kwa kila binadamu hata awe wa tabaka gani


Kukosa kazi kunamwathiri msimulizi kwa kumkosesha mkewe ambaye amchukulii kama mumewe kwa kuwa hafanyi kazi bali anaishi kwa jasho la wenginewazazi na mtumishi mapanya


Utabaka


Kuna matajirimakabaila wenye nacho kama vile msimulizi na wazazi wake na maskinimakabwela wasionacho kama vile wazazi wa aziza mapanya na muuza madafu


Matajiri wanaishi kwa jasho la maskini wanaofanya kazi ngumu


Watu wa daraja la juu wanaishi mijini na wa daraja la chini shambani


Watu wa tabaka la juu wameelimika ilhali wale wa tabaka la chini hawajaelimika kama vile Aziza


Watu wa tabaka la juu wanafanya kazi za ofisi na wa la chini kazi za mikono kama vile ukulima kuchoma mihogo na kuuza kukwea minazi na kuuza madafu


Ustaarabu


Watu wa mjini wanachukuliwa wamestaarabika na wa shambani hawajastaarabika Kinaya ni kwamba yanayodaiwa ni ustaarabu ni kupuuza utamaaduni asili na kuiga ule wa kigeni


Ndoa


Ndoa ya msimulizi inavunjika kwa kukosa kazi


Za wengine wa mijini zinavunjika kwa wanaume kutaka kuwadhibiti wake au kuwatoa mambo ya kilimwengu


Ndoa huathirika ikiwa watu hawana mtazamo na mwelekeo mmoja


Ndoa za matabaka tofauti zaweza kuingia doa na kuvunjika Unaweza kumtoa mtu shambani ilhali huwezi kutoa ushamba ndani yake


Elimu


Humkomboa mwanamke kutokana na udhalilishaji wa mwanamume kwa vile inamwongezea mwanamke hadhi na hata kufanya mwanamume amwogope


Huwafanya watu kuwa watumwa kama vile kuwafanya wadharau kazi za mikono au kujiajiri wenyewe na kutaka tu kuajiriwa ofisiniuboi wawe wakitumwa


Yaweza kupotosha watu na kuwasahaulisha mila na desturi zao


Ukengeushi


Msimulizi ambaye amesoma kumwoa mwanamke ambaye hajasoma


Ujasiri


Aziza kumkabili mumewe na kumwambia ukweli bila kuogopa angepigwa au kutalikiwa


Udhabiti wa msimamo


Aziza kukataa kutumia burashi dawa ya meno na viatu


Kutaka mume anayefanya kazi na anapotambua sivyo msimulizi alivyo anaamua kumtaliki na kufuata ndoto yake


Nafasi ya mwanamke katika jamii


Msomi kama vile wa mjini


Ananyimwa elimu kama vile wa shambani


Ana uhuru kama vile Fedhele


Anathamini kazi na kuichukulia kama kipimo cha utu


Ana usemi km Aziza


Mtamaaduni kama vile Salma na mamake msimulizi ambaye anamyependekezea mke


Mwacha mila kama vile Fedhele anayevaa kanzu hadi mapajani


Hana ubaguzi kama vile Aziza hambagui muuza madafu


Ubaguzi


Msimulizi anakataa kuoa wanawake walioelimika kwa kuwachukulia hawana maadili na hawafuati utamaaduni Kinaya ni kwamba amuoa mke aliye mtamaaduni


Hataki muuza madafu aingie nyumbani kwake kwa kuwa ni duni


Ubwana


Aziza hapendi ubwana


Mapanya ni mtumishi na anafanya kazi ya kuosha nguo na vyombo


Busarahekima


Msimulizi anamjibu mkewe kwa upole na hivyo kuzuia mzozo kuwa mbaya zaidi


Bidii


Muuza madafu ana bidii kwa kujiajiri mwenyewe badala ya kutegemea kuajiriwa


Ubahili


Aziza anaonelea ni ubadhirifu mtu kutoa pesa zake nyingi anunue kiatu kisha akikanyagishe kinyaa na kinyesi majiani


Ujinga


Aziza hana elimu na hajui athari ya kwenda msalani bila viatu


Matumizi ya lugha


Nidaha


Ngnhngnhmsimulizi akidharau Fedhele


Barabara Si watu kama vile ninyiAziza kuudhika kwa msimulizi kudharau uchomaji na uuzaji mihogo kama kazi


Lo Mimi nikachome mihogo niuzemsimulizi kushangaa kwa kupendekezewa na mkewe ajiajiri kazi kama ya uchomaji mihogo


Taharuki


Kwa nini Aziza anamtazama msimulizi bila kumzungumzia


Msimulizi alimpa aziza talaka


Msimulizi alimwoa seluwa


Msimulizi alitilia maanani mafundisho ya Aziza na kuanza kufanya kazi


Aziza aliolewa na muuza madafu


Mbinu rejeshi


Msimulizi kuwaza jinsi alivyomkuta Fedhele Salim Saateni saa mbili usiku kavaa kanzu mpaka mapajani kafuatana na shoga yake na wanamtia kijana mwanamume katikati yao


Anatufahamisha kuna siku wakati wa alasiri Seluwa alienda kuwatembelea yeye msimulizi na mkewe


Tashbihi


Uko chini ya wazee wako kama mtoto anayenyonyaAziza kwa msimulizi


Ngozi yake ilivyokacha utadhani msasangozi ya aziza kuwa ngumu kwa kazi za mikono za shambani


Takriri


Muuza madafu amevaa kanzu mararu mararu


Hebu Hebu Aziza akimnyamazisha Seluwa ahakikishe ni sauti ya muuza madafu amesikia


Dafu Dafu Sauti ya muuza madafu kama alivyoisikia msimulizi


Najua wewe una fikra namna na namnaMsimulizi akimwambia Aziza


Balagha


Mangapi umengolewaAziza kuonyesha uduni wa mbinu za sasa za kutunzia meno anazotumia msimulizi


Sijui mimi nilikuwa narudi kutoka wapi vilewakati msimulizi alimuona fedhele usiku Kinaya ni kuwa yeye pia alikuwa anatembea usiku na kachelewa kurudi nyumbani


Kitu kilichokufa kina uzima gani wa kukuhami weweAziza akidharau kiatu


Vipi mtu atafute kazi asipateAziza kuonyesha mtu hawezi kukosa kazi hata kama ni ya kujiajiri


Basi wewe ndiye mume wa kunioa mie weAziza hamchukui msimulizi kuwa mumewe kwa kukosa kazi


Methali


Kwenye nchi ya vipofu mwenye jicho moja atakuwa mfalme


Kila mtu na kazi yakemsimulizi kuonyesha hawezi kufanya kazi za mikono


Nahau


Nimvumbike mwenyewe mpaka aiveamuoe mwanamke amstaarabishe


Kupatia mguuAziza hajawahi kufika mjini


Tulikwenda sare kwa kupimanamsimuliz na Aziza kuwa sawa


Kuwa na kidomohakumpenda salma kwa kusema maneno ya watu au kujibizanakinaya ni kuwa aliyemwoa aziza anajibizana naye


Nikawaweka kandomsimulizi kukataa kuwaoa wanawake aliochaguliwa eti hawana maadili


Taswira


Fedhele salim kuvaa kanzu mpaka mapajanikuonyesha uigaji wa utamaaduni wa kigeni


Salma Fadhil kujifunika uso na kujiremba marangi ya mAshavu na midomokuonyesha utamaaduni Kinaya ni kuwa msimulizi anakataa utamaaduni ilhali yeye anaufuata kama vile kuchaguliwa mke na anaishia kuoa Aziza aliye mtamaaduni


Alinionyesha viganja vyake nikaona namna ngozi yake ilivyokacha utadhani msasa


Chuku


Hana kazi ya kumshughulisha labda kujikuna tu anapowashwamke wa msimulizi katu hakuwa na kazi yoyote hakuwa na kazi wala basi


Chukua mwiba unishindilie nyayoni mwangu utazame kama hautavunjika kabla ya kunichomaAziza kuonyesha jinsi miguu yake ilivyo madhubuti na haihitaji ulinzi wa viatu


Kinaya


Anwani mke wangu ni kinaya kwa vile mke aliyemtaka siye aliyempata Alipata mwenye sifa zile alizozikataa kama vile utamaaduni uhuru mwenye usemi nk


Kudhani mwanamke ndiye anastahili kuelekezwa Niliona ni wakati wangu kumsoma Aziza ili nipate kumsomesha ilhali ndiye anahitaji kuelekezwa


Kudhani Aziza kwa kutoka shambani lazima awe mwepesi msikivu na mwelekevu


Kudhani Aziza angempenda kwa utajiri na angeridhika na maisha ya mjini ya kitajiri na starehe


Kukataa salma kwa kuwa mtamaaduni na kuishia kuoa Aziza aliye mtamaaduni pia


Kukataa kumwoa seluwa kwa kidomo chake na kuishia kuoa Aziza anayejibizana naye


Kumkashifu Fedhele kwa kutembea usiku ilhali hata yeye alikuwa akitembea usiku


Mtu ambaye amesoma na anayetoka katika familia tajiri kumwoa mwanamke ambaye hajasoma na anayetoka katika familia maskini


Kuoa mwanamke wa shambani ambaye hajasoma na kutarajia asiwe mtamaaduni


Tabaini


Aziza alikuwa daima akinitazama kwa kunichuja tena si mara moja wala si mbili


Mimi sioni raha kulishwa na mtu ajinabi si baba yangu wala si mume wanguAziza hapendi utegemezi


Tashhisi


Jawabu lake mtoto yule lilinizungusha kichwa darmadarumajibu ya Aziza kumshangaza msimulizi


Utohozi


Shilingi mbilimsimilizi alizompa Aziza akanunue madafu


Burashiya kusugulia meno


Plastiki iliyotengeneza kifurushi Aziza alikoweka mswaki na unga


Kejeli


Nitapata mume wangu au gumegume tuAziza akimdharau msimulizi kwa kuona hastahili kuwa mume wake


Pesa mbili nobe zinakushinda kuzivumbua mpaka upewe


Lazima tupokee kibivu maadamu mume wangu havumbui kibichi


Kitu kilichokufa kina uzima gani wa kukuhami wewekiatu


Kwa nini nichukue manyoya ya nguruwe nitie kinywani mwanguakidharau burashi ya kusugulia meno


Tanakali


Aliondoka nyatunyatu akaenda zake jijiAziza akienda kuchukua vifaa vyake vya kusugulia meno


Sitiari


Aziza kuita mswaki manyoya ya nguruwe


Kukiita kiatu ngozi ya ngombe aliyekufa


Pia kusema Kazi ndiyo maisha bora


Kusema muuza madafu ni binadamu kamili


2Samaki wa Nchi za Joto


Anwani ni ya kiistiari


Kumaanisha unyonyaji au kitu unachokitumia kujifaidi


Kuna samaki halisi wa nchi za joto ambao Peter anafanya bishara ya kuwauza nje ya nchi


Serikali ya kikoloni kuleta samaki wa aina ya sangara walioangamiza samaki asilia katika maziwa


Christine ni samaki kwa kutumiwa na Peter kutosheleza uchu wake Pia daktari anamtoa mimba ili apate pesa


Zac pia ni Samaki kwani Anamfahamu Peter kupitia Zac


Wavuvi ni samaki kwa vile Peter anawanunulia samaki kwa bei ya chinikuwapunja kAsha anawauza na kupata faida kubwa


Watu weusi ni samaki kwa vile wanapenda pesa na pesa ni chambo chao


Jagtit na Sunja kuibia nchi ya Uganda mapato ya ubadilishaji sarafu


Sunja kumlaghai Jagtit kwa kumpa noti ya dola 100 bandia


Zac na wengine wanaofanya kazi katika kampuni ya Peter ni Samaki kwani wanatumiwa naye katika biashara yake na faida kubwa ni yake


Deogracious pia ni samaki kwani anafanya kazi ya utumishi wa nyumbani kwa Peter


Nchi ni samaki kwani Peter anaiibia raslimali ya samaki na wahindi kama vile Sunjal na Jagtit wanaiibia pesa kwa kufanya biashara ya dola ya kimagendo


Makahaba wanaotafutwa na wazungu huko half London pia ni aina ya samaki kwani chambo chao ni pesa


Maudhui


Mapenzi nje ya ndoavyuonishuleni na athari zake


Christine ni mwanafunzi wa shahada ya Sosholojia katika chuo cha Makerere Aliye na tamaaa ya mpenzi wa kiume


Tamaa yake inasadifiana na kutokea mzungu Peter anayemfahamu kupitia Zac


Mwandishi anataka kuonyesha jinsi wasichana vyuoni wanavyojihusisha na mapenzi na watu walio na umri unaozidi wao ili wapate pesa ushuga dadi


Anaonyesha ukosefu wa uwajibikaji kwa vile Christine anapopata mimba anaamua kuitungua


Anataka kuonyesha jinsi vijana wasivyochukulia maisha yao kwa umakini na tahadhari na hivyo kuishia kuyaharibu


Jinsi watu wanavyojiingiza katika mapenzi ya kupitisha muda kama vile Peter na Christine hawakuwa na lengo la kuoana


Uzinifu


Peter na Christine ni wazinifu kwa kufanya mapenzi ilhali hawajaoana


Tunafahamishwa huko half London kuna wazungu wengine wanatafuta makahaba ukahaba


Uwajibikaji


Peter hana uwajibikaji katika mapenzi kwani hamkingi Christine asipate mimba


Hata hivyo Peter anawajibika katika kazi yake kwani halewi akiwa kazini


Christine hawajibiki kwani hakubali mimba kama tokeo la vitendo vyake vya utovu wa uadilifu na kuilea bali anaamua kuiavya


Zac anawajibika kwa vile anamfahamisha Christine kuwa Peter ana wasichana wengine


Deogracius hawajibiki kwa vile hamfahamishi Christine kuhusu Peter ili amwambae


Miriam na Margaret hawawajibiki kwani Christine alipowaeleza nia ya kutoa mimba hakuna aliyemzuia au kumshauri dhidi ya kufanya hivyo


Ukoloni


Mkongwe


Serikali ya kikoloni kuleta samaki wa aina ya sangara walioangamiza samaki asilia


Ukoloni mamboleo


Peter kupunja wavuvi kwa kuwanunulia samaki kwa bei ya chiniunyonyaji


Peter kuibia nchi raslimali asili ya samaki


Peter kuamrisha wafanyakazi wake kama mnyapara na akipaaza sauti ya juu


Huko Sailing Club kuna mahali pa wazungu na pa Waafrika


Jagtit na Patel kufanya biashara ya magendo ya kuuza dola na hivyo kuibia nchi mapato ambayo ingepatika kutokana na ubadilishaji halali wa dola


