Bw pima kukumbusha jinsi miaka miwili iliyokuwa imepita jinsi Bw Mtajika alivunja masharti ya kikaza na wao kumhurumia


Msemo


Walijitahidi lakini hata jitihada hufika kikomokuchoka kumsitiri Mtajika kwa aibu yake


Binadamu ni mwepesi wa kusahau wemahukumbuka tu mabayakiongozi kusahau waliomchagua


Bi chereani na Bwana Pima kuacha chungu kinatokota bila kuivisha chakulawatu wakiwa na hamu kubwa ya kufumbuliwa fumbo


Wenye vyao na vya wengineviongozi kujilimbikia mali


Pole kwa wala jasho laowanaopata riziki kutokana na kazi za mikono yao


Mapenzi kikoozimapenzi mtajika aliyonayo kwa mkewe kumfanya ashindwe kumdhibiti


Tashbihi


Yanapozidi mapenzi huja kama nguvu za sunamikutodhibitika


Machupa hutafuna na hupuliza kama panyahula kuwili


Nahau


Kumbe alitonesha kidondakukumbusha mambo yaliyokwisha na kusahaulika


Tunaendelea kufanya kazi hii kwa nyoyo zotejinsi wananchi wanavyojitolea kabisa kuchagua viongozi


Gonga ndipo usitusimulie hadithisema wazi


Wamemla mbuzi mzima na mkia utawashindakukamilisha kutegua kitendawili cha mawingu bila mvua


Takriri


Kikaza kikaza ni cha ushirika


Mambo yana mambo yake


Ndio mtindo na sisi tunafuata mtindo


Machupa msemaji wa kijiji anabadilidha uongo kuwa ukweli na ukweli kuwa uongo


Tabaini


Si njaa si magonjwa si chochote kinachoniambaamadhila ya wananchi


Si salamu si chochote hakuna kilichotoka kinywanipima akijizuia kuongea ukweli


Mdokezo


Mwafahamu katika safari ya angani namna ndege walivyoshirikiana naye


Siri ilikuwa siriiliwekwa na watu wawili ikahifadhika


Kinaya


Mawingu mazito mfululizo kwa siku tano hayakuleta mvua


Siri ilikuwa siri iliwekwa na watu wawili ikahifadhikahakuna siri ya watu wawili


Bi Cherehani mwenye wingi wa soni kuweza kuongea mbele ya watu na kuwachochea


Wanakijiji kuamini waliposhiriki hapakuwa na dosari yoyote


Kiongozi huyu alitafuta uongozi kwa muda mrefuKibaki


Tashhisi


Upepo kuchukua na kubeba mawingu kuelekea kila upande mbali na kijijimapuuza hata mambo nyeti na kutowajibika kwa kiongozi kukosesha nchi maendeleo


Jua lililokuwa limeshika kasi kuelekea mapumzikoni kama kwamba linatoroka mvua lilipata nafasi ndogo ya kuwaaga wanakijiji kwa siku hiyokutokeza tena baada ya mawingu kupeperushwa na upeposhida kurejelea tena kwa viongozi kutowajbika


Jibu lao kuibua maswali zaidi na kuzalisha kitendawili kingine


Ukweli ulijisukuma kwa nguvu ukafungua kinywa ambacho kwa siku chache alitembea akiwa amekiziba kwa mkono wa kushotopima kutovumilia kunyamazia ukweli tena


Hamjui ukaidi wa mkia wa mbuzi


Ya kumsukuma Bi Cherehani kiasi hiki lazima yawe mazitoya kumlazimisha kusema lazima yawe ya muhimu sana


Chuku


Kila njia ilielekea kwa mzee babukuonyesha jinsi walioelekea kwake walikuwa wengi


Pima akajizoazoa akapata nguvu ama ni kutokana na uzito ambao ungepasua moyo wakekutovumilika


Lakini tenda lolote baya hata kama ni kuuza nzi basi litakuwa wimbokusisitiza usahaulifu wa mema binadamu anayotendwa na badala yake kukumbuka mabaya


Koja


Lolote baya litaimbwa litachezwa ukumbini litapandwa litamea litapaliliwa litakua na hata kuvunwa


Bwana pima aligundua namna ukweli unavyoweza kuumiza kuchoma ukandamiza na hata kunyonga


Bi mtajika alijulikana Hushangaza akakasirisha akaudhi


Chaguo lilikuwa la kila mmoja ama kula kumeza au kubugiawanaoenda kwa babu


Balagha


Kwani sisi tulimchagua nani


Amesema nini watu kuchanganyikiwa kwa kutoelewa babu aliyosema


Nyote mu washiriki katika ushonaji wa kikaza itakuwaje sisi wawili tuwe na jibu la swali lenu


Bwana kiongozi mbona siku hizi husemi Haongei ili kusuluhisha hata mambo nyetihatoi ufafanuzi wowote hata Bi mtajika anaposema hakuna kiongozzi mwingine kushinda yeye


Wangapi walio na ujasiri wa kunena ukweli hasa unapohusu uongozi


Methali


Waliishi katika msemo wa nyani haoni kudulewananchi kasoro la chaguo lao la kiongozi


Mapenzi ni kikohozimtajika kushindwa kudhibiti mkewe kwa ajili ya mapenzi


Mambo yanayomuweka mtu mahali


Mapenzi ya dhati ya Hamduni ndiyo yanamuweka jamila kwa Hamduni kv kumpikia kumfulia nguo nk


Hayo ndiyo maeko aliyowekwa huyu mwanamke Alijikuta akistahabu maisha ya ndoa yake na Duni na akichelea kuyakosa


Unyanyasaji wa wanawake katika ndoa


Kila aina ya matusimtukanifumatusi mabaya mabaya


Makovu mwilinimgongoni na mkononi


Athari za kisaikolojiajeraha baya zaidi la moyo wakemoyo ulimuuma na kuatilika


Mateke na ngumikipigo


Mapenzi ya dhati


Ya Jamila kwa Duni


Jamila kukataa vishawishi


Kuvumilia ulevi kupigwank


Kukataa kushawishiwaudhabiti wa msimamo


kukataa kupigana na mumewe Ramla


Kukataa kumtorokaSalim


Kukataa kutafuta mume mwingine


Kukataa kuvunja ndoashangazi


Kumbembeleza mumewe akiwa mleviHai Du wajiionaje Unalia nini Dii Duni wangu Kumpunapuna nywele na kumpigapiga vikofi vya kichwa utu wema


Kumsaidia kuchupisha mguu wake ndani


kumsamehe Hamdai chochotehajamfanyia makosa yoyote ni wengi wenye makosa makubwa kuliko


Ya Hamduni ka jamila


Duni Kumwandalia chai nzito ya maziwa supu na pweza kumkaangia mayai mandazi na chapatti kuandika mezabidii mahiri


Kumuinjikia maji ya kuoga


Kumfulia nguo


Ana utu au hisi za kibinadamu anapolevukaanaomboleza kulia kuungama na kuomba msamaha na kutaka aadhibiweanatambua makosa na kutubu


Anamhurumia Jamila kwa kutambua kuwa simanzi na usingizi wa machovu na ukiwa wake ni kwa sababu ya kumstahimili


kuelekea bafuni kuoga wakirushiana mapovu na kucheka na kutaniana


Umakini


Duni kutenganisha nguo nyeusi na nyeupe akaziweka katika mabeseni tofauti


Ulevi na athari zake


Kurudi usiku wa manane na hivyo kusababisha Jamila kutolala vizuri kwa kukesha akimngoja


Kuathirika kiafyakovu mgongoni donda mkononi


Kuathirika kisaikolojia kutokana na maneno ya watukidonda moyoni


Kusumbua watumajirani kwa kelele na kuwakosesha usingizi wakati wamechoka kwa kazi za mchana


Harufu mbayalile vukuto na vundo la kilevi likawa la mwanzo kuingia ndani na kuzagaa ukumbini


Kumpiga mkewe kv kumrushia teke la mbavu kwa kutopeleka chakula harakaukatili


Kulala bila kuvua nguo


Kuwangwa na kichwa baada ya kulevuka siku inayofuata baada ya kulewa usiku


Kutumia pesa nyingi


Kuchukiwa na wanajamii hata wanamtusi mja wa laana mlevi mbwa mlevi kafiri firauni kudharauliwa na kupuuzwa na kutusiwa na wanajamii kwa tabia yake


Kushindwa kutimiza majukumu ya ndoakulala tu


Mtu hupoteza utambuzi wa jema na bayaDuni ni mzuri akiwa hajalewa lakini akilewa anageuka na kuwa mbaya duni anafahamu kwamba usiku uliopita alimtendea karaha mkewe  ukorofiusimbulizi nk


Kuchelewesha mke kulala akingoja mume mlevi


Mtu kuwa mpyaromwenye matusi


Unafikiusalitiuchocheziushauri mbaya


Ramla na Salim si rafiki wa kweli wa Jamila kwa ushauri wanaompa Jamila


Salim rafiki wa chanda na pete wa duni anamshauri Jamila amuasi duni kisha yeye angeliweza kutoroka naye


Salim kujifanya anamjua Mungu ilhali anampotosha jamilaBillahi shemeji Jamila amini Mungu usiniamini miyeMungu haafikiani na maovu


Nakuhurumia na nakupenda shemeji kwa nini huikimbii jahanamu hii


Nafasi ya mwanamke


Duni mbele yamwanamume


Mpotoshajimshauri mbaya


Mshauri mzuri kwa upande mwingineshangazi


Ugumu wa kubadili tabia


Anaahidi kutorudia makosa lakini ni nadra kutimia miezi miwili mingine kabla ya kusikia Duni akiimba taarabnjia usiku wa manane


Ukombozi


Watu wanaomwandama Jamila eti wanamhurumiamadhali na yeye ana mdomo na mikono anayo akatate kuadhibiwa kama mwana asiye na kwao


Ramla shoga yake neno kwa neno watukanane ngumi kwa ngumiwapigane


Ushauri mzuri


Mpapurane kwa nini mwanangushangazi anamshauri wasipigane kupapurana lakini badala yake wavunje ndoa kama haina urafikiMadhali ndoa ni mkataba ufungao urafiki wa kitambo basi na uvunjwe ikiwa huo urafiki haukupatikana na badala yake pana vita


Busara


Jamila anafahamu hakuna ndoa isiyo na walakiniNi kweli kwamba usilolijua ni usiku wa giza Iwapi hiyo pepo nyingine katika dunia hii


Analinganisha maisha yake na ya wanawake wengineukiona kwako kwachomeka kwa mwenzio kwateketea


Urembo


Wengi walimtamani Jamila wamuoehata Salim


Shukrani


Hata hivyo baada ya yote alijiona anawajibika kumhimidi mola wake kwamba mume wake ameshafika salama nyumbani kwake


Matumaini


Kamwe moyo wake haukupata kujuta wala kuacha kutaraji kuna siku mume wake angetanabahika na yale yote yakafikia mwisho


Ujipaji moyo


Ni wanawake wangapi wa aina yake ambao wanafanyiwa anavyofanyiwa na mume wake Wengi wao hawapati starehe azipatazobusara


Nyimbo


Wimbo wa kwanza


Unaangazia uajabu kwa wakaazi wa Sebleni wa Jamila kuendelea kukaa kwa Hamduni


Anajua msimamo wa jamila Ameridhika kwa pendo lake


Wimbo wa pili


Amempa kibali awaeleze wanasebleni kinachomfanya aendelee kukaa na Duni ili waache kumtafuta au kuingilia mapenzi na ndoa yao


Wimbo wa tatu


Kiitikio cha Jamila kwa nyimbo za Duni na anauimba kimoyomoyokilichomuweka kwa duni ni mapenzi


Tashhisi


Sauti tu ndogo ya paka atafutaye riziki katika madebe ya taka ingeliweza kusafiri mitaa kadhaa kwa mapana na marefuunyamavu usiku duni anaporudi


Paka walimuona hana thamani mbele ya yale madebe ya taka waliyokuwa wakiyasasambura


Sauti ilipenya katika kila dirisha na kupanda katika kila roshani ya nyumba hizi


Siku zote ghasia na zogo la ukorofi wake zilivuka paa la nyumba yao na kuteremka chinikusikika


Sasa uso wake unabeba simanzi tupu kila wakati hata akiwa usingiziniDuni anavyomuona Jamila


Moyo ulimwia vigumu kuusalitikutokubali ushauri


Wazo lake lilivuka mipaka na kutowezekana kwa jamilala salim


Lile vukuto na vundo la kilevi likawa la mwanzo kuingia ndani na kuzagaa ukumbini


Teke lilimtupa jamila kwenye kochi


Utohozi


Ofisiniwanakofanya kazi wakazi wengi wa Sebuleni


Bendejiiliyofungwa kwenye mkono wa Jamila


Kochijamila alikotupwa na teke la Duni


Hotelialikowahi kufanya kazi duni na kupata uzoevu wa upishi


Mabeseniduni alikoweka nguo nyeusi na nyeupeumakini


Kalendamwaka


Kozi


Methali


Dua la kuku halimpati mwewematusi ya wanasebleni hayakumwathiri Duni kiasi cha kumbadilisha


Tabia haigangikiugumu wa kubadilisha tabia ya Duni


Ni kweli kwamba usilolijua ni usiku wa gizaunaweza kukimbia matatizo ukakabiliwa na mabaya zaidi


Chuku


Kwa kila baada ya adabu moja aliyopewa alizidisha vituko viwili


Alimpiga mkewe kama ngoma ya kimanga popote


Ambao roho zawazongozoka mbichi kwa kukutakawana wapenzi makubwa kwake


Kila aina ya tusi la ndani na nje alilijua yeye ungedhani kasomea kozi maalum yamhayo


Almuradi kila aina ya ukorofi alikuwa nao bwana huyu akishalewa


Alimuona kazamisha kichwa chake kwenye mto uliorowa machozi duni anavyomuona jamila baada ya kuamka kabla yake


Daima usingizi wake ni wa machovu na ukiwa


Mapishi ya duni yalimfurahisha jamila na mara zote alikuwa anajisahau kula kiasi chake ni lazima avimbiwe tu uzuri wa mapishi


Msemo


Mlevi si mtusalimkejeli


Taswira


Sebleni nyumba nyingi ni za ghorofa


Nidahasiyahi


Maskini Jamila machozi yalimtokaDuni kumhurumiamsikitikia kwa madhila anayopitia


Msalie mtume mwanetu wee


Aste aste baba Dunikejeli


Lo Hata naye mlevi anajua thamani ya kusamehewa


Mwisho wa haya utakuwa lini ya Rabi


Balagha


Hadi liniataishi na mumewe mleviataendelea kuvumilia


Hadi lini Duni ataendelea kurudi nyumbani chakari na wimbo wake huu


Kwani duni alikuwa mwanamume pekee katika dunia hii ya Mungu


Nawe uendelee kubakia matesoni


Siku yenyewe ni ipi hasaambayo mumewe angetambua makosa yake na kubadilika


Kwa nini akukongeshe mot0to ungali mbichi hapo ulipo Kwani kakununua shoga


Nipigane


Kama hii ni jahanamu iwapi hiyo pepo nyingine katika dunia hiiJamila


Nini teena Kwani waadhani naataka kusaidiwahaoni lililo jema


Unasema nini Duni Nani amekwambia kwamba mimi unanihusudijamila anapomwona Duni akiathirika sana kwa anayomtendea


Ni wanawake wangapi wa aina yake ambao wanafanyiwa anavyofanyiwa na mume wake


Sitiari


Iweje hasa kinda kama jamila akubali kuendelea kusinginwa ndani na dume duni kama hilimchangakejeli


Kama utaweza kumkimbia shetani huyu basi mimi niko tayari kuenda na wewe popotechuku


Kwa nini huikimbii jahanamu hii


Kejeli


Iweje hasa kinda kama jamila akubali kuendelea kusinginwa ndani na dume duni kama hili


Mlevi si mtuSalim


Mbinu rejeshi


Jamila alikuwa ameolewa miaka miwili iliyokuwa imepita


Duni alikuwa na uzoevu wa upishi kwa kufanya kazi kama mpishi wa hotelialiwahi kufanya kazi hotelini


Tashbihi


Alimpiga mkewe kama ngoma ya kimanga popote apatapoinayopigwa kwa nguvu kwa vigongo