Huko Sailing Club ni mahali pa wazungu kwani ada ya juu ya kiingilio iliwafanya watu weusi kutopamudu


Ukosefu wa ajira


Christine kusema mtu angepata kazi ya kiserikali kwa kubahatika


Madhila ya wafanyakazi


KuamrishwaPeter Kuamrisha wafanyikazi wake kama mnyapara


Kufanyia kazi katika mazingira duniofisi kuukuu za kikoloni


Wavuvi wanaofanya kazi za mikono wana dhila la kupunjwa na wanaowanunulia wanaowanunulia samaki wao kwa mfano Peter


Athari ya kumtelekeza mungudini


Christine alikuwa mkristo aliyeokoka lakini aliasi imani yake


Hata dadake Dorothy alikuwa ameokoka lakini alikuwa mnafiki kwani alikuwa anajitia uongofu au anajificha chini ya kivuli cha dini


Kujitia uongofu huko kukamchochea Christine kuendelea na mapenzi na Peter


Christine kwa kuacha wokovu alitumbukia katika uzinifu na matokeo ni kutunga mimba na kuitungua


Kuavya mimba kunamwathiri kisaikolojia kwa kuhisi amekosea Mungu na kuishi na woga wa madhara ambayo angepata kutokana na uavyaji mimba huo


Utabaka


Peter ni wa tabaka la juu akiwa Uganda ilhali kwao Uingereza ni wa la chini la Cockney


Deogracius Zac na wengine ni wa tabaka la chini


Watu wa tabaka la juu kama Peter wanaishi katika mitaa ya kifahari kama vile wa Tankhill


Tamaa


Peter kununua dola kimagendo ili aokoe pesa ambazo angalinunulia dola halali katika benki


Peter kupunja wavuvi ili ajipatie faida kubwa


Peter ana tamaaa ya wanawake Ana wengine mbali na Christine


Peter ana tamaaa ya anasa kama vile zinaa likizo Nairobi ulevi kula nyama choma na kunywa mvinyo na kutafuta makahaba


Christine ana tamaaa ya mpenzi wa kiume


Zac na wafanyakazi wengine wana tamaaa ya pesa ndio maana wanamfanyi Peter Kazi licha ya kudhalilishwa naye ka kuamrishwa kama mnyapara


Jagtit na Sunja wana tamaaa ya pesa na ndiyo sababu ya kuuza dola za kimagendo


Madaktari wana tamaa ya pesa na wanamtoa Christine mimba ili wazipate


Ami nana tamaa ya uongozi na ndiyo sababu ya kutaka kuangamiza maprofesa wanaopinga uongozi wake dhalimu


Christine anasema vijana wengine wana tamaa ya kuwa watu wakubwa anayoiita ndoto za kiwenda wazimu


Umaskini


Zac kulazimika kufanya kazi katika kampuni ya Peter akisoma


Deogracius anafanya kazi duni ya utumishi kwa Peter


Uongozi mbaya


Iddi Amin kufanya jaribio la kuangamiza maprofesa jambo lililosababisha wao kukimbilia uhamishoni


Heshima


Zac kuinuka na kumkaribisha Peter kiti alichokuwa anakalia


Ushauri


Zac kumshauri Christine kuwa Peter ana wasichana wengine lakini hakutilia maanani ushauri wake mapuuza


Dorothy kumshauri Christine kuwa aliota wazungu wakimpa sumu lakini hakushaurika


Margaret na Miriam hawamshauri Christine dhidi ya kuavya mimba na hivyo wanapuuza wajibu wao mkubwa wa kumhifadhi ndugu


Uavyaji wa mimba na athari zakeukatili


Athari za kisaikolojia kuhisi nafsi ikimsuta


Kuwa tasa


Kuwa muuaji


Kumkosea Mungu


Kufa


Matumizi mabaya ya taaluma


Daktari kumtoa Christine mimba ili apate pesa badala ya kumpa ushauri mwema


Kasumba


Zac kutamaani kuwa mmarekani mweusi kwa kupenda kuzungumza sana kama mmarekani mweusiHey man


Kuheshimu wazungu kwa kuchukulia wazungu wote kama wa tabaka la juu ilhali kwao hawaheshimiwi kwa kuwa wa tabaka la chini


Watu wa rangi moja kuaminiana kwa mfano Jagtit kumwamini Mhindi mwenzake Sunja Patel ilhali anaishia kumtapeli


Umuhimu wa kuwa makini


Peter ni makini kwa kuzikagua dola hadi kupata kuna noti moja bandia


Jagtit hakuwa makini akipewa noti za dola na Patel ndipo akatapeliwa


Bidii


Zac anafanya kazi katika kampuni ya Peter akiwa angali anasoma


Peter ana bidii katika kazi yake na hatumii muda wa kazi kujistarehesha


Anasastarehe


Ulevi km uvutaji sigara kunywa pombe uzinzi Peter kwenda likizo Nairobi kustarehe baada ya biashara kunoga Christine kujipumbaza kwa mvinyo Margaret kulewa nk


Utovu wa Uaminifu


Peter ana wasichana wengine mbali na Christine


Christine na dadake Dorothy si waaminifu kwa Mungu


Ulevi na athari zake


Kusababisha Christine kuwa mzinifu


Uzinifu kusababisha mimba isiyotakikana


Unusu kaputi kutofanya kazi Christine akitolewa mimba


Upyaro


Peter kumita Jagtit mwanaharamu anapotaka kuchukua vipande vya noti bandia


Unafiki


Deogracius hamwambii kuwa Peter Peter ana wapenzi wengi


Dorothy kuwa na wokovu bandia na anatumia dini kama kivuli ulokole


Peter kuwaonyesha Zac na Christine urafiki kumbe ataka kumtumia Christine


Miriam ni rafiki mnafiki kwani hamshauri Christine dhidi ya kuavya mimba


Uhalifu


Jagtit kumuuzia Peter dola kimagendo ilhali lilipaswa kufanywa na benki kuu


Sunja kumpatia Jagtit pesa bandia


Utoaji wanawake mamba


Taasubi ya kiumeudunishaji wa wanawake


Peter kutumia wanawake kama vyombo vya kujiburudisha


Wazungu kuwatumia makahaba kujistarehesha


Utamaushiujidunishaji


Christine anajiingiza katika mapenzi kwa ili kujipumbaza au kujidanganya kuwa mtu mwingine au kuwa dubwAsha tu ujidunishaji


Anasema akiwa na na shahada angekuwa kama ngombe wa kizungu kwa vile hakuna ajira na ikipatikana mazingira ya kazi ni mabaya na mishahara ni duni


Vijana hujiingiza katika myenendo isiyofaa kwa kupoteza matumaini ya maisha ya kesho


Uingiliaji wa mambo ya wengine


Watu kumkodolea macho kwa kubusiwa na Peter shavuni


Wakasema Hawa Malaya hawana aibu hata chembe


Atakuambukiza ukimwi


Ona alivyokondeana


Ubwana


Deogracius ni mtumishi wa Peter


Wafanyakazi wa Peter anaowaamrisha kama mnyapara


Ukengeushi


Miriam na Christine kunywa pombe


Miriam kuvuta sigara


Mapenzi nje ya ndoa


Kutembea kwa wanaume


Uavyaji mamba


Christine kuacha imani yake na Dorothy kuwa mlokole


Ukweli


Zac kuonya Christine Peter ana wanawake wengi


Matumizi ya lugha


Tashhisi


Nilivaa tabasamu niliyowahifadhia wanaume tabasamu ya gereshaChristine kwa Peter


Nilijaribu kumjibu lakini sauti ilinikwama kooni Ukatokea mnongono


Aibu ilinivaaChristine akitoka kwa Zac baada ya kukutana na Peter kwa kushindwa kumjibu Peter au kusema haja ya moyo wake


Nilikuwa nikiwangwa na kichwa changu kutokana na hedhi


Springi za kitanda kulalamikia uzito wake wa ziadakutoa kelele Peter alipokalia na kuzidisha uzito


Mvinyo ulikuwa umenipa ujasiri fulaniChristine kutojishughulisha na Peter


Macho yake kila mara yalinihukumuya Deogracius


Wacha ukimwi uwateketezeuwaangamizewakati amemsindikiza Peter akielekea Nairobi


Kutokana na mpito wa wakati nywele za Peter kuwa zinabadilika rangi pengine kutokana na shinikizo la biashara ya nchi za nje ya samaki


Nikaachwa nikiadhibiwa na mikondoo ya macho ya watubaada ya kubusiwa shavuni na Peter


Jua liliendelea kuadhibu kila kiumbe kuwaka vikali Christine akiwa katika matatu


Taswira


Deogracius amepinda mgongo kwa umri na mwenye miguu ya matege


Kwa Peter michoro ya kisana ilitundikwa ukutani makabati ya vioo yaliyosheheni vinywaji vya aina aina na vyombo vya kichinautajiri


Chumba cha Zac kina kuta zilizobambuka rangi balbu iliyotoa mwangaza hafifu picha kubwa ya Bob Marley iliyorarukararuka vitabu vikuukuu viwili vya Penguin Classics kitanda chake kimetandikwa blanketi ya rangi ya kahawia


Zac kufungua kikabati kidogo cheusi akatoa sahani mbili nyekundu za plastiki zilizoonyesha kuwa na mafutamafuta kikombe cha kijani kibichi cha plastiki na glasi iliyokuwa na mavumbi


Nikatabasamu nikitaka aone meno yangu yenye weupe wa maziwa


Noti za dola za kijani kibichi


Wajihi wa Peter ulikuwa wa wekundu usiokoza na wala sio weupe usiotakata Nywele zake tu ndizo zilikuwa nyeupe


Tankhill makasri ya mabalozi yalizungushwa kuta za mawe juu ya kuta hizo kumechomekwa vigae vya chupa Kuna mabwawa ya kuogelea na walinzi wa kulipwakuonyesha utabaka


Peter akiwa na bombo kaptula aliyoipenda sana alionekana kama mvulana wa miaka 14


Alikuwa na maungo mviringo ya ujana mwili laini kama wa mwanamke na miguu iliyobonyea na iliyopuuka


Miriam rafiki yake Christine ni Mtutsi aliyekuwa na wembamba waliopendelea wazungu na macho ya vikombe


Mdokezo


Mwiba wa kujidunga chochote kingetokea akitolewa mimba na asingemlilia au kumlaumu yeyote


Fikra zilinipaa kuhusu matokeo ya uovu huu kuwa tasa labda kuwa muuaji ahh kumkosea Mungu pengine hata kufamadhara ya uavyaji mimba


Lakini ninina jambo nataka kukwambiaChristine Peter anapomwambia hana nafasi ya kumuona wakati wafanya kazi wanapakia mizigo


Angalia hapa Peter akimwabia jagtit ahakikishe noti ni bandia


Methali


Mwiba wa kujidunga


Palikuwa na kimya chenye mshindobaada ya Zac kuwaacha na Peterwalinyamaziana


Taharuki


Mwisho wa Christine na Peter ulikuwaje


Baada ya kuavya mimba afya ya Christine ilikuwaje


Jagtit alimchukulia hatua gani mhindi mwenzake Sunja kwa kumpa noti ya dola 100 bandia


Ujinga


Jagtit kutapeliwa na Sunja kwa kutokagua dola kwa kumwamini eti kwa vile ni wa asili yake hawezi kumlaghai


Christine kuwa na uhusiano wa kimapenzi na mtu asiyemfahamu vyema


Kufanya mapenzi bila kinga


Kutofahamu tama mbele mauti nyuma


Kutoshaurika


Kuacha Mungu akijua amwachaye hawezi kuwa na maisha mazuri


Kuavya mimba akijua madhara yake na kuua mtoto ilhali hana hata mmoja


Balagha


Mbona tusijipatie kinywajiZac


Ningemwambiaje Peter akinipigia simuBaada ya kuavya mimba


Mimi Kwa nini Christine Zac anapomwambia Peter alitaka wamtembelee Tankhillkujifanya hataki ilhali anataka


Je Ni kweli Peter alinitakaChristine kujiuliza kimoyomoyo


Kumbe alikuwa mzungu wa tabaka la chini


Nahau


Tunapiga gumzoPeter kuingia na kukuta Christine na Zac wakiongea


Kufyata mkiaChristinePeter alistahili kunyamaza kwa vile alikuwa anaibia nchi samaki


Sikutaka kukitia kitumbua cha uhusiano wetu na Peter mchangakuharibu mapenzi yao licha yake kuwa na wasichana wengine


Kupiga funda kubwaChristine kujaza kinywaji kwa mara moja baada ya kushindwa kumjibu Peter


Nimeavya mimbanimetoa kijusi tumboni


Niligundua ulikuwa Mja mzitoPeter


Mwili haukufa ganzihaukupoteza hisi baada ya sindano ya nusu kaputiathari ya ulevi


Alimpasulia mbarikaPeter kumpa Jagtit habari mbaya kuwa noti ni bandia


Kinaya


Christine kujivuta kidogo mbali na Zac ilhali anamtaka


Wewe lazima u msichana mwerevuPeterni kinyume


Zac usiwe mpumbavu Mimi sitakwendaanataka kwenda


Christine kusomea sosholojia ilhali mwenendo wake ni wa kukengeuka


Kunyoosha mkono wake alioulegeza kimakusudi kumsalimu Peterkama htaki ilhali anataka


Sauti ya mchuuzi aliyepaaza sauti akimsihi awanunulie watoto wake peremende na kumwambia shangazi wakumbuke watoto na waonee hurumaukweli ni kuwa ametenda kitendo cha kikatili cha kuavya mimba


Christine kuavya mimba ilhali hana mtoto mwingine


Utohozi


Ofisi ya Peter


Maprofasawahadhiri wa chuo kikuu


Balbutaa


Jeneretakwa PeterlililojiwAsha umeme ulipopotea


Wikendi


Shatialiyovaa Peter akielekea Nairobi


Glasi


Sahani mbili nyekundu za plastiki


Springi za kitanda


Kozitaaluma


Noti ya dola 100 yenye thamani ya shilingi 1000000


Tashbihi


Peter kumuuliza Christine anasomea kozi gani kama mjomba mkarimu anavyomuuliza mpwa wake


Ulaini wa ngozi yake peter ulikuwa sawa na wangu


Peter aliniongoza katika chumba chake cha kulala kama kwamba hilo lilikuwa jambo la kawaida


Peter kuangalia noti bandia kama mwanasayansi aliyekuwa akifanya uchunguzi maabaraniumakini


Uhusiano wetu niliuona kama kitendo cha watoto kwenda shulenikulazimikakutokuwa na budi


Mhindi alimtumbulia macho kama kwamba alikuwa mzukaPeter akikagua noti bandia


Baada ya kujihisi salama niliingiwa na wazo la kuwa debe bovukumfahamisha Peter hali yake ya hedhi


Nilitembea barabarani kama mtembea usingizini hadi katika kituo cha matatuakitoka kwa Peter ofisini baada ya kumwambia aliavya mimba


Nikiwa na shahada ningekuwa kama ngombe wa kizunguutamaaushihata akisoma hakuna kazi mishahara duni mazingira mabayaofisi kuukuu zilizojengwa wakati wa ukoloni


Umati ulipasua kicheko nilichokisikia kama radi


Mbinu rejeshi


Christine alikuwa ameokoka wakati mmoja


Kisa cha Jagtit alichoshuhudia Christine alipompa Peter noto ya dola banda aliyokuwa amepewa na mhindi mwenzake Sunja Patel


Christine kueleza jinsi urafiki wao na Peter ulivyoanza kupitia Zac anayefanya kazi katika kampuni yake


Zac kueleza Christine jinsi Peter alivyoenda Sailing Club na msichana mwingine


Kufahamishwa kuwa siku nyingi za Ijumaa jioni Christine alikuwa anaondoka chuoni na kwenda kumtembelea Peter


Jazanda Sitiari


Anwani Samaki wan chi za Joto ni Jazanda


Samaki waliowala wale asili ni ukoloni mamboleo


Ndoto ya Dorothy kuhusu Christine ambapo aliota siku moja Christine alikuwa akipewa sumu na wazunguakiharibiwa maisha


Huu ulikuwa msalaba wangumimba ni wajibu Christine pekee kwani hawakupanga na Peter kupata mtoto


Sadfa


Kukutana kwa Christine na Peter kupitia Zac wanayesoma naye Makerere na anayefanya kazi katika kampuni ya Peter


Christine kuwa kwa Peter kunasadifiana na Jagtit kumtembelea Peter kumuuzia dola Uzungumzi nafsia


Wewe baradhuli kwa nini hukusema jambo lolote la maana Christine akitoka kwa Zac akijisuta kwa kutochukua fursa kuanzisha urafiki na Peter


Nikweli Peter alinitakaChristine kujiuliza kimoyomoyo


Kwani Zac alifikiria sikumjua Peter vyemaanapoambiwa walienda sailing club na msichana mwingine


Kuchanganya ndimi


Penguin Classicsvitabu vilivyokuwa juu ya dawati ya Zac


Hey mankasumba ya Zac kuiga Waafrika weusi


Half Londonwazungu wanakotafuta makahaba


Takriri


Najihisi mlevi mlevi saananaMiriam


Hapana hapana haiwezi kuwa bandiajagtit kwa peter kutoamini noti ni bandia


Kichekotashtiti


Christine kucheka akimwambia Peter kuhusu ndoto ya Dorothy


Peter kucheka anapoambiwa ndoto ya Dorothy na Christine


Umati ulipasua kicheko nilichokisikia kama radi


Chuku


Jagtit alipigwa na butwaa asiweze kuhoji kitendo cha Peterkurarua noto bandia


Umati ulipasua kicheko nilichokisikia kama radibaada ya kumsikia kijana aliyempaazia Peter Sauti kuwa angeambukizwa ukimwi na Christine


Kuwepo Entebbe Sailing Club kungemfanya awe mweusi zaidiwengi ni wazungu


Kejeli


Kicheko ni kejeli kwa mtu kwa kutenda kitendo cha kijinga


Christine kusema akiwa na shahada angekuwa kama ngombe wa kizunguelimu isingeboresha maisha yake


Christine anasikia sauti ya kejeli katika kicheko cha Peter anapomwambia ndoto kikisema watu weusi ni wajinga na washirikina wakubwa


Kijana anayempaazia Peter sauti akimkejeli Christine akisema kuwa angemwambukiza akimwi na alivyokondeana


Damu Nyeusi


Maudhui


Kubaguliwa kwa watu weusi katika nchi ya Marekani


Kuachwa na mabasi ya abiria yanayoendeshwa na wazungu katika kituo wanapokuwa peke yao kwa kufikiriwa ni majambazi


Kukamatwa kwa makosa ambayo watu weupe hawakamatiwi kama vile kuvuka barabara taa nyekundu zikiwaka


Adhabu kali kwa makosa wanayofanyaalitozwa faini ya dola 200 au miezi sita gerezani kwa kosa la kutofunga zipu


Mkahawani wanatazamwa kwa dharau na wateja na wahudumu


Kufuatwafuatwa na walinzi madukani kwa kushukiwa wataiba


Kuonewa vyuoni na wahadhiri wanaotoa alama kwa kupendelea watu weupe na kukandamiza wanafunzi weusihawapati shahada wananangania kula kalenda au wanakaa muda mrefu bila kuhitimu


Huko marekani watu weusi ndio wengi magerezanijela imeundiwa mtu mweusic


Kutazamwa kwa kudharauliwa na wahadhiri weupe


Kuulizwa maswali ya dharau na wahadhiri wazungu na wanafunzi weupe


Mikahawani kumtazamwa kwa chuki na wateja na wahudumu


Kutendewa vitendo visivyo vya utu kama vile Fikirini aliposahau kufunga zipu mama mzungu alimwitia polisi ilhali angemwambia tu afunge duka


Utovu wa utu wema


Mama mzungu kumwitia Fikirini polisi badala ya tu kumwambia afunge zipu


Nafasi ya mwanamke


Ni Kitega uchumi kama vile Fiona ni kahaba na anamuuliza Fikirini kama angependa wafanye mapenzi


Ni mbaguzi kwa sababu mama mkahawani anamwitia polisi kwa kutofunga zipu kwa vile ni mweusi


Hawana utu kwa vile Fiona anataka apigwe risasi hata anataka kumkata uume mrija


Ujinga


Baada ya kubaguliwa na kudhalilishwa anaamua kujitoa ukiwa wake kwa kuwa karibu na watu weusi ndugu zake waathiriwa wenzake


Fikirini kumwamini Fiona na kumfuata ilhali hamjui wala hajamchunguza


Uzalendo


Kwa kubaguliwa Fikirini anaanza kujithamini na kupenda asili yake


Anaomba muda umalizike arudi nyumbani


Tunahimizwa kuthamini utu wetubara letu


Nyumbani ni nyumbani ingawa pangoni


Mtu asiyependwa na wengine sharti ajipende ajienzi na ajionee fahari


Ulevi


Fikirini anakumbuka jinsi walilewa waragi na changaa katika vitongoji duni vya Mathare


Elimu


Fikirini ameenda marekani kusomea shahada ya uzamifu katika somo la kiingereza


Usaliti


Mama mzungu kumsaliti Fikirini anapomwitia polisi kwa kusahau kufunga zipu


Wamarekani weusi kusaliti Waafrika wenzao kwa hata wao kutenda vitendo vya kuwadunisha kama vile maswali ya kejeli kama Bob kumuuliza Fikirini kwa nini hakai huko kwao kwenye uchawi na washirikina


Hata hawawasalamu watu wa asili yao


Waafrika wamejisaliti kwa vitendo vyao viofu kama ujambazi na ndiposa wanabaguliwa na wazungu


Wazungu wamewasaliti Waafrika kwa kuwabagua


Fikirini amesaliti Afrika na Nchi yake kwa kwenda kusomea Marekani akiwa ameacha Vyuo huko


Huruma


Bob anamkataza Fiona Kumkata Fikirini uume


Hampigi risasi Fiona anapotaka afanye hivyo


Anamrushia nguo ili asiende uchi


Fiona ana hurumani katili


Ukatili


Wa Fiona


Waafrika kuendelezxa utamaduni wa kukeketa wanawake ili kupunguza tama ya zinaa


Matatizo yanayokumba bara la Afrikamambo yasiyo ya uaminifu yanayohalalisha kubaguliwa kwa mtu mweusi


Ujambaziuporaji kama wa Bob na Fiona


Kushindwa kupambana na umaskiniwanangangania mkono kufika kinywani


Vita


Tamaaduni mbovu kwa mfano kukeketa wasichana


Uchafu


Kasumba ya kudharau mtu wa ngozi yake na kuwaheshimu wazungu sana kwa kuwachukulia wote ni wa tabaka la juu


Utovu wa maadili kama vile ujambazi na ukahaba unaoendelezwa na Fiona na Bob


Kutojithamini kwa mfano Fikirini ameacha vyuo nchini mwao na Bob na Fiona wanaishi katika mazingira machafu


Kushindwa kupambana na magonjwa


Uchawiushirikina


Umaskini


Watu wa Afrika kupigania mkono kufika kinywani na hivyo hawana wakati wa kufikiria kuhusu rangi


Kuna kitongoji duni cha mathare huko Nairobi na Kibuye huko kampala


Kasumba


Wamarekani weusi kukataa uAfrika


Waafrika wakiwa uzunguni hawasalimu Waafrika wenzao


Fikirini kutozwa faini kubwa na jaji mweusi


Fikirini kuzungumza kama mmarekani mweusi  Whets up men


Waafrika kuwaabudu watu weupeFikirini kusema anAshangaa vile kwao wanavyowaabudu watu hao wasiowajali


Ukahaba


Fiona ni kahaba na anamuuliza Fikirini Do you want a good time hapa ukumbini patatufaa


Unyaganyiutapeliujambazi


Fiona na Bob walimtapeli Fikirini dola 300


Uongo


Fiona kusema Bob ni nduguye


Fiona kudai Fikirini anataka kumbaka


Fiona kusema ana gariGari langu ni lile pale


Waingie nyumbani achukue ufunguo


Unafiki


Fiona kumhakikishia Fikirini usalama wake


Kumwambia ajihisi yuko kwake au kwao


Kumwambia You guys are our brothers anaposikia atoka Afrika


Ndoa


Wamarekani hawajui kutunza ndoa


Heshima


Fikirini kupita bila kumgusa Fiona akiingia kwake


Upyaro


Bob kusema Waafrika ni wajinga na wenye ushirikina


Kumwita Fikirini fala


kejeli


Je kule kwenu watu huvaa nguo au hutembea rabana


Je mwaishi mitini kama tumbiri


Mbona hambaki kwenu huko kwenye uchawi na ushirikinaBob


Huu weusi wenu unaozidi kiza unatokana na kuangukiwa na lami au kupigwa na mionzi ya jua


Ni upi mji mkuu wa Afrika


Mtu anaugua ukimwi malaria na polio na utapia mlo huko Afrika


Mbona hamwachi kupigana nchini kwenu


Nani anataka kuuona uchi wako


You wataka kumbaka dadangu kwa nini


Nini kinawatoa Afrika kuja kutusumbua hapa marekaniBobkasumba


Fala kabisa twawezaje sisi kuwa ndugu na tumbiri kama nyieBobkasumba


Mbona hambaki kwenu huko kwenye uchawi na ushirikina wenuBobkasumba


Balagha zaidi


Mambo ya aibu kama haya unaweza kuwaelezea ndugu zako nyumbanikisa cha kutofunga zipu


Sasa polisi gani angejua kiingereza kuliko mwanafunzi wa uzamifu katika somo la kiingereza katika chuo kikuu


Chuku


Mtu sharti avae safu ya maguo pamoja na viatu viatu vizito kama vya wanajeshi wan chi kavuwingi wa baridi


Hakuhisi mzizimo wa theluji iliyokuwa inaanguka kama matone ya mvua ya maweanapoambiwa atoke kwa kina Fiona na Bob Haja ni kunusuru maisha yake


Jibaba la miraba mineBob


Jimama lililofungAsha si habaFiona


Kila kitu cheupe katika nchi hiimtu mweusi apate wapi sauti na satuakutilia mkazo ubaguzi wa Waafrika


Alikuwa pandikizi la jimamaFiona


Hata akilewa gongowaragi au changaa kiasi cha bahari ya hindi hawezi sema kisa cha zipu kwa aibu


Huu weusi wenu unaozidi kiza unatokana na kuangukiwa na lami au kuchomwa na mionzi ya jua


Kijasho chembamba kikaanza kumtoka kipajini na kwapanikusisitiza uoga Fikirini anapogusa mlango kwa Fiona na kukuta umekomelewa


Akaumimina mkojo kwenye sakafu ya ukumbi kutokana na hofukwa kuonyeshwa mtutu wa bunduki na Bob


Takriri


Mtu sharti avae safu ya maguo pamoja na viatu viatu vizito kama vya wanajeshi wan chi kavukusisitiza jinsi baridi ilivyo nyingi


Alijotosa nje tuputupu kama alivyozaliwabila nguo akitoka kwa Fiona


Tabasamu ilikutana na tabasamuFikirini akichekesha Fiona


Fikirini kuzoa nguo na kukimbia tuputupu kama mtu aliyepagawa pepo mbaya


Theluji kufunika kila ncha na kujenga mandhari nyeupe nyeupe


Tashbihi


Mtu sharti avae safu ya maguo pamoja na viatu viatu vizito kama vya wanajeshi wan chi kavu


Mambo mengine yanakuwa kama ndoto au jinamizikisa cha mkahawani


Akitetemeka kama majani ya mgomba kwenye dhoruba


Ananyapia nyapunyapu na kupepesuka pepesupepesu kama mlevi chakari


Ananyapia nyapunyapu na kupepesuka pepesupepesu kama mlevi chakariakielekea chuoni baada ya kuachwa na basi


Fikirni alisihi akilia machozi kama mtoto mdogoFiona anaposema I say shoot him Bob


Theluji kufuniaka kila kitu kama blanketi la unga


Hakuhisi mzizimo wa theluji iliyokuwa inaanguka kama matone ya mvua ya mawe


Taswira


Mtu sharti avae safu ya maguo pamoja na viatu viatu vizito kama vya wanajeshi wa nchi kavu


Mikononi kafunika vitanga na vidole kwa glavu nyeusi


Jimama lililofungAsha si habaFionamnene


Jibaba la miraba mine lililokuwa limevaa miwani ya juaFiona


Maguo machafu yametapakaa kiholela sakafuni vumbi limetapakaa kwenye kochiuchafu kwa Fiona na Bob