Akatae kuadhibiwa kama mwana asiye na kwao


Kinaya


Pengine hii ndiyo sababu ya kuzuka wenye huruma tele nyoyo si huruma bali ni upotoshajiuchocheziushauri mbaya


Wimbo wa taarabu wa dunikuwekewa zogoyeye ndiye anawawekea wanasebleni zogo kwa mwenendo wake


Kusema jamila ameridhika


Mapenzi kumweka jamila


Kuahidi angeacha ulevi na ilikuwa vigumu kutimiza miezi miwili


Salim kijana mtanashati ni rafiki wa chanda na pete wa duni aliye mlevi kupindukia


Takriri


Walifika pahala pa kumshauri asikubali Kabisa asikubali


liliokuweka oo kuweka wimbo wa kwanza na wa mwisho


Meridhika oo meridhika


Ajibika oo ajibika


neno kwa neno ngumi kwa ngumishoga Ramlawapigane na watukanane


Madhali ndoa ni mkataba ufungao urafiki wa kitambo basi na uvunjwe ikiwa huo urafiki haukupatikana na badala yake pana vitashangazi


uduni wa duni haukuwa katika maeneo haya ya jikoni


Mdokezo


Hai Du wajiionaje


Kwani hata alithubutu kumgusa mkono wake mara


Watu wamelalaHaya basi sikusaidii najua unaweza kila kitu


Mja wa laanambwa miye mimimie


Nisamehe mke wangumimi mume wako mimi  mja wa laana


Imekuwa kama ni kosa kuolewa na mimi


UnipigeNipige jamila uniueNilipizie halafu unisamehe


Uwili


Duni alizidisha vituko viwili


Walikuwa wameoana kwa miaka miwili


Mateso aliyopitia ni ya miaka miwili


Jamila alipoamka na kumkuta mumewe akilia walikumbatiana na kukaa chumbani kwa muda usiopungua saa mbili


Uzungumzi nafsia


Hizi nitazifua jioniduni baada ya kuroweka nguo za rangi nyeupe na zile nyeusi


Maskini mwangalie na umwone jamila hivi alivyomaskini mtazame sasa namna alivyobadilika wajihi wake


Taharuki


Hatima ya Duni ilikuwaje


Jamila aliendelea kuvumilia hata baada ya kuona hakubadilika


Jamila alimwambia Duni kuhusu fitina ya Salim


Kama alimwambia urafiki wa Salim na Duni ulikuwaje baada ya kusikia alimsaliti


Majazi


Jamilawema au hisani anamtendea mumewe licha ya makosa anayomfanyia


Dunikitu hafifu au cha thamani ya chinikujidunisha kwa ulevi na tabia zinazoandamana nao


Seblenimahali m pa kupumzika nyumbanikupumzika usiku wakati wanasumbuliwa na Duni


7Kanda la Sufi


Maudhui


Mimba ile kwa Masazu ilikuwa kanda la sufianachukulia kuwa hawajibiki


Uaminifu katika kutimiza ahadi


Uwajibikajijukumu la ulezi


Babake Sela mzee Butali anadhani walimu pekee ndio wanapaswa kuwajibishwa kwa wanafunzi kupoteza mwelekeo lakini hata yeye anawajibika kwani lazima kuwe na ushirikiano wa wazazi na waalimukuwaachia walimu majukumu yote ya kutunza watoto wa kike


Pia anafikiri mama ndiye aliye na wajibu mkubwa wa kumuelekeza mtoto wa kike lakini wazazi wote wawili wana jukumu sawa


Mama anajua tatizo lazima liwajibikiwe na wazazi wawili


Uwajibikaji katika miongoni mwa vijanawote wawili wana jukumu la kuzuia kupata mimbaChris kumlaumu na kumnyooshea Sela kidole kwa kumuuliza kwa nini hukujikinga


Sela alikuwa na wajibu wa kiutu na moyo wake uliyeyushwa na huruma alipomuona mja akitesekawema uliponza


Mwalimu mkuu kuwaandikia wasichana waliopata mimba barua za mapendekezo ili wapeleke katika shule za kutwa walizochagua kuhakikisha wanaendelea na masomo


Mwalimu mkuu Margaret anasema kuna umuhimu wa kuwajibikia vitendo vyetu


Usalitiuaminifu


Rozina halati ya Kadogo si mwaminifu kwa kuwapatia Masazu na Sela Kadogo bila idhini ya wazazi wa Selawanaoshirikiana na wengine kutenda maovu


Masazu kutaka kukana mimba ya Sela si yake


Elimu


Bi Margaret anathamini elimu kwa kuonelea Sela arudishwe katika shule ya kutwa


Mapenzi shuleni huathiri elimu ya wanafunzi hususan wasichana


Ujingaulimbukeni na athari zake


mapenzi hupofushakuguswa sana na barua za Chriskudanganyika kwa urahisi na kukubali kufanya mapenzi bila kinga hata bila kupimwa kubainisha kama wana magonjwa ya zinaa kuamini kwa urahisi mtu kijana asiyemjua


Sela alisikia wasichana wengine wakizungumzia barua walizotumiwa na wavulanashinikizo la wanarika


Taasubi ya kiume


Babake Sela kulaumu mama Sela anapopata mimba


Kuwafukuza


Masazu kutumia sera kama chombo cha kujiburudisha


Umaskini


Mzee Butali kusema Sikutumia hela zangu mimi katika elimu hadi nikaitwa pangu pakavu


Sela alikaa nyumbani akikitunza kitoto katika ufukara wa pale nyumbani


Mama Sela hangeweza kukinunulia kitoto nguo ilibidi matambara yatumiwe kukivisha


Masazu kufanya kazi ya kuvuna mkonge na pesa anazopata zinatosha kulipa kodi na kununulia chakula


Makao dunichumba kimoja tu


Umaskini wa vijanaMasazu hangemudu utaratibu wa kimila kwenda kwa wazazi wa Sela kuasi utamaaduni


Tabia ya kutojali miongoni mwa wanafunzi


Hawajali umaskini wa wazazi angaa wasome wainue hali yao


Hawajali maisha yao ya baadaye


Hawajali afya zao


Vikwazo kwa wanaotaka kufunga ndoa


Urasimu wa ndoa


Masazu hangemudu utaratibu wa kwenda kwa wazazi wa Sela


Ndoa haramuukengeushi


Sela kumfuata Masazu Dafina na kuishi kama mke na mume


Wanaume kuishi na wanawake bila kuwa wameoanaCome we Stay


Uasi wa Vijana


Masazu na Sela kutoomba kubali wachukue mtoto


Radhi za wazazi ni fimbo kubwa ukizikosa


Athari ya mapenzi katika umri mdogoshuleni Mimba zisizotakikana na athari zake


Mapenzi ya shuleni si mara nyingi hudumu


Kusababisha uzinifu


Mapenzi ni matamu lakini mtu akiyapapia huwa machungu kama shubiri


Hufanya mtu kuathririka kimasomo


Mgogoro baina ya Sela na Masazu


Mgogoro kati ya wazazi wa SelaSela na mamake kufukuzwa nyumbani


Mzee Butali kumlaumu mkewe


Sela na Kadogo kufa maji dimbwini


Ndoa za mapema na haramu


Umuhimu wa kujitunza mtu akiwa kijana


Kufukuzwa shuleni


Migogoro baina ya wazazimama kulaumiwa


Hofumaisha yangechukua mkondo gani


Uavyaji mimba


Kusumbua wazazi wanapoitwa shuleni


Kupoteza muda wa masomo wakiandikiana au kusoma barua


Kukosa utulivu


Majutomzo wa majuto ulimwandama


Kuathirika na kutoweza kutunza makini shuleniMasazu


Mila na desturi


Kuzuia Masazu na Sela kuoana


Wanaamua kuiba mtoto kwa Masazu kushindwa kumudu utaratibu wa kawaida wa kwenda kwa wazazi wa Sela


Kina mama kulaumiwa binti wakipoteza mwelekeo


Nafasi ya mwanamke


Amepewa jukumu la ulezimamake Sela kualaumiwa


Kumlea mjukuu wake


Wanaowajibikamwalimu mkuu


Wenye mapuuzawasiojaliSela


Vyombo vya kujiburudisha vya wanaumeSela


Watetezimama kumtetea Sela


Kadogo ni kielelezo cha watoto wanaoteseka kwa ajili ya makosa ya wazazi wao


Ni jasiri


Umuhimu wa mtoto


Kiungo muhimu kati ya uhusiano kati ya mke na mume


Kutoa mzazi upweke


Kumpa mzazi shughuli


Mapenzi


Ya Masazu kwa Sela


Sela kumfuata baada ya masomo waishi kama mke na mume


Ya Masazu na Sela kwa binti yao Kadogokumwendea


Mama Sela kumlea Kadogo kama mwanawe


Mzee Butali kumwelimisha Sela japo ni maskini


Wanakijiji kumwombea Sela na mamake msamaha kutoka kwa mzee Butali


Butali anawapenda mkewe na Sela kwa kuwaonea huruma na kuwarejesha nyumbani


Kumrudisha Sela shuleni


Mwalimu mkuu kwa wanafunzi wajawazito


Ulaghaiudanganyifu


Masazu kudanganya Sela kuwa ni mgonjwakichwa kinamuwanga


Kumwarifu Sela kuwa alihisi kichefuchefuwanapotoka katika ofosi ya sista


Barua walizoandikiana ziliwasilisha ahadi za kweli na za uongo


Ukiona cha mwenzio chanyolewa chako tia majitunaweza kupatwa na yanayopata wenginemzee Butali hakuwahi kufikiria hali kama ile ingetokea nyumbani mwake


Ujinga


Ulimbukeni katika mapenzi kusabaisha wasichana wengi kupata mimba wakiwa shuleni


Kufanya mapenzi bila kinga ilhali wangeambukizana magonjwa ya zinaa


Kukutana na mtu usiyemjua na kuishia kufanya mapenzi naye bila kujali maisha yake ya awali


Udhabiti wa msimamo


Mzee Butali hakulegeza msimamo waondoke nyumbani licha ya Sela na mamake kulia


Huruma


Huruma kumwingia na aliwarudisha jamaa zake nyumbani kwa majuto makuu


Ushauri


Wazee kumshauri Butali yakimwagika hayazoleki


Afanye kama alivyoelekezwa na mwalimu mkuu


Subira


Ukosefu wa subira miongoni mwa vijana


Subira katika mapenzingono kabla ya ndoa


Kusubiri watimize taratibu kabla ya ndoa


Kusubiri wamalize masomo


Matatizo yanayokumba sekta ya elimu


Mahusiano wa kimapenzi baina ya wavulana na wasichana


Wanafunzi wasichana kupata mimba


Kufukuzwa shuleni na kupoteza muda wa masomo


Kuathiri wenzao na kuiga tabia kama hizo


Kutojali miongoni mwa wanafunzi


Ukosefu wa karo


Ujasiri


Mamake Sela kumtetea anapofukuzwa


Busara


Mamake Sela anajua maji yakimwagika hayazoleki


Unafiki


Chris kuketi akiwa ameshikilia kichwa kana kwamba kingemdondoka


Maumizi la lugha


Chuku


Kanda la sufimzigo wa mwenzio ni kanda la sufi


Kwake usiku ule ulikuwa mwaka


Mpito wa kikonokono wa wakati


Masazu kusoma barua mara ya kwanza akarudia mara ya pili na ya tatu


Tashhisi


Mambo haya mawili yaliendelea kuungana kuhujumu mkakati wao wakati kusonga polepole na hali ya hewa


Matone ya mvua yaliyokuwa yakipenya baina ya majani ya mwembe waliojikingia mvua yalitoa sehemu yayo ya hujumakuwalowesha


Mabasi yalikuwa yameanza kuingia huku yakiendelea kutapika wanafunzikuwashukisha wanapoenda katika shule ya kina Sela ya Askofu Timotheo kulikokuwa na tamaasha za muziki na drama


Saa sita usiku kiza kilikuwa kimeuma kila mahaliusiku wanaoendea Kadogo


Mara nyingine maji ya kutoka mitini yalianguka kwa matone mazito na kuhujumu Kadogo


Akajitahidi kujiopoa lakini utelezi miguuni ukamzidi nguvu


Utelezi ule ukamzoa pamoja na mtoto na kumbwaga majinikuonyesha jinsi Sela na Kadogo walivyoangamia


Balagha


Huoni tayari tumesimama hapa kwa muda mrefuMasazu akimwambia Sela


Kwa hiyoSela


Huyu si mtoto wetu sisi wawili


Je ni kwa nini sisi huwaletea watoto shulenibabake Sela anamwambia mwalimu mkuu


Mama gani anayemtazama mwana anageuka afriti


Sikutumia hela zangu mimi katika elimu hadi nikaitwa pangu pakavukuonyesha umaskini


Baba Sela nani kasema huu ni msiba wangumamake Sela


Mdokezo


Kwa hiyoSela Masazu anapomwambia wamekaa chini ya mwembe kwa muda mrefiu


Sijambo Sijui wewesista akijibu salamu za Sela


Rozina Rozina Rozinaa amkaSela akimwita Rozina baada ya kuona kuwa Masazu hakufaulu


Nahau


Sikutumia hela zangu mimi katika elimu hadi nikaitwa pangu pakavumaskini


Moyo ulimsisimkaMasazu kumuona Sela na kuingiwa na mapenzimoyo wake kumpenda


Kingewaborongea mkakatikama kadogo angeamka kilio chake kingewaharibia mpango wao wa kumchukua


Ingawa sisi hufanya tuwezayo kuwalinda wanetu tabia zao hutupiga chenga hutukwepamwalimu mkuu anawaambia wazazi wa wasichana waliokuwa na mimba


Kinaya


Shule anayosomea Sela ni ya dini ambako wanaendeleza shughuli zao kwa utulivu na ustaarabu huku wakizingatia maadili ya hali ya juu ilhali Sela anapata mimba


Shule anayosomea Masazu inaitwa lenga juu ilhali analenga mapenzi na kutia wasichana mimba


Sela kupata mimba licha ya babake kuwa mkali


Sela kupata mimba licha yake kuonekana kuwa msichana anayewajibika


Utohozi


Dramamichezo ya kuigiza


Mabasi ya shule ngeni


Kliniki mahali pa wanafunzi kutibiwa shuleni


Sistadaktari wa kliniki aliye mtawa wa kikatoliki


Ofisiniya sista daktari


Glasi ya majialiyopeewa Masazu kumezea vidonge viwili


Kiberiti cha gesihewa iwakayo moto cha Masazu cha kuwashia sigara anachotumia Masazu kumulikia


Tashbihi


Kama chui aliyelivizia windo lake na sasa limetokea akajiandaaMasazu anapomwona Sela katika pitapita zake katika shule ya kina Sela na kujiandaa kumtongoza


Alitunza barua ile kama uhaiSela iliyokuwa imepuliziwa maashichuku pia


Kiapo cha Masazukuchomeka kidole chake cha shahada ardhini na kumwambia mapenzi yake kwake ni ya dhati  kikalegeza kiwiliwili chake Sela mithili ya mbwa anayekabiliana na chatu macho kwa machokumfanya akubali penzi


Ulimwengu ulivurugika akawa kama tiara inayopeperushwa na upepo ikaenda arijojoSela kuathirika kwa kupata mimba


Nidaha


Pole Chrisakimliwaza kwa maumivu


Kijusi kilikuwa kimetungikaSela alikuwa na mimba


Naam naam shemeji MasazuRozina akimwitika Masazu


AhsanteMasazu akimshukuru Rozina


Sadfa


Sela anapotaka kuingia kwa sista kumwarifu kuhusu Masazu naye sista alikuwa akitoka


Hapakuwa na wanafunzi wengine katika kliniki ndiposa Masazu akaweza kumtongoza Sela


Kupitapita kwa Masazu katika shule ya Askofu Timotheo kusadifiana na Sela kutokea ambaye moyo wake unampenda


Tanakali


Alikataa katakatakurudi katika zahanati Sela anapohofu angezidiwa


Kroo Kroo Kroo Za vyura usku wa kuendea Kadogo


Pata pata pata Masazu na Sela wakipita kwenye maji na matope wakirudi baada ya kumchukua Kadogo