Utohozi


Glavuza kuzuia baridi


Dolaalitozwa faini ya dola 200 kwa kutofunga zipu na kuporwa dola 300


Faini


Hana makadi yake mbalimbalibaada ya kuporwa


Kinaya


Fikirini kushikwa kwa kutofunga zipu ilhali wanawake huko hawashikwi licha ya kutembea bila nguo


Polisi kumuuliza kama anafahamu kiingereza ilhali anakifahamu hata kuliko wao kwani anakisomea


Kusema jaji mweusi alikuwa na imani kwa kumtoza faini ya dola 200


Nyani haoni kudulekasoro


Kuchanganya ndimi


Sarafu kadha za quarterrobo kadha za dola


How you doingFiona


Someone called to say you are exposing yourselfpolisi


Am coolFikirinikasumba


Come fast this dude wants to rape meuongo wa Fiona


Do you speak Englishpolisi


I say shoot him Bobukatili wa Fiona


Get out of hereBob akimfukuza Fikirini baada ya kumpora


Sitiari


Kisiwa cheusi kwenye bahari ya weupeFikirini pekee ndiye mweusi darasani


Tashhisi


Rangi mbili zinazokinzana na kufarakana taswira ya Fikirini kuhusu vita vya watu weusi na weupe


Wanawake wenu hawapendi nguo tena zimewachosha na kuwachusha


Bado baridi inapenyeza na kuteketeza vyanda


Mbinu rejeshi


Anavyotukumbusha jinsi alivyoepuka jela wakati alienda mkahawani baada ya kula akaingia msalani akasahau kufunga zipu


Kukumbuka maneno ya Moi


Kukumbuka siku walilewa waragi katika vitongoji duniKibuyeKampala na MathareNairobi


Fikirini akilia anakumbuka kifo cha mamake akiwa katika shule ya upili


Tunaarifiwa Fikirini mara mbili ametozwa faini na polisi


Kukumbuka mara ya kwanza alipokwenda darasani jinsi yeye pekee alikuwa mweusi


Taharuki


Fikirini alimaliza masomo yake au alikula kalenda


Nini kinawafanya wamwangalie vibaya akitoka msalani


Ilikuwaje alipofika chuoni bila vifaa hata kadivitambulisho


Nahau


Kutia na kutoa kidogoKusitasita na kukataa anapoambiwa aingie na Fiona


Funga dukazipu


Akachutama na kumwomba amwonee imaniamhurumieFiona anapopeleka kisu kwenye kinena cha Fikirini akitishia kumkata mrija


Ajionee fahariajijivunie


Alipopiga darubini nyuma alimwona mama mzungu kama hasidialipokumbuka


Kula kalendakukaa miaka mingi bila kufuzu


Fikirini amekaziwa macho vibayakuangaliwa vibaya kwa kutofunga zipu mkahawani


Likija basi lingine na ambalo usukani wake umeshikwa na dereva mweupe mwenye mwoyo mweusi mwoyo mbaya yamkini mambo yatakuwa yale yale


Maji yamezidi ungabaada ya kuambiwa na Fiona wawe na good timeukahaba


Tanakuzi


Likija basi lingine na ambalo usukani wake umeshikwa na dereva mweupe mwenye mwoyo mweusi yamkini mambo yatakuwa yale yale


Anatamani arudi kwao na kufaidi utajiri wa umaskini wao ajitenge na umaskini wa utajiri wa marekani


Faraja ya wazungu ni kuona ndugu zake weusi wananyanyasika katika mfumo unaomtweza mweusi na kumkweza mweupe


Methali


Nyumbani ni nyumbani ingawa pangoniuzalendo


Simba akikosa nyama hula nyasiFikirini kutopendelea chakula cha marekani na kulazimika kukila kwa kukosa aina nyingine


Usipopendwa jipendekuhimiza watu kujithamini


Leo ni siku ya nyani kufa na ambapo miti yote hutelezahakuna jambo lake linalofaulu


Kicheko


Fikirini kucheka kauli ya Moi akidhani haina mashiko


Tabaini


Si kuta si majani si matawikuonyesha taswira ya theluji kufunika kila mahali


Majazi


Fikirinikujisaili kufikiri zaidi kabla ya kwenda ngambo


Mdokezo


Siku ya kufa kifo cha aibu na nguo amevuliwa


I say remove your clothes or else


4Glasi Ya Mwisho Makaburini


Hao marafiki kunywa pombe ya mwisho huko


Kutopenda kwenda tena katika baa ya makaburinimavani baada ya kuvamiwa na majambazi


Maudhui


Mapuuza


Semkwa Asha na Josefina kupuuza ushauri wa Msoi wa kutoenda katika baa ya mavani kwa kuhisi jambo baya lingetokea


Woga


Baada ya kuvamiwa na majambazi katika baa Asha kutoa ukwenzi mkali ukwenzi ukafuatwa na ukwenzi na kwenzi zikawa mjumuiko wa zogo na ghasia


Kuna walioshangaa na kukodoa macho na kungangania kama masanamu


Msoi kukaa akiwa ameangalia mavani


Itikadiushirikinautabiriuotajiubashiri


Hisia zinazomfanya kutabiri maovu


Msoi anatazamia balaa kubwa litatokea katika baa ya mavani


Semkwa Asha na Josefina hawaamini ushirikina


Ujambaziuhalifu


Majambazi walijifanya vizuu na kuibia baa la makaburini na wateja wake kila kitu


Anasa


Semkwa Msoi Asha na Josefina wanapenda ulevi na burudani


Watu wanakwenda katika baa ya mavani kustarehea maisha ya dunia


Tahadhari


Msoi ni mwenye tahadhari kwani siku ya mavamizi anakaa akielekea huko makaburini ili kukitokea kama alivyotabiri aweze kujinusuru


Ukwasi


Msoi na Semkwa wana pesa hata Semkwa ana gari


Mapenzi ujanani


Msoi na Semkwa wana wapenzi Asha na Josefina na wanakwenda kustarehe nao


Ulevi


Baa ya mavani


Ushawishi upotoshwaji na marafiki


Semkwa anamshawishi Msoi waende katika baa ya mavani wakati alikuwa amekataa


Udhabiti wa msimamo


Msoi hana udhabiti wa msimamo na ndio sababu ya kushawishiwa na Semkwa kurudi mavani


Matumizi ya lugha


Tashhisi


Kisha hisia humwotesha ndoto


Ncha za malaika yake kusimama kama kijiti


Leo hisia hiyo kali ilikuwa imeumuka haraka kama hamuri lililojazwa hamira


Hutaki kuiachaimani ijapokuwa unajua haina haki ya kuketi wala kusimama katika maisha yetu ya kisasa ya sisi vijana yanayoendeshwa kisayansi


Vinywaji vyake ni vya kupoza joto la wiki nzima


Harufu za mafuta ghali na ya fahari zilikuwa zimekazana kuzikalia juu harufu za vyakula vinywaji na za maua


Harufu kali ya vundo la maiti ilivamia baa na kuzifurusha zile harufu nzuri za maua na manukato ya vyakula


Vitu tawanyika glasi na sahani anguka na vunjika kuonyesha zogo na ghasia


Roho yake mwaguzi inamwambia apaambae apakimbie


Kinywaji kilipotua juu ya meza jamaa walinyanyua glasi zaokilipowekwa


Hata mwezi na nyota zimeshuka kidogo kuja kuimarisha furaha yetu


Njiani Mbingu ghafla ilikasirika ikafinga uso wake mweusi kisha ikapasua mkonyezo uliotoa ufa mwembamba wa moto mwekundu na fedha ilifanya hayo mara moja tu tena bila kutiririsha hata tone moja la chozimvuaishara mbaya kwa Msoi


Ama kweli itikadi na ushirikina vimekudhibiti kwelikweli


Wanapoenda wikendi ni pa wafu na wafu wakiwa mapumzikoni wamechoshwa na kukerwa na siku yoyote ile wangefanya kitu kujihamiitikadi za kishirikina


Imani yako imekutawalaSemkwa kwa Msoi


Taharuki


Nini kinamfanya Semkwa kutumbua macho


Baa iliendeleza huduma baada ya kuvamiwa na majambazi


Marafiki hao walirudi tena huko


Majambazi hao walijulikana


Kuchanganya ndimi


Exotic resortMsoi anavyopaita baa ya mavani


uexotic


thrillerwimbo wa Michael Jackson


Mbinu rejeshi


Msoi alikuwa amenasa hisia fulani ya kitisho na wasiwasi


Tashbihi


Na wewe sharti unigande mimi kama kupeMsoi kwa Asha anapomshinikiza ale


Ukiwa umestarehe kama vile uko peponi


Umebaki kulala kochini kama mgonjwa wa malaria


Jozi mbilimbili minenguo mikatiko mibenuko miondoko mitetemeko kama wagonjwa wa malaria mtiririko wa jasho kama maji ya mlizamu wa mto


Kuna walioshangaa na kukodoa macho na kungangania kama masanamu


Utabakije juu ya kochi kama mgonjwa wa homa na leo ni jumamosi


Ukiwa hapo unastarehe kama vile uko peponi mbali na adha za dunia ambako kwa tafsiri ni motonisitiariuzuri


Anatutisha kaka anatutisha sisi kama watoto wadogo anatutisha kakaMsoi anapowaambia wataona


Kejeli


Si baa mshenzi ya pata sote


Bwana huyu naye utadhani haishi karne ya ishirini na mojaJosefina


Anataka kutuvunjia raha zetu kwa ndoto zake za ajabu ajabutakriri


Kwani unatutabiria nini hasa bwana ndoto


Utohozi


bendi hai ye msegejuinayotumbuiza wateja


Petrolikinywaji ni petroli ya muziki


kauntaniambako wahudumu wanaenda kuchukua vinywaji


glasibilauri


maisha yetu ya kisasa ya sisi vijana yanayoendeshwa kisayansi


wikendi


televisheniwaliyofungua Asha na Msoi na kupata habarivizuu vilikuwa majambazi


kochicoach


swichiya gari la Semkwa


baa ya mavani


Sadfa


Imani ya Msoi wafu wangejitokeza kusadifiana na majambazi kujifanya vizuu na kuvamia baa


Usiku wa mavamizi walikuwa wametembelea ile baa


wimbo taribi kuimbwa


Balagha


Una nini Msoi leo


Radi ngapi zimepiga tokea dunia kuumbwa


Mimweso mingapi imeemeta tokea mbingu kutandazwa na muumba


Kipi cha ajabu kitakachomfanya mtu awe na hofu


Imani yako imekutawala vile vile au siyo


Leo Msoi umebadilisha makao tahadhari


Umeona ukalie kiti kitakachokupa mandhari ya mavaAsha


Kwani ndiko yatakakozuka mazingaombwe unayoyatabiri


Hofu hiyo itoke wapi katika usiku huu mwema uliojaa furaha na utukutu wa ujanaMsoikinayausiku haukuwa mzuri


Wewe utakunywa maji kama mtoto mpaka liniAsha


Ishara


Mamaya yangetokea


Mbingu


Mawingu mazito meusi


Radi


Msoi kuzitazama taa na kuziona zilikuwa na mwako wa huzuni


Umemeishara ya mabaya


Baadaye ukope wa mwezi ulistawisha uzuri wake wa fedha katikati ya vipuli vilivyokuwa vikipwitapwitaishara ya raha kutangulia balaa


Takriri


Duru kwa duru


Utapiga tena na tena


Anatutisha kaka anatutisha sisi kama watoto wadogo anatutisha kakaMsoi anapowaambia wataona


Ukwenzi ukafuatwa na ukwenzi na kwenzi zikawa mjumuiko wa zogo na ghasia


Mziki ulikuwa ukitumbuiza chini kwa chini


Msoi na Semkwa walifika baa ya makaburini wakati mzuri wakati mambo ndio kwanza yaingie surayatengenee yawe mazuri


Msoi na Semkwa walikaa na kutazamana uso kwa usoMsoi akelekea mavanitahadhari


Furaha furaha furaha imechanua raha raha raha


Taswira


Majambazi waliojifanya vizuukundi la vizuu limejifunga kwa mtindo wa thriller wa mchael Jackson linakuja kule baa kwa kujikongoja na kujitetemesha na kutoa sauti za kiufu nyuso nyeupe kama chokaa mabufuru ya vichwa yanayoninginia hewani mabango ya nyuso yenye matundu yaliyopoteza macho na pua baadhi vimesongwa sanda vingine mwili mtupu


Chakula kilikuwa ndizi za nazi pandikizi la changu wa kukaangwa pembeni na kachumbari ubavuni


Chuku


Upeo wa raha hausemeki umekunjuliwa wazi kwa watu hawa wao wenye pesa kuukanyaga mwanzoni bila ya kufika mwisho


Kwa muda mfupi mziki ukawa juu ya kila kitu


mtiririko wa jasho kama maji ya mlizamu wa mtokwa kusakata ngoma


Hakucheza mpaka muziki ukamwingia damuni kama mwenyewe asemavyo kila siku


Hakucheza kwa mizani ya kuchokora ndani mwili wake ili upoteze mifupa wakati wa kucheza


Msoi kutumbua macho mpaka yakaonekana yanataka kudondoka chini kutoka vibakuli vyaoanapoona vizuu


Msoi na Asha kukimbia bila kutazama nyuma na bila kusita pahala popote


Mdokezo


Yaani umegoma


Si mimi wala si wewe tunaoamini kwamba watu wafu wapo ndani ya dunia hii


Si mimi wala si wewe tunaoamini kwamba watu wafu wapo ndani ya dunia hii tabaini


Nidaha


Lo wale vizuuMsoi akitania


He Saa mbili na nusu hujajitayarishaSemkwa


Tanakuzi


Mavani ni pahala pa wafu sisi sote tulichokuwa tukikiona ni kwamba mavani ni pahala pa watu hai


Nahau


Anaona kuna kitu kinaliza ndege mbayakutabiri maovu


shingo upande moyo mzitoMsoi akiamka kwenda kujitayarishabila kitakakujilazimishawasiwasi


Wakati tayari kungoa nangakuanza safari kuelekea baa


Msoi na Semkwa walifika baa ya makaburini wakati mzuri wakati mambo ndio kwanza yaingie surayatengenee yawe mazuri


Kinaya


Hofu hiyo itoke wapi katika usiku huu mwema uliojaa furaha na utukutu wa ujanaMsoi akijijasirisha


Mwezi na nyota zimeshuka kidogo kuja kuimarisha furaha yetu leousiku haukuisha kwa furaha


Na tunywe tujikinge na vizuu na mashetani ya makaburinipombe haiwezi kuwakinga


Mbinu rejeshi


Miaka saba iliyopita walikuwa wamekataa kwenda baa ya mavani josefina akawAshawishi


Televishenimatangazo ya yaliyotokea katika baa


Semkwa kupiga simu na kueleza jinsi walivyokamatwa na majambazi na kuibiwa kila kitu pesa nguo viatu hata na chupi


Kicheko


Sekwa kumshika mkono Msoi anapopepesuka na kutaka kuanguka


Wote wakaangua kicheko kabla ya kunywa


Koja


Wakala wakanywa wakamaliza


Jozi mbilimbili minenguo mikatiko mibenuko miondoko mitetemeko kama wagonjwa wa malaria mtiririko wa jasho kama maji ya mlizamu wa mto


Suruai ya ndani ya aina ya pekee


Maudhui


Uongozi mbaya na athari zake


Bwana Mtajika ni kiongozi asiyewajibika hawezi kulinda kikaza kimepasuka


Kwa mtajika mambo yalitendeka kindotokauli tupu zisizotekelezwaahadi za maneno


Ni kiongozi asiyeshughulikia maslahi ya wanatekede daima yumo ndotoni chukumwenye mapuuza


MadharaumapuuzaPima kusema Mimi hufanya kazi yangu kikamilifu kinaya lakini sithaminiwi Kila mara tumedharauliwa tumepuuzwa na kutothaminiwa na wengine wetu


Hawaondoi shida za wananchi baada ya kuchaguliwaHali huzidi kuwa mbaya si njaa si magonjwa wala ufukara uchochole huzidiBi ChirengaCherehani


Wanaacha wake wao uongozi na hawawadhibiti


Husahau waliowachaguawepesi wa binadamu kusahau wema na badala yake kukumbuka mabaya


Ubarakala


WadanganyifuMachupa msemaji wa kijiji anabadilisha uongo kuwa ukweli na ukweli kuwa uongokutetea viongozi waovuubarakala


Ubinafsi


Machupa kuunga mkono hoja zinazomfaidi na nyingine kuzipinga


Hata baada ya serikali kupinduliwa Machupa alijua namna ya kuishi na hivyo hakuogopa chochoteangebadili msimamo wake


Uwajibikaji


Wananchi hukosa uwajibikaji katika kuchagua kiongozi anayefaa


Viongozi kushonewa kikaza kwa ushirikiano wa umma  Wote ni washiriki katika ushonaji wa kikaza


Hawachuji wanaotaka kuwapa uongozi balala yake huwachagua kwa misingi ya ulumbiumaarufu katika usemaji


Wanapaswa kuwachagua kwa uwezo wa vitendokutekeleza ahadi


Wengi WA wananchi hawaelewi uzito wa ushirika wao katika kushona kikaza kuchagua kiongozi


Uongozi mzuri unawategemea kwa hivyo wamchunje kiongozi vizuri


Wana wajibu wa kuwaambia viongozi ukweli km Babu Cherehani na Pima


Mapinduzi ukomboziUzinduziuchochezi


Bi Cherehani kufafanulia wanakijiji chanzo cha tatizo la ukosefu wa mvuaujasiri


Bi Cherehani kuwachochea watu waende katika ikulu wakashone kikaza kinginekungoa Bwana Mtajika na Bi Mtajika mamlakani


Wanatekede kuelekea katika ikulu Bwana Mtajika alitokea mlango wa nyuma naye Bi mtajika akabebwa taratibu pamoja na kitanda chake akawekwa nje


Busara


Wanakijiji kwenda kwa mzee babu kupata majibu ya masuala yanayowatatiza


Wakati mwingine angewarushia maneno ya hapa na pale lakini yenye wingi wa hekima


Anawapa ushaurisi kila panapo mawingu meusi mvua hunyesha


Uchafuzi wa mazingiramawingu mengine meusi hutokana na mmchafuko wa mazingira


Ukarimu


Kila aingiaye kwa mzee babu hatoki bila kunywa angalau kikombe cha maji


Wanakijiji wanatoa sehemu ya mavuno yao kwa mzee babuumuhimu wa kuwatunza wazee katika jamii


Babu anatumia vizuri kutunzakuhifadhi chakula anachotunukiwa na wanakijiji na wakienda kwake anawakirimu kwa chakula kicho hicho


Nafasi ya mwanamke


Waiga utamaaduni wa kigeni na watovu wa maadiliwasichana wa siku hizi utawakuta wamevuta kikaza juu kwa makusudi ili macho ya wanaume yalimbuke


Hapewi uongozinadra sana kiongozi kuwa mwanamke katika jamii ya Wanatekede


Anayemdhibiti mumewe


Pumda wa hudumaBi Cherehani


Waingilia uongozi Bi Mtajika kujiweka katika uongozi Hata katika sherehe rasmi husahau kuwa yeye ni mkewe Bwana Mtajika


Wanaowadhibiti waume waoBi Mtajika


Wanaojigamba Bi Mtajika kusema hakuna kiongozi mwingine kumshinda yeye majivuno


Jasiri Bi Cherehani kunena ukweli kuhusu viongozi na kuwachochera wananchi


WabinafsiBi Mtajika kuwanyima wengine nafasi ya kuongea


Utovu wa maadili


Wakati Bi Cherehani anatabasamu wengine mate yanawandondokakutamaani mwili wake wakatamani ya ziadatafsida


Umakiniutaratibu


Mzee babu kutafuna muwa polepole na kwa ufundi mkubwa hadi kumaliza kipande chake


Matumizi ya lugha


Taharuki


Baada ya mtajika na bibiye kuondolewa madarakani nani alipewa uongozi


Aliyechaguliwa aliongoza vizuri


Nidaha


Lo Haitanyesha


Naamhaya ndivyo yalivyo mamboPima kuhusu jinsi Bw Mtajika alivyovunja masharti ya kikaza


Majazi


Bwana pimakupima kikaza


Bi Cherehani kushona kikaza


Machupakutokuwa na tabia nzuriuduma kuwili ubinafsi


Bw na Bi Mtajikakufahamika sana kwa sababu ya uongozi


Jazanda


Kikazauongozi madaraka serikali


Kikaza hakipaswi kushikwa kwa namna yoyote ile na mwenziwe kiongozi wa jinsia hiyo nyingineasiingilie uongozi kwani siye alichaguliwa


Washona kikaza wananchi wanaowachagua vongozi kumuweka kiongozi madarakani ni jukumu la watu wote


Mvua nzito kunyesha baada ya wanajamii kumwondoa mtajika na bibiye madarakaninchi kupata maendeleo au ufanisi


Uzi na shindano za kushonea kikazakatibasheria ambayo kwayo nchi huongozwa


Kukiuka maadili ya kikazakiongozi kumwacha mkewe kuwa na madaraka makubwa kama kwamba yeye ndiye kiongozi


Kushona kikaza kinginekuchagua kiongozi mwingine kwa kura


Mawingu bila mvuauongozi usioleta maendeleo au usiobadili hali ya wananchi


Kutonyesha kwa mvuamatatizo ya wananchi kv njaa magonjwa umaskini nk


Kijiji Tekedenchi za Afrikazinazoendelea


Kikaza kupasukakiongozi kushindwa kutimiza majukumu yake au kutowajibika kwa kiongozi


Hurafasafari ya kwenda mbinguni ya kobe na ndege


Kwenda mbingunikupata ufanisi au maendeleoustawi


Kobekiongozi


Ndegewananchi


Ndege kumpa kobe mabawawananchi kumchagua kiongozi ili awaondolee matatizo na alete maendeleo


Kope kujipa jina sisi wote na kukalia vyakula vilivyoletwa na kuwakumbusha ni vya sisi wote kuonyesha ubinafsi wa viongozi au ku kujilimbikia mali wakipuuza waliowachagua


Kobe kuwapa wenzake wanaomfaa chakula  kiongozi kuleta maendeleo katika maeneo waliyochaguliwamapendeleo


Ndege kuchukua manyoya yao wananchi kumngoa kiongozi mamlakani


Siku ya tano kiongozi kuchaguliwa kwa kipindi cha kwanza cha miaka mitano na muda huo huisha bila kuleta maendeleo yoyote


Upepo kuchukua na kubeba mawingu kuelekea kila upande mbali na kijijimapuuza hata mambo nyeti na kutowajibika kwa kiongozi kukosesha nchi maendeleo


Jua lililokuwa limeshika kasi kuelekea mapumzikoni kama kwamba linatoroka mvua lilipata nafasi ndogo ya kuwaaga wanakijiji kwa siku hiyokutokeza tena baada ya mawingu kupeperushwa na upeposhida kurejelea tena kwa viongozi kutowajbika


Mbinu rejeshi


Bw pima kukumbusha jinsi miaka miwili iliyokuwa imepita jinsi Bw Mtajika alivunja masharti ya kikaza na wao kumhurumia


Msemo


Walijitahidi lakini hata jitihada hufika kikomokuchoka kumsitiri Mtajika kwa aibu yake


Binadamu ni mwepesi wa kusahau wemahukumbuka tu mabayakiongozi kusahau waliomchagua


Bi chereani na Bwana Pima kuacha chungu kinatokota bila kuivisha chakulawatu wakiwa na hamu kubwa ya kufumbuliwa fumbo


Wenye vyao na vya wengineviongozi kujilimbikia mali


Pole kwa wala jasho laowanaopata riziki kutokana na kazi za mikono yao


Mapenzi kikoozimapenzi mtajika aliyonayo kwa mkewe kumfanya ashindwe kumdhibiti


Tashbihi


Yanapozidi mapenzi huja kama nguvu za sunamikutodhibitika


Machupa hutafuna na hupuliza kama panyahula kuwili


Nahau


Kumbe alitonesha kidondakukumbusha mambo yaliyokwisha na kusahaulika


Tunaendelea kufanya kazi hii kwa nyoyo zotejinsi wananchi wanavyojitolea kabisa kuchagua viongozi


Gonga ndipo usitusimulie hadithisema wazi


Wamemla mbuzi mzima na mkia utawashindakukamilisha kutegua kitendawili cha mawingu bila mvua


Takriri


Kikaza kikaza ni cha ushirika


Mambo yana mambo yake


Ndio mtindo na sisi tunafuata mtindo


Machupa msemaji wa kijiji anabadilidha uongo kuwa ukweli na ukweli kuwa uongo


Tabaini


Si njaa si magonjwa si chochote kinachoniambaamadhila ya wananchi


Si salamu si chochote hakuna kilichotoka kinywanipima akijizuia kuongea ukweli


Mdokezo


Mwafahamu katika safari ya angani namna ndege walivyoshirikiana naye


Siri ilikuwa siriiliwekwa na watu wawili ikahifadhika


Kinaya


Mawingu mazito mfululizo kwa siku tano hayakuleta mvua


Siri ilikuwa siri iliwekwa na watu wawili ikahifadhikahakuna siri ya watu wawili


Bi Cherehani mwenye wingi wa soni kuweza kuongea mbele ya watu na kuwachochea


Wanakijiji kuamini waliposhiriki hapakuwa na dosari yoyote


Kiongozi huyu alitafuta uongozi kwa muda mrefuKibaki


Tashhisi


Upepo kuchukua na kubeba mawingu kuelekea kila upande mbali na kijijimapuuza hata mambo nyeti na kutowajibika kwa kiongozi kukosesha nchi maendeleo


Jua lililokuwa limeshika kasi kuelekea mapumzikoni kama kwamba linatoroka mvua lilipata nafasi ndogo ya kuwaaga wanakijiji kwa siku hiyokutokeza tena baada ya mawingu kupeperushwa na upeposhida kurejelea tena kwa viongozi kutowajbika


Jibu lao kuibua maswali zaidi na kuzalisha kitendawili kingine


Ukweli ulijisukuma kwa nguvu ukafungua kinywa ambacho kwa siku chache alitembea akiwa amekiziba kwa mkono wa kushotopima kutovumilia kunyamazia ukweli tena


Hamjui ukaidi wa mkia wa mbuzi


Ya kumsukuma Bi Cherehani kiasi hiki lazima yawe mazitoya kumlazimisha kusema lazima yawe ya muhimu sana


Chuku


Kila njia ilielekea kwa mzee babukuonyesha jinsi walioelekea kwake walikuwa wengi


Pima akajizoazoa akapata nguvu ama ni kutokana na uzito ambao ungepasua moyo wakekutovumilika


Lakini tenda lolote baya hata kama ni kuuza nzi basi litakuwa wimbokusisitiza usahaulifu wa mema binadamu anayotendwa na badala yake kukumbuka mabaya


Koja


Lolote baya litaimbwa litachezwa ukumbini litapandwa litamea litapaliliwa litakua na hata kuvunwa


Bwana pima aligundua namna ukweli unavyoweza kuumiza kuchoma ukandamiza na hata kunyonga


Bi mtajika alijulikana Hushangaza akakasirisha akaudhi


Chaguo lilikuwa la kila mmoja ama kula kumeza au kubugiawanaoenda kwa babu


Balagha


Kwani sisi tulimchagua nani


Amesema nini watu kuchanganyikiwa kwa kutoelewa babu aliyosema


Nyote mu washiriki katika ushonaji wa kikaza itakuwaje sisi wawili tuwe na jibu la swali lenu


Bwana kiongozi mbona siku hizi husemi Haongei ili kusuluhisha hata mambo nyetihatoi ufafanuzi wowote hata Bi mtajika anaposema hakuna kiongozzi mwingine kushinda yeye


Wangapi walio na ujasiri wa kunena ukweli hasa unapohusu uongozi


Methali


Waliishi katika msemo wa nyani haoni kudulewananchi kasoro la chaguo lao la kiongozi


Mapenzi ni kikohozimtajika kushindwa kudhibiti mkewe kwa ajili ya mapenzi


Mambo yanayomuweka mtu mahali


Mapenzi ya dhati ya Hamduni ndiyo yanamuweka jamila kwa Hamduni kv kumpikia kumfulia nguo nk


Hayo ndiyo maeko aliyowekwa huyu mwanamke Alijikuta akistahabu maisha ya ndoa yake na Duni na akichelea kuyakosa


Unyanyasaji wa wanawake katika ndoa


Kila aina ya matusimtukanifumatusi mabaya mabaya


Makovu mwilinimgongoni na mkononi


Athari za kisaikolojiajeraha baya zaidi la moyo wakemoyo ulimuuma na kuatilika


Mateke na ngumikipigo


Mapenzi ya dhati


Ya Jamila kwa Duni


Jamila kukataa vishawishi


Kuvumilia ulevi kupigwank


Kukataa kushawishiwaudhabiti wa msimamo


kukataa kupigana na mumewe Ramla


Kukataa kumtorokaSalim


Kukataa kutafuta mume mwingine


Kukataa kuvunja ndoashangazi


Kumbembeleza mumewe akiwa mleviHai Du wajiionaje Unalia nini Dii Duni wangu Kumpunapuna nywele na kumpigapiga vikofi vya kichwa utu wema