Kadogo alikuwa amelala fofofo alipoendewa


Sitiari


Barua ile ilikuwa parafujo fulani moyoni mwa Selailimgusa sana kwa kutowahi kupokea barua nyingine kutoka kwa mvulana


Boma la mzee Butali kugeuka na kuwa jahanamukuwa na zogo na fujo baada ya kutoka shuleni


Methali


Yajapo yapokeeChris kwa Selasi tatizo lakehalimhusu


Mimba ile kwa Masazu ilikuwa kanda la sufimzigo wa mwenzio ni kanda la sufi


Mpango uliokuwapo ulikuwa usiku wa gizaSela na wasichana waliokuwa na mimba kutojua hatima yao baada ya kuelekezwa wasubiri katika chumba cha mapokezi


Uchungu wa mwana aujuaye ni mzazimamake Sela


Maji yakimwagika hayazolekialielewa baada ya ushawishi wa wazee


Kichekotashtitikejeli


Vicheko vya chini kwa chini vilianguliwa na wanafunzi


Ishara


Giza tanzia ambayo ingetokeaSela na Kadogo kufa maji kwa kutumbukia kidimbwini


Takriri


Rozina Rozina Rozina Masazu akimwita halatiye Kadogo usiku ule wamemwendea Kadogona Sela


Taswira


Ilibidi matambara yatumiwe kukivisha kitotokuonyesha umaskini wa wazazi wa Sela


Walifika mahali mti ulikuwa umeanguka na majani kukingama njiani


Mara wakafika sehemu ambapo njia ilikuwa pana lakini kulikuwa na jiti lililoangushwa katikati


Palikuwa na dimbwi la maji lililotuama pale


Akawa tayari keshaelekea pale na kujikuta katia mguu majini yamemzagaa na kumfika magotini yanatishia kumsomba


Mbinu rejeshi


Tunaelezwa jinsi mapenzi kati ya Sela na Masazu yalipoanza wakati wa tamaasha za muziki na drama katika shule ya kina Sela


Sadfa


Sela na sista kukutana mlangoni wakati amempeleka Masazu akatibiwe


Utatu


Sela na mamake kukaa kwa jamaa yao kwa majuma matatu


Sela kukaa nnyumbani kwao kwa muda wa miezi mitatu akitunza kitoto chake


Majina ya wanafunzi watatu kuitwa na mwalimu mkuu wafike ofisini mwake


Taharuki


Masazu alifaulu kuwaokoa Sela na Kadogo


Alipofaulu kuwaokoa walikuwa wafu au wazima


Au wote watatu walikufa maji


Rozina aliwaambiaje wazazi wa Sela baada ya kuamka na kukuta Kadogo hakuweko


Masazu aliwafahamisha wazazi wa Sela kuhusu maafa yaliyotokea


8Shaka ya mambo


taharuki


Kutokuwa na uhakika wa jambo au jambo la kutuhumiwa


Kuna shaka ya mambo kama Esther aliendelea na masomo kwa kusomea usekretari kwani hana pesa


Kama Kamata alikuwa anampenda yeye au alikuwa na mapenzi na Grace


Ukaribu kati ya Kamata na Grace ulikuwa wa kutia shaka


Esther alitoka kwa mzee Mwinyi na kwenda kupanga chumba chake


Alihama madaraka na kupanga nyumba yao na Kamata


Alibadilishiwa zamu na Grace


Miadi muhimu sana aliyonayo Grace ni ya kutiliwa shaka


Shaka kama Grace na Kamata walikuwa shule moja na iwapo waliishi Buruburu na wazazi wao


Mtu ambaye Grace anaenda kukutana naye ni Kamata au mtu mwingine


Yawezekana ndio walipanga abiria aende mkahawani wamshtue kwa tangazo aharakishe asahau pesa


Shaka kama Kamata alimpata abiria aliyeacha bunda la pesa au ndege ilikuwa imeondoka


Kama Grace na Kamata walimpatia mzungu pesa walizopatiwa na Esther


Kama Grace alikuwa anapewa lifti tu na Kamata au walikuwa na mpango wa kwenda kustarehe pamoja kama wapenzi


Kama Kamata anampenda Esther jinsi Esther anavyompenda kwa kutompitia Esther mahali pa kazi na kutopokea simu zake hata kuzikata


Kuna shaka Grace anapomwita Kamata mpenzi kama ni utani tu au ni kweli Kamata anamkonyezea jicho


Shaka kuwa anakataa kumbadilishia zamu ali apate muda mwingi wa kuwa na Kamata


Shaka Grace anapomwomba Esther aendelee na zamu yake hadi usiku ana miadi muhimu sana Nairobini ukweli au ataka wakutane na Kamata


Shaka kuwa Grace kutobmbadilishia zamu kama anapenda kufanya kazi hadi usiku ama anataka wawe pamoja na Kamata


Kuna shaka kwa nini Kamata anakataa waende disko na Esther badala yake waende katika vilabu kama huko ndiko hata Grace anataka apelekwe na Kamata hataki wakutane


Kuna shaka ya Kamata kukata simu ya Esther kama ni kwa kutotaka aijibu wakiwa na Grace asije akajua ana mpenzi mwingine


Umaskini


Familia ya Grace kushindwa kumsomesha kozi ya uhazili na kuachiwa jukumu la kujisomesha mwenyewe


Heshimautu wema


Mvulana kumwinukia Esther kiti na kumkaribisha akae katika matatu akielekea kazini


Esther kumshukuru kwa kusema  Ahsante


Balagha


Ugeni au usasa ganiheshima ya kuinuka huitwa na watu wengine usasa


Kwani zamani wavulana hawakuwapa heshima wasichana


Hicho ndicho kitu kigeni hapa Afrika


Kamata anampenda kwa dhati


Kamata kweli anamjali au naye anshughulika kutafuta pesa


Kweli Kamata angeinuka na kumpisha yeye Esther kiti


Sasa upo ulakini hapo


Kazi gani hii ya kuamka alfajiri siku sita kwa wiki na kujisukuma garini macho yamejaa usingizi


Sijui amekuja kazini leo kukaribia saa sita na Kamata hajafika hajafika


Anaumwa


Ujinga


Esther kuamini Kamata angempa abiria asiyemjua pasa ilhali hajamweleza wasifu wake


Unafiki


Grace kusema Kamata atampa lifti na hataki amcheleweshe


Kamata kumwambia Grace atangulie kwenye gari na akishampa abiria pesa angeenda waondoke


Ulaghaiudanganyifuutapeli


Kamata ni tapeli wa mapenzi na pesa


Kamata kusema apewe pesa ampelekee abiria na abiria wapo hapo


Grace kumwambia Esther ampe Kamata pesa ampelekee


Subira


Anataka Kamata astahimili kidogo lakini ndio hivyo wanaume hawana subira


Vijana hawana subira Esther anataka waishi pamoja na Kamata kama mke na mume kabla ya ndoa


Anasastarehe


Esther ana hamu ya kuenda na Kamata disko kama wafanyavyo vijana wengine


Kamata anashughulika na kutafuta pesa na starehe


Madhira ya abiria wa ndege


Kucheleweshwa


Safari kuahirishwa


Kutosikia safari zao zikitangazwa na watangazaji kutisha abiria kimakusudi


Kufanya kazi muda mrefusiku sita kwa wiki


Tamaa


Esther ana tamaa ya pesa asomee usekretari


Kamata ana tamaa ya wasichana


Kamata na Grace wana tamaa ya pesa ndiposa wanatumia ulaghai kupata pesa zilizoachwa na abiria


Uhuru


Esther anataka asomee usekretari kazi itakayokuwa na uhuru zaidi


Amekuja Nairobi kutafuta uhuru lakini mzee Mwinyi anamchunga kama mtotoyeye ni amana yaokitu cha thamani mtu anachopewa na mwingine ili amtunzieudhibiti wa mwanamkekuchungwa ili wasiharibike kitabia


Uaminifu


Kamata si mwaminifu kwani ana mpenzi mwingine zaidi ya Esther anayeitwa Grace aliye mkuu wa Esther kazini katika mkahawa ulio katika uwanja wa ndege


Grace amekosa kumtimizia Esther ahadi ya kumtoa zamu ya kuanzia asubuhi saa kumi na mbili angembadilishia zamu kila mwezi wa pili na angeingia kazini mchana saa nane na kutoka usiku


Esther ni mwaminifu kwa vile mteja anaposahau pesa anazishika upesi na kutoka mkahawani kumpelekea lakini hamuoni


Ni mwaminifu katika mapenzi kwa vile anampenda Kamata anamfikiria na kupanga watakavyoishi baadaye naye


Ukarimu


Esther kumshikia Grace zamu yake


Ukengeushi


Vijana kuishi pamoja kama mke bila kuwa wameoana


Utamaaduni


Wanawake hawaheshimiwi na kuwaheshimu ni usasa


Matatizo ya wafanyakazi


Kuamka alfajiri siku sita kwa wiki na kujisukuma garini macho yangali yamejaa usingizi


Kutobadilishiwa zamu


Hangeuliza kwani angefanya hivyo angefikiriwa kuwa mtu matata


Mishahara duni


Matumizi ya lugha


Tashhisi


Mvua ya siku iliyopita ilimbembeleza na kumlaza usingizi mtamu


Kuchanganya ndimi


Jommo Kenyatta international airportanakofanya kazi Esther


Mombasa road barabara gari lililoingia


Utohozi


Usekretariuhazili ambao Esther angesomea baada ya kupata pesa za kutosha


Kupiga taipu


Kompyuta


Dola elfukiasi cha pesa ambacho Esther alikisia abiria aliacha


Huduma za kiofisi


Kaunta ya mkahawa


Airportuwanja wa ndege


Nambariya gari


Liftiambayo Grace anadai anapewa na Kamata


Tiketi


Diskoambako Esther ana hamu ya kwenda na Kamata


Wikianafanya kazi siku sita kwa wiki


Dola hamsiniambazo zilitakikana chuoni kama rubuni ili Esther aweze kusomea kozi ya uhazili


Mbinu rejeshi


Esthre alitoka kwao miezi mine iliyopita na kwenda Nairobi


Babake Esther alikuwa akifanya kazi Nairobi miaka ya sabiniAliamua kurudi kwao baada ya mzee Jommo Kenyatta kufariki mwaka wa 1978 miaka mitano kabla ya Esther kuzaliwa


Tashbihi


Anachungwa kama mtoto kama alivyochungwa nyumbani


Takriri


Lakini pesa Kila kitu pesa


Mtu hawezi kupiga hatua duniani bila pesa Kuzaliwa kunahitaji pesa Kuolewa pesa Kuzaliwa kunahitaji pesa


Msemo


Wanaume hawana subira


Kicheko


Esther kumuuliza Grace kama ana mpenzi akicheka


Grace kucheka anapoulizwa hivyo


Mdokezo


Ndiyo nimebahatika lakiniEsther akiwazakupata usafikiri kumpeleka hadi kazini


Hapana nna mengi ya kufanya kabla ya kukutana na  kabla ya miadi yanguGrace anapoambiwa na Esther itakuwa mapema


Esther sina wakati Mimi lazima niondo


Taswira


Kamata kutokea akiwa amevaa suti ya bluu shati la manjano hafifu na tai ya kijivujivu uso wake ukingara kwa furaha na pia kwa kupakwa mafuta ya kulainisha ngozi


Nidaha


Kamata Hajui anamfikiriaje yeye Esther


Taharuki


Kamata alipokuwa hapokei simu ya Esther kwa kuikata au kuacha ikatike


Alikuwa wapi


Kamata alifanikiwa kumpata mteja aliyesahau fedha


Esher aligundua uhusiano uliopo kati ya Kamata na Grace


Kama aligundua alifanyaje


Hisia zake ziliathirika kiasi gani


Esther alifanikiwa kutimiza ndoto yake ya kusomea usekretari


9Maskini babu yangu


Maskinikihisishi cha kuonyesha huruma


Kuuguakushikwa na maradhi Fulani uzeeni


Kusingiziwa kuwa mwizi wa mtoto


Kusingiziwa kuwa mchawi


Kupigwa kuuawa na kuteketezwa na umma


Utamaduni


Watantele wanawake kujitandia mitandao na kuvalia mavazi marefu yaliyositiri maradufu viwiliwili


Utabaka na athari zake


Sakata ina makabila mawili tu maskini na matajiri


Watu wa mjini na watu wa shambani


Huduma bora za kijamii zinapatikana mijini kama vile hospitali bora


Ubandia wa uhuru


Haukuleta manufaa kwa watu wote


Uozo


Ukabila ufisadi na hongo babu anasema ni vipengee halisi vya maisha ya binadamu


Bidii


Babu kutotaka kuacha mifugo wake aende akatembee mjini Alitembea kwa kuraiwa sana


Idili ya babake katika jeshi la polisi kusababisha apandishwe cheo hadi mrakibu wa polisi


Ndoa


Kati ya watu wenye asili mbalimbali


Ndoa ya babake na mamake msimulizi kupingwa na pande zote mbili


Heshima kwa wazazi


Babake msimulizi anajali babake kwa kumchukua kuja kutibiwa mjini


Ubaguzi


Ndoa kati ya Watantele na Wamindi na makabila mengine nchini subu ni nadra


Babu Maende na babu Tandeka mamaZuhura Kimbaumbau


Wazazi hawana ubaguzikuna maelewano kati ya mababu na bibi na babu kutembeleana


Umaskini


Mtaa wa Madongo eneo la Kochokocho kuwa na watu wa asili mbalimbali


Hali zao za maisha ni duni


Taswira ya nyumba


Wanawake kukaanga samaki kandokando ya barabara na kuwauzia wapita njia


Kina mama kuuza chapatti zilizokaukiana na mandazi makavu


Ukatiliuchukuzi wa sheria mikononi


Msimulizi ana nywele za singasingaWakitembea mitaa ya Kochokocho wanavamiwa na Watantele


Walipaswa kumpeleka babu Maende kwenye vyombo vya sheria ili ibainike kama alikuwa amefanya makosa


Alisingiziwa kuiba mtoto na kumlogaMtoto mtantele umemtoa wapi Wee Waacha Unawezaje kumpata mjukuu wa kitantele Mchawi huyu amemroga mtoto mpaka akamwita babu yake Mwizi wa mtoto


Kumpiga kumuua na kumteketeza Mama mmoja kumnyaka kibao shavuni Mchomeni moto Mwekeni tairi


Matatizo ya uzeeni


Babu kushikwa na maradhi fulani ya uzeeni


Ujasiri


Babake na mamake msimulizi wanavunja miiko ya kutoolewa na kabila lingine


Wanapinga mila potovu na kuanzisha ujenzi wa jamii mpya isiyo na ubaguzi


Utamaduni


Mamake kukulia Kisubu na kuimba nao nyimbo za kitamaaduni


Huko madongo msimulizi aliwaona wanawake waliojitandia mitandio na kuvalia mavazi marefu


Matumizi ya lugha


Mbinu rejeshi


Mamake msimulizi Zuhura kimbaumbau ni Mtantele kutoka Kitolo Walihamia nchi ya Sakata huko Kabucheka kituo cha biashara miaka ya sitini babake alikuwa na duka la reja rejakuonyesha msimulizi ana usuli mseto babu Maende kuumeni na babu Tandeka kuukeni


Msimulizi anatukumbusha Jumamosi babu yake aliuawa wakiwa naye


Katu sikutaka kukumbuka Miaka ishirini imepita tangu yalipotokea yaliyotokea


Rekodi za santurialikosikia babu mtaa wa kochokocho ukiimbwa ndipo akataka wakautembelee


Takriri


Sikutaka kutazama nyuma kupiga darubini nyuma kukumbuka nyuma


Kila siku kila siku kochokochowimbo wa rekodi


Nilijiwaza kwamba hayakuwa yalikuwa yalikuwa hayakuwayalitokea au hayakutokea


Yale yamesimama yamesimama wima yamesimama wima kwa rehema za Mungu


Nahau


Kujitonesha donda akitazama nyumakujikumbusha msiba uliokwisha na kusahauliwa


Shikia shokoababake msimulizi alimlazimisha babu aingie katika gari la Toyota Corolla ampeleke mjini hospitalini


Nilipiga unyendemsimulizi kupiga mayowe kwa kuona babuye akishambuliwa na umati


Jamani Jijini kuna maisha ya kukatisha tamaa sanababu alipoona umaskini wa madongokupotezesha matumaini