Kumsaidia kuchupisha mguu wake ndani


kumsamehe Hamdai chochotehajamfanyia makosa yoyote ni wengi wenye makosa makubwa kuliko


Ya Hamduni ka jamila


Duni Kumwandalia chai nzito ya maziwa supu na pweza kumkaangia mayai mandazi na chapatti kuandika mezabidii mahiri


Kumuinjikia maji ya kuoga


Kumfulia nguo


Ana utu au hisi za kibinadamu anapolevukaanaomboleza kulia kuungama na kuomba msamaha na kutaka aadhibiweanatambua makosa na kutubu


Anamhurumia Jamila kwa kutambua kuwa simanzi na usingizi wa machovu na ukiwa wake ni kwa sababu ya kumstahimili


kuelekea bafuni kuoga wakirushiana mapovu na kucheka na kutaniana


Umakini


Duni kutenganisha nguo nyeusi na nyeupe akaziweka katika mabeseni tofauti


Ulevi na athari zake


Kurudi usiku wa manane na hivyo kusababisha Jamila kutolala vizuri kwa kukesha akimngoja


Kuathirika kiafyakovu mgongoni donda mkononi


Kuathirika kisaikolojia kutokana na maneno ya watukidonda moyoni


Kusumbua watumajirani kwa kelele na kuwakosesha usingizi wakati wamechoka kwa kazi za mchana


Harufu mbayalile vukuto na vundo la kilevi likawa la mwanzo kuingia ndani na kuzagaa ukumbini


Kumpiga mkewe kv kumrushia teke la mbavu kwa kutopeleka chakula harakaukatili


Kulala bila kuvua nguo


Kuwangwa na kichwa baada ya kulevuka siku inayofuata baada ya kulewa usiku


Kutumia pesa nyingi


Kuchukiwa na wanajamii hata wanamtusi mja wa laana mlevi mbwa mlevi kafiri firauni kudharauliwa na kupuuzwa na kutusiwa na wanajamii kwa tabia yake


Kushindwa kutimiza majukumu ya ndoakulala tu


Mtu hupoteza utambuzi wa jema na bayaDuni ni mzuri akiwa hajalewa lakini akilewa anageuka na kuwa mbaya duni anafahamu kwamba usiku uliopita alimtendea karaha mkewe  ukorofiusimbulizi nk


Kuchelewesha mke kulala akingoja mume mlevi


Mtu kuwa mpyaromwenye matusi


Unafikiusalitiuchocheziushauri mbaya


Ramla na Salim si rafiki wa kweli wa Jamila kwa ushauri wanaompa Jamila


Salim rafiki wa chanda na pete wa duni anamshauri Jamila amuasi duni kisha yeye angeliweza kutoroka naye


Salim kujifanya anamjua Mungu ilhali anampotosha jamilaBillahi shemeji Jamila amini Mungu usiniamini miyeMungu haafikiani na maovu


Nakuhurumia na nakupenda shemeji kwa nini huikimbii jahanamu hii


Nafasi ya mwanamke


Duni mbele yamwanamume


Mpotoshajimshauri mbaya


Mshauri mzuri kwa upande mwingineshangazi


Ugumu wa kubadili tabia


Anaahidi kutorudia makosa lakini ni nadra kutimia miezi miwili mingine kabla ya kusikia Duni akiimba taarabnjia usiku wa manane


Ukombozi


Watu wanaomwandama Jamila eti wanamhurumiamadhali na yeye ana mdomo na mikono anayo akatate kuadhibiwa kama mwana asiye na kwao


Ramla shoga yake neno kwa neno watukanane ngumi kwa ngumiwapigane


Ushauri mzuri


Mpapurane kwa nini mwanangushangazi anamshauri wasipigane kupapurana lakini badala yake wavunje ndoa kama haina urafikiMadhali ndoa ni mkataba ufungao urafiki wa kitambo basi na uvunjwe ikiwa huo urafiki haukupatikana na badala yake pana vita


Busara


Jamila anafahamu hakuna ndoa isiyo na walakiniNi kweli kwamba usilolijua ni usiku wa giza Iwapi hiyo pepo nyingine katika dunia hii


Analinganisha maisha yake na ya wanawake wengineukiona kwako kwachomeka kwa mwenzio kwateketea


Urembo


Wengi walimtamani Jamila wamuoehata Salim


Shukrani


Hata hivyo baada ya yote alijiona anawajibika kumhimidi mola wake kwamba mume wake ameshafika salama nyumbani kwake


Matumaini


Kamwe moyo wake haukupata kujuta wala kuacha kutaraji kuna siku mume wake angetanabahika na yale yote yakafikia mwisho


Ujipaji moyo


Ni wanawake wangapi wa aina yake ambao wanafanyiwa anavyofanyiwa na mume wake Wengi wao hawapati starehe azipatazobusara


Nyimbo


Wimbo wa kwanza


Unaangazia uajabu kwa wakaazi wa Sebleni wa Jamila kuendelea kukaa kwa Hamduni


Anajua msimamo wa jamila Ameridhika kwa pendo lake


Wimbo wa pili


Amempa kibali awaeleze wanasebleni kinachomfanya aendelee kukaa na Duni ili waache kumtafuta au kuingilia mapenzi na ndoa yao


Wimbo wa tatu


Kiitikio cha Jamila kwa nyimbo za Duni na anauimba kimoyomoyokilichomuweka kwa duni ni mapenzi


Tashhisi


Sauti tu ndogo ya paka atafutaye riziki katika madebe ya taka ingeliweza kusafiri mitaa kadhaa kwa mapana na marefuunyamavu usiku duni anaporudi


Paka walimuona hana thamani mbele ya yale madebe ya taka waliyokuwa wakiyasasambura


Sauti ilipenya katika kila dirisha na kupanda katika kila roshani ya nyumba hizi


Siku zote ghasia na zogo la ukorofi wake zilivuka paa la nyumba yao na kuteremka chinikusikika


Sasa uso wake unabeba simanzi tupu kila wakati hata akiwa usingiziniDuni anavyomuona Jamila


Moyo ulimwia vigumu kuusalitikutokubali ushauri


Wazo lake lilivuka mipaka na kutowezekana kwa jamilala salim


Lile vukuto na vundo la kilevi likawa la mwanzo kuingia ndani na kuzagaa ukumbini


Teke lilimtupa jamila kwenye kochi


Utohozi


Ofisiniwanakofanya kazi wakazi wengi wa Sebuleni


Bendejiiliyofungwa kwenye mkono wa Jamila


Kochijamila alikotupwa na teke la Duni


Hotelialikowahi kufanya kazi duni na kupata uzoevu wa upishi


Mabeseniduni alikoweka nguo nyeusi na nyeupeumakini


Kalendamwaka


Kozi


Methali


Dua la kuku halimpati mwewematusi ya wanasebleni hayakumwathiri Duni kiasi cha kumbadilisha


Tabia haigangikiugumu wa kubadilisha tabia ya Duni


Ni kweli kwamba usilolijua ni usiku wa gizaunaweza kukimbia matatizo ukakabiliwa na mabaya zaidi


Chuku


Kwa kila baada ya adabu moja aliyopewa alizidisha vituko viwili


Alimpiga mkewe kama ngoma ya kimanga popote


Ambao roho zawazongozoka mbichi kwa kukutakawana wapenzi makubwa kwake


Kila aina ya tusi la ndani na nje alilijua yeye ungedhani kasomea kozi maalum yamhayo


Almuradi kila aina ya ukorofi alikuwa nao bwana huyu akishalewa


Alimuona kazamisha kichwa chake kwenye mto uliorowa machozi duni anavyomuona jamila baada ya kuamka kabla yake


Daima usingizi wake ni wa machovu na ukiwa


Mapishi ya duni yalimfurahisha jamila na mara zote alikuwa anajisahau kula kiasi chake ni lazima avimbiwe tu uzuri wa mapishi


Msemo


Mlevi si mtusalimkejeli


Taswira


Sebleni nyumba nyingi ni za ghorofa


Nidahasiyahi


Maskini Jamila machozi yalimtokaDuni kumhurumiamsikitikia kwa madhila anayopitia


Msalie mtume mwanetu wee


Aste aste baba Dunikejeli


Lo Hata naye mlevi anajua thamani ya kusamehewa


Mwisho wa haya utakuwa lini ya Rabi


Balagha


Hadi liniataishi na mumewe mleviataendelea kuvumilia


Hadi lini Duni ataendelea kurudi nyumbani chakari na wimbo wake huu


Kwani duni alikuwa mwanamume pekee katika dunia hii ya Mungu


Nawe uendelee kubakia matesoni


Siku yenyewe ni ipi hasaambayo mumewe angetambua makosa yake na kubadilika


Kwa nini akukongeshe mot0to ungali mbichi hapo ulipo Kwani kakununua shoga


Nipigane


Kama hii ni jahanamu iwapi hiyo pepo nyingine katika dunia hiiJamila


Nini teena Kwani waadhani naataka kusaidiwahaoni lililo jema


Unasema nini Duni Nani amekwambia kwamba mimi unanihusudijamila anapomwona Duni akiathirika sana kwa anayomtendea


Ni wanawake wangapi wa aina yake ambao wanafanyiwa anavyofanyiwa na mume wake


Sitiari


Iweje hasa kinda kama jamila akubali kuendelea kusinginwa ndani na dume duni kama hilimchangakejeli


Kama utaweza kumkimbia shetani huyu basi mimi niko tayari kuenda na wewe popotechuku


Kwa nini huikimbii jahanamu hii


Kejeli


Iweje hasa kinda kama jamila akubali kuendelea kusinginwa ndani na dume duni kama hili


Mlevi si mtuSalim


Mbinu rejeshi


Jamila alikuwa ameolewa miaka miwili iliyokuwa imepita


Duni alikuwa na uzoevu wa upishi kwa kufanya kazi kama mpishi wa hotelialiwahi kufanya kazi hotelini


Tashbihi


Alimpiga mkewe kama ngoma ya kimanga popote apatapoinayopigwa kwa nguvu kwa vigongo


Akatae kuadhibiwa kama mwana asiye na kwao


Kinaya


Pengine hii ndiyo sababu ya kuzuka wenye huruma tele nyoyo si huruma bali ni upotoshajiuchocheziushauri mbaya


Wimbo wa taarabu wa dunikuwekewa zogoyeye ndiye anawawekea wanasebleni zogo kwa mwenendo wake


Kusema jamila ameridhika


Mapenzi kumweka jamila


Kuahidi angeacha ulevi na ilikuwa vigumu kutimiza miezi miwili


Salim kijana mtanashati ni rafiki wa chanda na pete wa duni aliye mlevi kupindukia


Takriri


Walifika pahala pa kumshauri asikubali Kabisa asikubali


liliokuweka oo kuweka wimbo wa kwanza na wa mwisho


Meridhika oo meridhika


Ajibika oo ajibika


neno kwa neno ngumi kwa ngumishoga Ramlawapigane na watukanane


Madhali ndoa ni mkataba ufungao urafiki wa kitambo basi na uvunjwe ikiwa huo urafiki haukupatikana na badala yake pana vitashangazi


uduni wa duni haukuwa katika maeneo haya ya jikoni


Mdokezo


Hai Du wajiionaje


Kwani hata alithubutu kumgusa mkono wake mara


Watu wamelalaHaya basi sikusaidii najua unaweza kila kitu


Mja wa laanambwa miye mimimie


Nisamehe mke wangumimi mume wako mimi  mja wa laana


Imekuwa kama ni kosa kuolewa na mimi


UnipigeNipige jamila uniueNilipizie halafu unisamehe


Uwili


Duni alizidisha vituko viwili


Walikuwa wameoana kwa miaka miwili


Mateso aliyopitia ni ya miaka miwili


Jamila alipoamka na kumkuta mumewe akilia walikumbatiana na kukaa chumbani kwa muda usiopungua saa mbili


Uzungumzi nafsia


Hizi nitazifua jioniduni baada ya kuroweka nguo za rangi nyeupe na zile nyeusi


Maskini mwangalie na umwone jamila hivi alivyomaskini mtazame sasa namna alivyobadilika wajihi wake


Taharuki


Hatima ya Duni ilikuwaje


Jamila aliendelea kuvumilia hata baada ya kuona hakubadilika


Jamila alimwambia Duni kuhusu fitina ya Salim


Kama alimwambia urafiki wa Salim na Duni ulikuwaje baada ya kusikia alimsaliti


Majazi


Jamilawema au hisani anamtendea mumewe licha ya makosa anayomfanyia


Dunikitu hafifu au cha thamani ya chinikujidunisha kwa ulevi na tabia zinazoandamana nao


Seblenimahali m pa kupumzika nyumbanikupumzika usiku wakati wanasumbuliwa na Duni


7Kanda la Sufi


Maudhui


Mimba ile kwa Masazu ilikuwa kanda la sufianachukulia kuwa hawajibiki


Uaminifu katika kutimiza ahadi


Uwajibikajijukumu la ulezi


Babake Sela mzee Butali anadhani walimu pekee ndio wanapaswa kuwajibishwa kwa wanafunzi kupoteza mwelekeo lakini hata yeye anawajibika kwani lazima kuwe na ushirikiano wa wazazi na waalimukuwaachia walimu majukumu yote ya kutunza watoto wa kike


Pia anafikiri mama ndiye aliye na wajibu mkubwa wa kumuelekeza mtoto wa kike lakini wazazi wote wawili wana jukumu sawa


Mama anajua tatizo lazima liwajibikiwe na wazazi wawili


Uwajibikaji katika miongoni mwa vijanawote wawili wana jukumu la kuzuia kupata mimbaChris kumlaumu na kumnyooshea Sela kidole kwa kumuuliza kwa nini hukujikinga


Sela alikuwa na wajibu wa kiutu na moyo wake uliyeyushwa na huruma alipomuona mja akitesekawema uliponza


Mwalimu mkuu kuwaandikia wasichana waliopata mimba barua za mapendekezo ili wapeleke katika shule za kutwa walizochagua kuhakikisha wanaendelea na masomo


Mwalimu mkuu Margaret anasema kuna umuhimu wa kuwajibikia vitendo vyetu


Usalitiuaminifu


Rozina halati ya Kadogo si mwaminifu kwa kuwapatia Masazu na Sela Kadogo bila idhini ya wazazi wa Selawanaoshirikiana na wengine kutenda maovu


Masazu kutaka kukana mimba ya Sela si yake


Elimu


Bi Margaret anathamini elimu kwa kuonelea Sela arudishwe katika shule ya kutwa


Mapenzi shuleni huathiri elimu ya wanafunzi hususan wasichana


Ujingaulimbukeni na athari zake


mapenzi hupofushakuguswa sana na barua za Chriskudanganyika kwa urahisi na kukubali kufanya mapenzi bila kinga hata bila kupimwa kubainisha kama wana magonjwa ya zinaa kuamini kwa urahisi mtu kijana asiyemjua


Sela alisikia wasichana wengine wakizungumzia barua walizotumiwa na wavulanashinikizo la wanarika


Taasubi ya kiume


Babake Sela kulaumu mama Sela anapopata mimba


Kuwafukuza


Masazu kutumia sera kama chombo cha kujiburudisha


Umaskini


Mzee Butali kusema Sikutumia hela zangu mimi katika elimu hadi nikaitwa pangu pakavu


Sela alikaa nyumbani akikitunza kitoto katika ufukara wa pale nyumbani


Mama Sela hangeweza kukinunulia kitoto nguo ilibidi matambara yatumiwe kukivisha


Masazu kufanya kazi ya kuvuna mkonge na pesa anazopata zinatosha kulipa kodi na kununulia chakula


Makao dunichumba kimoja tu


Umaskini wa vijanaMasazu hangemudu utaratibu wa kimila kwenda kwa wazazi wa Sela kuasi utamaaduni


Tabia ya kutojali miongoni mwa wanafunzi


Hawajali umaskini wa wazazi angaa wasome wainue hali yao


Hawajali maisha yao ya baadaye


Hawajali afya zao


Vikwazo kwa wanaotaka kufunga ndoa


Urasimu wa ndoa


Masazu hangemudu utaratibu wa kwenda kwa wazazi wa Sela


Ndoa haramuukengeushi


Sela kumfuata Masazu Dafina na kuishi kama mke na mume


Wanaume kuishi na wanawake bila kuwa wameoanaCome we Stay


Uasi wa Vijana


Masazu na Sela kutoomba kubali wachukue mtoto


Radhi za wazazi ni fimbo kubwa ukizikosa


Athari ya mapenzi katika umri mdogoshuleni Mimba zisizotakikana na athari zake


Mapenzi ya shuleni si mara nyingi hudumu


Kusababisha uzinifu


Mapenzi ni matamu lakini mtu akiyapapia huwa machungu kama shubiri


Hufanya mtu kuathririka kimasomo


Mgogoro baina ya Sela na Masazu


Mgogoro kati ya wazazi wa SelaSela na mamake kufukuzwa nyumbani


Mzee Butali kumlaumu mkewe


Sela na Kadogo kufa maji dimbwini


Ndoa za mapema na haramu


Umuhimu wa kujitunza mtu akiwa kijana


Kufukuzwa shuleni


Migogoro baina ya wazazimama kulaumiwa


Hofumaisha yangechukua mkondo gani


Uavyaji mimba


Kusumbua wazazi wanapoitwa shuleni


Kupoteza muda wa masomo wakiandikiana au kusoma barua


Kukosa utulivu


Majutomzo wa majuto ulimwandama


Kuathirika na kutoweza kutunza makini shuleniMasazu


Mila na desturi


Kuzuia Masazu na Sela kuoana


Wanaamua kuiba mtoto kwa Masazu kushindwa kumudu utaratibu wa kawaida wa kwenda kwa wazazi wa Sela


Kina mama kulaumiwa binti wakipoteza mwelekeo


Nafasi ya mwanamke


Amepewa jukumu la ulezimamake Sela kualaumiwa


Kumlea mjukuu wake


Wanaowajibikamwalimu mkuu


Wenye mapuuzawasiojaliSela


Vyombo vya kujiburudisha vya wanaumeSela


Watetezimama kumtetea Sela


Kadogo ni kielelezo cha watoto wanaoteseka kwa ajili ya makosa ya wazazi wao


Ni jasiri


Umuhimu wa mtoto


Kiungo muhimu kati ya uhusiano kati ya mke na mume


Kutoa mzazi upweke


Kumpa mzazi shughuli


Mapenzi


Ya Masazu kwa Sela


Sela kumfuata baada ya masomo waishi kama mke na mume


Ya Masazu na Sela kwa binti yao Kadogokumwendea


Mama Sela kumlea Kadogo kama mwanawe


Mzee Butali kumwelimisha Sela japo ni maskini


Wanakijiji kumwombea Sela na mamake msamaha kutoka kwa mzee Butali


Butali anawapenda mkewe na Sela kwa kuwaonea huruma na kuwarejesha nyumbani


Kumrudisha Sela shuleni


Mwalimu mkuu kwa wanafunzi wajawazito


Ulaghaiudanganyifu


Masazu kudanganya Sela kuwa ni mgonjwakichwa kinamuwanga


Kumwarifu Sela kuwa alihisi kichefuchefuwanapotoka katika ofosi ya sista


Barua walizoandikiana ziliwasilisha ahadi za kweli na za uongo


Ukiona cha mwenzio chanyolewa chako tia majitunaweza kupatwa na yanayopata wenginemzee Butali hakuwahi kufikiria hali kama ile ingetokea nyumbani mwake


Ujinga


Ulimbukeni katika mapenzi kusabaisha wasichana wengi kupata mimba wakiwa shuleni


Kufanya mapenzi bila kinga ilhali wangeambukizana magonjwa ya zinaa


Kukutana na mtu usiyemjua na kuishia kufanya mapenzi naye bila kujali maisha yake ya awali


Udhabiti wa msimamo


Mzee Butali hakulegeza msimamo waondoke nyumbani licha ya Sela na mamake kulia


Huruma


Huruma kumwingia na aliwarudisha jamaa zake nyumbani kwa majuto makuu


Ushauri


Wazee kumshauri Butali yakimwagika hayazoleki


Afanye kama alivyoelekezwa na mwalimu mkuu


Subira


Ukosefu wa subira miongoni mwa vijana


Subira katika mapenzingono kabla ya ndoa


Kusubiri watimize taratibu kabla ya ndoa


Kusubiri wamalize masomo


Matatizo yanayokumba sekta ya elimu


Mahusiano wa kimapenzi baina ya wavulana na wasichana


Wanafunzi wasichana kupata mimba


Kufukuzwa shuleni na kupoteza muda wa masomo


Kuathiri wenzao na kuiga tabia kama hizo


Kutojali miongoni mwa wanafunzi


Ukosefu wa karo


Ujasiri


Mamake Sela kumtetea anapofukuzwa


Busara


Mamake Sela anajua maji yakimwagika hayazoleki


Unafiki


Chris kuketi akiwa ameshikilia kichwa kana kwamba kingemdondoka


Maumizi la lugha


Chuku


Kanda la sufimzigo wa mwenzio ni kanda la sufi


Kwake usiku ule ulikuwa mwaka


Mpito wa kikonokono wa wakati


Masazu kusoma barua mara ya kwanza akarudia mara ya pili na ya tatu


Tashhisi


Mambo haya mawili yaliendelea kuungana kuhujumu mkakati wao wakati kusonga polepole na hali ya hewa


Matone ya mvua yaliyokuwa yakipenya baina ya majani ya mwembe waliojikingia mvua yalitoa sehemu yayo ya hujumakuwalowesha


Mabasi yalikuwa yameanza kuingia huku yakiendelea kutapika wanafunzikuwashukisha wanapoenda katika shule ya kina Sela ya Askofu Timotheo kulikokuwa na tamaasha za muziki na drama


Saa sita usiku kiza kilikuwa kimeuma kila mahaliusiku wanaoendea Kadogo


Mara nyingine maji ya kutoka mitini yalianguka kwa matone mazito na kuhujumu Kadogo


Akajitahidi kujiopoa lakini utelezi miguuni ukamzidi nguvu


Utelezi ule ukamzoa pamoja na mtoto na kumbwaga majinikuonyesha jinsi Sela na Kadogo walivyoangamia


Balagha


Huoni tayari tumesimama hapa kwa muda mrefuMasazu akimwambia Sela


Kwa hiyoSela


Huyu si mtoto wetu sisi wawili


Je ni kwa nini sisi huwaletea watoto shulenibabake Sela anamwambia mwalimu mkuu


Mama gani anayemtazama mwana anageuka afriti


Sikutumia hela zangu mimi katika elimu hadi nikaitwa pangu pakavukuonyesha umaskini


Baba Sela nani kasema huu ni msiba wangumamake Sela


Mdokezo


Kwa hiyoSela Masazu anapomwambia wamekaa chini ya mwembe kwa muda mrefiu


Sijambo Sijui wewesista akijibu salamu za Sela


Rozina Rozina Rozinaa amkaSela akimwita Rozina baada ya kuona kuwa Masazu hakufaulu


Nahau


Sikutumia hela zangu mimi katika elimu hadi nikaitwa pangu pakavumaskini


Moyo ulimsisimkaMasazu kumuona Sela na kuingiwa na mapenzimoyo wake kumpenda


Kingewaborongea mkakatikama kadogo angeamka kilio chake kingewaharibia mpango wao wa kumchukua


Ingawa sisi hufanya tuwezayo kuwalinda wanetu tabia zao hutupiga chenga hutukwepamwalimu mkuu anawaambia wazazi wa wasichana waliokuwa na mimba


Kinaya


Shule anayosomea Sela ni ya dini ambako wanaendeleza shughuli zao kwa utulivu na ustaarabu huku wakizingatia maadili ya hali ya juu ilhali Sela anapata mimba


Shule anayosomea Masazu inaitwa lenga juu ilhali analenga mapenzi na kutia wasichana mimba


Sela kupata mimba licha ya babake kuwa mkali


Sela kupata mimba licha yake kuonekana kuwa msichana anayewajibika


Utohozi


Dramamichezo ya kuigiza


Mabasi ya shule ngeni


Kliniki mahali pa wanafunzi kutibiwa shuleni


Sistadaktari wa kliniki aliye mtawa wa kikatoliki


Ofisiniya sista daktari


Glasi ya majialiyopeewa Masazu kumezea vidonge viwili


Kiberiti cha gesihewa iwakayo moto cha Masazu cha kuwashia sigara anachotumia Masazu kumulikia


Tashbihi


Kama chui aliyelivizia windo lake na sasa limetokea akajiandaaMasazu anapomwona Sela katika pitapita zake katika shule ya kina Sela na kujiandaa kumtongoza


Alitunza barua ile kama uhaiSela iliyokuwa imepuliziwa maashichuku pia


Kiapo cha Masazukuchomeka kidole chake cha shahada ardhini na kumwambia mapenzi yake kwake ni ya dhati  kikalegeza kiwiliwili chake Sela mithili ya mbwa anayekabiliana na chatu macho kwa machokumfanya akubali penzi


Ulimwengu ulivurugika akawa kama tiara inayopeperushwa na upepo ikaenda arijojoSela kuathirika kwa kupata mimba


Nidaha


Pole Chrisakimliwaza kwa maumivu


Kijusi kilikuwa kimetungikaSela alikuwa na mimba


Naam naam shemeji MasazuRozina akimwitika Masazu


AhsanteMasazu akimshukuru Rozina


Sadfa


Sela anapotaka kuingia kwa sista kumwarifu kuhusu Masazu naye sista alikuwa akitoka


Hapakuwa na wanafunzi wengine katika kliniki ndiposa Masazu akaweza kumtongoza Sela


Kupitapita kwa Masazu katika shule ya Askofu Timotheo kusadifiana na Sela kutokea ambaye moyo wake unampenda


Tanakali


Alikataa katakatakurudi katika zahanati Sela anapohofu angezidiwa


Kroo Kroo Kroo Za vyura usku wa kuendea Kadogo


Pata pata pata Masazu na Sela wakipita kwenye maji na matope wakirudi baada ya kumchukua Kadogo


Kadogo alikuwa amelala fofofo alipoendewa


Sitiari


Barua ile ilikuwa parafujo fulani moyoni mwa Selailimgusa sana kwa kutowahi kupokea barua nyingine kutoka kwa mvulana


Boma la mzee Butali kugeuka na kuwa jahanamukuwa na zogo na fujo baada ya kutoka shuleni


Methali


Yajapo yapokeeChris kwa Selasi tatizo lakehalimhusu


Mimba ile kwa Masazu ilikuwa kanda la sufimzigo wa mwenzio ni kanda la sufi


Mpango uliokuwapo ulikuwa usiku wa gizaSela na wasichana waliokuwa na mimba kutojua hatima yao baada ya kuelekezwa wasubiri katika chumba cha mapokezi


Uchungu wa mwana aujuaye ni mzazimamake Sela


Maji yakimwagika hayazolekialielewa baada ya ushawishi wa wazee


Kichekotashtitikejeli


Vicheko vya chini kwa chini vilianguliwa na wanafunzi


Ishara


Giza tanzia ambayo ingetokeaSela na Kadogo kufa maji kwa kutumbukia kidimbwini


Takriri


Rozina Rozina Rozina Masazu akimwita halatiye Kadogo usiku ule wamemwendea Kadogona Sela


Taswira


Ilibidi matambara yatumiwe kukivisha kitotokuonyesha umaskini wa wazazi wa Sela


Walifika mahali mti ulikuwa umeanguka na majani kukingama njiani


Mara wakafika sehemu ambapo njia ilikuwa pana lakini kulikuwa na jiti lililoangushwa katikati


Palikuwa na dimbwi la maji lililotuama pale


Akawa tayari keshaelekea pale na kujikuta katia mguu majini yamemzagaa na kumfika magotini yanatishia kumsomba


Mbinu rejeshi


Tunaelezwa jinsi mapenzi kati ya Sela na Masazu yalipoanza wakati wa tamaasha za muziki na drama katika shule ya kina Sela


Sadfa


Sela na sista kukutana mlangoni wakati amempeleka Masazu akatibiwe


Utatu


Sela na mamake kukaa kwa jamaa yao kwa majuma matatu


Sela kukaa nnyumbani kwao kwa muda wa miezi mitatu akitunza kitoto chake


Majina ya wanafunzi watatu kuitwa na mwalimu mkuu wafike ofisini mwake


Taharuki


Masazu alifaulu kuwaokoa Sela na Kadogo


Alipofaulu kuwaokoa walikuwa wafu au wazima


Au wote watatu walikufa maji


Rozina aliwaambiaje wazazi wa Sela baada ya kuamka na kukuta Kadogo hakuweko


Masazu aliwafahamisha wazazi wa Sela kuhusu maafa yaliyotokea


8Shaka ya mambo


taharuki


Kutokuwa na uhakika wa jambo au jambo la kutuhumiwa


Kuna shaka ya mambo kama Esther aliendelea na masomo kwa kusomea usekretari kwani hana pesa