Tashhisi


Donda ndugu lililokataa kusikia dawakisa cha mauaji ya babu yake kuosahaulika


Shinikisho la wenzangu kutaka niandike limenisakama kupindukiakumlazimisha


Nyumba yetu kutawaliwa na vicheko tabasamufuraha babu anaposema amepata nafuu kiasi


Wauzaji kuwa na kazi kubwa kuliwinga wimbi kubwa la nzi waliotaka kula uhondohali ya uchafu katika soko huko madongo


Mtaa wenye mabanda yaliyoinamiana na kuoneana imani


Ukata uliokuwa umewafunika na kuwafanya wa kabika moja la wachochole


Kuta za mbavu za mbwamabati yaliyojifunika libasi ya kutu


Majazi


Kochokochomahali kuliko na vituko vingi hasa eneo la Madongoporomoka


Madongoporomokakwenye nyumba za udongo ambazo hubomoka hasa wakati wa mvuamakao duniumaskini


Mdokezo


Donda ndugu lililokataa kusikia dawa


Chuku


Sakata ina makabila arobaini kama wengine waaemavyo yapo makabila mawili tu maskini na matajiri


Ukata uliokuwa umewafunika na kuwafanya wa kabika moja la wachocholehali mbaya ya umaskini


Meno yangu karibu kudondoka kwa hasira nilizokuwa nazo nikijaribu kumtafuna mwanamke aliyemnyaka babu kibao shavuni


Mnuko ulioweza kulipua puaharufu mbaya huko madongo


Kitanga changu cha mkono kilizama katika bahari ya kitanga chake babu kikubwa


Mabandalabda yanaweza kuanguka kwa upepo wa mtu apigaye mbinjakuonyesha udhaifu wayo


Kidimbwi cha jasho kikawa kinajisawiri kwenye ncha ya mwanzi wa pua yakebabu kuogopa


Nilipiga unyende nikalia machozi mpaka yakanikauka


Ndoa ya babake na mamake msimulizi ilikuwa ndoa moja katika maelfukuonyesha ubaguzi ukabila


Methali


Yaliyopita hupishwaanaonelea anastahili kusahau tanzia ya babuye


Kinolewacho hupatamama yake kurithi mila za Wasubu


Utohozi


Ekari tanoshamba babu yake alilomiliki


Mwekeni tairigurudumu ili achomwe


Hospitalinimjini ambako babu alipelekwa akatibiwe


Balagha


Kwao wapibabu


Kwao mashambani au vijijini


Yaani mtu kwao hakuwezi kuwa jijini


Mtu atasemaje haya ninayosema kuhusu mama yangu ni uongo


Mama yangu hakuwa mtoto wa Kitantele aliyelelewa katika mazingira yaliyomzunguka na kunga na kaida za Wasubu


Mdokezo


Ingawa mimi nilifurahi hadi msimulizi kufurahi babu alipopelekwa mjini akapelekwe hospitali ya jiji


Unyende wangu ulipotelea kwenye mzozo uliotokota nje


Tashbihi


Wamindi kuoana na makabila mengine hutokea kwa tukizi kama kupatikana kwa mwanasiasa mwadilifu uongozi mbaya


Vilango vilivyosimama vizingitini kama vibua vya mtamaa vinavyosubiri kuangukamakao duni


Ulimi wake ulikuwa mwepesi kusarifu kisubu kama mwenyejiwa mamake msimulizi


Taswira


Tope jeusi vichochoro kujaa tope fodogoo na kila aina ya uozouchafu mwingi


Mabanda yaliyoinamiana na kuoneana imani


Kuta za mbavu za mbwa mabati yaliyojifunika libasi ya kutu


Kina mama kuuza chapatti zilizokaukiana na mandazi makavu na maembe dodo


Vitoto vingi vya maji ya kunde Viwili vitatu ndivyo vilikuwa vyeusi kuliko masizi ya chungu cha nyanya wa kabucheka


Nidaha


Salaala Mbona wasirudi kwao wakaishi maisha ya maana kidogo


Jamani Jijini kuna maisha ya kukatisha tamaa sanababu alipoona umaskini wa madongo


Utohozi


Rekodi za santurialikosikia babu mtaa wa kochokocho ukiimbwa ndipo akataka wakautembelee


Tabaini


Si siahi si mayowe si miluzi almuradi fujo moto mmoja


Taharuki


Kwa nini kina mama wanaofanana na msimulizi wanamtumbulia macho kama waliona kioja


Nini kilifanyika baada ya babu kuuuawa


Wauaji walijulikana


Walichukuliwa hatua gani


Hatima ya ndoa ya wazaziye msimulizi ilikuwaje baada ya kukataliwa


Msimulizi alijulikana alikotoka vipi baada ya babu yake kuuawa


Kinaya


Baba ya msimulizi ni mrakibu wa polisi ilhali baba yake anauawa kinyama kwa kupigwa na kuchomwa moto


Babu Maende japo anaugua ilhali hataki kwenda Pilka kutibiwa bali alilazimishwa


Kuuawa baada ya kupona ugonjwa uliomleta siku moja tu kabla ya kurejea kwake


Kuambiwa ndoa ilipingwa na pande zote mbili kisha kuna maelewano kati ya mababu na bibi na babu kutembeleana


10Ndoa ya samani


Ndoa kutojengwa kwa misingi ya mapenzi ya dhati bali malisamani


Kuangalia mtu badala ya utu


Abu anaghairi kumwoa amali na kurudi Arabuni


Wazazi kuingilia ndoa za watoto na kuishia kuzivunja kwa tama zao


Umaskini kuwa kikwazo cha mafanikio ya mtu


Matatizo ya ndoa za matabaka tofautiutabaka kuwa kikwazo katika ndoa


Utabaka


Kijijini kulikuwa na watu tajiri na maskini Kina Abu ni maskini na kina Amali ni wa tabaka la katisi maskini wala tajiri


Ujinga


Amali kufanyiwa maamuzi na mamake yanayoishia kumponza


Kumfilisi mwamamume anayekusudia kuolewa naye


Kutojua tamaa mbele mauti nyuma


Utunzaji


Abu kutotapanya mali aliyoipata


Unyenyekevu


Ukwasi haukumpa takaburi


Ukarimu


Kuwajengea wazazi nyumba nzuri anaheshimu wazazi


Kutoa mahari kabla ya kuoa


Kusaidia baadhi ya jamaa kupata kazi arabuni


Kuwaajiri marafiki


Ubinafsi


Mamake amali kutohusisha wazazi wa abu katika mipango ya arusi


Kutofikiria maisha ya bintiye bali ataka ajipatie mali


Bidii


Abu anatufahamisha hakuwa mzembe


Alifanya kila sambuli ya kazi


Akajijengea chumba cha msonge kilichokandikwa kwa udongo taswira


Akaweza kujipatia chakula na kujinunulia nguo


Arabuni anafanya kazi ya uhamali ambayo inamtajirisha


Tamaa


Ya mama Zena mamake Amali


Upuuzaji wa majukumu


Babake Amali mzee Kadiri kutomdhibiti mkewe na kutotoa kauli yake


Utamaushi


Nilitamaukakukata tamaa baada ya posa yake kukataliwa


Utamaaduni


Mila ya mahari kuwa kikwazo cha vijana kufunga ndoa kwa sababu ya umaskini


Mjomba kuhusishwa katika suala la ndoa


Nyimbo za ndoa


Utozaji wa bwana arusi pesa aendapo kumchukua bibi arusi


Nafasi ya mwanamke katika jamii


Chanzo cha matatizo ya mwanamke mwenzake au kikwazo cha mafanikio yao


Wana usemisautibabake amali kushauriana na mama zena anapoelezwa na mjomba wa Abu lengo la ujumbe wao


Mfanya maamuzi badala ya mwanamme au wanaodhibiti waume zao Amali hataki kuolewa tena sijui kama utaweza mahari waongo


Yoyote yaliyoamriwa kwake babake Amali yalikuwa mamoja


Nyenzo ya kiuchumi


Wapotoshajikumpotosha amali aitishe mali


Kiumbe duni kisichoweza kujidhibitibabake kutaka amali aolewe asizalie nyumbani


Wananyimwa haki ya kujiamlia mambo yao


Wabaguzi


Wabinafsi


Wana tamaa wapenda makuumama Zena


Imani kwa Mungu


Abu baada ya posa yake kukataliwa na kuamua kusahau mambo ya kuoa alimwomba Mungu ampe mke mwema ambaye angempenda jinsi alivyo


Uadilifu


Mwone mtoto amejihifadhi katulia kwao wala si kiguu na njiaAmali


Ulevi


Fahami na jamaa wengine walikuwa wakifaidi mairungimiraaalipomwambia waende nyumbani


Umaskini


Sina sinani nikiulizwa siungami


Abu alisaka kibarua kwa walalaheri na walalahoi


Jamaa zake wa karibu walikuwa hohehahe


Kijiji kwao walikuwa maskini waliokuwa wakipigiwa mfano


Amali nilikuwa fukara wa kutupwa


Matumizi ya lugha


Utohozi


Sutialiyovaa Abu kujiandaa kwa arusi


Motokaainayombeba Abu siku ya arusi


Hospitaliabu alikotakiwa kufanyiwa uchunguzi Abu kabla ya kusafiri Arabuni


Kampuni ya uchukuzi iliyokuwa imemwajiri huko Arabuni


Pasipoticheti alichohitaji ili kwenda arabuni


Mita mia mbilinyumba bi arusi alikokuwa kutoka mahali walipoegesha gari


Nahau


Baada ya kutajirika akaamua kujaribu bahati yake ya kuuasi ukaperakuoa


Sikuwaacha mkonohakuwapuuza au kuwatenga marafiki zake wa zamanialiwaajiri


Nilikata shauripale aliamua kusahau mambo ya kuoa na kuomba Mungu ampe mke mwema ambaye angempenda jinsi alivyo


Walikuwa wamefurahi ghaya ya kufurahibinamu mdogo wa Abu na jamaa yake kufurahia arusi kupindukia


Nimezama katika bahari ya lujamawazo mengi akiwa garini kuelekea kwa bi harusi


Alitimiza mahitaji hayo yote shingo upandebila hiarikujilazimisha


Mamake kungangania mtoto wake aandaliwe arusi ya ndovu kumla mwanaweya kukata na shokakubwa


Sikuwa mwenye navyotajiri


Ilifika mahali fulani nikaamua kupata jikokuoa


Nilitamaukakukataa tamaa baada ya posa yake kukataliwa


Nilikata shauri kusahau mambo ya ndoa kwa mudaniliamua


Usife moyo mwanangu ndoa hupangwa binguniusikate tamamjomba baada ya posa kukataliwa


Abu alisaka kibarua kwa walalaheri na walalahoimaskini na matajiri


Jamaa zake wa karibu walikuwa hohehahemaskini


Nilikuwa nimeshakata kauliAbu kuamua kutomwoa amali kwani hampendi ila anapenda mali yake


Misemo


Sina sinani nikiulizwa siungamiumaskini


Chuku


Bahari ya kitandakitanda kikubwa sana


Mlangoni nilikaribishwa na harufu ya manukato iliyozidi kiasi cha kukera pua badala ya kunukia


Nyimbo za kina mama kuhanikiza janibu zote


Miteteo mitamu yenye uwezo wa kukilainisha chochote hata kiwe kigumu kama almasi


Nilikuwa fukara wa kutupwa


Kijiji kwao walikuwa maskini waliokuwa wakipigiwa mfano


Mbinu rejeshi


Jinsi alivyokuwa maskini miaka saba nyuma


Alipiga darubini nyuma huko mambo yalikoanzia kiasi cha kujikuta katika hali hiyomtanzikokufikiria kwa kina jinsi alivyopelekwa na mjombake kumposa amali mamake akakataa posa yake


Taharuki


Nini kinasababisha wasiwasi wa msimulizi


Baada ya abu kuondoka shamra shamra za ndoa ziliendelea au zilikoma


Sababu ya abu kuvunja ndoa ilijulikana


Amali aliolewa au aliendelea kukaa maisha ya ukapera hadi kifo chake


Abu alioa mwanamke mwingine au alighairi kabisa kuoa


Takriri


Wimbohongera mwanangu eeh hongera a Mama uchungu mama uchungu


Kula kwa taabu kuvaa kwa taabuumaskini


Kupata vitu hivyo nilikuwa nimejikalifu ziada ya kujikalifuamefipata kwa shidakifurushi cha majani chai sukari na marashi


Mipango ya ndoa kukamilika hadi kufikia siku ya sikusiku ya arusi


Taswira


Vitu vingi nyumbani alikuwa amevinunua yeye


Majilisi ya kiarabu


Vimeza vidigividogo vya vioo


Zulia la kiajemi


Zinga la jokovu


Runinga kubwa ya rangi


Bahari ya kitanda


Godoro kubwa mito miwili mikubwa


Shuka za kitanda na foronya zimepigwa darizi kwa nyuzi za rangi ya dhahabutamaa ya Zena


Akajijengea chumba cha msonge kilichokandikwa kwa udongo


Amali haachi ushungi na anavaa mavazi ya sitaradecent


Amali kumpelekea orodha ya vitu alivyovitaka kwa ajili ya arusi Alipendekeza anunue samani kutoka Arabuni akadai mikufu pete hata herini mkoba mzima wa nguo majora na vitambaa na doto za kanga


Mtoto kaumbika si haba Ukiongeza kujipondoa pamoja na michoro ya hina mikononi na miguuni


Tashbihi


Uzuri wa amali ulikuwa aula kama hizo pesaadimu


Miteteo mitamu yenye uwezo wa kukilainisha chochote hata kiwe kigumu kama almasi


Kinaya


Mzee kadiri anataka amali amwondokee nyumbani asije akazalia huko ilhali hakatai msimamo wa mama ambao ulisbababisha bintiye asiolewe


Kinaya abu kutoa mali nyingi amwoe amali kisha kumtelekeza siku ya ndoa


Kukataa kumwoa ilhali makosa si yake bali amepotoshwa na mamake


Kusifu urembo na tabia yake na anaishia kutomwoa ilhali amepotoshwa na mamake


Nidaha


La hashaAbu kukataa hakuwa bahili kwa kutimiza mahitaji ya mama zena shingo upande bali aliuona ni ubadhirifu


Abu Changamka nawe Hii ni siku yako etibinamuye


Potelea pote Liwalo na liwe


Tashhisi


Amali sidhani kapenda kuolewa nami sikumwoa mimi bali ameolewa na mali yangu


Mlangoni nilikaribishwa na harufu ya manukato iliyozidi kiasi cha kukera pua badala ya kunukia


Gari letu liliyabinginya masafa polepole


Mdokezo


Wimbotuhangaike naye


Methali


Atafutaye hachoki na akichoka keshapata


Ya kesho ajua Mungu


Ndoa hupangwa binguni


Kejeli


Nilipata tetesi alikataa posa yake kwa kuwa hakuwa na uwezo wa kujilisha mwenyewe seuze binti yake


Majazi


Mzee kadiriasiye na msimamo


Amalikitega uchumi kama kazi


Balagha


Mimi si yule waliyenikataa kabla sijenda arabuni


Kweli kinzani


Abu kutajirishwa na kazi ya uhamali


Nyimbo


Wa kwanzabwana arusi ana majukumu mengi


Pilikujifungua si jambo rahisi na mwanamke anapojifungua hupongezwa


11Tazamana na mauti


Athari na furaha kupita kiasikutojidhibiti kwa furaha kuhusu jambo kwaweza kusababisha hasarakufurahia ndoto yake kutimia


Furaha kumfanya Lucy aendeshe gari bila makini kisha kupata ajali na kuaga dunia


Falsafausikoke moto kabla ndege hujamtia mikononi


Alitembea jiji hilo London ili kuliambia kwamba msichana mbichi na tajiri anakuja ili jiji lijitayarishe kumpokea hatimaye majivuno


Bidii


Ya kupata anachokitaka


Upumbavu


Crusoe lulaghaiwa na Lucy kwa urahisi na kuamini kuwa anampenda bila kuchunguza


Tamaa


Ya kwenda London


Kuwa tayari kutumia ulaghai kuingia London kama vile kujifanya mtalii mwanafunzi mkimbizi nk