Kama Kamata alikuwa anampenda yeye au alikuwa na mapenzi na Grace


Ukaribu kati ya Kamata na Grace ulikuwa wa kutia shaka


Esther alitoka kwa mzee Mwinyi na kwenda kupanga chumba chake


Alihama madaraka na kupanga nyumba yao na Kamata


Alibadilishiwa zamu na Grace


Miadi muhimu sana aliyonayo Grace ni ya kutiliwa shaka


Shaka kama Grace na Kamata walikuwa shule moja na iwapo waliishi Buruburu na wazazi wao


Mtu ambaye Grace anaenda kukutana naye ni Kamata au mtu mwingine


Yawezekana ndio walipanga abiria aende mkahawani wamshtue kwa tangazo aharakishe asahau pesa


Shaka kama Kamata alimpata abiria aliyeacha bunda la pesa au ndege ilikuwa imeondoka


Kama Grace na Kamata walimpatia mzungu pesa walizopatiwa na Esther


Kama Grace alikuwa anapewa lifti tu na Kamata au walikuwa na mpango wa kwenda kustarehe pamoja kama wapenzi


Kama Kamata anampenda Esther jinsi Esther anavyompenda kwa kutompitia Esther mahali pa kazi na kutopokea simu zake hata kuzikata


Kuna shaka Grace anapomwita Kamata mpenzi kama ni utani tu au ni kweli Kamata anamkonyezea jicho


Shaka kuwa anakataa kumbadilishia zamu ali apate muda mwingi wa kuwa na Kamata


Shaka Grace anapomwomba Esther aendelee na zamu yake hadi usiku ana miadi muhimu sana Nairobini ukweli au ataka wakutane na Kamata


Shaka kuwa Grace kutobmbadilishia zamu kama anapenda kufanya kazi hadi usiku ama anataka wawe pamoja na Kamata


Kuna shaka kwa nini Kamata anakataa waende disko na Esther badala yake waende katika vilabu kama huko ndiko hata Grace anataka apelekwe na Kamata hataki wakutane


Kuna shaka ya Kamata kukata simu ya Esther kama ni kwa kutotaka aijibu wakiwa na Grace asije akajua ana mpenzi mwingine


Umaskini


Familia ya Grace kushindwa kumsomesha kozi ya uhazili na kuachiwa jukumu la kujisomesha mwenyewe


Heshimautu wema


Mvulana kumwinukia Esther kiti na kumkaribisha akae katika matatu akielekea kazini


Esther kumshukuru kwa kusema  Ahsante


Balagha


Ugeni au usasa ganiheshima ya kuinuka huitwa na watu wengine usasa


Kwani zamani wavulana hawakuwapa heshima wasichana


Hicho ndicho kitu kigeni hapa Afrika


Kamata anampenda kwa dhati


Kamata kweli anamjali au naye anshughulika kutafuta pesa


Kweli Kamata angeinuka na kumpisha yeye Esther kiti


Sasa upo ulakini hapo


Kazi gani hii ya kuamka alfajiri siku sita kwa wiki na kujisukuma garini macho yamejaa usingizi


Sijui amekuja kazini leo kukaribia saa sita na Kamata hajafika hajafika


Anaumwa


Ujinga


Esther kuamini Kamata angempa abiria asiyemjua pasa ilhali hajamweleza wasifu wake


Unafiki


Grace kusema Kamata atampa lifti na hataki amcheleweshe


Kamata kumwambia Grace atangulie kwenye gari na akishampa abiria pesa angeenda waondoke


Ulaghaiudanganyifuutapeli


Kamata ni tapeli wa mapenzi na pesa


Kamata kusema apewe pesa ampelekee abiria na abiria wapo hapo


Grace kumwambia Esther ampe Kamata pesa ampelekee


Subira


Anataka Kamata astahimili kidogo lakini ndio hivyo wanaume hawana subira


Vijana hawana subira Esther anataka waishi pamoja na Kamata kama mke na mume kabla ya ndoa


Anasastarehe


Esther ana hamu ya kuenda na Kamata disko kama wafanyavyo vijana wengine


Kamata anashughulika na kutafuta pesa na starehe


Madhira ya abiria wa ndege


Kucheleweshwa


Safari kuahirishwa


Kutosikia safari zao zikitangazwa na watangazaji kutisha abiria kimakusudi


Kufanya kazi muda mrefusiku sita kwa wiki


Tamaa


Esther ana tamaa ya pesa asomee usekretari


Kamata ana tamaa ya wasichana


Kamata na Grace wana tamaa ya pesa ndiposa wanatumia ulaghai kupata pesa zilizoachwa na abiria


Uhuru


Esther anataka asomee usekretari kazi itakayokuwa na uhuru zaidi


Amekuja Nairobi kutafuta uhuru lakini mzee Mwinyi anamchunga kama mtotoyeye ni amana yaokitu cha thamani mtu anachopewa na mwingine ili amtunzieudhibiti wa mwanamkekuchungwa ili wasiharibike kitabia


Uaminifu


Kamata si mwaminifu kwani ana mpenzi mwingine zaidi ya Esther anayeitwa Grace aliye mkuu wa Esther kazini katika mkahawa ulio katika uwanja wa ndege


Grace amekosa kumtimizia Esther ahadi ya kumtoa zamu ya kuanzia asubuhi saa kumi na mbili angembadilishia zamu kila mwezi wa pili na angeingia kazini mchana saa nane na kutoka usiku


Esther ni mwaminifu kwa vile mteja anaposahau pesa anazishika upesi na kutoka mkahawani kumpelekea lakini hamuoni


Ni mwaminifu katika mapenzi kwa vile anampenda Kamata anamfikiria na kupanga watakavyoishi baadaye naye


Ukarimu


Esther kumshikia Grace zamu yake


Ukengeushi


Vijana kuishi pamoja kama mke bila kuwa wameoana


Utamaaduni


Wanawake hawaheshimiwi na kuwaheshimu ni usasa


Matatizo ya wafanyakazi


Kuamka alfajiri siku sita kwa wiki na kujisukuma garini macho yangali yamejaa usingizi


Kutobadilishiwa zamu


Hangeuliza kwani angefanya hivyo angefikiriwa kuwa mtu matata


Mishahara duni


Matumizi ya lugha


Tashhisi


Mvua ya siku iliyopita ilimbembeleza na kumlaza usingizi mtamu


Kuchanganya ndimi


Jommo Kenyatta international airportanakofanya kazi Esther


Mombasa road barabara gari lililoingia


Utohozi


Usekretariuhazili ambao Esther angesomea baada ya kupata pesa za kutosha


Kupiga taipu


Kompyuta


Dola elfukiasi cha pesa ambacho Esther alikisia abiria aliacha


Huduma za kiofisi


Kaunta ya mkahawa


Airportuwanja wa ndege


Nambariya gari


Liftiambayo Grace anadai anapewa na Kamata


Tiketi


Diskoambako Esther ana hamu ya kwenda na Kamata


Wikianafanya kazi siku sita kwa wiki


Dola hamsiniambazo zilitakikana chuoni kama rubuni ili Esther aweze kusomea kozi ya uhazili


Mbinu rejeshi


Esthre alitoka kwao miezi mine iliyopita na kwenda Nairobi


Babake Esther alikuwa akifanya kazi Nairobi miaka ya sabiniAliamua kurudi kwao baada ya mzee Jommo Kenyatta kufariki mwaka wa 1978 miaka mitano kabla ya Esther kuzaliwa


Tashbihi


Anachungwa kama mtoto kama alivyochungwa nyumbani


Takriri


Lakini pesa Kila kitu pesa


Mtu hawezi kupiga hatua duniani bila pesa Kuzaliwa kunahitaji pesa Kuolewa pesa Kuzaliwa kunahitaji pesa


Msemo


Wanaume hawana subira


Kicheko


Esther kumuuliza Grace kama ana mpenzi akicheka


Grace kucheka anapoulizwa hivyo


Mdokezo


Ndiyo nimebahatika lakiniEsther akiwazakupata usafikiri kumpeleka hadi kazini


Hapana nna mengi ya kufanya kabla ya kukutana na  kabla ya miadi yanguGrace anapoambiwa na Esther itakuwa mapema


Esther sina wakati Mimi lazima niondo


Taswira


Kamata kutokea akiwa amevaa suti ya bluu shati la manjano hafifu na tai ya kijivujivu uso wake ukingara kwa furaha na pia kwa kupakwa mafuta ya kulainisha ngozi


Nidaha


Kamata Hajui anamfikiriaje yeye Esther


Taharuki


Kamata alipokuwa hapokei simu ya Esther kwa kuikata au kuacha ikatike


Alikuwa wapi


Kamata alifanikiwa kumpata mteja aliyesahau fedha


Esher aligundua uhusiano uliopo kati ya Kamata na Grace


Kama aligundua alifanyaje


Hisia zake ziliathirika kiasi gani


Esther alifanikiwa kutimiza ndoto yake ya kusomea usekretari


9Maskini babu yangu


Maskinikihisishi cha kuonyesha huruma


Kuuguakushikwa na maradhi Fulani uzeeni


Kusingiziwa kuwa mwizi wa mtoto


Kusingiziwa kuwa mchawi


Kupigwa kuuawa na kuteketezwa na umma


Utamaduni


Watantele wanawake kujitandia mitandao na kuvalia mavazi marefu yaliyositiri maradufu viwiliwili


Utabaka na athari zake


Sakata ina makabila mawili tu maskini na matajiri


Watu wa mjini na watu wa shambani


Huduma bora za kijamii zinapatikana mijini kama vile hospitali bora


Ubandia wa uhuru


Haukuleta manufaa kwa watu wote


Uozo


Ukabila ufisadi na hongo babu anasema ni vipengee halisi vya maisha ya binadamu


Bidii


Babu kutotaka kuacha mifugo wake aende akatembee mjini Alitembea kwa kuraiwa sana


Idili ya babake katika jeshi la polisi kusababisha apandishwe cheo hadi mrakibu wa polisi


Ndoa


Kati ya watu wenye asili mbalimbali


Ndoa ya babake na mamake msimulizi kupingwa na pande zote mbili


Heshima kwa wazazi


Babake msimulizi anajali babake kwa kumchukua kuja kutibiwa mjini


Ubaguzi


Ndoa kati ya Watantele na Wamindi na makabila mengine nchini subu ni nadra


Babu Maende na babu Tandeka mamaZuhura Kimbaumbau


Wazazi hawana ubaguzikuna maelewano kati ya mababu na bibi na babu kutembeleana


Umaskini


Mtaa wa Madongo eneo la Kochokocho kuwa na watu wa asili mbalimbali


Hali zao za maisha ni duni


Taswira ya nyumba


Wanawake kukaanga samaki kandokando ya barabara na kuwauzia wapita njia


Kina mama kuuza chapatti zilizokaukiana na mandazi makavu


Ukatiliuchukuzi wa sheria mikononi


Msimulizi ana nywele za singasingaWakitembea mitaa ya Kochokocho wanavamiwa na Watantele


Walipaswa kumpeleka babu Maende kwenye vyombo vya sheria ili ibainike kama alikuwa amefanya makosa


Alisingiziwa kuiba mtoto na kumlogaMtoto mtantele umemtoa wapi Wee Waacha Unawezaje kumpata mjukuu wa kitantele Mchawi huyu amemroga mtoto mpaka akamwita babu yake Mwizi wa mtoto


Kumpiga kumuua na kumteketeza Mama mmoja kumnyaka kibao shavuni Mchomeni moto Mwekeni tairi


Matatizo ya uzeeni


Babu kushikwa na maradhi fulani ya uzeeni


Ujasiri


Babake na mamake msimulizi wanavunja miiko ya kutoolewa na kabila lingine


Wanapinga mila potovu na kuanzisha ujenzi wa jamii mpya isiyo na ubaguzi


Utamaduni


Mamake kukulia Kisubu na kuimba nao nyimbo za kitamaaduni


Huko madongo msimulizi aliwaona wanawake waliojitandia mitandio na kuvalia mavazi marefu


Matumizi ya lugha


Mbinu rejeshi


Mamake msimulizi Zuhura kimbaumbau ni Mtantele kutoka Kitolo Walihamia nchi ya Sakata huko Kabucheka kituo cha biashara miaka ya sitini babake alikuwa na duka la reja rejakuonyesha msimulizi ana usuli mseto babu Maende kuumeni na babu Tandeka kuukeni


Msimulizi anatukumbusha Jumamosi babu yake aliuawa wakiwa naye


Katu sikutaka kukumbuka Miaka ishirini imepita tangu yalipotokea yaliyotokea


Rekodi za santurialikosikia babu mtaa wa kochokocho ukiimbwa ndipo akataka wakautembelee


Takriri


Sikutaka kutazama nyuma kupiga darubini nyuma kukumbuka nyuma


Kila siku kila siku kochokochowimbo wa rekodi


Nilijiwaza kwamba hayakuwa yalikuwa yalikuwa hayakuwayalitokea au hayakutokea


Yale yamesimama yamesimama wima yamesimama wima kwa rehema za Mungu


Nahau


Kujitonesha donda akitazama nyumakujikumbusha msiba uliokwisha na kusahauliwa


Shikia shokoababake msimulizi alimlazimisha babu aingie katika gari la Toyota Corolla ampeleke mjini hospitalini


Nilipiga unyendemsimulizi kupiga mayowe kwa kuona babuye akishambuliwa na umati


Jamani Jijini kuna maisha ya kukatisha tamaa sanababu alipoona umaskini wa madongokupotezesha matumaini


Tashhisi


Donda ndugu lililokataa kusikia dawakisa cha mauaji ya babu yake kuosahaulika


Shinikisho la wenzangu kutaka niandike limenisakama kupindukiakumlazimisha


Nyumba yetu kutawaliwa na vicheko tabasamufuraha babu anaposema amepata nafuu kiasi


Wauzaji kuwa na kazi kubwa kuliwinga wimbi kubwa la nzi waliotaka kula uhondohali ya uchafu katika soko huko madongo


Mtaa wenye mabanda yaliyoinamiana na kuoneana imani