Ya utajiri


Atafanya kazi za siri kwa vile wanaolipwa mshahara hawaruhusiwi kufanya kazi


Unafiki


Hampendi crusoe bali anataka kuingia London na kadhalika mali yake


Anataka mali anapomtunza


Furaha ya Lucy hata kutokwa na machozi ya mamba si shukrani ya dhati


Ana hamu ya afe haraka Hamu ya kutaka mzee yule afe ilizidi maradufu Angemuua lakini aliogopa sheria


Elimu


Mtazamo finyu kuhusu elimu


Haiwafaidi watu sanahaimtajirishi mtu


Upotoshaji kuhusu maisha ya ulaya


Habari pauni 40 hazitoshi kumtunza msafisha choo kazi ni kungangania balaa


Uhaba wa kazi


Anajua kwamba hapa pao nchi ya firauni siku hizi hangepata hata hiyo kazi ya tonge la ugali sikwambii muluki


Ukengeushi


kuolewa na mzee


Ubahili


mtu bahili na mtunzaji kama yeye atazizalisha pauni arobaini ziwe elfu arobaini chuku


Matumainikutokata tamaa


Miaka mingi kupita bila kwenda uingereza lakini hajakata tamaa


Alijiaminisha kuwa kila alichokitaka hukipata


Yeye siku moja ataiona London


Lini ataiona London hakukata tamaa japo jibu ni gumu


Matumizi ya lugha


Uhuishi


Alitembea jiji hilo ili kuliambia kwamba msichana mbichi na tajiri anakuja ili jiji lijitayarishe kumpokea hatimaye


Minyororo ya kufungika kwa hamu ya uingereza ilizidi kuufunga moyo waketamaa kuzidi


Ndoto ya lucy ya miaka mingi kupevuka na kujikopoa nje ya akili yake kuiona imesimama mbele yake kwa dhahiri


Jiko la chini na juu linamwambia mwenzake asogee huko


Huku akiacha tabasamu yake imemganda mzungu moyoni mwake


Kiu ya kuenda London ilikuja kumkaa mionikooni ikamchagiza kama vile kiu ya mtu aliyekuwa akisafiri Jangwani kwa miaka mingi bila kugundua maji


Tashbihi


Kiu ya kuenda London ilikuja kumkaa mionikooni ikamchagiza kama vile kiu ya mtu aliyekuwa akisafiri jangwani kwa miaka mingi bila kugundua maji


Lakini wakishafanya hivyo humpita kama upepo wa kibunga na kumwacha yeye mgonjwa wa tamaa


Nguo na mavazi aliyonunuliwa juzijuzi ni kama aliyonunuliwa mwaka mzima


Utohozi


Sinemafilamualikokuwa akiona Wingereza


Pauni arobaini kwa wikimshahara wa mkimbizi uingereza wa juma


Televisheni frijimiongoni mwa vifaa ambavyo lucy amesikia wakimbizi hupewa na serikali


Picha zinazotembeakatika filamu


Kuchanganya ndimi


Squaresviwanja vya nafasi huko


Love in Londonmchezo uliokuwa ukionyeshwa katika filamu


Balagha


Kuonyesha ulaghai watu wanaotumia kuingilia mataifa ya magharibi


Ajifanye mgonjwa mahututi na maradhi yake hayatibiki hapa pao


Ajifanye anakwenda kusoma


Tokea lini mtalii mifuko yake iwe mitupu


Huyo mwanamume kutoka uingereza atakayekuja kumwoa yeye yuko wapi


Nani atakayetoka uingereza kuja kumwoa yeye


Vipi Lucy ataingia uingereza


Kama si peponi huko ni wapi


Waliosoma anawaona nao wamepata nini


Kufa kwa mzee huyo si kuko karibu tuwakati amechoshwa na siku kusonga polepole


Lini angepata nafasi ya kupenya kwenye chungio na kudondokea uingereza


Taswira


London barabara zake pana zinazojaa magari na watu pomoni wanaokwenda na kurudi kike kwa kiume vijana na wazee wote waliovaa kifahari na kitajiri maduka mengi yaliyopachanapachana ambayo hujaa bidhaa za kila aina


Mdokezo


Muziki na hasa madisko na sinema


Pumzi zinanisongaCrusoe ana ugonjwa


Mtaji mkubwa unaohitajika mtu awe nao kama anaenda kusoma


Kesho kutwawaende kwa wakili akaandikishwe utajiri wote wa Crusoe


Akajionala hapanakutoamini angerithi mali yote ya Crusoe


Sitiari


Tama ya kwenda London kuitwa kiu


Wewe umegeuka sungura aliyezikosa zabibu


Ni peponiuingereza


Eti wanaiita jahanamuwanaoharibia uingereza jina


Mbinu rejeshi


Juzi amemaliza shule ya upili ya juu yaani kidato cha sita lakini hakufaulu vizuri


Hakujali kutofaulu vizuri kwa sababu hakuwa na hamu ya masomo Hataki riziki kama waliosoma ataka mulukimali nyingi


Nahau


Kazi yake lucy ni kumkanda na kumsinga mafuta mafuta na mafuta ya mgongo wa chupa unafiki


Takriri


Siku ingia siku toka miezi pita miezi rejeamuda mrefu kupita bila kufanikiwa kwenda Uingereza


Chuku


Lucy kumtunza Crusoe mara mbili kama si tatu ya zamaniasikose urithi maana akaribia kufa


Kumwacha yeye mgonjwa wa tamaa


Nguo alizonunuliwa juzijuzi tu ni kama alizonunuliwa mwaka mzima


Viatu havina idadi


Hawezi hata kutema mate mzee wa watu


Mtu bahili na mtunzaji kama yeye atazizalisha pauni arobaini ziwe elfu arobaini


Sadfa


Lucy kuwa na tamaa ya kwenda Uingereza kusadifiana na Crusoe kutokea na kumsaidia kwenda hukoakipanda ngazi kuelekea sinema


Akamwahidi angempa zawadi baada ya sinema kwa kumzuia asianguke anaposhikwa na ugonjwashukrani ukarimu


Lucy kuahidiwa kuandikishwa mali na anapoenda mjini hakurudi tena Kupata ajali na kupoteza roho yake na maiti kuhifadhiwa katika chumba cha kuhifadhia maiti


Misemo


Watasema mchana na usiku watalalahawawezi kumwathiri


Mafuta ya mgongo wa chupa kujifanya anampenda


Mapenzi ya kurambishwa asali moja kwa moja kutoka sega la asali


Kupaka rangi mbaya uingerezakuienezea sifa mbaya


Tafsida


Angemlazaangemuua Crusoe


Hawezi kumchangamsha kwa namna yoyote


Ndiyo ni mwanamume asiye na nguvu ya aina yoyote lakini ana utajiri


Kinaya


Crusoe kumshukuru Lucy akidai hajapata kumwona mwanamke mwenye imani kama yeye


Ana bahati kuliko wazee wote wenye umri kama wake kukutana na msichana mwenye huruma kama yeye


Kutamaani Crusoe afe haraka kumbe ndiye anatangulia na ndoto yake kushindikana


Taharuki


Baada ya Lucy kufa nani alirithi mali ya Crusoe


Alizikwa wapi


Siri kwmba hakumpenda Crusoe ilijulikana au alikwenda nayo kaburini


12Mwana wa darubini


Kananda kuomba asaidiwe na darubini kwa kutoweza kukaribia nyumba ya Mwatela amuone Mwakitawa


Kujiridhisha nafsi yake kwa kumwangalia mtoto wake


Kananda kumwita mwanawe mwana wa darubini


Maudhui


Utambuaji wa makosa na toba


Mwatela kumwandikia Kananda barua ya kumwomba msamaha


Nimebaini nimekosa mwisho wa kosa


Katika vita baina ya ubaya na wema wema daima hushinda


Angemlipa maovu aliyomfanyiafidia kwa kumpa nyumba ya kifahari


Kujitolea kumwelimisha Mwakitawa mpaka afike alikotaka


Wakili amtafute


Atie sahihi makublianokufuata hatua za kisheria


Ufarikishaji


Kuzuia Mwakitawa wakutane na mamake kudai ni adui na amepanga kumteka nyara adai pesa 2000000 amwachilie


Asipomlipa atamuua


Achezee nyumbani


Akampa silahakisu na manati


Adhabukisasi kwa maovu


Mwatela kufutwa kazi kwa ulevi


Mtoto wake kufa


Mkewe kuchomeka


Kulipa fidia


Kuugua


kufa


Ulevi na athari zake


Kupiga mkewe na kusababisha nyumba yake kukosa amani


Kumbaka yaya wake au kutokuwa mwaminifu katika ndoakwa mkewe


Kufutwa kazi


Dhuluma dhidi ya wanawake


Kananda kubakwa


Kulaghaiwa


Kutoroshwa nchi yake


Kunyanganywa mtoto


Kuoza bila hiari kwa mtu asiyempenda


Kuuzwa utumwani


Migogoro


Kupiga mkewe wakati wa ugomvi


Basi mwite mwakitawa sasa hivi na umwambie ukweli kwamba alikuwa anaua mama yake mzazi


Ubwana na utwana


Bwana na bibi Mwatela walimwajiri Kananda kama yaya


Umaskini na athari zake


Wazazi wa Kananda walikuwa miongoni mwa akina pangu pakavu waliokuwwa umma mkubwa nchini


Wazazi wa Kananda kushindwa kumpeleka shuleni


Kusababisha kananda aendelee kufanya kazi kwa Mwatela na kumsababishia madhila


Kushindwa kusaidia Kananda kudai haki kupitia vyombo vya sheria


Imani kwa Mungu


Kananda kuendelea kumwomba Mungu siku moja amwonee huruma amkutanishe na mwanawe


Aliamini siku moja Mungu angemkutanisha na mwanawe


Mapenzi ya dhati


Kananda kwa mwanawe


Kujitahidi kumtafuta


Ami yake mbao kusaidia kananda kupata darubini


Mwatela kuendelea kumpenda mkewe hata baada ya kuchomeka na kuharibika sura


Upendo wa maria kwa mumewe kwa kuvumilia ulevi na uzinifu wake


Kukaa naye hata baada ya kufukuzwa kazi na kuishi kwa shida


Kumsamehe kwa kuzaa nje ya ndoa


Ujasiri


Kupigania haki ya kumuona mwanawe


Subira na ustahimilivu


Kuchukua muda mrefu wa kumwangalia mwanawe


Uoga


Kumwogopa Mwatela na kuamua kumwangalia mtoto kwa darubini


Nafasi ya mwanamke katika jamii


Maria ni mkombozi


Ni punda wa huduma


Ni jasiri


Hakati tama


Ni chombo cha mwanamume cha kujiburudisha


Amenyimwa elimu


Ana sautiusemi


Mvumilivu


msamehevu


Ukarimu


Mbao kujitolea kuuza kuku na mbuzi ili kupata pesa za kumnunulia Kananda darubinikujali maslahi ya wengine


Bidii


Mwatela kuanza biashara na kutajirika


Ukweli


Maria kumwambia Mwakitawa ukweli kuhusu mamake


Ujirani mwema


Jiraniye Mwatela kumshauri kupiga ripoti polisi kuhusu mama mwenye darubini


Mabadiliko


Mwatela kufutwa kazi


Kuacha ulevi na kuanza biashara ya uvuvi na kuuza samaki


Kutajirika


Mkewe kuwa mwalimu


Udanganyifu na athari zake


Nusura Mwakitawa amuue mama yake kwa kumdanganya ni adui


Mwatela kuishi kwa wasiwasi akihofia angejulikana


Ugonjwa wa shinikizo la damu kwa kuwaza sana namna ya kuficha ukweli


Kulazimika kulipa fidia Kananda kwa yote aliyomtendea


Mwatela kumkosa mtoto wake wa pekee kwa kutotaka kuishi tena na babake kwa ulaghai aliomfanyia


Mtoto kudanganywa mama yake alikufa alipozaliwa


Mwatela kupeleka ujumbe kwa wazazi wa Kananda kwamba mwanao alitoweka na hakuna aliyejua alikotorokea


Hakumwoa kananda kama alivyomwahidi


Amwambie mama Sami mimba ni ya rafiki yake wa huko nyumbani kwao


Tanzia


Moto kuua watu watanowatoto wawili na watu wazima watatu


Maria kuchomeka vibaya


Matumizi ya Lugha


Mbinu rejeshi


Kananda alizaliwa wakati wa enzi ya ukoloni nchini Kenya


Uhuru ukitangazwa alikuwa na umri wa miaka kumi na mine


Wazazi wa kananda walikuwa maskini na hawakuweza kumsomesha alikaa nyumbani


Jioni ulevi ulimtuma Mwatela kumtia doa Kananda


Usiku Kananda alipata maumivu ya kujifungua uliotokea mkaza wa moto


Utumwa


Dereva kuishi na Kananda kwa miezi kadha kabla ya kumuuza kama mtumwa kwa mtu mwingine


Nahau


Alipanga njama ya kinyamakumnyanganya kananda mtoto na kupanga na dereva wa malori makubwa ya Kongo amchukue amfanye mkewe


Kumtia moyokumletea habari za kumpa matumaini ya kumpata mtoto wake kuwa mwatela alihamia Mombasa na mwanao


Yu hali mahututialiporudi kutoka hospitalini


Nitakutoa rohoangemuua angemwambia mke wake


Kumtia doa Kanandakumbaka mkewe alipotembelea wazazi wake


Kichapo cha mbwakikali


Jaribio la mama Sami kujiokoa liligonga mwambalilishindwa


Walifurahi ghaya


Hasira za mkizizinazomletea mtu hasara


Wazazi wake walikuwa miongoni mwa akina pangu pakavu waliokuwwa umma mkubwa nchinimaskini hangeweza kusomeshwa kwa sababu ya uchochole wao alikaa nyumbani


Bwana mwatela alipenda kuchapa mtindikunywa pombe


Wazazi wa kananda walifurahi ghaya sana hadi upeo wa furaha


Kuchanganya ndimi


Kampuni ya simba breweriesanakofanya kazi Mwatela


Oh my god Mwakitawa Mwakitawa Njoo haraka baba yu taabani


Benjamin please dont die


Utohozi


Kampuni


Misemo


Kweli mungu hamtupi mja wake


Hulka ya mtu haifichiki kwa muda mrefu


Kumbe ile asali chungu ilizaa karahamimba


Kananda alilala maskini akaamka tajiri


Kumbe maisha ni fumbobarua kwa kananda


Tashhisi


Jioni ya siku hiyo ulevi wa mwatela ulimtuma kumtia doa kananda


Ulevi huu ulimpeleka bwana Mwatela katika ngazi nyinginekumchokoza kananda kwa kumtaka mapenzi


Kimya chake kikawa kinamchoma ndani kwa ndani


Chuku


Alilia usiku na mchana


Balagha


Uniulie nini na ndoa yetu na wewe inamhusu pia yeye


Nilikuwa namuua mama yangu


Mamangu yupi


Nimuue kwa nini


Ungemwambia ukweli upi isipokuwa ule niliomwambia


Uzungumzi nafsia


Mbona Benjamini Mwatela aliniambia mama yake Mwakitawa alifariki


Sadfa


Usiku mmoja wa manane kananda kupatwa na maumivu ya kujifungua na usiku uo huo moto kuzuka katika nyumba ya jirani ukaenezwa na upepo na nyumba ya mwatela na kuangamiza mtoto na kumchoma mama vibaya


Mwatela kupelekwa hospitalini alikokuwa amelazwa kananda


Mwakitawa kutoweka kwa siku nne


Tabaini


Wazazi wa kananda wakisaidiwa na mbao waliuza vitu vidogovidogo si mbuzi si kuku ili wapate pesa za kununulia darubini


Taharuki


Mwakitawa alipotoweka kwa siku nne alikuwa wapi


Mama angepona baada ya kuchomeka vibaya


Mwatela kweli angemuoa


Wangefaulu kupata darubini


Kananda angefaulu kumtoa mwanawe mikononi mwa Mwatela


Nidaha


Mariaa Kwani hungeweza kusubiri nitoke hospitalini nimwambie mimi mwenyewe


Benjamin please dont die


Methali


Mungu si athumani


Mwisho wa Mwatela ulikuwaje


Je alipata mtoto mwingine au alikufa bila mtoto


Mwatela na maria walihamia wapi baada ya kumkabidhi kananda nyumba


13Mizizi na matawi


Sitiarimtoto asiye na wazazi wawili hupata shida kama vile miti hupata ikikosa mizizi na matawi


Watu huweza kupoteza mizizi na matawi yao lakini bado akabaki mtu


Mama Sudi alikuwa ni mizizi na baba Sudi alikuwa ni matawi


Maudhui


Nafasi ya mwanamke


Mlezi mzurimama Sudi kumpa malezi mazuri


Mpatanishi


Athari ya maisha yasiyo ya uadilifu ujanani


Mimba nje ya ndoa


Kutupa mtoto


Kuteseka kwa kumkosa mtotoumaskini kwa kukosa msaidizi


Athari za kisaikolojia


Upatanishi


Sudi mwanangu naomba usahau yote yaliyopita umpokee Bi Kudura uwe naye kwa hali na mali kuliko hata vile ulivyokaa na mimihana ubinafsi mkweli


Anasastarehe na athari zake


Sudi ana wapenzi kadhaWaridi na Ridhaa


Mamake halisi Bi kudura alimtupa ili aendelee na anasa


Udanganyifu


Sudi kuitwa jina lisilo na uhusiano na la babake wala ukoo wake


Kumdanganya babake ni Sudi bin Abdalla


Vile walioana kwa mapenzi makubwa


Vile alifariki


Uongo wa mamake ulibainikanjia ya mwongo ni fupi


Ukarimu


Kumwokota na kumlea


Kutokana na ukarimu wa sudi wa kumwajiri Bi Kudura anakuja kumpata mamake halisi


Heshima


Sudi hakutaka kumtuma kudura kwa kumwona amemzidi umri


Umuhimu wa mtoto


Ukitaka kujua hasara za kukosa mtoto tazama faida za mwenye mtoto


Utambuaji wa makosa na kutubu


Anamuomba Mungu amsamehe


Elimu


Sudi kusomea shahada ya juu ya udaktari wa sheria nchini moja ulaya


Heshimamapenzi kwa wazazi


Kumwajiria mtumishi


Matumizi ya lugha


Balagha


Nanihakuna aliyekosa kujua kuhusu mapenzi yao


Bila shaka ungemuita asingekataa kuitika na kwa nini akatae


Mara ngapi Sudi amekuwa akimuuliza mama yake habari za baba yake


Mwanangu tangu lini kipwendacho kikadumu


Inakuwaje mtu akiambiwa yeye ni kiumbe wa kuokotwa


Husimamaje


Huendaje katika dunia ya masuto na nazaa matusi aibu na fedheha


Atafayaje Sudi


Furaha yangu itoke wapi tena


Kwa nini mama yake amfiche


Kwa nini asimwambie ukweli


Au apige moyo konde afichue siriajikaze kufanya jambo gumukusema ukweli


Hapa alipo mayai yamemuisha mtoto angetoka wapi


Angemuambia tu mwenyewe akajua maana kama uharamu utakuwa wa mtoto kosa la nani


Nahaumisemo


Yaliyopita huwa yamepita nasi huwa hatuna uwezo wa kuyarejesha


Dunia kuna mambo na katika hayo mambo kuna majambomaajabu


Mamake alikwisha mtengenezea kiamsha kinywachakula au kinywaji cha asubuhi


Hunipeleka mbali ya siku zile za asali na maziwa


Ndio Kudura huja tukaondokatunazaliwa na kufa


Mahali pa kuweka ubavuSudi mamake awe akimpa mtumishi mahali pa kulala


Atauliza tu ajue mojambivu au mbichiukweli na uongo wa mambo


Kukata tamaakupoteza matumaini ya kumjuakumwona babake


Suti aliyovaa ilimtoa akatoka


Mapenzi yangu kwake yakazidi mno tangu alipoingia ndaniyaani aliponioa


Ndipo nami nikampenda kufa na kupona


Tukapendana kwa moyo mmoja


Kuna kupata na vile vile kukosa


Ajue asili na fasili yakealitaka kumjua babake


Kupiga deki


Mdokezo


Ndiyomaana hata mwenyewe hakuwa na uhakika na uhakika wa jina Lake


Basi akawa akiitwa Sudi  Sudi Abdalla


Methali


Kipendwacho hakidumu


Damu iliyo daima nzito kuliko maji


Nguvu za maji ni mawe mlimwengu ni mwanawe


Kuvyaa kupomamamake kukumbuka kauli ya wahenga


Mungu akuwekavyo ndivyo ukaavyomajaaliwa


Mungu akikupa kilema hukupa na mwendo


Tashbihi


Sudi alikuwa anamuona babake sawa na mhusika wa hadithinikwa mawazo tu


Kila siku nna jambo nnataka nkuulize lakini ulimi mzito kama nanga


Nilimlea mwenyewe naye akakua kama mgomba


Wote wakalizana kama waliofiwa


Kwa sudi maneno hayo yalikuwa msumeno butu unaokeketa kwa maumivu makaliyakimchoma sana


Mama mtu hujaribu kumtuliza na sudi hutulia japo si kama maji ya mtungihatulii kabisa


Takriri


Maneno yake daima yalikuwa hayo hayo


Abdalla baba yakoAbdalla bin Sudi


Mbinu rejeshi


Mamake hakufanikiwa kupata mtoto


Mungu akampa mtoto mzuri wa kiume kwenye pipa la taka


Akashukuru mungu


Akamlea vizuri


Akakua kama mgomba mnazi unachelewa


Akamsomesha


Mtumishi kusimulia kuhusu mtoto aliyemzaa nje ya ndoa


Alikitumbukiza katika pipa la taka


Sudi kukumbuka karamu ya siku kuu ya pasaka jinsi walivyokuwa na Waridi kutoka Afrika Kusini Gaboron


Chuku


Sudi alikuwa amewaniwa na kila mwanamke


Dunia yote ikawa yao na kila mtu ametosheka


Tokea kifaranga hadi kuku kila mtu alijua kuhusu mapenzi ya mamake na babake


Baba yako alinipenda bila ya kikomo


Tangu hapo nikawa mkiwa tena wa maisha


Tashhisi


Msiba mkubwa ukainiangukiakifo cha mmewe bandia


Mkonyezo ulikoleza hamu katika noyo za vijana hata wasipate kukumbuka kilichowaleta ughaibuni


vyote hivyo vikaonekana kushiriki kikamilifu katika dhifa ile


Sudi alipiga gari lake moto na taratibu likatambaa na kuanza kuyabungunya masafa kuelekea lilikokusudiwa


Tea breezewalevi walikuwa wakizungumza na chupa zao za pombe


Mara Sudi akalipiga mkwajualielekea na gari likatimka kuelekea benki


Ndipo kudura ilipomsaka na kumshika mkono na kisha kumuongoza hadi ilipo damu yake


Dunia ina rai zake


Kwa yule mtumishi wao yalimchoma kwa woga na wasiwasi


Bado nguvu ya shetani ikimtonesha kwa kumwambia mambo yangekuwa mazuri kama angekuwa na yai lake mwenyewe


Siku hazikusimamazilikutwa zikachwa na maisha yakapungua na kuyoyoma


Alimkuta radhia ambaye alikuwa kachoka kugombana na wakatikumngojea


Taswira


Sudi alikuwa kijana mwembamba mrefu kwa kimo chake mtanashati


Suti aliyovaa ilimtoa akatoka


Kuchanganya ndimi


wasichana kumuita handsome


Easter get togetherkaramu ya siku kuu ya pasaka


Karamu ilifanyika katika hoteli ya royal palm


Anasastarehe


Ukumbi ulivuma kwa mtu na muziki seuze machupa ya soda bia mvinyo na vinywaji vingine kemkem


Watu wawili wawili mwanamume na mwanamke


Utohozi


BosiBi Kudura anavyomwita mama Sudi


TibirinziTea Breezeanasawacheza ngoma watoto kustarehe kwa bembea treni farasi nk


Walevi madensi madisco


Tanakuzi


Sudi na Radhia Tea Breeze Wakatazamana na kufurahi palipofurahisha wakahuzunika palipohuzunisha


Mlikuwa mseto wa furaha na huzuni


Koja


Yeye atakuwa akikusaidia kazi zako zote za nyumbakupika kufagia kupiga deki kupangusa na kusafisha sakafu kufua na kila kitu


Tanakali


Kauli yake haikutoka ngomamake Sudi kwa kusikia kuhusu mtoto wa mtumishi anashindwa kusema


Sadfa


Sudi kumpa Kudura ajira bila kujua na kutokea kuwa ndiye mamake


Tabaini


Si sudi si bimkubwa na wala si Kudura


Taharuki


Sudi alisemaje baada ya kufahamu mamake halisi


Alimkubali mamake aliyemtupa


Alimkubalia mamake mlezi aondoke


Takriri


Basi watu walicheza mpaka wakacheza tena wakafurahi na wapenzi wao hata wakasahau matatizo yao


MSTAHIKI MEYA


MAUDHUI


Migogoro


Mgogoro wa Meya na wafanyakazi ili kuboresha mazingira ya kazi


Baina ya Meya na Siki kwa kutotaka ushauri wake


Baina ya Meya na Diwani III kwa kutotaka ushauri wake


Baina ya Meya diwani I na II na diwani III kwa kuwa mwadilifu na wanamtenga na Bili kuingizwa


Viongozi na raia kwa kukiuka majukumu kunakosababisha migomo


Viongozi na wanataaluma kama vile Siki na Waridi kutokana na mazingira mabaya ya kazi


Baina ya Meya na jamii yote kwa umaskini na huduma duni za kijamii


Baina ya Meya na askari kwa kuchoka kutumiwa kisha kumkamata na wenzake


Nafasi ya mwanamke katika jamii


walezimzazimama


wahudumuDida


Anayekata tamakupoteza matumainiWaridi


Jasirimama Dadavuo Kaole


WavumilivuDida


WatiifuWaridi


Hapewi nafasi ya uongozi


Udanganyifuuongo


Meya kudanganya baraza halina raslimali za kulipa wafanyakazi ilhali madiwani wanaongezewa mishahara mara kwa mara


Kudanganya shehena nyingi zipo katika bahari kuu


Dawa zingewasili baada ya siku tatu na baada ya siku tatu kupokewa hospitalini


Meya kudanganya dawa ziko njiani shehena nyingi kuonyesha baraza linajitahidi kuwajibika


Baada ya kuiba fimbo wangedanganya raia kuwa ilipotea wakati wa rabsha


Kumdanganya mhubiri kwamba ana wito wa kuacha uMeya na kumfuata


Meya kumwambia Gedi awaambie wanahabari kuwa yuko mkutanoni


Meyabaraza ni miongoni mwa yanayolipa waajiriwa vizuri


Ukweli


Diwani kutoboa siri kwamba ahadi za Meya ni za uwongo


Anatengwa na Meya kwa sababu anafahamika ni mkweli


Meya anakiri kuwa aliyoambiwa na diwani III ni ukweli


Unafiki


Meya anajifanya anafanya kazi kwa manufaa ya umma ilhali anajinufaisha na washirika wake


Meya na baraza lake wanataka kuonekana wawajibikaji kwa mameya wa nje ilhali sivyo


Meya anajifanya mcha Mungu mpole na mnyenyekevu na kwamba ana wito wa kumtumikia Mungu ilhali sivyo


Meya kujifanya mpole kabisa anapomkaribisha mhubiri


Meya anajifanya ameguswa na mhubiri na kuwa husukumwa aache uMeya awe mhubiri


Bili anajifanya anamshauri Meya kumbe anakusudia kujinufaisha


Diwani I na II wanajifanya wanamshauri Meya kumbe wanajali maslahi yao


Mhubiri anamuunga mkono Meya ilhali akijua hali ya raia ni mbaya ili anufaike


Gedi anamtii Meya kwa maslahi yake kwa vile anavujisha siri kwa Siki


Baraza linataka kuonyesha picha nzuri kwa wageni ili lipewe mikopo


Ukatili


Askari wanaua watu katika kutuliza migomo


Dida anafurahi wafanyakazi wanapofurumishwa kwa risasi


Meya kutoona tatizo kwa mtoto mmoja kufa


Meya hajali hali ngumu za wafanyakazi


Diwani I anapendekeza nguvu zitumike kuzima mgomo


Diwani I anaringia nguvu inayotumika kuwavurumisha wafanyakazi


Diwani II anataka hatua kali zichukuliwe dhidi ya wachocheziwapigwe ili watulie nyumbani


Meya anacheka wafanyakazi wanapotawanywa na polisi


Utu


Siki ana utu kwa kumhudumia mama mwenye mtoto aliyezidiwa licha ya kutokuwa na hela


Kwa kuendelea kuhudumia raia licha ya mazingira mabaya ya kazi


Meya hana utu kwa kuwapa wafanyakazi chakula kilichopimiwa mbwa


Siki ana utu kwa kumhudumia mama


Askari hawana utu kwa kuwashambulia watu kwa risasi magari ya maji na vitoa machozi hata kuwaua


Usaliti


Askari kumgeuka Meya na kumkamata na kumuondoa mamlakani licha ya kuwalipa vizuri


Askari badala ya kulinda raia wanalinda uongozi wa Meya


Meya kusaliti waliomchagua kwa kutoleta maendeleo


Meya kusaliti juhudi na ndoto za kupigania uhuru kwa kurudisha unyonyaji


Diwani I na II kuwasaliti wananchi kwa kutumia madaraka kujinufaisha badala ya kuwanufaisha waliowachagua


Bili anamsaliti Meya baada ya mambo kuharibika


Mhazili kuungana na wafanyakazi kugoma licha ya kumuajiri bila sifa za kuajiriwa


Gedi kutoa siri kwa Siki kuwa Meya hataki kumuona


Diwani III aliyeteuliwa na Meya katika kamati yake kupinga mipango ya kumnufaisha Meya na kuungana na wafanyakazi


Siki kuungana na wafanyakazi kuhimiza harakati za ukombozi dhidi ya Meya aliye binamu yake


Wafanyakazi waliopaswa kumtii Meya kumgeuka na kumgomea


Meya anamsaliti diwani III kwa kumtenga katika maamuzi utengano


Waridi anasaliti taaluma yake kwa kusisitiza wasio na pesa wasipate huduma na kujiuzulu kazi yake na kuwaacha wagonjwa wakiteseka


Dini


Viongozi hutumia dini kuficha na kuendeleza maovu yao


Meya anamtumia mhubiri kuendeleza uongozi wake mbaya


Viongozi wa dini huweza kurubuniwa na waumini wasio waaminifu


Meya anamdanganya mhubiri kwamba ana wito wa kuacha uMeya na kumfuata jambo ambalo si kweli


Kuna wahubiri wanafiki na wenye tamaa ambao huunga maovu mkono ili wanufaike


Meya anaahidi kutoa mafuta ya mhubiri na sadaka kubwa kila mwezi


Bili kusema angemweka mikononi mwa bwana hakuna ambalo lingemshinda


Uongozi mbayautumizi mbaya wa mamlaka


Kutowashirikisha watu katika maamuziSiki


Meya na baraza lake wana uongozi mbaya


Meya anatumia mali ya baraza vibaya


Meya hajali hali ya wafanyakazi kwa kutoshughulikia madai yao


Hajali elimu ya umma kwani anapeleka wanawe wakasomee nje


Anapuuza ushauri wa Siki na diwani II na kuenzi ushauri mpotovu wa diwani I na II na Bili


Meya anatumia vyombo vya usalama polisi kuendeleza uongozi wake mbaya


Hafuati kanuni za baraza anapoongezea madiwani na askari mishahara na kandarasi kwa kutojali nakisi katika bajeti


Madiwani I na II hawamshauri Meya vizuri bali wanamuunga mkono ili wanufaike


Meya kutumia wahudumu wake Gedi na Dida kama watumwa


Anatumia nguvu na mabavu kuzima migomo badala ya kushughulikia malalamiko ya wafanyakazi


Ukomboziuhuruutetezi wa haki


Wafanyakazi wa mji wanagoma na kupigania haki zao


Diwani III kupinga wazo la Meya kufuta kazi wafanyakazi waliogoma


Siki na Diwani III wanaungana na wafanyakazi kupigania haki zao


Wafanyakazi wa sehemu nyingine kama vile mhazili wafanyakazi wa uwanja wa ndege na bohari wanaungana na wafanyakazi kupigania haki zao


Askari wanachoshwa na uongozi wa Meya na Diwani I na II na kuwatia mbaroni wawapeleke makao makuu kuelezea hali ya mambo hivyo kuporomosha uongozi wa Meya


Waridi kuacha kazi kwa kuzorota kwa mazingira ya kazi


Wawakilishi wa wafanyakazi kupeleka malalamiko yao kwa Meya


Wanaomba wawe na washiriki katika baraza watetee maslahi yao wenyewe


Wafanyakazi kugoma


Kufanya maandamano


Ufisadi


Kutibiwa mafua na kujifungulia ngambo kwa kutumia pesa za baraza


Meya anatumia cheo kupata mashamba na kuwagawia marafiki pia


Meya kumgawia Bili rafiki yake vipande vya ardhi


Daktari katika zahanati ya mji wa Cheneo Siki ni binamu yake Meya Sosi


Bili kupendekeza kesi ya mwanakandarasi iende dhidi ya baraza ili lilazimike kulipa fidia naye awatolee fungu


Meya anakubali kushirikiana na mwanakandarasi ili apate gawio


Kutumia gharama kubwa katika mapokezi ya MaMeya


Wanakubaliana na Bili na Madiwani I na II kuiba fimbo ya Meya na kuiuza ngambo


Kumlipa Bili kwa huduma za ushauri kinyume na taratibu


Meya kumwajiri mhazili wake bila kuwa na sifa stahiki


Umaskini


WanaCheneo hawawezi kumudu mahitaji ya kimsingi kama vile


Gharama za dawa


Wagonjwa kukosa hela za kulipia huduma hata karatasi ya kunakilia


Nchi ni maskini ombaomba kama anavyosema Waridi


Gharama za elimu


Kutomudu lishe bora kukosa chakula chakula hata wanakula chakula kidogo kilicholala makombo ya mbwa mizizi na matunda ya mwitu


Kukosa kawimoto kwa vile makaa na mafuta ya taa yamepanda bei tangu sheria ya misitu ishike kasi utunzaji wa mazingira


Mama mfanyakazi wa baraza la Cheneo anashindwa kumudu kununua mafuta ya taa wala makaa


Mtoto ana kiriba kwa utapia mlo


Wafanyakazi kuishi mabandani na kuenda kazini kwa miguu


Baraza ni maskini


Linategemea misaadamikopo kutoka ugenini kulipia mishahara ya wafanyakazi


Halina fedha za kuwalipa wafanyakazi


Wanashindwa kulipa wafanyakazi kwa wakati


Limeshindwa kuongeza wafanyakazi mishahara kwa vile bajeti ina nakisi


Huduma za elimu na matibabu zimezorota


Utabaka


Tabaka la juu kama vile Meya na madiwani


Tabaka la kati kama vile wafanyakazi wanaolipwa mishahara duni na inayocheleweshwa


Tabaka la chini kama akina Kerekecha


Tabaka la juu wanatibiwa ngambo wakati wengine wanashindwa kumudu gharama za matibabu


Wanapata elimu ngambo wakati wengine wanashindwa kumudu gharama ya elimu


Wanakula chakula kizuri


Wana nyumba zenye samani nyingi


Wanatibiwa mafua na kujifungulia ngambo


Wanapata fursa ya kuburudika kv kula katika mikahawa ya kifahari


Diwani II anamshauri Meya kuendeleza utabaka kwa kusema wafanyakazi walifaa kusukumwa mpaka wajue kuna wenye nchi na wananchi


Mapendeleo


Meya anaongeza mishahara ya madiwani na askari ilhali wafanyakazi wengine hawaongezewi


Anamwajiri mhazili asiye na sifa za kazi hiyo ilhali wapo vijana wengi waliomaliza chuo kikuu wasio na kazi


Kujiongezea mishahara minono


Nyongeza kuja baada ya muda mfupi


Kupata mshahara wote ilhali wa wafanyakazi unacheleweshwa


Wana bima ya matibabu ilhali wafanyakazi hawana


Uoga


Meya kuzirai na kuanguka kutoka kitini askari wanapoelekea kumtia pingu kwa kuogopa kwenda jela


Diwani I na II wanababaika askari wanapokwenda kuwakamata baada ya mambo kuharibika


DI na II kushikwa na butwaa askari wanapoenda kuwashika wachukuliwe wakaeleze hali ya mambo


Anapata hofu anapoSikia Siki amemtembelea kwa kuhisi anampelekea habari mbaya


Anashtushwa na sauti za wafanyakazi waliogoma


Anaogopa kuongea na wanahabari


Anawakwepa wafanyakazi hataki kuongea nao


Ana hofu watu wanataka cheo chake


Diwani III anasema Meya ana uwezo mkubwa na kushidana aye ni kama kushindana na ndovu ana uwezo mkubwa na utapasukakupata madhara


Meya kushtushwa na sauti za wafanyakazi


Meya kunyongonyea anapoSikia habari za mgomo


Meya na mhubiri kuinua mikono juu na kushtuka askari wanapoingia wakiomba kwa kudhani ni watu wabaya wamemwingilia Meya


Meya kushtuka na kushika tama tatu anaposema hawawezi kufuata sharti la kumaliza mgomo na kurejea kazini na wanapewa nguvu na uchafuuvundo


Meya anapoSikia wafanyakazi wa uwanja wa ndege wamegoma ananyongonyea


Ujasiriukakamavu


Diwani III kumkaBili Meya na kutoa maoni kuhusu nyongeza ya mishahara ya madiwani ilhali wafanyakazi wamegoma


Pia kuongoza wafanyakazi kupigania haki zao


Siki kumkaBili Meya na kumkosoa bila hofu


Hasiti kuendelea na harakati za mageuzi licha ya vitisho vya Meya uwezo wake na kuitwa mchochezi


Mama ni jasiri kwa kumpeleka mwanawe hospitalini bila pesa Anajitoma ndani kwa daktari wakati watu wengine wanamsubiri


Siki kumkaBili Meya na kumwambia ukweli Iwapo umefanya yapo mendi hayakunyoka Mnajifikiria tu Si watu waliowachagua


Tatu kumkaBili Meya na kumwambia hawawezi kufuata sharti la kurudi kazini ili malalamoko yao yashughulikiwes


Subirakutokata tamaa


Siki haachi kazi japo mazingira ya kazi ni mabaya


Aliendelea na kazi hata mishahara ilipokuwa midogo


Alivumilia mishahara ilipochelewa


Aliendelea na kazi hata wafanyakazi walipokuwa wanadharauliwa


Anasema hali ikibadilika mshahara nao utakuja


Anashauri wafanyakazi kuvuta subira badala ya kutumia migomo


Diwani III anaelewa ugumu wa kufanya mapinduzi lakini hakati tamaa


Waridi anakata tamaa na kuamua kuacha kazi baada ya kuona mazingira ya kazi yakiwa mabaya na mtoto wao anapokufa kwa kukosa dawa


Diwani III hajafa moyo kuendelea kushauri Meya


Ushaurimawaidha


Mzuriwa busara


Siki kumshauri tatu kuwa mgomo si njia bora ya kutatua matatizo


Kumshauri asikate tamaa kutafuta nafasi ya kumwona Meya kumweleza matatizo yao


Siki kumshauri Waridi asiache kazi


Siki kumshauri Meya kushughulikia matatizo ya ukosefu wa dawa mishahara midogo na kuongezeka kwa gharama ya maisha


Alimshauri kutofuata maagizo ya nchi za nje kwani huo ni ukoloni mamboleo Wazungu kuhimiza mfumo wa kugawana gharama nchi ni changa Kupunguza idadi ya wafanya kazi kufyonza uchumi wa nchi kupitia mikopo


Alimshauri asipumbaze watu kwa kutumia nyimbo za uzalendo


Alimshauri kuwaSikiliza watu badala ya kuwakwepa


Alimshauri asipime mafanikio ya mji kwa kujilinganisha na miji mingine ambayo ni duni kwao


Diwani III kumshauri Meya kutoongeza mishahara ya madiwani pekee kwani ingeleta mivutano zaidi


Madiwani walipe kodi ili nakisi ipungue


Asitumie nguvu kuzima migomo bali aSikilize


Kutafuta suluhisho la kudumu


Kuongeza mishahara kusitishwe mpaka uchumi utakapoimarika


Meya alipuuza ushauri huu na kuwaona kama wachochezi wanaomtusi na kutaka kumpindua usugu Harekebishi makosa akisahihishwa


Siki kumshauri tatu watumie kongamano la maMeya la kila mwaka wamweleleze Meya shida na asiporidhia shughuli za usafi zizidi kususiwa


Ushauri mbaya


Bili rafiki yake Meya na mfanyakazi wa jiji la Cheneo wanapanga na Meya kuiba fimbo


Kumshauri Meya kupuuza madai ya wafanyakazi na kutumia nguvu


Kushirikiana na mwanakandarasi kulifisidi baraza


Kuuza fimbo ya Meya


D I Meya abuni kamati za kumuunga mkonoMeya kusema walipwe vizuri


Diwani II kumhimiza Meya kuendelea kumtenga diwani III


Diwani I na II kumshauri Meya kutumia nguvu kuzima migomo


Kuongeza mishahara ya madiwani na walinda usalama


Atumie mashindano ya nyimbo za uzalendo kuwapumbaza vijana


D I wafanyikazi wafutwe na kuajiriwa wengine


D II walinda usalama waongezewe mishahara na marupurupu kwa 20


Wasitozwe kodi


Kutenga watetezi


Vikwazo vya uogozisi lelemamasi rahisi


Wafanyakazi wanapigwa na kuvurumishwa na askari kwa vitoa machozimabavu


Waliogoma wanatishwa kufutwa kazi


Gedi awaambie wafanyakazi watafutwa kazi na Meya


Hongo


Washauri wabaya na wenye tamaa


Kamati za huduma za jamii


Kutengwatenga utawaleTunatengwa na maamuzi kufanywaDiwani III


Sheria za kumlinda Meya


Kupumbaza watuVijana kushindania zawadi kwa kubuni kutunga na kucheza nyimbo na kupewa zawadi ndogondogo na kuonyeshwa katika vyombo vya habari


Kuogofwaanawasomea acts barazani


Meya kupewa uwezo mkubwanguvu nyingi katibaSheria zinazompa uwezo Mayors actinayompa uwezo wa kuchukulia mtu hatua kaliDiwani III


Riot actAnaweza kuitumia kukunja aliye chini yake kama ua wakati wa alasiri


Collective responsibilityKulazimisha kuwajibikia baraza badala ya wananchi


Diwani III anawaambia kujitolea kwa baraza kutetea demokrasia na hasa uhuru wa kujieleza


Vitisho Meya kusema atakayetaka kufanya kichwa basi na afanye


Kiburimajigambomajivuno


Wewe tu ndiye hujui mimi ndiye Meya wa baraza la mji wa CheneoMeya kwa Sosi


Lakini mimi Meya wakokwa Sosi


Ni baraza gani lenye udhabiti kama letu ambalo linaongozwa na mstahiki Meya Sosi Lipi katika ujirani wetu


Meya Sosi kujigamba ana pesa nyingi sana na anaweza kuchaguliwa hata mara sita


Bili kujigamba kwa starehe anazopata


Diwani II kujigamba kuwa ana uwezo wa kutumikia kamati ya Meya


Hata mkitaka nne tano na sita bado watanipaMeya akijigamba anaweza kuchaguliwa na watu mara zaidi


Akili hii walisema ni malimajivuno ya Meya


Udhibiti na ushawishi wa mambo ninaoMeya


Diwani II kusema mzee alifahamu kuwa sisi ndio wenye uwezo na unamfaa


Nisipokuwa nazo nani atakuwa nazoMeya


DharauUjeuri


Meya kufahamisha wawakilishi wa wafanyakazi hana muda wa kupoteza kwa vile baraza lilikuwa latarajia wageni siku iliyofuata


Dida anatufahamisha kuwa wanatusiwa na kudhalilishwa na Meya


Meya kutomSikiliza Siki


Meya kudharau elimu katika shule za ummaelimu ya kawaida isiyomvaa mzazi anayeona mbali


Biliya kina yakheelimu ya maSikini


Bilihakuna wakunga wazuri Cheneo


Madaktari wa kubabaisha


Hasira


Za watu dhidi ya viongozi


Meya ana hasira nyingi


HasiraUnaona sasa MlinidanganyaMeya anapoarifiwa vijana hawawezi kukubali kuchukua nafasi za wafanyakazi wanaogoma kwani wameshapata picha mbaya ya baraza


Anawajibisha wafanyakazi kwa hasira


Anamkemea Gedi


Dida anamtumikia kwa kutetemeka


Anapoudhiwa na Siki midomo inamcheza kwa hasira na kuita Gedi amwondoe


Waridi anawakemea wagonjwamama Dadavuo Kaole


Hivi uzionavyoMeya anapoulizwa na Siki habari za leo ndugu Sosi


Anasa


Bili anajiandaa kisha amwombe Meya aende na mkewe na watoto wakajinafasi


Haki


Siki ni mtetezi wa haki


Anahimiza watu watibiwe hata kama hawana fedha


Diwani III pia


Haki za wanaCheneo zimekiukwa


Haki ya elimu


Haki ya kuishimtoto kufa kwa kukosa dawa


Haki ya kupata chakula


Haki ya kuishi katika mazingira safi


Haki ya usemi


Haki ya mishahara mizuri


Haki ya utulivuwafanyakazi kuvurumishwa na askari


Haki ya huduma za matibabu


Uchochezi


Siki anachochea wafanyakazi kudai haki yao


Siki amewahi kuchochea mgomo na Meya anataka kujua kama amechochea mwingine


Anamchochea diwani III kuendelea kumshawishi Meya


Ukosefu wa huduma za kijamii kuchochea wafanyakazi kugoma


Siki kuchochea madiwani kuungana kuendelea kumpinga Meya


Diwani II kumchochea Meya kuchukua hatua kali dhidi ya wachochezi


Wananchi wengine kama vile Siki na viongozi wa wafanyakazi kuchochea kuleta mapinduzi


Tamaaurohokiukutotosheka


Bili kujifanya mshauri ili afaidike


Meya anakula vyakula vingi vilivyoandikwa mezani


Kutamani mkewe akajifungue ngambo


Kutamani watoto wakasomee nje


Kutamani kuvinjari au kujiburudisha katika mahoteli ya kifahari Anamwambia Meya ampeleke akastarehe


Diwani I na II wanaomba posho wakati wafanyakazi hawajalipwa mishahara yao midogo


Meya ananyakua vipande vinane vya ardhi na kuuza vitatu na kubakiwa na vitano


Diwani 1nguo nzuri


Diwani 1 kudai marupurupuovertime


Ubinafsi


Meya kuagiza chupa moja ya maji ilhali wenzake hawaagizii


Meya kujilimbikia mali ilhali wanaCheneo wengi ni maskini


Madiwani kutotozwa kodi wakati mama muuza ndizi analipa kodi


Meya Diwani I na II na Bili wanakubaliana kuuza fimbo ya Meya ili kujinufaisha


Waridi anajali maslahi yake zaidikuuliza Siki kazi hii ina faida gani kwanguanapotaka kuacha kazi


Maji safi yanapatikana nyumbani kwa Meya tu


Meya kuagiza yeye pekee mishahara ya madiwani iongezewe bila kushauriana na mtu


Kubinafsisha hazina ya baraza ili kuimarisha umashuhuri wake


Madiwani wana bima ya hospitali wakati watu wengine hawana


Watoto wa Meya wanapata elimu bora ngambo wakati watu wengine wanapata elimu duni


Meya anakula vizuri ilhali wafanyakazi wake wanakula makombo na viporo kv mamake Dadavuo Kaole


Diwani I anaamini jambo lililo muhimu ni yeye kushiba


Anapendekeza waongezewe posho licha ya bajeti ya baraza kuwa na nakisi ya 120000000


Diwani I anataka wanunuliwe suti nzuri sawa na madiwani wa nje


Dhikishidamalalamiko


Za watu wa Cheneo


Kushindwa kumudu gharama za matibabu


Kukosekana kwa dawaahadi nyingi dawa zingeletwa


Gharama za maisha kuzidi kupanda


Mahitaji yao kuzidi kuongezeka


Kutopata kwa mishaharaduni


Kufa kwa njaa


Watu kufa kwa sababu ya kukosa dawa


Kutakiwa walipie dawa ilhali hata chakula walacho ni cha kuokota


Diwani IIIwatu wengi hawana ajira


Walio na ajira mishahara yao haitoshiduni


Mishahara kucheleweshwahata kwa miezi mitatu hailipwi kwa wakati na hulipwa nusu


Ukosefu wa ajiravijana wbgi waliohitimu kutoka chuo kikuu hawana ajiraMeya


Wafanyakazi wa baraza kutolipwa kwa wakatiDiwani 111


Hakuna maji ya kutosha hospitaliniSiki


Wafanyakazi kuosha vyoo bila glavuMedi


Ahadi za uwongo


Ukosefu wa maji hata hospitalini


Uchafu hospitalini


Kukosekana kwa dawa


Kutakiwa kulipia matibabudawa ilhali madiwani wana bima


Tatizo la usafiri hadi kazinikwa miguu kutoka mabandani mpaka viatu kuliwa na lami


Kuosha vyoo bila glavu


Kutoongezewa mishahara baraza likidai hakuna pesa ilhali lawaongezea madiwani


Kukosa watetezi katika vikao vya maamuzi


Ujinga


Diwani I haelewi kazi ya wafanyakazi kwa kufikiri ndege zinaweza kutua bila waelekezi


Dida haoni haja ya kufanya mageuzi japo hali ni mbaya


Anaomba msamaha hata kwa makosa ambayo hajafanya


Meya haoni mbali Hajui kuongezeka kwa shida za watu kuna kiwango kinachoweza kustahimiliwa


Anatumia mali ya baraza la Cheneo kwa njia za kijinga ambazo hazileti faida


Hajui mambo ananavyokwenda Cheneo Anakuja kujua hatimaye kwamba maji yanachukuliwa mtoni kwa punda


Anadanganywa kwa urahisi na madiwani na rafiki yake Bili


Wanamsukuma kwa njaa na tamaa yao lakini hatambui


Waridi anaamini haraka anayoambiwa kama vile ahadi za Meya kuhusu dawa


Mama haelewi umuhimu wa lishe bora


Mama kutofahamu usafikutotokosa chakula kabla ya kumpa mwanawe Dadavuo Kaole kunakosababisha augue


Ujinga wa watu ndio chanzo cha uongozi mbaya


Meya kutegemea mikopo kulipia mishaharakuachia wajukuu ambao hawakufaidika na mkopo mzigo


Kuendesha baraza kwa mikopo na wageni wanaowapa mikopo ni washirika katika maendeleoriba ni mzigo kwa kizazi kijachosi uzalendo


Busara


Diwani III anatambua sheria zinazomlinda Meya na madhara ya kushindana naye


Anatambua kuwa watu wameamka na hawadanganyiki


Siki anatumia busara kuwapa wagonjwa matumaini ya kuendekea kuishi


Anaonelea wafanyakazi wasigome ili kuzuia kuteseka zaidimgomo una


madhara yake ni kufutwa Siki kwa Tatu


Anaelewa kuwa watu wenyewe ndio huchangia uongozi mbaya


Diwani II anatambua kwa wepesi hali inapoharibika


Anaelewa mfuata nyuki hula asali kwa kukubali kila wazo linalotolewa na Meya


Ubarakala


Diwani I ni mfuasi kipofu kwa kudharau na kukweza wale Meya anaowakweza


Diwani I na II wanatenda mambo kumfurahisha Meya ili wafaidike kutoka kwake


Kufurahisha Meya kwa kupiga vita waliotuchaguaDiwani 111


Kufaa na kujifaawapaswa kujifaa kwa kufaa watu waoDiwani III


Kuunga mkono hata yasiyofaaDiwani 111


Huduma duni za jamii na athari zake


Afyavifo vya wagonjwa


Afyakukimbilia kutibiwa ngambo


Elimukukimbilia shule na vyuo vya ngambo


Uchafumagonjwa


Migomo


Wafanyakazi kuuawa


Viongozi kupoteza madaraka


Baraza kukosa wafadhili


Mapuuza


Hali ya kutojali


Meya anapuuza wafanyakazi na madai yao


Meya hajali wagonjwa wanakufa


AnapoSikia mtoto alikufa anauliza huyo mmoja tu Unadhani wangapi wananiunga mkono


Hajali baraza lina nakisi ya bajeti bali anaendelea kupanga matumizi zaidi


Hajali wafanyikazi wake


Hajali ushauri wa Siki na diwani III


Meya hajali wafanyakazi wanapogomaWenye kugoma acha wagome Vijana ambao wangeajiriwa kwa mshahara wa chini


Kupuuza Siki na wawakilishi wa wafanyakazi


Kupuuza ushauri wa diiiiwani 111


Uwajibikaji


Diwani III anaungana na kufanya kazi na Meya na madiwani japo wamemtenga


Anafanya kazi yake kwa mujibu wa kanuni na taratibu za baraza


Gedi anamjulisha Meya wageni wajapo kupeleka maagizo kwa wengine na kumfahamisha Meya yanayotokea


Dida anamhudumia Meya barabara


Waridi anatekeleza majukumu yake ya kutibu watu


Siki anapatikana kazini mara nyingi


Anaulizia hali ya wagonjwa kila wakati


Anawatibu na kuwapa wagonjwa matumaini japo hakuna dawa


Anafanya jitihada ya kukutana na Meya kujua kuhusu kukosekana kwa dawa


Utiifu


Waridi kufuata maagizo ya baraza kutotibu watu wasio na pesa


Gedi anatekeleza maagizo yote ya Meya


Askari wanatii maagizo ya Meya ya kutumia nguvu kuzima migomo


Ubadhirifu


Utumiaji mbaya wa pesa au mali


Meya anatumia vibaya pesa za baraza la Cheneo


Kusomeshea watoto wake ngambo


Kumpeleka mke wake kujifungulia ngambo


Kumpeleka mke wake kutibiwa mafua ngambo


Kutumia pesa nyingi kuwakaribisha maeya wageni katika mahoteli ya kifahari na vyakula kutoka kila utamaduni duniani na mvinyo ulioagizwa kutoka urusi na divai kutoka ufaransa


Kupanga kutumia pesa za baraza kumfurahisha na kumvutia mhubiri


Kunyakua viwanja vya baraza pamoja na wandani wake na kuuza ili apate pesa


Kumpeleka Bili katika hoteli za kifahari


Kumpa Bili marupurupu japo si mfanyakazi wa baraza


Kuongezea madiwani mshahara kiholela ili apate umashuhuri


Watoto wa madiwani kusafirishwa kwa magari ya baraza hadi shuleni


Udikteta


Meya anatumia mabavu kutawala


Hatoi nafasi kwa wananchi kutoa maoni yao


Anatoa maamuzi kinyume na kanuni za baraza kv amri ya nyongeza ya mishahara kwa madiwani sadaka kwa mhubiri kumlipa Bili na si diwani


Ni mkali kwa wafanyakazi wake na wanamwogopa


Kutumia nguvu kuzima mgomo wa wafanyakazi


Vitisho


Meya kutishia kuwafuta wafanyakazi wakiendelea na mgomo


Anamtisha Siki akirudi kwake atamwadhibu


Anamtisha Siki asimchezee hata kama ni binamu yake


Anamtisha Siki asipinge mipango ya milenia


Ulaghaiujanja


Meya kushawishi wafanyikazi warudi kazini ndipo madai yao yashughulikiwe


Meya madiwani na Bili kupanga kuiba fimbo ya Meya waiuze ngamboDiwani 1 atoke nayo na kudanganya iliibwa wakati wa rabsha


Kudanganya umma kwamba anaujali


Kudanganya dawa ziko njiani


Kupora vipande vya ardhi vya Cheneo


Bili kumpa Meya mbinu ya kuibia pesa kwa kushirikiana na mwanakandarasi kuvunja mkataba ashtaki atake alipwe fidia wagawane wakubaliane ampe fungu lake baada ya kulipwa


Bili ni mjanja au kitatange kwa vile anawaingiza watu katika shida na kutoweka


Udhabiti wa msimamo


Madiwani I na II hawana misimamo dhabiti kwani wanaunga lolote mkono lisemwalo na Meya hata kama ni potovu


Siki hayuko tayari kuacha kazi hata kama mazingira ya kazi ni mabaya na mishahara inachelewa


Hakuyumbishwa na ushawishi wa Meya


Hakushawishika na diwani III na Tatu kumwona Meya kwa kuwa ni binamu yake


Wawakilishi wa wafanyakazi Tatu Medi na Beka wana msimamo imara


Diwani II mwanzoni anamuunga mkono Meya kuwasukuma wafanyakazi lakini hatimaye anaona mbinu hiyo haifai


Mwanzoni aliunga mkono kuwafuta kazi wafanyakazi waliogoma lakini mambo yalipobadilika anapinga hatua hiyo


Uzalendo


Siki hakubaliani na kuiga mambo yanayoamuliwa na nchi nyingine


Anataka uongozi kuendeleza Cheneo badala ya kujiendeleza wenyewe


Hakujali mahusiano ya kidugu na Meya bali maslahi ya Cheneo nzima


Hafurahi kuliona jiji la Cheneo likiwa chafu


Meya si mzalendo kwa kufuja pesa za baraza la Cheneo na kuiba fimbo


Tatu Medi na beak ni wazalendo


Diwani III kupinga mipango ya kufuja mali ya umma


Siki kutoacha kazi ili awasaidie wagonjwaAfadhali kuteseka na hawa wagonjwakujali maslahi ya wenginesi mbinafsi


Heshima


Mama kumwambia Waridi tafadhali mwanangu nihurumie


Siki ana heshima kwa Waridi


Madiwani kumsimamia Meya


Diwani 111 anamheshimu Meya


Walio waaminifu na wasio waaminifu


Diwani III kupinga mipango mipotovu na kutengwa


Hana tamaa


Ni mkweli


Hana ubinafsi


Maudhui mengine


uozoukosefu wa maadilimkengeukoutovu wa maadili


wizi


mauaji


Uadilifu


Uaminifu


Majuto Meya anajuta akisema heri angemSikiliza Bwana uchumi na kazi mambo yanapoharibika


SifaHulka za wahusika


Kunao


Waadilifu na wasiowaadilifu


Bidii


Wanaowajibika na wasiowajibika


Wenye utu na wasionao


Walio na uzalendo na wasionao


Wenye tamaa na wasio nayo


Wanaokata tamaa na wasiokata tamaa


Wavumilivu na wasio wavumilivu


Wenye msimamo na wasio nao


Wajasiri na waoga


Wenye mapuuza


Wafisadi


Watetezi wa hakiwakombozi


Wadanganyifu


Wanafiki


Wasaliti


Walaghaiwajanja


Wapenda anasa


Wabunifu


Washauri mbayampotoshaji na washauri wema


Maskini


WapoleWanyenyekevu


Umuhimu wa Wahusika


Bili ni kielelezo cha marafiki wanaoweza kupotosha viongozi


Mfano wa watu wenye tamaa iliyokithiri


Bili D1 na D11 ni vielelezo vya washauri wanaopotosha viongozi


Vielelezo vya viongozi wasiowajibika


Vielelezo vya viongozi wanaohujumu uchumi wananchi


Vielelezo vya watu walio imara kuleta mageuzi


Dida ni kielelezo cha wafanyakazi wanaohatarisha juhudi za ukombozi


Askari ni vielelezo vya jinsi vyombo vya dola hutumiwa kuendeleza uongozi dhalimuaskari kulinda baraza


Mhubiri ni kielelezo cha jinsi dini inavyoweza kutumiwa kuendeleza uongozi dhalimu


Mhubiri ni kielelezo cha viongozi wa dini wanafiki na wanaotumia dini kwa manufaa yao wenyewe


Mama ni kielelezo cha wananchi wanaoathirika na uongozi mbaya


Diwani III ni kielelezo cha uadilifu katika mazingira ya waliopotoka


Madiwani I na II ni vielelezo vya ubarakala


Wanatudhihirishia maudhui gani


Wanatusaidia kutambua sifa za wengine vipi


MATUMIZI YA LUGHA


Tashbihi


Kupinga haya ni sawa na kumkama simba mwenye watotoMeya akimwonya Siki asithubutu kupinga hoja zake


Watu kujifia kama nzitatu kwa Sikikutokana na magonjwa kwa kukosa dawa


Juzi mtoto wa kerekecha amekufa kama nzi


Inasimama bahati kama mtendeSiki anapompata D111 kwake


Kushindana na Meya ni kama kushindana na ndovuDiiikuonyesha uwezo mkubwa alio nao Meya


Inasimama kama ya mtendeSiki kwa D111kufanikiwa kumpata kwake


Mimi na Meya ni mfano wa mafuta na majiSiki na Meya hawapatatimahasimu


Kukunja walio chini yake kama ua wakati wa alasiririot act


Sitiari


Kueleza sifa za kitu kwa kusema ni kingine


Himizeni hiyo miamba kuangalia maslahi ya watuSiki akimwambia kheri


Vitu hivi viwili njaa na tamaa kwa pamoja ni ugonjwa mbaya kuliko tauniD111chanzo cha ushauri mpotovu unaoharibu mji


Unakanyaga nyoka mkia


Siku zote tumeshuhudia wasiotosheka wakipuliza tarumbeta zao za uzushi na sisi tukazizima kwa kukohoa


Ndiyo huko kuwaua ndege watatu kwa jiwe moja


Lazima kwanza mhakikishe kuwa huyo sumu hapati hata fununu ya jambo hiliMeya kurejelea D111


Hii ni bomu inayoweza kutulipukia usoniMeyampango wa wizi wa fimbo kuweza kuwatia matatani ukijulikana


Duniani kuna watu na viatu paka na panyaDida


Bunduki inayotema risasi tatu tatu


Magari yanayotapika maji


Mshumaa kuwakakuendelea kuishi kuwatia matumaini hadi dawa ziwasili


Wana njaa na kiu ambayo haikuzimwaSiki kwa Meyamalalamiko ambayo hayakushughulikiwa


Kumtetea macho maSikio na sauti Dwani Iubarakala


Matunda ya jasho letuMeya


Ni kawaida ya debe tupu kupiga keleleBili udharau wafanyakaziwajinga


Nina hakika sasa yuko kanisani mwake akiwahudumia kondoo wakewaumini


Njaa ina nguvu imeangusha miambamalalamiko ambayo hayakushughulikiwa huangusha viongozi


Siasa ni mchezo mchafuD111


Siasa bwana ina vituko vyake Utapakwa tope si haba


Umya hauna pato kubwa Ofisi ndiyo ina mianya mingi ya kujipatia utajirikupewa majukumu ya kuamua na hivyo kutumia fursa kujinufaisha na wenzake


Viongozi ni picha ya umma uliowachaguaD111


Bili kumuuliza Meya kama mkewe alishapata mgenimtoto


Tumekuwa watumwa siku nyingiMedi


Jazanda


Uozo wa mji unamaanisha uozo wa uongozi wa Cheneo


Sumu inatumika kumrejelea Siki


Bomu kumrejelea Siki


Harufu mbayakiwakilishi cha uozo ulio ndani


Punda kumaanisha wafanyakazi


Ndovu kurejelea uwezo wa Meya


Ndege watatu kumaanisha mambo watatu


Vyakula vya aina mbalimbali mezaniulafi


Watu wenye matumbo yasoyotulia huwa akili zao nazo hazituliiwatu wenye shida ambazo hazijashughulikiwa hupigana hadi malalamiko yao yashughulikiwe


Kukuna matumbo baada ya muda huanza kukuna vichwa


Kutembea nyuma ya punda aliyeudhika


Cheo kumlevya mtu kama mtoto na chakula Atakienzi akiwa na njaa Akishiba atakipiga teke hana habari wapo wenzake wanakihitaji wala muda ukipita atakihitaji


Beka ni mgao wa wakubwa kula kwanza na sisi wengine kupigania makombo yanayoanguka chini


Tashhisi


Kiriba chaongoza


Kauli zinazoanguliwa katika matamshi hazitekelezwi


Wakisubiri ugonjwa nao utasubiri Siki


Sembe na sukumawiki vinawatoa jasho kuvitia mezanikushindwa kugharamiaSosi kwa Meya


Unadhani nyimbo zinawashibisha na kukata kiu ya uhitaji waokushughulikia matakwa yao